Luận Văn Thạc Sĩ Về Điều Chỉnh Chính Sách Thương Mại Quốc Tế Của Việt Nam Trong Hội Nhập WTO

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập WTO, nêu rõ thách thức và cơ hội.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Tạ Kim Ngọc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế
• Đề tài: Điều Chỉnh Chính Sách Thương Mại Quốc Tế Của Việt Nam Trong Hội Nhập WTO
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ TRONG HỘI NHẬP WTO
• 1.1. Khái niệm, vai trò và nội dung của điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế trong hội nhập WTO
• 1.1.1. Khái niệm, vai trò của chính sách thương mại quốc tế
• 1.1.2. Các công cụ và biện pháp chủ yếu của chính sách thương mại quốc tế
• 1.1.3. Điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế trong hội nhập WTO
• 1.1.4. Sự cần thiết điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong hội nhập WTO
• 1.1.4.1. Tiếp tục phát huy những thành tựu phát triển kinh tế đã đạt được
• 1.1.4.2. Đáp ứng đòi hỏi bức xúc của tự do hoá thương mại
• 1.1.4.3. Thực hiện các cam kết khi gia nhập WTO của Việt Nam
• 1.1.4.4. Khắc phục tình trạng bảo hộ quá mức của sản xuất nội địa
• 1.1.4.5. Tăng cường hiệu quả kinh tế, giảm thiểu những tác động bất lợi từ việc gia nhập WTO
• 1.1.5. Kinh nghiệm điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế của Trung Quốc trong hội nhập WTO và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.1.5.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.1.5.2. Một số bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP WTO
• 2.1. Khái quát quá trình hội nhập WTO của Việt Nam và một số cam kết chính
• 2.1.1. Khái quát quá trình hội nhập WTO của Việt Nam
• 2.1.2. Một số cam kết chính của Việt Nam
• 2.2. Thực trạng điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong hội nhập WTO
• 2.2.1. Điều chỉnh chính sách thuế quan
• 2.2.2. Điều chỉnh chính sách phi thuế quan
• 2.2.3. Nhận xét chung về việc điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong hội nhập WTO
• 2.2.4. Những thành tựu của việc điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong hội nhập WTO
• 2.2.5. Một số hạn chế của việc điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong hội nhập WTO
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TRONG HỘI NHẬP WTO
• 3.1. Phương hướng hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam
• 3.2. Cơ hội, thách thức và những vấn đề đặt ra trong việc hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế
• 3.3. Quan điểm, định hướng chính sách của Đảng và Nhà nước
• 3.4. Những giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong hội nhập WTO
• 3.4.1. Giải pháp về phía Nhà nước
• 3.4.2. Giải pháp đối với các doanh nghiệp
• 3.4.3. Giải pháp đối với các Hiệp hội
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Điều Chỉnh Chính Sách Thương Mại Quốc Tế Của Việt Nam

Việt Nam đã gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2006, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Việc điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế là cần thiết để phù hợp với các quy định của WTO và thúc đẩy phát triển kinh tế. Chính sách thương mại quốc tế không chỉ giúp Việt Nam mở rộng thị trường mà còn bảo vệ sản xuất nội địa.

1.1. Khái Niệm Về Chính Sách Thương Mại Quốc Tế

Chính sách thương mại quốc tế là hệ thống các nguyên tắc và biện pháp mà nhà nước sử dụng để điều chỉnh hoạt động thương mại quốc tế. Nó có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế và xã hội của quốc gia.

1.2. Vai Trò Của Chính Sách Thương Mại Trong Hội Nhập WTO

Chính sách thương mại quốc tế giúp Việt Nam tham gia vào phân công lao động quốc tế, khai thác lợi thế so sánh và bảo vệ thị trường nội địa trước sự cạnh tranh từ hàng hóa nước ngoài.

