PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Tốc độ già hóa dân số đang là một trong những vấn đề xã hội dành được nhiều sự quan tâm của nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Không chỉ bởi người cao tuổi thường được xem như là nhóm người yếu thế cần có sự trợ giúp của xã hội mà NCT còn là một lực lượng đông đảo trong xã hội có vai trò và ảnh hưởng nhất định tới nền an sinh của các quốc gia. Vì vậy việc thúc đẩy công tác chăm sóc người cao tuổi không chỉ giúp cho cuộc sống của người cao tuổi được hòa nhập, ổn định như những thành viên khác trong xã hội mà còn thể hiện chính sách nhân đạo hướng tới đảm bảo an sinh xã hội cho toàn dân.
Trong nhiều năm qua, Việt Nam luôn quan tâm, chăm sóc, phát huy vai trò người cao tuổi thông qua việc đã ban hành nhiều văn bản, chính sách như: Luật Người cao tuổi, Chương trình hành động về Người cao tuổi… Cùng với các chính sách, nhiều mô hình chăm sóc người cao tuổi được triển khai trên cả nước, với sự tham gia của hàng triệu người cao tuổi. Xã Bình Lợi - Huyện Bình Chánh - Thành phố Hồ Chí Minh số hộ dân trên địa bàn xã có 2.546 hộ dân với dân số 12. Trong đó, số lượng NCT sinh sống trên địa bàn xã với 779 NCT. [36], cũng như NCT khác trên cả nước, NCT ở xã luôn được hỗ trợ quan tâm, chăm sóc tại gia đình và cộng đồng.
Từ một khía cạnh nào đó người cao tuổi đang gặp vấn đề cũng được coi là đối tượng yếu thế và cần sự quan tâm đặc biệt của xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói “ Trách nhiệm của các vị phụ lão của chúng ta đối với nhiệm vụ đất nước thật là trọng đại. Đất nước hưng thịnh do phụ lão xây dựng, đất nước tồn tại do phụ lão giúp sức. Nước bị mất phụ lão cứu.
Nước 2 suy sụp lão phù trì. Nước nhà hưng, suy tồn, vong, phụ lão đều gánh trách nhiệm rất nặng nề.” Người cao tuổi có phát triển khỏe mạnh thì nền an sinh mới phát triển được. Công tác xã hội ở Việt Nam đã được công nhận là một ngành khoa học, là một nghề có đặc thù trợ giúp những đối tượng yếu thế trong xã hội, trong đó có NCT. Nhân viên CTXH cần tìm hiểu về các chính sách của Đảng, Nhà nước với đối tượng này, tham khảo học tập những mô hình trợ giúp trên thế giới và đặc biệt cần tìm hiểu sâu về đặc điểm và nhu cầu của chính đối tượng Người cao tuổi để trợ giúp một các tích cực nhất, chính sách của Người cao tuổi phải gắn với thực tế và phải được tuyên truyền rộng rãi.
Việc chăm sóc Người cao tuổi trên địa bàn còn nhiều bất cập cụ thể là: số lượng NCTđang ngày tăng cao chưa được quan tâm chăm sóc chu đáo, sự xung đột giữa NCTvới con cháu và việc triển khai các DVCTXH hỗ trợ cho NCT tại địa bàn vẫn chưa đồng bộ và kịp thời. Qua nghiên cứu, trên địa bàn xã chưa thấy công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về CTXH và các dịch vụ CTXH với NCT. Từ thực tế trên tôi quyết định lựa chọn đề tài “Dịch vụ công tác xã hội cho người cao tuổi tại xã Bình Lợi, huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài nghiên cứu của mình với mong muốn vận dụng kiến thức đã học để áp dụng vào thực tiễn góp phần hỗ trợ người cao tuổi tại địa phương, đó là tiến trình giúp đỡ của một nhân viên công tác xã hội giúp đỡ thân chủ của mình thay đổi suy nghĩ, hành động tích cực. Đồng thời, tôi cũng đã học được thêm nhiều kiến thức thực tế trong quá trình làm việc với thân chủ và có được nhận thức rõ hơn về ngành nghề CTXH nói chung và dịch vụ công tác xã hội với NCT nói riêng.
Tổng quan nghiên cứu đề tài 2. Trên thế giới Nghiên cứu của Annette L.Cooper và Cs (1994), về Nhận thức về rào cản đối với việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của NCT. Kết quả nghiên cứu đã khái quát thực trạng NCT được chăm sóc sức khỏe như thế nào và những khó khăn ngăn cản việc NCT nhận được sự quan tâm, chăm sóc tại nước Mỹ. Từ những kết quả được nghiên cứu này có thể xem xét những yếu tố ảnh hưởng đến DVCTXH nói chung và chăm sóc sức khỏe của NCT nói riêng trong bối cảnh Việt Nam hiện nay cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện chính sách cho NCT [39].
Nghiên cứu của Masoud Pezeshkian (2002), Minister of Health and Medical Education of Iran, Second World Assembly on Aging, Madrid. Nghiên cứu được thực hiện tại Iran và chỉ ra rằng có hơn 4 triệu người từ 60 tuổi trở lên trong đó có 57% đang sống trong khu vực thành thị. Phụ nữ với tỷ lệ có học vấn thấp hơn và sự phụ thuộc về tài chính cao hơn chiếm một nửa trong tổng số NCT. Mặc dù thách thức về già hóa đã trở nên rõ nét, Iran có những truyền thống được thiết lập trong một thời gian dài dựa theo những lời giáo huấn của đạo Hồi.
