Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Tìm hiểu chung về cây mãng cầu ta 1.1 Phan loại thực vật học Mãng cầu ta hay còn có các tên gọi khác là: na ta, na dai, sa lê, phan lệ chi. Tên tiếng Anh: custard apple, sweetsop, sugar apple, anona. Danh pháp 2 phan: Annona squamosa L. thuộc họ na (Annonaceae), chi na (Annona).Cây có nguồn gốc xuất phát từ châu Mỹ va thích hợp sinh trưởng ở vùng nhiệt đới.2 Đặc điểm hình thái Đặc điêm thực vật học của mang câu ta: hau hét các giông mãng câu ta déu có hình dang gần giống nhau: + Chiều cao cây từ 3 — 3,5 m.
Đường kính tán từ 3,6 — 4m. Đường kính thân 8,4 — 10 em. Các yếu tố này còn tùy thuộc vào độ tuôi và kỹ thuật đốn tia của người dân. + Chiều đài lá 10 - 12 cm, chiều rộng lá 3,5 — 5 cm, mép lá hơi gợn sóng, hình dáng lá thuôn dài.
Lá mãng cầu màu xanh, chỉ có mãng cầu tím là lá có màu xanh hơi tím. + Hoa: số lượng 5 - 6 hoa/chùm, thời gian bắt đầu ra hoa 20 - 25 ngày sau khi xử lý tuốt lá và đậu quả 5 - 10 ngày sau khi hoa nở. + Quả: đậu lộ ra ngoài tán, qua đậu có thé thành chùm hoặc rải rac, quả hình cau, gai nhẫn, cudng quả lõm vào bên trong quả, kích thước gai quả trung bình 1,5 - 2 em, số quả trung bình 70 quả trên mỗi cây. + Hạt có màu đen , đường kính quả trung bình 5 - 10 em có tính độc đối với nhiều loại côn trùng có thé sử dụng làm thuốc trừ sâu.
Trọng lượng quả trung bình đạt 150 g - 350 g. Mãng cầu ta không có mùa thu hoạch rõ rệt, thường được xử lý ra hoa rải vụ nên mùa thu hoạch hiện diện cả năm tập trung nhất vẫn là cuối mùa mưa hằng năm.3 Đặc tính sinh trưởng và phát triển Nhiệt độ: Mãng cầu ta có nguồn gốc nhiệt đới nên thích hợp với khí hậu nóng am, 4m áp và khô vừa. Khi nhiệt độ xuống thấp 0°C mang cau ta sẽ rụng hết lá, nếu nhiệt độ trên 40°C sẽ gây ra hiện tượng bat thu, rụng quả hoặc quả sinh trưởng kém gây ảnh hưởng đên năng suât cây mãng câu ta. Nước và lượng mưa: Cây thích hợp phát triển dưới độ âm không khí 70 - 80%, nếu sự bốc thoát hơi nước cũng như biên độ nhiệt ngày và đêm thấp thì sẽ giúp vỏ quả dep, quả thơm nhiều nước va to.
Còn nếu sự bốc thoát hơi nước cao sẽ lam day vỏ qua làm cho quả ít ngọt, kém chất lượng. Nước tưới cây mãng cầu ta phải là nước có nồng độ muối NaCl dưới 3g/lít và không sử dụng nước nhiễm phèn nhiễm mặn dé tưới cho cây mãng cầu ta. Với lượng mưa 1000 - 2000 mm/năm là điều kiện lý tưởng để canh tác cây mãng câu ta. Đất trồng: Mãng cầu ta là loài chịu hạn tốt nhưng không chịu được ngập úng.