II. Những Thách Thức Trong Việc Điều Chỉnh Chính Sách Thương Mại Quốc Tế

Việc điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập WTO gặp nhiều thách thức. Các rào cản thương mại từ các nước phát triển, sự cạnh tranh khốc liệt và yêu cầu về chất lượng sản phẩm là những vấn đề cần giải quyết.

2.1. Rào Cản Thương Mại Từ Các Nước Phát Triển

Các nước phát triển thường áp dụng các biện pháp bảo hộ tinh vi, gây khó khăn cho hàng hóa Việt Nam trong việc tiếp cận thị trường quốc tế.

2.2. Cạnh Tranh Khốc Liệt Từ Hàng Hóa Nước Ngoài

Sự cạnh tranh từ hàng hóa nước ngoài với chất lượng cao và giá cả cạnh tranh đòi hỏi Việt Nam phải nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm.

III. Phương Pháp Điều Chỉnh Chính Sách Thương Mại Quốc Tế Của Việt Nam

Để điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp linh hoạt và hiệu quả. Việc cải cách hệ thống pháp luật và tăng cường hợp tác quốc tế là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải Cách Hệ Thống Pháp Luật

Việc sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật là cần thiết để phù hợp với các cam kết quốc tế và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp.

3.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Hợp tác với các tổ chức quốc tế và các nước thành viên WTO sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm và nâng cao năng lực cạnh tranh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chính Sách Thương Mại Quốc Tế

Việc điều chỉnh chính sách thương mại quốc tế đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho nền kinh tế Việt Nam. Sự gia tăng xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài là những minh chứng rõ ràng.

4.1. Tăng Trưởng Xuất Khẩu

Chính sách thương mại quốc tế đã giúp Việt Nam tăng cường xuất khẩu, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị hàng hóa xuất khẩu.

4.2. Thu Hút Đầu Tư Nước Ngoài

Việc điều chỉnh chính sách đã tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi, thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Chính Sách Thương Mại Quốc Tế

Tương lai của chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập WTO sẽ tiếp tục phát triển. Cần có những điều chỉnh kịp thời để thích ứng với biến động của thị trường toàn cầu.

5.1. Định Hướng Phát Triển Chính Sách Thương Mại

Định hướng phát triển chính sách thương mại quốc tế cần tập trung vào việc nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ lợi ích quốc gia.

5.2. Giải Pháp Để Hoàn Thiện Chính Sách

Cần có các giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước và doanh nghiệp để hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế, đảm bảo sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự kiện Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 12/01/2007 đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Đến năm 2005, quy mô thương mại của Việt Nam ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ với kim ngạch xuất khẩu đạt 32,44 tỷ USD và nhập khẩu đạt 36,98 tỷ USD, duy trì tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu bình quân từ 15% đến 20%/năm, cao hơn đáng kể so với mức tăng trưởng GDP bình quân 7,45% giai đoạn 2000-2005. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế nội địa vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng khi khu vực doanh nghiệp nhà nước chiếm tới 64,02% tổng vốn đầu tư giai đoạn 2000-2003 nhưng hiệu suất sinh lời rất thấp với tỷ suất doanh thu thuần trên vốn chỉ đạt 66,9%, đồng thời chiếm khoảng 80% tổng nợ xấu của hệ thống ngân hàng thương mại. Vấn đề nghiên cứu then chốt đặt ra là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu mở cửa thị trường, cắt giảm bảo hộ với nhiệm vụ bảo vệ sản xuất nội địa và ổn định kinh tế vĩ mô.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách thương mại quốc tế, đánh giá toàn diện thực trạng điều chỉnh chính sách thuế quan và phi thuế quan của Việt Nam trong quá trình đàm phán và gia nhập WTO, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách thương mại giai đoạn 2008-2015. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào chính sách thương mại hàng hóa của Việt Nam trong mối tương quan với các định chế đa phương từ năm 1995 đến năm 2008. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp hệ thống luận cứ khoa học để hoàn thiện thể chế kinh tế, định hình lộ trình mở cửa phù hợp và gia tăng năng lực hấp thụ nguồn vốn FDI đăng ký lên tới 51 tỷ USD từ gần 70 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết lợi thế so sánh của kinh tế học cổ điển và lý thuyết bảo hộ ngành công nghiệp non trẻ trong thương mại quốc tế. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết thể chế kinh tế hiện đại và các nguyên tắc thương mại đa phương của WTO nhằm làm sáng tỏ quá trình chuyển dịch cơ chế điều hành ngoại thương.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh các khái niệm và công cụ cốt lõi:

• Chính sách thương mại quốc tế: Hệ thống quan điểm, mục tiêu, nguyên tắc và công cụ mà Nhà nước sử dụng để điều tiết hoạt động ngoại thương nhằm phục vụ chiến lược phát triển kinh tế xã hội.
• Công cụ thuế quan và phi thuế quan: Bao gồm thuế phần trăm, thuế tuyệt đối, thuế hỗn hợp, hạn ngạch thuế quan, hạn chế định lượng, cấp phép xuất nhập khẩu và các rào cản quản lý giá.
• Các biện pháp phòng vệ thương mại: Biện pháp tự vệ khẩn cấp, thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp theo quy chuẩn của Hiệp định SCM.
• Nguyên tắc không phân biệt đối xử của WTO: Bao gồm quy chế Đãi ngộ tối huệ quốc (MFN) và Đãi ngộ quốc gia (NT), bảo đảm tính minh bạch và khả năng dự báo của môi trường kinh doanh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ các báo cáo chính thức của Bộ Công Thương, Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các văn kiện đàm phán của Ban Công tác WTO. Bộ dữ liệu bao quát chuỗi thời gian hơn 20 năm Đổi mới từ năm 1986 đến năm 2006, với cỡ mẫu phân tích chuyên sâu gồm 28 đối tác đàm phán song phương, 14 phiên họp đa phương và hơn 3.000 nhóm câu hỏi giải trình chế độ ngoại thương.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu mục đích đối với các ngành hàng xuất nhập khẩu chủ lực (nông sản, dệt may, xăng dầu, sắt thép) và các nhóm doanh nghiệp đại diện cho ba khu vực kinh tế: nhà nước, ngoài quốc doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp duy vật biện chứng, thống kê mô tả, phân tích thực chứng kết hợp phân tích chuẩn tắc và so sánh đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế, tiêu biểu là bài học của Trung Quốc khi giảm thuế bình quân từ 15,6% năm 2000 xuống 10,1% năm 2007. Việc lựa chọn các phương pháp này bảo đảm tính khách quan, giúp nhận diện rõ nét tác động thực tế của từng công cụ chính sách đối với cơ cấu kinh tế và năng suất lao động xã hội trong khung thời gian nghiên cứu từ năm 1995 đến năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra những chuyển biến mang tính bước ngoặt cùng các bất cập tồn tại trong tiến trình điều chỉnh chính sách thương mại của Việt Nam:

• Cải cách thể chế pháp lý diễn ra với quy mô chưa từng có: Nhằm phục vụ đàm phán và thực thi cam kết WTO, Quốc hội đã sửa đổi và ban hành mới 29 luật trong năm 2005 cùng 26 luật và pháp lệnh trong năm 2006. Số lượng văn bản này chiếm khoảng 25% tổng số văn bản luật phục vụ công cuộc cải cách hành chính và đổi mới kinh tế của đất nước trong cùng thời kỳ.
• Sự chuyển dịch tích cực của cơ cấu kinh tế và ngoại thương: Tỷ trọng nông nghiệp trong GDP giảm từ 40,56% năm 1987 xuống 20,6% năm 2005. Ngược lại, tỷ trọng ngành công nghiệp tăng từ 28,36% lên 41% và dịch vụ tăng từ 31,08% lên 38,4%. Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng vượt bậc, đưa Việt Nam thiết lập quan hệ thương mại với hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, ký kết 91 hiệp định thương mại song phương.
• Hiệu quả hoạt động thấp và tình trạng bảo hộ quá mức khu vực quốc doanh: Năng suất lao động của các doanh nghiệp nhà nước trong các ngành dệt may, nhựa, giấy chỉ đạt 30% đến 40% mức trung bình thế giới. Trong năm 2002, có tới 20% doanh nghiệp nhà nước thua lỗ và 40% chỉ ở mức hòa vốn. Tỷ suất tạo doanh thu của khối này chỉ đạt 0,669 đồng trên 1 đồng vốn, thấp hơn rất nhiều so với mức 1,839 đồng của khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh.
• Chuyển đổi căn bản từ công cụ hành chính sang cơ chế thị trường: Việt Nam đã loại bỏ hoàn toàn các biện pháp hạn chế định lượng, xóa bỏ chế độ hai giá, hủy bỏ quy định bắt buộc tỷ lệ nội địa hóa và chấm dứt trợ cấp xuất khẩu nông sản, đồng thời đưa mức trần hỗ trợ nông nghiệp nội địa về dưới 10% giá trị sản lượng theo quy định của WTO.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân tích cho thấy việc bảo hộ kéo dài thông qua hàng rào phi thuế quan và độc quyền thương mại nhà nước đã làm suy giảm nghiêm trọng động lực đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp trong nước. Nợ của các doanh nghiệp nhà nước tăng mạnh từ 190.000 tỷ đồng năm 2000 lên hơn 304.000 tỷ đồng vào các năm tiếp theo, tạo gánh nặng lớn cho hệ thống tài chính quốc gia. Khi hàng rào thuế quan bắt buộc phải cắt giảm theo cam kết MFN, việc thiếu vắng các công cụ phòng vệ thương mại hiện đại đã đặt nhiều ngành sản xuất nội địa vào thế dễ bị tổn thương.

Diễn biến điều chỉnh chính sách và hiệu quả kinh tế có thể được trực quan hóa rõ nét thông qua hai dạng biểu đồ và bảng dữ liệu chuyên sâu:

• Biểu đồ đường xu hướng tăng trưởng GDP và xuất nhập khẩu giai đoạn 1987-2005: Thể hiện rõ tốc độ tăng trưởng GDP đạt đỉnh 9,54% vào năm 1995 (thời điểm nộp đơn gia nhập WTO) và kim ngạch thương mại duy trì mức tăng 15-20%/năm.
• Bảng so sánh cơ cấu vốn đầu tư và hiệu quả sinh lời giữa 3 khu vực doanh nghiệp giai đoạn 2000-2003: Làm nổi bật nghịch lý khi khu vực nhà nước nắm giữ 64,02% vốn nhưng chỉ đạt 66,9% doanh thu thuần trên vốn, trong khi khu vực ngoài quốc doanh chiếm 13,85% vốn nhưng đạt hiệu suất 183,9%.

