phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của luận văn gồm 3 chương: Chƣơng 1: Tổng quan và cơ sở khoa học về vấn đề nghiên cứu. Chƣơng 2: Đánh giá thực trạng sử dụng đất, quy hoạch sử dụng đất trên tại Thành phố Bắc Ninh Chƣơng 3: Đề xuất điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất tại Thành phố Bắc Ninh 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU 1.
Các công trình nghiên cứu về phát triển bền vững và quy hoạch sử dụng đất bền vững a) Trên thế giới Xuất phát từ vấn đề bảo vệ môi trường, cũng là bảo vệ sự sống, vấn đề phát triển bền vững được đề cập lần đầu tiên vào năm 1987, trong Báo cáo “Tương lai chung của chúng ta”, Ủy ban Thế giới về Môi trường và Phát triển (WCED-World Commission on Environment and Development) của Liên hợp quốc, phát triển bền vững" được định nghĩa là “Sự phát triển đáp ứng được nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn thương khả năng cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai” Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới của nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, chính trị, địa lý, văn hóa,. riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó. Tư tưởng chủ đạo của phát triển bền vững là hướng tới sự bình đẳng về mọi mặt trong một thế hệ và giữa các thế hệ với nhau. Ba trụ cột phát triển bền vững được xác định là: Thứ nhất là kinh tế; thứ hai là bền vững về mặt xã hội là công bằng xã hội và phát triển con người; thứ ba là bền vững về sinh thái môi trường là khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng môi trường sống.
Năm 1992, hội nghị về môi trường và phát triển của Liên Hợp Quốc (UNCED) họp tại Rio de Janeiro với sự tham gia của đại diện hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ cùng đông đảo các tổ chức phi chính phủ. Hội nghị đã thống nhất những nguyên tắc cơ bản và phát động chương trình hành động vì sự phát triển bền vững có tên là Chương trình nghị sự 21 (Agenda). Hội nghị kết thúc với tuyên bố Rio về Môi trường và Phát triển với 27 nguyên tắc chung, đây là văn kiện quốc tế 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có tính chất quan trọng có mỗi liên quan với nhau và được quán triệt trong suốt thế kỷ XXI, là tiền đề cho rất nhiều những công trình nghiên cứu khoa học sau này. Để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững thì công tác quy hoạch sử dụng đất phải được thực hiện tốt, nó là công cụ quản lý quan trọng của nhà nước để thực hiện mục tiêu đề ra.
Chính vì vậy, sau hội nghị ở Rio, hàng loạt các công trình nghiên cứu về quy hoạch sử dụng đất bền vững dưới nhiều góc độ khác nhau đã lần lượt ra đời., Jaarsma, cùng với nhóm nghiên cứu của mình đã công bố ấn phẩm Quy hoạch sử dụng đất bền vững (Sustainable land use planning) [19], nghiên cứu này được coi là điểm khởi đầu cho công tác nghiên cứu về quy hoạch sử dụng đất bền vững, trong đó trình bày những lý luận, khái niệm chung và ứng dụng tại một khu vực ở Hà Lan. Đến năm 1999, Pzandera và HKächeleb đã thực hiện công trình nghiên cứu mô hình hóa các mục tiêu sử dụng đất phục vụ cho phát triển bền vững, nội dung của nghiên cứu này là xây dựng một hệ thống mô hình hóa với nhiều mô-đun được liên kết theo cấp bậc, trung tâm của mô hình này là hệ thống lập trình, tính toán đa mục tiêu, có thể mô phỏng khu vực nghiên cứu, phân tích, tính toán và đưa ra các kịch bản phục vụ quy hoạch sử dụng đất bền vững. Nhà nghiên cứu Catharinus, năm 1997 đã công bố công trình nghiên cứu của mình về phương pháp tiếp cận quy hoạch mạng lưới giao thông tại khu vực nông thôn theo quy hoạch sử dụng đất bền vững (Approaches fo the planning of rural road networks according to sustainable land use planning), tác phẩm tập trung nghiên cứu cách tiếp cận quy hoạch giao thông khu vực nông thôn, đảm bảo khả năng kết nối và tránh xung đột với những nguyên tắc phát triển bền vững. Tại những quốc gia và vùng lãnh thổ có không gian hạn hẹp như Singapore, Hồng Kông,v.
thì quy hoạch sử dụng đất bền vững là một trong những mục tiêu hàng đầu của chính phủ nhằm tiết kiệm không gian và phát huy tối đa tiềm năng đất đai. Năm 2018, nhà nghiên cứu Kai Cao thuộc trường Đại học quốc gia Singapore, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã công bố tác phẩm tối ưu hóa không gian cho quy hoạch sử dụng đất bền vững (Spatial Optimization for Sustainble Land Use Planning). Nghiên cứu này tập trung xem xét các phương pháp tối ưu hóa không gian để giải quyết các vấn đề quy hoạch sử dụng đất bền vững, xây dựng giải pháp thực hiện cho các vấn đề này. Đây là bài học kinh nghiệm quý giá cho công tác quy hoạch sử dụng đất trên toàn thế giới.