Do vậy, cần phải giúp đỡ NCT gặp khó khăn về kinh tế để họ có thể cùng hòa nhập trong xã hội. Mục tiêu của kế hoạch bảo vệ xã hội là nhằm cung cấp sự tiếp cận về các dịch vụ y tế và an sinh xã hội cũng như sự ổn định về tinh thần và tình cảm và an sinh là quan trọng, đặc biệt NCT là phụ nữ. Bài viết đưa ra một số kinh nghiệm cho việc phát triển hệ thống DVCTXH với NCT ở cộng đồng và cần bổ sung hoàn thiện các chính sách về an sinh xã hội đối với NCT trong bối acnrh già hóa dân số hiện nay [43]. Nghiên cứu Quỹ dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) và Tổ chức Hỗ trợ người cao tuổi quốc tế (Hepl Age International) (2012), đã thực hiện đề tài: 4 “Già hóa trong thể kỷ 21: Thành tựu và thách thức”.
Báo cáo đã đánh giá quá trình kể từ khi Hội nghị thế giới lần thứ 2 về NCT thực hiện kế hoạch hành động quốc tế Madrid về NCT. Nhiều bằng chứng minh họa về những chương trình đổi mới đã đáp ứng thành công các mối quan tâm của NCT được đưa ra trong báo cáo. Bên cạnh đó, báo cáo này cũng đưa ra khuyến nghị về định hướng tương lai nhằm đảm bảo mọi người ở mọi lứa tuổi trong xã hội bao gồm cả NCT và giới trẻ đều có cơ hội góp phần xây dựng xã hội cũng như cùng được hưởng những phúc lợi xã hội đó. Điều này cho thấy, trong quá trình phát triển mạng lưới cung cấp DVCTXH thì cần hoạch định các chính sách, chương trình liên quan cho các đối tượng yếu thế nói chung và NCT nói riêng [20].
Nghiên cứu của Clark, C.(ed) (2001), về Dịch vụ ban ngày dành cho NCT và hòa nhập xã hội: Ngày tốt hơn. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng: các dịch vụ ban ngày, bất kể có ý định tốt đến đâu, thường phục vụ lợi ích của các nhà cung cấp hơn là lợi ích của NCT, điều này thể hiện qua việc tác giả đã xem xét các chính sách đang tồn tại ở Vương quốc Anh liên quan đến các dịch vụ ban ngày. Từ đó, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày để đáp ứng và phản ánh nhu cầu của NCT. Điều này gợi mở cho hướng nghiên cứu DVCTXH cần mở rộng đến các nhóm đối tượng NCT có nhu cầu sử dụng dịch vụ CTXH tại cộng đồng [40].
Nghiên cứu của Chanitta Soommaht, Songkoon Ratchasima, Buriram, Surin và Khon Kaen (2008), về Phát triển mô hình quản lý chăm sóc sức khỏe người cao tuổi có sự tham gia của cộng đồng tại Isan. Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và được tiến hành từ 2/8/2008 tại 7 tỉnh Đông Bắc Thái Lan là Mahasarakham, Roi – et, Sakon Nakhon, Nakhon Ratchasima, Buriram, Surin và Khon Kaen. Nhóm nghiên cứu đã tiến hành 5 phân tích các vấn đề liên quan đến việc quản lý chăm sóc sức khỏe cho NCT về thể chất lẫn tinh thần có sự tham gia của cộng đồng ở Isan. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng việc quản lý của các tổ chức cộng đồng trong chăm sóc sức khỏe NCT là phương pháp hiệu quả.
Mô hình này gợi cho chúng ta những bài học kinh nghiệm khi áp dụng vào Việt Nam trong việc phát triển DVCTXH với NCT trong việc huy động nguồn lực tại cộng đồng [41]. Nghiên cứu của Dean Blevins, Bridget Morton và Ren McGovern (2008), về dự án nghiên cứu có sự tham gia của cộng đồng về chăm sóc sức khỏe tâm thần cho NCT ở vùng nông thôn Hoa Kỳ. Kết quả nghiên cứu cho thấy, hầu hết mọi người đều hài lòng với vai trò của họ và mức độ thành công của chương trình cần sự phối hợp tốt giữa các đối tác trong chương trình chăm sóc sức khỏe tâm thần cho NCT ở nông thôn. Từ đó tác giả cũng đề xuất phương pháp để cải thiện hơn nữa các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần tại cộng đồng của Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, nghiên cứu này mới đề cập đến dịch vụ chăm soc sức khỏe, ngoài dịch vụ này thì NCT có nhu cầu sử dụng một số DVCTXH khác nữa. Điều này cho thấy, cần có những nghiên cứu sâu và rộng hơn để góp phần xây dựng các mô hình cho NCT phù hợp với nước ta [42]. Nghiên cứu của tác giả Zhuqing (2012), về quyền và lợi ích của người cao tuổi ở Trung Quốc. Nội dung tập trung nghiên cứu quyền lợi và mong đợi của NCT ở Trung Quốc.
Cùng với sự già hóa dân số, NCT cũng bị rơi vào tình trạng thiếu thức ăn, thiếu thốn về dịch vụ y tế, giáo dục và các cơ hội trong đời sống chính trị xã hội. NCT thường thiếu thốn nơi ở và sống phụ thuộc vào con cháu, chất lượng cuộc sống cuối đời phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống chăm sóc trong gia đình. Tác giả đưa ra một số giải pháp quan trọng, đóng góp kiến thức phục vụ quá trình xây dựng hoàn thiện chính sách NCT [46]. 6 Nghiên cứu của Rebecca Giles (2014), Kinh nghiệm tham dự trung tâm chăm sóc ban ngày: Một nghiên cứu về chất lượng cuộc sống của NCT.