Đất cát sỏi, đất thịt nặng, đất cát pha, đất có đá vôi đều trồng được mãng cầu ta, nhưng thích hợp nhất là các loại đất có tang canh tác day tơi xốp, nhiều thịt, giàu hữu cơ và đặc biệt thoát nước tốt sẽ giúp cây phát triển nhanh và đạt năng suất quả cao. Độ pH đất tối hảo cho mãng cầu ta là 5,5 - 7,5. Đặc tính sinh san: là loài giao phan, hoa đực và hoa cái không nở cùng lúc, nhuy sẽ chín trước nhị nên can có các biện pháp thụ phan bồ sung dé nâng cao nâng suất cây trồng.4 Các nhóm giống mãng cầu ta ở Tây Ninh Theo Bùi Xuân Khôi và ctv (2013), Tây Ninh có bốn nhóm mãng cầu ta chính và một số nhóm mãng cầu ta với điện tích nhỏ khác. + Nhóm mãng cầu đai: đây là nhóm mãng cầu có mức độ phổ biến cao nhất chiếm 98% trong tổng số các nhóm mang cầu, quả lớn, sáng đẹp nhất nên được ưa chuộng nhiều nhất.
Người ta còn phân biệt mãng cầu dai bông phẳng và mãng cầu dai bông xoăn. + Nhóm mãng câu bở: độ nhão và độ bở cao, quả nhỏ hơn so với các nhóm mãng cầu khác nên không được thị trường ưa chuộng. + Nhóm mãng cầu thanh long: dòng mãng cầu này có số hạt ít nhất, độ brix cao nhất, quả nhỏ hơn so với các giỗng khác, tuy nhiên vì đây là nhóm giống mới, sản lượng ít nên chưa phô biến và chưa được người tiêu dùng biết nhiều. + Nhóm mãng cầu tím: dòng mãng cầu này có rãnh quả màu tím.
Do không hợp thị hiếu người tiêu dùng nên cũng như nhóm mang cầu bở không được thị trường ưa chuộng. + Nhóm mang cau Thái: Vỏ xanh, ít hạt, qua rất to (250 g - 1 kg). Được du nhập từ Thái Lan, đang được thị trường ưa chuộng và nông dân mở rộng diện tích trồng.2 Kỹ thuật canh tác mãng cầu ta 1.1 Kỹ thuật trồng mang cầu ta Annona squamosa L.1 Kỹ thuật nhân giống Cây mang cau ta có thể nhân giống được bằng hạt nhưng dé tránh sự biến dị các đặc tính tốt của cây mẹ. Cũng như rút ngắn thời gian kiến thiết cơ bản cho cây thì biện pháp nhân giống vô tính bằng phương pháp ghép cành thường được sử dụng nhiều hơn.
Có nhiều phương pháp ghép được sử dụng như: Ghép áp; Ghép cành; Ghép mắt; Ghép luồn dưới vỏ và phương pháp ghép chẻ bên được sử dụng khá phô biến.2 Mật độ trồng Theo Lê Trọng Hiếu (2009), khi canh tác trên nền đất xấu bạc màu hay đất cát thì nên trồng với mật độ dày hơn. Khi canh tác trên vùng đất tốt, màu mỡ thì mật độ cây nên giảm lại dé quả thu đạt chất lượng cao. Theo Đào Văn Ngọc và ctv (2013), mật độ cây khuyến cáo cho 1 ha mãng cầu ta. Đối với đất xấu là 600 - 650 cây/ha và khoảng cách 4 m x 4 m.
Đối với đất tốt có thé trồng với mật độ 400 - 500 cây/ha. Tuy nhiên néu muốn khai thác nhanh đề đạt được sản lượng cao có thê canh tác với khoảng cách 3 x 3 m hay 3 x 4 m kết hợp với sự cắt tỉa thường xuyên.3 Mùa vụ trồng Theo Đào Văn Ngọc và ctv (2013), mùa vụ trồng phụ thuộc vào vùng miền và nhu cầu canh tác của từng khu vực. Ở các tỉnh miền Nam trong đó có Tây Ninh là những nơi có một mùa mưa và một mùa khô kéo dài thì nên trồng vào đầu mùa mưa (tháng 4 — 5).2 Kỹ thuật chăm sóc mãng cầu ta 1.1 Giai đoạn kiến thiết cơ bản Thời gian khoảng 1 - 2 năm đối với cây nhân giống bằng phương pháp ghép cành và 3 — 4 năm đối với cây gieo bằng hạt. Lượng phân khuyến cáo theo (Đào Văn Ngọc và ctv, 2013) cho 1 cây trong giai đoạn kiến thiết là: 15 - 20 kg (phân chuồng) + 0,7 kg (đạm) + 0,4 kg (lân) + 0,3 kg (kali).
