Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ giáo dục học với đề tài "Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học Địa lý ở trường trung học phổ thông" được tác giả Nguyễn Văn Tuấn thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Ngô Quang Sơn, bảo vệ năm 2014 thuộc chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Địa lý (mã số: 62.11).

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ chủ trương đổi mới căn bản phương pháp giáo dục phổ thông theo định hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, đã được thể chế hóa trong Luật Giáo dục 2005 (Điều 28.2), Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1/1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12/1996), Chỉ thị 14 (4/1999) và Chỉ thị 29/2001/CT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Mặc dù cơ sở hạ tầng thiết bị như máy vi tính, máy chiếu projector, bảng tương tác, kết nối Internet đã từng bước được trang bị tại các trường trung học phổ thông (THPT), thực tiễn giảng dạy Địa lý vẫn tồn tại nhiều bất cập. Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu thực tế: giáo viên còn lúng túng trong kỹ năng khai thác phần mềm chuyên dụng, thiếu tài liệu hướng dẫn sư phạm mang tính hệ thống, dẫn đến hiện tượng lạm dụng kỹ thuật, biến giờ học thành quá trình "chiếu - chép", sao chép nguyên mẫu giáo án điện tử mà chưa phát huy được tính năng tương tác của công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT).

Mục đích nghiên cứu của luận án là nghiên cứu và ứng dụng CNTT&TT vào dạy học Địa lý nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực của học sinh, góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học ở trường THPT.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm 5 nội dung:

  1. Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ứng dụng CNTT&TT trong dạy học Địa lý ở trường THPT.
  2. Xác định những yêu cầu, nguyên tắc, quy trình xây dựng bài giảng điện tử.
  3. Tổ chức dạy học Địa lý THPT với sự hỗ trợ của CNTT&TT.
  4. Xây dựng và hướng dẫn sử dụng website hỗ trợ dạy học Địa lý THPT.
  5. Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của đề tài nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là việc ứng dụng CNTT&TT vào thiết kế bài học và xây dựng website hỗ trợ dạy học Địa lý ở trường THPT theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm:

  • Về nội dung: Nghiên cứu lý luận, thực tiễn và các biện pháp sư phạm ứng dụng CNTT&TT để xây dựng bài giảng, tổ chức dạy học chương trình Địa lý lớp 10, 11 và 12 THPT; tập trung khai thác tiện ích sư phạm của các phần mềm dạy học thay vì phân tích sâu kỹ thuật lập trình.
  • Về không gian và địa bàn: Điều tra, khảo sát và thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT thuộc 4 tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long gồm An Giang, Bến Tre, Cần Thơ và Kiên Giang (cụ thể tại THPT Long Xuyên, THPT Thực hành Sư phạm - ĐHAG, THPT chuyên Bến Tre, THPT Thủ Khoa Nghĩa, THPT Vĩnh Thạnh, THPT Kiên Hải, THPT chuyên Thoại Ngọc Hầu).
  • Về thời gian: Công trình hoàn thành và bảo vệ vào tháng 7 năm 2014.

Giả thuyết khoa học: Việc ứng dụng CNTT&TT vào dạy học nếu được thực hiện một cách khoa học, hợp lý sẽ phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực học sinh, góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học Địa lý ở trường THPT.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án được tác giả phân chia rõ ràng theo hai bình diện quốc tế và trong nước.

Ở phạm vi quốc tế, việc ứng dụng CNTT&TT trong giáo dục đã được triển khai qua nhiều đề án và công trình:

