Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HOÁ NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Khái quát chung về dịch vụ giao nhận hàng hoá nhập khẩu 1. Khái niệm và vai trò của dịch vụ giao nhận hàng hoá Theo Điều 233 Luật thương mại 2005 quy định: “dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hoá theo thoả thuận với khách hàng để hưởng thù lao.
Dịch vụ logistics được phiên âm theo tiếng Việt là dịch vụ lô-gi-stíc”. Theo quy tắc mẫu của Liên đoàn các hiệp hội giao nhận – FIATA (Fédération Internationale des Associations de Transitaires et Assimilés) định nghĩa: “Dịch vụ giao nhận là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hoá cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hoá.” Theo luật thương mại Việt Nam (2005) thì giao nhận hàng hóa là: “Hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc người giao nhận khác”. Tóm lại, dịch vụ giao nhận hàng hoá là hành vi thương mại tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải hàng hoà nhằm thực hiện việc vận chuyển hàng từ nơi người gửi hàng đến nơi người nhận hàng. Vai trò của dịch vụ giao nhận hàng hoá cũng vô cùng quan trọng: Dịch vụ giao nhận vận tải hàng hoá nhập khẩu tạo điều kiện cho hàng hoá lưu thông nhanh chóng, an toàn và tiết kiệm.
Lưu thông phân phối hàng hoá, trao đổi giao lưu thương mại giữa các vùng trong nước với nhau và với nước ngoài là hoạt động thiết yếu của nền kinh tế. Những hoạt động này thông suốt, có hiệu quả sẽ góp phần to lớn làm cho các ngành sản xuất phát triển, còn nếu bị ngưng trệ thì sẽ tác động xấu đến toàn bộ ngành sản xuất và đời sống. Tiếp đó là góp phần vào việc phân bố các ngành sản xuất một cách hợp lý để đảm bảo sự cân đối và tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế. Mỗi một vùng có những đặc điểm về địa hình khác nhau, nguồn tài nguyên và có phương thức lao động, tập quán khác nhau, do đó cần phải có sự phân bố, sắp xếp các ngành sản xuất, các khu 4 công nghiệp, các trung tâm kinh tế sao cho phù hợp với những điều kiện riêng và tổng thể nhằm phát huy một cách hiệu quả nhất.
Làm giảm giá thành hàng hoá nhập khẩu. Quá trình giao nhận vận tải làm giảm thời gian nhận hàng của khách hàng, giảm các chi phí không cần thiết trong quá trình vận chuyển từ đó làm giảm giá thành của hàng hoá. Hơn hết, dịch vụ giao nhận vận tải hàng hoá nhập khẩu giúp người chuyên chở tận dụng một cách tối đa và hiệu quả các phương tiện vận tải cũng như các phương tiện khác. Ngoài ra, dịch vụ giao nhận vận tải hàng hoá nhập khẩu góp phần mở rộng thị trường trong buôn bán quốc tế.
Các nhà sản xuất muốn có thêm thị trường cho sản phẩm của mình hoặc muốn nhập các sản phẩm mẫu cần có sự hỗ trợ của dịch vụ giao nhận vận tải. Dịch vụ này có tác dụng như là cầu nối trong vận chuyển hàng hoá trên các tuyến đường đến các thị trường mới cũng như nhập khẩu hàng hoá về địa điểm đặt ra. Tóm lại, hoạt động giao nhận đóng vai trò vô cùng quan trọng và thiết yếu trong hoạt động Thương mại quốc tế. Ngày nay, với sự phát triển của kinh tế thì việc cạnh tranh giữa các đại lý trong lĩnh vực cũng ngày càng trở nên gay gắt với các dịch vụ, yêu cầu, ưu đãi phong phú đã góp phần tác động đến hiệu quả của dịch vụ, tăng hiệu quả kinh doanh, giảm chi phí hoạt động, giảm giá thành sản phẩm nhằm phục vụ khách hàng một cách tốt nhất.
Phạm vi dịch vụ giao nhận hàng hoá Các dịch vụ giao nhận: Dịch vụ bốc xếp hàng hóa; Dịch vụ kho bãi và lưu trữ hàng hóa bao gồm cả kinh doanh kho bãi container, kho; Dịch vụ đại lý vận tải biển, bao gồm cả hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan và bốc dỡ hàng hóa; Dịch vụ hỗ trợ khác: lưu kho và quản lý thông tin liên quan đến vận chuyển, hoạt động cho thuê và thuê mua container. Các dịch vụ giao nhận liên quan đến vận tải: Dịch vụ vận tải hàng hải; Dịch vụ vận tải thủy nội địa; Dịch vụ vận tải đường không; Dịch vụ vận tải đường sắt; Dịch vụ vận tải đường bộ; 5 Dịch vụ vận tải đường ống. Các dịch vụ giao nhận liên quan khác: Dịch vụ kiểm tra và phân tích kỹ thuật; Dịch vụ bưu chính; Dịch vụ thương mại bán buôn; Dịch vụ thương mại bán lẻ bao gồm cả hoạt động quản lý hàng lưu kho, thu gom, tập hợp, phân loại hàng hóa, phân phối lại và giao hàng; Các dịch vụ hỗ trợ vận tải khác. Người giao nhận hàng hoá Theo khái niệm của Liên đoàn các hiệp hội giao nhận (FIATA): “Người giao nhận (Forwarder – Freight forwarder hay Forwarding agent) là người thu xếp chuyên chở toàn bộ hàng hoá theo hợp đồng uỷ thác và hoạt động vì lợi ích của người uỷ thác mà bản thân họ không phải là người chuyên chở.