Tuy theo mục đích canh tác nếu mang cầu ta là cây trồng xen có thé tao qua sau | - 2 năm kiến thiết cơ bản. Nếu canh tác lâu dài khuyến khích tạo qua từ năm thứ 2 và cắt bỏ các quả mọc trong giai đoạn kiến thiết cơ bản.2 Giai đoạn thương phẩm (kinh doanh) Đây là thời kỳ cây cho quả thu hoạch, đồng thời cây vẫn tiếp tục phát triển bộ khung tán. Cây mang cầu ta là cây có cành đa cấp, nên được tạo tán dé có dáng thích hợp với một trung tâm mở hay còn gọi là tán hình phéu, hình cốc, hình nón ngược. Khi trồng theo biện pháp này dễ chăm sóc cây, phun thuốc và thu hái quả.
Các cây trẻ cho tán mọc nhanh và ra quả sớm. Việc đón tỉa cây được dễ hơn và tán sinh quả chiếm một diện tích lớn. *Kỹ thuật tạo tán Chọn 3 - 4 cảnh khỏe, thắng mọc từ thân chính và phát triển theo 3 - 4 hướng tương đối đồng đều nhau làm cành cấp 1. Cành cấp 1 cùng với thân chính tạo thành một góc 35 - 40°.
Từ cành cấp 1 sẽ phát triên các cảnh câp 2 và chỉ giữa lại 2 - 3 cành. Cành cấp 2 phải dé cách thân chính 15 - 30 cm và cảnh này cách cành khác 20 - 25 cm và cùng cảnh cấp | tạo thành một góc 30 - 35°. Từ cành cấp 2 sẽ hình thành những cành cấp 3. Cành cấp 3 không hạn chế về số lượng và chiều dài nhưng cần loại bỏ các chỗ cành mọc quá dày hoặc quá yếu.
Sau 1 - 2 năm cây sẽ có bộ tán cân đối, thuận lợi trong chăm sóc, phòng ngừa sâu bệnh và thu hoạch. *Kỹ thuật tỉa cành, tuốt lá Dé cây mang cau ta nghịch vụ ra hoa đồng loạt và mang quả gan thân thì kỹ thuật tỉa cành tuốt lá là một giải pháp. Tia cành: Khi tuốt lá xong tiến hành cắt tia các cành tăm, cành già, cành sâu bệnh, các cảnh hoặc chéi mọc không đúng hướng hoặc đúng vi trí (cành vượt, mọc chen ngang hoặc hướng vào bên trong tán cây. Tuốt lá: Sau thu hoạch quả mãng cầu ta vào mùa đông cây sẽ rụng lá đến tháng 12 dương lịch các lá già còn lại sẽ được tuốt bỏ dé kích thích cây ra lộc mới.
Tia quả: Tia bỏ các quả ra sớm trong năm thứ hai, thứ 3 dé cây lớn nhanh. Tia quả khi cây trưởng thành (5 - 6 tuổi trở di) sẽ làm tăng chất lượng quả. Tiến hành tia những quả sâu, bệnh, méo, biên dạng. Lưu ý: Không nên tia bỏ trên 15% tổng số chéi.
Dén tỉa nên bắt đầu từ ngọn cành khung thứ 3, tiếp đến là cành khung thứ 2 và sau cùng là cành khung thứ nhất. Tại mỗi cảnh khung, đốn tỉa nên bắt đầu từ cảnh cấp hai sau đến các chổi bên, các cành và chồi không mong muôn. Đề đảm bảo bộ khung tán, năng suất chất lượng quả của cây, nhất là thời kỳ sau khi cây có quả nhỏ, thưa dan sau trồng 4 — 8 năm, ta nên đốn phot hoặc đốn lửng cây mang cầu ta. Thường thì tuổi thọ của cây mang cầu ta khoảng 10 -15 năm nhưng cây già còi bắt đầu từ trên 9 tuổi.
*Kỹ thuật thụ phấn bé sung Việc thụ phan cho mang cau ta chủ yêu nhờ vao côn trùng va gió, do vậy việc thụ phan và thụ tinh trong tự nhiên là rất khó khăn, hiệu quả không cao và thường chỉ đạt từ 5- 8%.