  • Các đề án, chương trình tiêu biểu: Đề án "Tin học cho mọi người" (Informatique pour tous - Pháp, 1970); Chương trình giáo dục vi điện tử MEP (Microelectronics Education Program - Anh, 1980); Phần mềm trường học của NSCU (National Software-coordination Unit - Australia, 1984); Đề án CLASS (Computer literacy and studies in school - Ấn Độ, 1985); Hội thảo "Xây dựng phần mềm tin học" các nước Châu Á - Thái Bình Dương (Malaysia, 1985).
  • Nghiên cứu về công nghệ dạy học và lớp học lấy người học làm trung tâm: Timothy J. Newby và cộng sự (1996) với Instructional Technology for Teaching and Learning; Judith H. Sandholtz (1997) với Teaching with Technology: Creating Student-Centered Classrooms qua dự án ACOT (Apple Classrooms of Tomorrow); David H. Jonassen và cộng sự (1999) với Learning with Technology: A Constructivist Perspective; Alan M. Pritchard (2007) với Effective teaching with internet technology pedagogy and practice; George Cole (2006) với 101 Essential List for Using ICT in the Classroom; William Clyde và Andrew Delohery (2005) với Using technology in teaching; Helena Gillespie và Helen Boulton (2007) với Learning and teaching with virtual learning environments; cùng các nghiên cứu xu hướng của S. Leinonen, Maria Ranieri, Gerry White.
  • Nghiên cứu ứng dụng CNTT&TT trong bộ môn Địa lý: Sue Neale (1998) với Using Information Technology in Geography; Fred Martin và Keith Grimwade (1999) với Using ICT in Geography; Fred Martin (2006) với Using ICT in quality Geography; các CD-ROM tra cứu dữ liệu địa lý như PC Fact, The World Atlas, Encarta Reference Library.
  • Nghiên cứu về ứng dụng phần mềm trình chiếu PowerPoint: Kenneth C. Laudon, Kenneth Rosenblatt, David Langley (2003) với Interactive Computing Series Microsoft PowerPoint 2002; các thảo luận của Tad Simons, Edward Tufte trên tạp chí Presentations magazine.

Ở phạm vi trong nước, các nghiên cứu phát triển qua từng giai đoạn:

  • Về lý luận chung ứng dụng CNTT trong dạy học: Nguyễn Quang Lạc, Lê Công Triêm (1992); Trần Kiều, Nguyễn Thanh Lương (1994); Phan Trọng Luận (1998); Quách Tuấn Ngọc (1999); Đặng Văn Đức (2001); Lê Công Triêm (2002); Lưu Lâm (2002); Lê Hồng Sơn (2002); Nguyễn Thị Kim Thành, Ngô Quang Sơn (2003); Phó Đức Hòa, Ngô Quang Sơn (2008).
  • Về ứng dụng CNTT và phát triển phần mềm trong dạy học Địa lý: Nguyễn Dược (1996, 1998) với báo cáo sử dụng máy tính và phần mềm PCFACT; Đặng Văn Đức với phần mềm DB-Map (1998), các bài viết trên Tạp chí Khoa học ĐHSP Hà Nội (2002, 2010) và nghiên cứu sử dụng bản đồ tư duy (2012); Nguyễn Viết Thịnh và cộng sự tại Trung tâm Địa lý ứng dụng - ĐHSP Hà Nội với hệ thống Ebook Địa lý 6, 7, CĐSP, phần mềm Địa lý 10, Atlat điện tử Địa lý 9, giáo trình tin học ứng dụng (2005), tài liệu giáo án điện tử Địa lý 11 (2007); Nguyễn Trọng Phúc (2000, 2003, 2005) nghiên cứu thiết kế bài giảng Địa lý kinh tế - xã hội thế giới và Việt Nam bằng PowerPoint kết hợp PC Fact; Trần Đức Tuấn (2006) với giáo trình Công nghệ dạy học Địa lý; Lâm Quang Dốt, Kiều Văn Hoan (2008, 2009) về thành lập bản đồ kinh tế - xã hội và tư liệu điện tử Địa lý 12; Nguyễn Đức Vũ về đổi mới PPDH Địa lý với PowerPoint; Ngô Quang Sơn về sử dụng PowerPoint trong dạy học tích cực; các luận án, luận văn của Kiều Văn Hoan (2010), Nguyễn Văn Tuấn (2004), Nguyễn Thanh Xuân (2008).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết: Phần lớn các tài liệu quốc tế được xây dựng trong điều kiện cơ sở vật chất lý tưởng của các nước phát triển, trong khi các công trình trong nước chủ yếu dừng lại ở mức định hướng chung, giới thiệu tính năng kỹ thuật đơn thuần hoặc thiết kế các phần mềm đơn lẻ cho từng khối lớp riêng biệt. Luận án lựa chọn giải quyết vấn đề xây dựng một quy trình sư phạm toàn diện, tích hợp đa dạng phần mềm thông dụng vào dạy học Địa lý cho toàn bộ cấp THPT (lớp 10, 11, 12) kết hợp thiết lập website chuyên ngành phục vụ trực tiếp giáo viên và học sinh trong điều kiện thực tiễn của trường học Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên hệ thống quan điểm lý thuyết và phương pháp luận sư phạm:

  • Quan điểm hệ thống: Xem xét quá trình dạy học như một hệ thống hoàn chỉnh gồm các thành tố mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện, giáo viên, học sinh và môi trường giáo dục có mối quan hệ tương tác mật thiết; làm nổi bật cấu trúc liên kết giữa Phương pháp dạy học - CNTT - Phương tiện dạy học - Đối tượng sử dụng.
  • Quan điểm công nghệ dạy học: Tiếp cận định nghĩa của UNESCO (5/1976), coi dạy học là quy trình công nghệ có mục đích, đầu vào, tác động và đầu ra; vận dụng mô hình "Thầy thiết kế - trò thi công", trong đó giáo viên đóng vai trò đạo diễn, tổ chức các hoạt động học tập để học sinh tự lực khám phá tri thức.
  • Quan điểm lịch sử: Phân tích tiến trình phát triển và ứng dụng CNTT&TT trong giáo dục nhằm dự báo xu hướng vận dụng thích hợp.
  • Lý luận dạy học tích cực: Chuyển đổi vai trò người học từ đối tượng thụ nhận tri thức sang chủ thể tự tìm kiếm, xử lý thông tin; kết hợp hoạt động cá nhân và hợp tác nhóm, gắn lý thuyết với thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai phối hợp giữa định tính và định lượng:

  • Phương pháp thu thập, hệ thống hóa và phân tích tài liệu: Nghiên cứu văn bản quy phạm pháp luật, chương trình giáo dục phổ thông, sách giáo khoa, sách giáo viên Địa lý THPT, tài liệu hướng dẫn kỹ thuật các phần mềm và các công trình khoa học chuyên ngành.
  • Phương pháp điều tra, quan sát, dự giờ: Khảo sát thực trạng dạy học có ứng dụng CNTT&TT của giáo viên và nhận thức học tập của học sinh; dự giờ rút kinh nghiệm các tiết dạy thực tế.
  • Phương pháp sử dụng CNTT&TT: Khai thác tiện ích của 8 phần mềm/công cụ để thiết kế bài giảng điện tử và lập trình xây dựng website http://dayvahocdialy.net.
  • Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tham vấn ý kiến chuyên gia CNTT và giáo viên trực tiếp giảng dạy Địa lý để hoàn thiện quy trình.
  • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức giảng dạy đối chứng và thực nghiệm tại 6 trường THPT trên địa bàn 4 tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
  • Phương pháp toán thống kê: Xử lý dữ liệu định lượng thu được từ các bài kiểm tra thực nghiệm và phiếu khảo sát bằng phần mềm SPSS 16.0 để kiểm định các giả thuyết thống kê.

Nguồn tư liệu và dữ liệu nghiên cứu: Dữ liệu phân phối chương trình, nội dung chuẩn và nâng cao môn Địa lý 10, 11, 12; thư viện tư liệu số Encarta Reference Library 2009; số liệu khảo sát thực trạng và kết quả điểm số kiểm tra thực nghiệm tại các trường THPT đối chứng và thực nghiệm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học Địa lý ở trường trung học phổ thông

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT, phân tích cơ sở pháp lý theo Quyết định 16/2006/QĐ-BGDĐT và Luật Giáo dục 2005. Luận án phân tích khái niệm phương pháp dạy học, nhấn mạnh 3 nhóm phương pháp dạy học Địa lý:

  1. Nhóm phương pháp dùng lời: Diễn giảng, giải thuật, giảng giải, đàm thoại.
  2. Nhóm phương pháp sử dụng phương tiện trực quan truyền thống: Tranh ảnh, mô hình, mẫu vật, bản đồ, biểu đồ.
  3. Nhóm phương pháp hướng dẫn học sinh tự khai thác tri thức: Khai thác bản đồ, số liệu thống kê, biểu đồ, băng hình, quan sát, điều tra, sử dụng sách giáo khoa.

Tác giả luận giải bản chất mô hình dạy học "Thầy thiết kế, trò thi công", xác định mối quan hệ tương tác đa chiều giữa giáo viên - học sinh và học sinh - học sinh trong môi trường ứng dụng công nghệ truyền thông tin. Về mặt tâm sinh lý, học sinh THPT có năng lực tư duy trừu tượng phát triển, khả năng tiếp thu công nghệ nhanh nhưng dễ mất tập trung nếu bài giảng thiếu tính sư phạm.