Trong những năm trở lại đây, vấn đề ô nhiễm môi trường tại các quốc gia có tốc độ công nghiệp hóa và tốc đô thị hóa tăng nhanh như Trung Quốc, Ấn Độ, các quốc gia ở châu Phi và khu vực Mỹ Latinh đang ngày càng trở nên nghiêm trọng, vấn đề quy hoạch sử dụng đất bền vững ở những khu vực này đang thu hút được nhiều sự quan tâm, trở thành đề tài của nhiều công trình nghiên cứu khoa học. Qian Li cùng các cộng sự (2019) đã công bố nghiên cứu đánh giá rủi ro môi trường để lập kế hoạch sử dụng đất bền vững (Multifactor-based environmental risk assessment for sustainable land-use planning in Shenzhen, China), nghiên cứu đề xuất phương án quy hoạch sử dụng đất bền vững dựa trên đánh giá rủi ro môi trường bằng phương pháp ERA, áp dụng nghiên cứu tại Thâm Quyến, Trung Quốc. Cùng thời điểm đó, hai nhà nghiên cứu Linda Lazaro Petern, Yuzhen Yang (2019) công bố công trình nghiên cứu đánh giá lịch sử quy hoạch đô thị tổng thể và con đường hướng tới một đô thị bền vững tại Thành phố Dar es Salaam, Tanzania (Urban planning historical review of master plans and the way towards a sustainable city: Dar es Salaam, Tanzania) Công trình này đã nghiên cứu, xem xét các tài liệu quy hoạch đô thị của Thành phố Dar es Salaam, chỉ ra những bất cập từ đó xây dựng mục tiêu, kế hoạch tổng thể để đảm bảo sự phát triển đô thị bền vững ở thành phố này. Đô thị hóa là nguyên nhân chính dẫn đến mất đất ngập nước, đe dọa đa dạng sinh học tại một số quốc gia ở châu Mỹ Latinh, năm 2019, Carolina Rojas cùng cộng sự đã công bố công trình nghiên cứu phát triển đô thị và mất đất ngập nước ở một thành phố ven biển Mỹ Latinh; bài học về quy hoạch sử dụng đất bền vững 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (Urban development verus wetland loss in a coastal Latin American city: Lessons for sustainable land use planning) Nghiên cứu đánh giá mối liên hệ giữa tốc độ đô thị hóa, phát triển kinh tế và mất đất ngập nước tại khu vực Rocuge-Andalién, nằm ở bờ biển miền trung Chile.
Từ đó xây dựng các giải pháp để ngăn chặn các tác động tiêu cực nêu trên. Quy hoạch sử dụng đât bền vững là bước đi không thể thiếu để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, nó trở thành nhu cầu tất yếu cho quá trình phát triển của tất cả các quốc gia. Thông qua các công trình nghiên cứu khoa học trên thế giới, ta có thể nhận thấy vai trò quan trọng của QHSDĐ bền vững trong việc giải quyết các vấn đề ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế, thúc đẩy xã hội phát triển. b) Tại Việt Nam Vấn đề phát triển bền vững đang nổi lên như một trong những mối quan tâm hàng đầu của toàn nhân loại.
Ở Việt Nam, phát triển bền vững là một trong những nội dung cơ bản để thực hiện đổi mới mô hình kinh tế - xã hội, đồng thời cũng là mục tiêu quan trọng hàng đầu mà nền kinh tế Việt Nam hướng tới. Quan điểm phát triển bền vững được cụ thể hóa trong nhiều chủ trương, chính sách, đường lối và cả pháp luật ở Việt Nam. Trong các văn kiện Đại hội IX, X, và đặc biệt là văn kiện Đại hội XI của Đảng, quan điểm phát triển bền vững càng được chú trọng hơn và nhấn mạnh nhiều lần trên nhiều góc độ tiếp cận. Để chỉ đạo thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020, Đảng ta đã đưa ra 5 quan điểm phát triển, trong đó, quan điểm đầu tiên là: “Phát triển nhanh gắn liền với phát triển bền vững, phát triển bền vững là yêu cầu xuyên suốt trong Chiến lược”.
Để thực hiện chủ trương đường lối chính sách của Đảng, Thủ tướng chính phủ và các bộ, ban, ngành đã ban hành những quyết định nhằm thực hiện và đảm bảo việc thực hiện như sau: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Quyết định sô 154/2004/QĐ-TTg ngày 17/08/2004 về định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam. + Quyết định số 1032/QĐ-TTg ngày 27/09/2005 về thành lập hội đồng phát triển bền vững quốc gia + Quyết định số 685/QĐ-BKH ngày 28/06/2004 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về việc thành lập văn phòng phát triển bền vững + Thông tư số 01/2005/TT-BKH ngày 09/3/2005 của bộ Kế hoạch và Đầu tư về việc triển khai thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Định hướng chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam + Quyết định số 432/QĐ-TTg ngày 12/04/2012 Phê duyệt chiến lược phát triển bền vững ở Việt Nam + Quyết định số 622/QĐ-TTg ngày 10/05/2017 về việc ban hành kế hoạch hành động quốc gia thực hiện chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững + Thông tư số 03/2019/TT-BKHĐT ngày 22/01/2019 Quy định bộ chỉ tiêu thống kê phát triển bền vững ở Việt Nam. Cùng với những hành động quyết liệt từ phía chính phủ, các nhà khoa học Việt Nam cũng không ngừng thực hiện các công trình nghiên cứu về phát triển bền vững và quy hoạch sử dụng đất bền vững dưới nhiều góc độ và cách tiếp cận khác nhau, tạo cơ sở lý luận để ứng dụng vào thực tiễn sau này.