Người giao nhận cũng đảm bảo thực hiện mọi công việc liên quan đến hợp đồng giao nhận như: Đảm bảo lưu kho, trung chuyển, làm thủ tục hải quan thông quan hàng hóa”. Người giao nhận có thể là chủ hàng khi tự đứng ra làm vận chuyển cho lô hàng của mình, chủ hãng tàu khi thay mặt cho chủ hàng đứng ra làm vận chuyển cho lô hàng đó, người giao nhận hàng hoá chuyên nghiệp hay bất kỳ người hoặc tổ chức nào có đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hoá. Trong đó, người giao nhận cần sở hữu kiến thức với trình độ chuyên môn như: Biết kết hợp các phương thức vận tải, tuyến nào tối ưu ngắn và tiết kiệm chi phí nhất. Tận dụng tối đa khối lượng của các công cụ vận tải quốc tế nhờ vào dịch vụ giao hàng.
Hơn hết, biết kết hợp giữa phương thức vận tải, giao nhận và xuất nhập khẩu; kèm với đó có mối quan hệ tốt với các đại lý hãng tàu, hải quan,… để khi có vấn đề tận dụng các mối quan hệ giải quyết vấn đề nhanh gọn hơn. Người giao nhận có kho bãi hoặc đi thuê kho bãi cho nhà xuất nhập khẩu có thể sử dụng, giúp nhà xuất nhập khẩu giảm chi phí thuê kho bãi. Vai trò và trách nhiệm của người giao nhận 1. Vai trò của người giao nhận Đóng vai trò quan trọng trong vận tải quốc tế không thể không kể đến người giao nhận.
Họ không chỉ thực hiện các thủ tục hải quan, thuê phương tiện vận chuyển, bốc xếp, dỡ hàng hoá mà còn cung cấp các dịch vụ từ kho tới kho, toàn bộ quá trình vận tải và phân phối hàng hoá. Môi giới hải quan (Customs Broker): Người giao nhận thay mặt người xuất khẩu, nhập khẩu để khai báo, làm thủ tục hải quan hay môi giới hải quan, thông quan 6 cho hàng hoá trên hợp đồng có sẵn. Trên cơ sở được nhà nước cho phép, người giao nhận thay mặt cho người xuất khẩu, nhập khẩu để khai báo, làm thủ tục hải quan, môi giới hải quan. Làm đại lý (Agent): Người giao nhận đã nhận uỷ thác từ chủ hàng hoặc từ người chuyên chở để thực hiện các công việc khác nhau như: nhận hàng, giao hàng, lập chứng từ, làm thủ tục hải quan, lưu kho… trên cơ sở hợp đồng uỷ thác.
Lưu kho hàng hoá (Warehousing): Nếu hàng hoá phải lưu kho trước khi xuất khẩu hoặc sau khi nhập khẩu, người giao nhận sẽ lo liệu, xử lý việc đó bằng phương tiện của mình hoặc thuê người khác và phân phối nếu cần. Người chuyên chở (Carrier): Trong trường hợp này, người giao nhận ký hợp đồng trực tiếp với chủ hàng và chịu trách nhiệm đưa hàng hoá từ nơi xuất khẩu tới nơi nhập khẩu, trong đó: người giao nhận đóng vai trò là người thầu chuyên chở nếu người giao nhận ký kết hợp đồng với chủ hàng mà không trực tiếp chuyên chở; người giao nhận đóng vai trò là người chuyên chở thực tế nếu người giao nhận trực tiếp chuyên chở. Ngoài ra người giao nhận còn có một số vai trò quan trọng khác như: lo liệu chuyển tải và tiếp gửi hàng hoá, người gom hàng, người xếp dỡ, người cung ứng kho bãi và người kinh doanh vận tải đa phương thức,… 1. Trách nhiệm của người giao nhận Trong quá trình thực hiện nghĩa vụ của mình, người giao nhận hoặc nhân viên có thể sẽ mắc phải sai sót hay nhầm lẫn gây tổn thất, thiệt hại tới hàng hoá thì phải chịu trách nhiệm về những sai sót do mình gây ra.
Một số sai sót hay gặp phải: - Trách nhiệm của người giao nhận khi đóng vai trò là đại lý: Trách nhiệm đối với khách hàng: Giao nhận không đúng chỉ dẫn của khách hàng như đã thoả thuận trong hợp đồng, giao hàng sai địa điểm,… Thiếu sót trong việc mua bao hiểm cho hàng hoá mặc dù đã có chỉ dẫn của khách hàng. Ngoài ra, mắc lỗi trong quá trình làm thủ tục hải quan, làm cho hàng hoá thông quan chậm, việc giao hàng bị chậm trễ, gây thiệt hại cho khách hàng. Trách nhiệm làm thủ tục hải quan: Người giao nhận khi được uỷ thác thực hiện khai báo hải quan phải chịu trách nhiệm trước cơ quan hải quan về sự tuân thủ các quy định hải quan đảm bảo khai đúng tên hàng, giá trị, số lượng. Vi phạm những quy định này người giao nhận phải chịu phạt mà tiền phạt đó không thu lại được từ khách hàng.
Phải tự chịu chi phí phát sinh trong quá trình làm thủ tục sửa tờ khai. Ngoài ra, người giao nhận còn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những hành vi của mình đối với hải quan.