Về mặt thực tiễn, tác giả khảo sát tình hình trang bị cơ sở vật chất và mức độ sử dụng CNTT&TT tại các trường THPT. Kết quả chỉ ra rằng dù hạ tầng máy tính, projector đã bắt đầu được trang bị, phần lớn giáo viên vẫn gặp khó khăn trong việc phối hợp kỹ năng tin học với phương pháp dạy học tích cực, dẫn đến hiện tượng lạm dụng máy tính hoặc trình chiếu đơn thuần nội dung sách giáo khoa.

Chương 2: Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông để xây dựng bài giảng điện tử và website hỗ trợ dạy học Địa lý ở trường trung học phổ thông

Chương 2 trình bày các nguyên tắc, yêu cầu và quy trình xây dựng bài giảng điện tử môn Địa lý, đồng thời hướng dẫn chi tiết việc khai thác 8 công cụ phần mềm:

STT Tên phần mềm / Công cụ Chức năng ứng dụng trong dạy học Địa lý THPT
1 Microsoft Word 2010 Soạn thảo giáo án, cấu trúc các hoạt động dạy học
2 Microsoft Excel 2010 Xử lý số liệu thống kê, tự động hóa vẽ các dạng biểu đồ Địa lý
3 Microsoft PowerPoint 2010 Thiết kế slide bài giảng trực quan, tích hợp đa phương tiện
4 Violet Thiết kế bài tập trắc nghiệm khách quan, bài tập ghép đôi
5 iMindMap Xây dựng sơ đồ tư duy tóm tắt, củng cố nội dung bài học
6 Windows Movie Maker Cắt ghép, biên tập các đoạn video clip tư liệu (núi lửa, GTVT)
7 MapInfo Professional Số hóa, thành lập bản đồ kinh tế, bản đồ dân số giáo khoa
8 Encarta Reference Library 2009 Tra cứu, khai thác kho tư liệu bản đồ và tri thức địa lý thế giới

Tác giả thiết lập quy trình thiết kế bài giảng điện tử gồm các bước: xác định mục tiêu bài học; lựa chọn nội dung kiến thức cơ bản; thu thập và xử lý tư liệu số (hình ảnh, video, bản đồ); thiết kế cấu trúc bài giảng trên phần mềm trình chiếu; tích hợp các công cụ kiểm tra đánh giá (Violet) và sơ đồ tư duy (iMindMap); hoàn thiện và thử nghiệm sư phạm.

Luận án xây dựng minh họa giáo án điện tử cụ thể cho cả 3 khối lớp:

  • Khối 10: Thiết kế bài học về các hiện tượng tự nhiên, hoạt động núi lửa thông qua video clip và mô hình động.
  • Khối 11: Thiết kế bài học Địa lý khu vực và quốc gia, tiêu biểu như bài Hoa Kỳ (Tiết 1) trên PowerPoint kết hợp tư liệu Encarta và câu hỏi tương tác Violet.
  • Khối 12: Thiết kế bài học Địa lý Việt Nam, vẽ biểu đồ cơ cấu kinh tế trên Excel, thành lập bản đồ phân bố dân cư, kinh tế bằng MapInfo, củng cố kiến thức bài Dân cư Việt Nam và bài Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên bằng sơ đồ tư duy iMindMap.

Đồng thời, chương này thuyết minh cấu trúc và cách thức vận hành website http://dayvahocdialy.net (Dạy và học địa lý THPT) do tác giả tự xây dựng. Website bao gồm các phân hệ: Banner giới thiệu; Chuyên mục bài viết và bài giảng điện tử; Liên kết web; Giới thiệu sách; Nhóm tư liệu Văn hóa, Du lịch, Sức khỏe, Giáo dục, Khoa học; Phân hệ tải tài nguyên hình ảnh, bản đồ phục vụ giáo viên và học sinh.

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 trình bày việc kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp đề xuất thông qua thực nghiệm sư phạm.