So sánh với kinh nghiệm của Trung Quốc, quốc gia đã hạ thuế quan nông sản từ 21,3% năm 2000 xuống 15,5% năm 2006 (thấp hơn nhiều so với mức bình quân 62% của thế giới) và mở rộng kim ngạch thương mại chiếm 80% GDP vào năm 2007, Việt Nam cần nhanh chóng chuyển từ các biện pháp bảo hộ hành chính truyền thống sang áp dụng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật (TBT) và kiểm dịch vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS) để bảo vệ thị trường nội địa một cách hợp pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tận dụng tối đa cơ hội và hạn chế rủi ro sau khi gia nhập WTO, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện khung khổ pháp luật và điều hành thuế quan (Bộ Tài chính, Bộ Công Thương): Tiến hành rà soát, đồng bộ hóa 100% các dòng thuế nhập khẩu theo đúng cam kết cắt giảm thuế quan của WTO. Xây dựng biểu thuế nhập khẩu ưu đãi có tính dự báo cao, kết hợp quản lý chặt chẽ hạn ngạch thuế quan đối với các mặt hàng nhạy cảm như đường, thuốc lá điếu, phấn đấu duy trì mức tăng trưởng xuất khẩu từ 15% đến 18%/năm trong giai đoạn 2008-2015.
2. Thiết lập hệ thống hàng rào kỹ thuật và phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ - STAMEQ): Ban hành đầy đủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia phù hợp với Hiệp định TBT và SPS, kiểm soát chất lượng 100% đối với hàng hóa nhập khẩu có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường trước năm 2012. Nhanh chóng hoàn thiện cơ chế điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và áp dụng biện pháp tự vệ khẩn cấp với thời hạn tối đa 8 năm để hỗ trợ các ngành sản xuất trong nước.
3. Đẩy mạnh tái cơ cấu và nâng cao năng lực doanh nghiệp nhà nước (Chính phủ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Xóa bỏ triệt để tình trạng cấp bù thua lỗ và độc quyền thương mại không cần thiết, xử lý dứt điểm 80% nợ xấu tồn đọng của khu vực doanh nghiệp nhà nước trước năm 2015. Tối ưu hóa việc sử dụng 33% lượng vốn nhàn rỗi, nâng tỷ suất doanh thu thuần trên vốn từ 66,9% lên mức trên 100% nhằm tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.
4. Nâng cao năng lực cạnh tranh và xúc tiến thương mại quốc tế (Các Hiệp hội ngành nghề, Cộng đồng Doanh nghiệp): Đẩy mạnh đầu tư đổi mới công nghệ, nâng năng suất lao động ngành dệt may, da giày, nhựa đạt ít nhất 70% đến 80% mức bình quân khu vực ASEAN giai đoạn 2010-2020. Chủ động áp dụng quy chuẩn xuất xứ C/O, tận dụng ưu đãi thuế quan GSP và mở rộng mạng lưới phân phối tại hơn 200 thị trường quốc tế đã thiết lập quan hệ ngoại thương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao): Cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực chứng để xây dựng chiến lược đàm phán các hiệp định thương mại tự do (FTA), thiết kế chính sách thuế quan và hoàn thiện thể chế quản lý ngoại thương theo chuẩn mực quốc tế.
• Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Hỗ trợ nhận diện chính xác các cam kết mở cửa thị trường, lộ trình bãi bỏ bảo hộ và các quy tắc xuất xứ hàng hóa, từ đó xây dựng kế hoạch kinh doanh linh hoạt và phòng ngừa tranh chấp thương mại quốc tế.
• Các Hiệp hội ngành hàng (Hiệp hội Dệt may, Thủy sản, Lương thực): Sử dụng các phân tích trong luận văn để tổ chức các chương trình đào tạo nghiệp vụ, thiết lập mạng lưới cảnh báo sớm về các vụ kiện chống bán phá giá và đại diện bảo vệ quyền lợi hội viên trong các vụ việc phòng vệ thương mại.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Kinh tế quốc tế: Cung cấp tài liệu tham khảo học thuật giá trị với hệ thống chỉ số thống kê toàn diện về tiến trình Đổi mới và hội nhập kinh tế của Việt Nam giai đoạn 1986-2008.

Câu hỏi thường gặp

Việt Nam đã thực hiện những cam kết thuế quan cốt lõi nào khi gia nhập WTO? Việt Nam cam kết ràng buộc trần cho 100% biểu thuế nhập khẩu, đồng thời thực hiện lộ trình cắt giảm thuế quan bình quân từ mức khoảng 17,4% xuống còn khoảng 13,4% trong vòng 3 đến 5 năm sau khi gia nhập. Các mức thuế được minh bạch hóa theo hệ thống hài hòa HS, loại bỏ hoàn toàn các mức thuế mang tính phân biệt đối xử và giảm bảo hộ đối với nhóm hàng công nghiệp chế tạo.