  • Địa bàn thực nghiệm: Triển khai tại 6 trường THPT thuộc 4 tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (An Giang, Bến Tre, Cần Thơ, Kiên Giang).
  • Nội dung thực nghiệm: Tiến hành giảng dạy 3 bài thực nghiệm có thiết kế ứng dụng CNTT&TT tại các lớp thực nghiệm (TN) và dạy học theo phương pháp truyền thống tại các lớp đối chứng (ĐC) có trình độ nhận thức tương đương.
  • Phương pháp đánh giá: Đánh giá định lượng kết quả bài kiểm tra sau tiết dạy và xử lý các tham số thống kê (điểm trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn, kiểm định t-Student) bằng phần mềm SPSS 16.0; khảo sát lấy ý kiến phản hồi định tính của giáo viên và học sinh về hiệu quả bài giảng điện tử và website http://dayvahocdialy.net.

Kết quả thực nghiệm được tổng hợp qua các bảng số liệu trong văn bản:

  • Thống kê tỷ lệ điểm kiểm tra các bài thực nghiệm số 1, số 2 và số 3 cho thấy lớp thực nghiệm có tỷ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi cao hơn rõ rệt so với lớp đối chứng, tỷ lệ điểm yếu kém giảm.
  • Các tham số kiểm định thống kê xử lý qua SPSS 16.0 khẳng định sự khác biệt về kết quả học tập giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng có ý nghĩa thống kê với mức tin cậy cao.
  • Kết quả khảo sát ý kiến giảng viên, giáo viên và học sinh đánh giá cao tính tiện dụng, nguồn tài nguyên phong phú và khả năng hỗ trợ tự học của trang web http://dayvahocdialy.net.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

  • Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ứng dụng CNTT&TT nhằm xây dựng bài giảng điện tử và tổ chức dạy học Địa lý ở trường THPT theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh.
  • Xác định hệ thống nguyên tắc, yêu cầu sư phạm cơ bản và quy trình khoa học trong việc xây dựng bài học Địa lý THPT có sự hỗ trợ của CNTT&TT.
  • Cụ thể hóa mô hình công nghệ dạy học "Thầy thiết kế - trò thi công" vào đặc thù bộ môn Địa lý phổ thông.

Về mặt thực tiễn:

  • Khai thác và tích hợp đồng bộ các phần mềm thông dụng (MS Word, MS Excel, MS PowerPoint, Violet, iMindMap, Movie Maker, MapInfo, Encarta) vào dạy học Địa lý THPT.
  • Xây dựng hệ thống bài giảng điện tử mẫu và quy trình tổ chức dạy học cụ thể cho các khối lớp 10, 11 và 12 THPT.
  • Thiết kế, vận hành và hướng dẫn sử dụng website chuyên ngành http://dayvahocdialy.net phục vụ việc dạy và tự học Địa lý.
  • Cung cấp dữ liệu thực nghiệm sư phạm và kết quả xử lý thống kê bằng SPSS 16.0 chứng minh tính khả thi, hiệu quả của các biện pháp sư phạm đề xuất.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất:

  • Đối với cấp quản lý giáo dục: Cần tiếp tục đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng CNTT, trang bị máy chiếu, phòng học bộ môn cho các trường phổ thông; tổ chức các đợt tập huấn bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng CNTT gắn liền với nghiệp vụ sư phạm bộ môn cho giáo viên.
  • Đối với giáo viên Địa lý: Cần chủ động rèn luyện kỹ năng khai thác phần mềm dạy học, khắc phục lối dạy "chiếu - chép", phối hợp linh hoạt phương tiện công nghệ với các phương pháp dạy học tích cực; khai thác hiệu quả tài nguyên từ Internet và các cổng học liệu trực tuyến.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

  • Trong khuôn khổ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Địa lý, luận án không đi sâu phân tích toàn bộ tính năng kỹ thuật chuyên sâu của các phần mềm tin học mà chỉ tập trung khai thác các tiện ích sư phạm phục vụ xây dựng bài giảng và website.
  • Phạm vi khảo sát và thực nghiệm sư phạm của đề tài mới được thực hiện tại một số trường THPT thuộc 4 tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Tiếp tục mở rộng phạm vi ứng dụng và thực nghiệm các giải pháp sư phạm tại các trường THPT ở các vùng kinh tế - xã hội khác trên cả nước.
  • Nâng cấp, cập nhật các tính năng tương tác, mở rộng nguồn cơ sở dữ liệu học liệu số trên website hỗ trợ dạy học để thích ứng với sự phát triển của công nghệ và chương trình giáo dục mới.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho nhiều đối tượng:

  • Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Giáo dục học và Phương pháp dạy học Địa lý: Tài liệu cung cấp hệ thống tổng quan tài liệu phong phú, khung lý luận về công nghệ dạy học, quy trình thực nghiệm sư phạm và phương pháp xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 16.0.
  • Đối với giáo viên Địa lý tại các trường THPT: Cung cấp tài liệu hướng dẫn thực hành chi tiết cách sử dụng 8 phần mềm chuyên dụng để vẽ biểu đồ, số hóa bản đồ, thiết kế bài tập trắc nghiệm và sơ đồ tư duy, kèm theo hệ thống bài giảng mẫu cho chương trình Địa lý lớp 10, 11, 12.
  • Đối với cán bộ quản lý giáo dục và các nhà hoạch định chính sách: Luận án cung cấp bức tranh thực trạng về cơ sở vật chất và năng lực CNTT của giáo viên THPT, làm căn cứ định hướng kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn và đầu tư thiết bị dạy học.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình dạy học nào được luận án vận dụng làm cơ sở lý luận chính cho hoạt động của giáo viên và học sinh? Luận án vận dụng mô hình "Thầy thiết kế, trò thi công" dựa trên quan điểm công nghệ dạy học (UNESCO 1976) và lý luận dạy học tích cực. Trong mô hình này, giáo viên giữ vai trò thiết kế các tình huống, tổ chức và đạo diễn các hoạt động; học sinh là chủ thể tích cực tự lực thao tác, xử lý dữ liệu và thực hiện các nhiệm vụ học tập để lĩnh hội tri thức.

2. Luận án đã giới thiệu và khai thác những phần mềm, công cụ tin học cụ thể nào? Luận án khai thác 8 phần mềm và công cụ: Microsoft Word 2010 (soạn giáo án), Microsoft Excel 2010 (vẽ biểu đồ), Microsoft PowerPoint 2010 (thiết kế slide bài giảng), Violet (soạn câu hỏi trắc nghiệm, ghép đôi), iMindMap (lập sơ đồ tư duy), Windows Movie Maker (biên tập video clip), MapInfo Professional (thành lập bản đồ giáo khoa) và Encarta Reference Library 2009 (tra cứu tư liệu).

3. Tên miền và các chức năng chính của website do tác giả xây dựng là gì? Website có tên miền là http://dayvahocdialy.net (Dạy và học địa lý THPT), bao gồm các phân hệ: Banner giới thiệu, chuyên mục bài viết và bài giảng điện tử, liên kết web, giới thiệu sách, chuyên mục tư liệu (văn hóa, du lịch, sức khỏe, giáo dục, khoa học) và chức năng tải tài nguyên hình ảnh, dữ liệu địa lý.

4. Địa bàn và các trường THPT nào được lựa chọn để tiến hành khảo sát và thực nghiệm sư phạm? Thực nghiệm và khảo sát được tiến hành tại 6 trường THPT thuộc 4 tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (An Giang, Bến Tre, Cần Thơ, Kiên Giang), gồm: THPT Long Xuyên, THPT Thực hành Sư phạm - ĐHAG, THPT chuyên Bến Tre, THPT Thủ Khoa Nghĩa, THPT Vĩnh Thạnh, THPT Kiên Hải và THPT chuyên Thoại Ngọc Hầu.

5. Tác giả sử dụng công cụ thống kê nào để kiểm định kết quả thực nghiệm sư phạm? Tác giả áp dụng lý thuyết xác suất và toán thống kê, sử dụng phần mềm SPSS 16.0 để phân tích các tham số điểm kiểm tra (điểm trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn, kiểm định t-Student) giữa các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Văn Tuấn đã giải quyết một cách toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học môn Địa lý cấp trung học phổ thông. Tác giả đã xây dựng quy trình thiết kế bài giảng điện tử tích hợp 8 công cụ phần mềm chuyên dụng và thiết lập thành công website hỗ trợ dạy học http://dayvahocdialy.net. Kết quả thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT khu vực Đồng bằng sông Cửu Long được kiểm định qua phần mềm SPSS 16.0 đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp trong việc nâng cao chất lượng dạy học và phát huy tính tích cực của học sinh.