Các biện pháp phi thuế quan của Việt Nam thay đổi như thế nào sau năm 2007? Việt Nam đã bãi bỏ toàn bộ các biện pháp hạn chế định lượng, chấm dứt việc cấp phép nhập khẩu không tự động mang tính ngăn cản thương mại và xóa bỏ chế độ hai giá đối với hàng hóa, dịch vụ. Nước ta chuyển sang áp dụng hạn ngạch thuế quan cho các mặt hàng thiết yếu, đồng thời thực thi đầy đủ Hiệp định trị giá tính thuế hải quan (CVA) dựa trên giá trị giao dịch thực tế của hợp đồng.

Doanh nghiệp nhà nước chịu những tác động trực tiếp nào từ các cam kết WTO? Doanh nghiệp nhà nước bị chấm dứt toàn bộ các khoản trợ cấp xuất khẩu và ưu đãi tín dụng thuộc nhóm đèn đỏ theo Hiệp định SCM. Với thực trạng năng suất lao động chỉ bằng 30% đến 40% mức trung bình thế giới và tỷ suất doanh thu trên vốn chỉ đạt 66,9%, khu vực này buộc phải tái cơ cấu toàn diện, từ bỏ cơ chế bao cấp để cạnh tranh bình đẳng với doanh nghiệp tư nhân và FDI.

Việt Nam có thể bảo vệ sản xuất nội địa bằng những công cụ hợp pháp nào? Việt Nam có thể áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại được WTO cho phép bao gồm thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp và thuế tự vệ khẩn cấp với thời gian áp dụng tối đa 8 năm khi hàng nhập khẩu tăng đột biến gây thiệt hại nghiêm trọng. Ngoài ra, việc thiết lập các hàng rào kỹ thuật TBT và kiểm dịch động thực vật SPS minh bạch là công cụ bảo hộ thị trường hiệu quả.

Quy mô sửa đổi thể chế pháp lý của Việt Nam để đáp ứng yêu cầu WTO lớn như thế nào? Quy mô hoàn thiện thể chế diễn ra rất sâu rộng với việc Quốc hội ban hành và sửa đổi 29 luật trong năm 2005 cùng 26 luật, pháp lệnh trong năm 2006, chiếm khoảng 25% tổng số văn bản luật đổi mới kinh tế của cả thời kỳ. Quá trình này giúp đồng bộ hóa các luật cốt lõi như Luật Thương mại, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp tương thích hoàn toàn với các quy chuẩn đa phương.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Luận văn đã làm rõ bản chất của chính sách thương mại quốc tế, các công cụ thuế quan, phi thuế quan và các nguyên tắc vận hành cốt lõi của Tổ chức Thương mại Thế giới.
• Làm rõ thực trạng cải cách thể chế: Đánh giá sâu sắc tiến trình hoàn thiện pháp luật với 55 văn bản luật và pháp lệnh được ban hành, sửa đổi trong giai đoạn 2005-2006 nhằm tương thích với chuẩn mực quốc tế.
• Chỉ ra các điểm nghẽn cạnh tranh nội địa: Nhận diện rõ hạn chế về năng suất lao động (chỉ bằng 30-40% thế giới) và hiệu quả sinh lời thấp của khu vực doanh nghiệp nhà nước với 80% nợ xấu ngân hàng.
• Đúc kết 5 bài học kinh nghiệm quốc tế: Rút ra các bài học quý báu từ Trung Quốc trong việc giảm thuế từ 15,6% xuống 10,1%, tận dụng ngoại lệ bảo hộ công nghiệp non trẻ và xây dựng hệ thống rào cản kỹ thuật.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ 2008-2015: Xây dựng 4 nhóm khuyến nghị toàn diện cho Nhà nước, Hiệp hội và Doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả xuất nhập khẩu và kiểm soát rủi ro hội nhập.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp bức tranh toàn cảnh và luận cứ thực tiễn vững chắc về quá trình điều chỉnh chính sách thương mại hàng hóa của Việt Nam trong bước ngoặt lịch sử gia nhập WTO. Tiến trình phát triển giai đoạn tiếp theo đòi hỏi các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp phải nhanh chóng tối ưu hóa chuỗi giá trị và tăng cường năng lực phòng vệ thương mại. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy vận dụng ngay các phát hiện cùng khung giải pháp từ luận văn để nâng cao hiệu quả hoạch định chính sách và chiến lược kinh doanh quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, luận văn đƣợc kết cấu gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận chung và kinh nghiệm quốc tế về điều chỉnh chính sách thƣơng mại quốc tế trong hội nhập WTO. Chƣơng 2: Thực trạng điều chỉnh chính sách thƣơng mại quốc tế của Việt Nam trong hội nhập WTO. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng, giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện chính sách thƣơng mại quốc tế của Việt Nam trong hội nhập WTO. 10 11 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ TRONG HỘI NHẬP WTO 1.

KHÁI NIỆM, VAI TRÒ VÀ NỘI DUNG CỦA ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ TRONG HỘI NHẬP WTO 1. Khái niệm, vai trò của chính sách thƣơng mại quốc tế Chính sách thƣơng mại quốc tế là một hệ thống các quan điểm, mục tiêu, nguyên tắc và các công cụ, biện pháp thích hợp mà nhà nƣớc sử dụng để điều chỉnh các hoạt động thƣơng mại quốc tế của một quốc gia trong một thời kỳ nhất định phù hợp với định hƣớng, chiến lƣợc, mục đích đã định trong chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội của quốc gia đó. Mặc dù chính sách thƣơng mại quốc tế nói chung đƣa lại những lợi ích to lớn nhƣng với nhiều lý do khác nhau, mỗi quốc gia có chủ quyền đều có chính sách thƣơng mại quốc tế riêng thể hiện ý chí và mục tiêu của Nhà nƣớc đó trong việc can thiệp và điều chỉnh các hoạt động thƣơng mại quốc tế có liên quan đến nền kinh tế của quốc gia. Do sự phát triển không đều giữa các quốc gia nên khả năng và điều kiện tham gia vào thƣơng mại quốc tế của mỗi nƣớc là không giống nhau.

Trong khi đó yêu cầu và nhiệm vụ phát triển kinh tế và xã hội có những đặc điểm riêng đòi hỏi phải có sự hỗ trợ từ phía chính sách thƣơng mại quốc tế. Môi trƣờng kinh tế quốc tế còn chịu sự chi phối và tác động của nhiều mối quan hệ chính trị và các mục tiêu phi kinh tế, cho nên chính sách thƣơng mại quốc tế của mỗi quốc gia cũng phải đáp ứng cho nhiều mục tiêu khác nhau. Chính sách thƣơng mại quốc tế là một bộ phận của chính sách kinh tế xã hội của nhà nƣớc. Nó có quan hệ chặt chẽ và phục vụ cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc.

Nó tác động mạnh mẽ đến quá trình tái sản xuất, chuyển dịch cơ cấu 12 kinh tế của đất nƣớc đến quy mô và phƣơng thức tham gia của nền kinh tế mỗi nƣớc vào phân công lao động quốc tế và thƣơng mại quốc tế. Chính sách thƣơng mại quốc tế có vai trò to lớn trong việc khai thác triệt để lợi thế so sánh của nền kinh tế trong nƣớc, phát triển các ngành sản xuất và dịch vụ đến quy mô tối ƣu, đẩy nhanh tốc độ tăng trƣởng kinh tế và nâng cao hiệu quả của các hoạt động kinh tế. Một chính sách thƣơng mại quốc tế đƣợc đánh giá là tốt khi tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nƣớc mở rộng thị trƣờng ra nƣớc ngoài, tham gia mạnh mẽ vào phân công lao động quốc tế và thƣơng mại quốc tế, khai thác triệt để lợi thế so sánh của nền kinh tế trong nƣớc; mặt khác có thể bảo vệ đƣợc thị trƣờng nội địa đứng vững trƣớc sự xâm nhập ồ ạt của hàng hoá nƣớc ngoài với chất lƣợng ngày càng cao, mẫu mã đẹp và giá cả cạnh tranh.