NCKH: Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng hành vi tiêu dùng xanh tại Hà Nội

Chuyên khảo phân tích Đề tài nckh nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng trên địa bàn, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Người hướng dẫn: ThS. Phùng Mạnh Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Nghiên cứu khoa học
• Đề tài: Nghiên cứu yếu tố ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng trên địa bàn thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hành vi tiêu dùng xanh tại Hà Nội

Nghiên cứu hành vi tiêu dùng xanh đang trở thành một chủ đề nóng hổi trong bối cảnh môi trường hiện nay. Tại Hà Nội, nơi có mật độ dân số cao và ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, việc tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng xanh của người dân là rất cần thiết. Đề tài này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về yếu tố ảnh hưởng đến tiêu dùng xanh mà còn cung cấp cơ sở lý luận cho các chính sách khuyến khích tiêu dùng bền vững.

1.1. Tình hình tiêu dùng xanh tại Hà Nội

Hà Nội hiện đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm môi trường. Mặc dù người tiêu dùng có nhận thức cao về bảo vệ môi trường, nhưng thói quen tiêu dùng của người dân vẫn chưa thực sự chuyển biến theo hướng xanh. Nghiên cứu cho thấy rằng, mặc dù có ý định tiêu dùng xanh, nhưng hành vi thực tế vẫn còn hạn chế do nhiều yếu tố tác động.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng xanh

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng xanh của người dân Hà Nội, bao gồm thái độ với môi trường, nhận thức về sức khỏe, và các chính sách bảo vệ môi trường. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng để có thể đưa ra các giải pháp hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong hành vi tiêu dùng xanh

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc khuyến khích tiêu dùng bền vững, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Các vấn đề như giá cả sản phẩm xanh, chất lượng sản phẩm và nhận thức của người tiêu dùng vẫn là những rào cản lớn. Việc hiểu rõ những thách thức này sẽ giúp các nhà quản lý và doanh nghiệp có những chiến lược phù hợp.

2.1. Giá cả và chất lượng sản phẩm xanh

Giá cả cao và chất lượng không đồng đều của sản phẩm xanh là một trong những lý do chính khiến người tiêu dùng ngần ngại khi lựa chọn. Nghiên cứu cho thấy rằng, nếu giá cả hợp lý và chất lượng đảm bảo, người tiêu dùng sẽ có xu hướng mua sắm nhiều hơn.

2.2. Nhận thức và thái độ của người tiêu dùng

Mặc dù người tiêu dùng có nhận thức tốt về tiêu dùng xanh, nhưng thái độ thực tế lại không tương xứng. Nhiều người vẫn chưa thực sự tin tưởng vào lợi ích của sản phẩm xanh, dẫn đến việc họ không thực hiện hành vi tiêu dùng xanh như mong đợi.

III. Phương pháp nghiên cứu hành vi tiêu dùng xanh

Để nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng xanh, một phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng đã được áp dụng. Phương pháp này giúp thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, từ đó đưa ra những kết luận chính xác hơn về hành vi tiêu dùng của người dân.

3.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế với các câu hỏi khảo sát nhằm thu thập thông tin về thái độ, ý định và hành vi tiêu dùng của người dân. Các biến số như nhận thức về môi trường và chính sách bảo vệ môi trường cũng được đưa vào khảo sát.

3.2. Phân tích dữ liệu

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê hiện đại như SPSS và AMOS. Phân tích này giúp xác định mối quan hệ giữa các yếu tố và hành vi tiêu dùng xanh của người dân.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng xanh của người dân Hà Nội. Những yếu tố như thái độ với môi trường, nhận thức về sức khỏe và chất lượng sản phẩm xanh đều có tác động tích cực đến ý định mua sản phẩm xanh.

4.1. Kết quả chính từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng ý định mua sản phẩm xanh có tác động mạnh mẽ đến hành vi mua thực tế. Các yếu tố như thái độ và nhận thức kiểm soát hành vi cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hành vi tiêu dùng xanh.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách khuyến khích tiêu dùng xanh tại Hà Nội. Các doanh nghiệp cũng có thể sử dụng thông tin này để phát triển sản phẩm và chiến lược marketing hiệu quả hơn.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Nghiên cứu về hành vi tiêu dùng xanh tại Hà Nội đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hành vi này. Để thúc đẩy tiêu dùng xanh, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và cải thiện chất lượng sản phẩm xanh.

5.1. Đề xuất chính sách

Các chính sách cần được xây dựng để khuyến khích tiêu dùng xanh, bao gồm việc giảm thuế cho sản phẩm xanh và tăng cường quảng bá về lợi ích của tiêu dùng xanh.

5.2. Tương lai của tiêu dùng xanh tại Hà Nội

Với sự gia tăng nhận thức về bảo vệ môi trường, hành vi tiêu dùng xanh tại Hà Nội dự kiến sẽ tiếp tục phát triển. Các doanh nghiệp cần nắm bắt xu hướng này để phát triển sản phẩm và dịch vụ thân thiện với môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1. Các nghiên cứu về hành vi tiêu dùng xanh Mặc dù các nghiên cứu về hành vi tiêu dùng nói chung có thể vận dụng nhiều học thuyết của nhiều tác giả nhưng khi nghiên cứu về hành vi tiêu dùng xanh tác giả nhận thấy chủ yếu dựa trên các thuyết hành động hợp lý (TRA) và thuyết hành động có kế hoạch (TPB). Phần lớn các nhà nghiên cứu đều cho rằng TPB có thể dự báo tốt ý định và hành vi tiêu dùng xanh và đã chứng minh tính hiệu quả khi dự báo trong các ngành: khách sạn xanh, thực phẩm hữu cơ, sản phẩm tiết kiệm năng lượng (Yadav & Pathak, 2016b). Một số nghiên cứu điển hình: [1] Hoàng Thị Bảo Thoa (2016), Nghiên cứu những nhân tố tác động tới mối quan hệ giữa ý định và hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng xanh, Luận án tiến sĩ kinh tế Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Quan điểm của tác giả khi xây dựng mô hình nghiên cứu cho rằng giữa ý định mua sản phẩm xanh và hành vi mua sản phẩm xanh vẫn còn một khoảng cách, các yếu tố bên trong và bên ngoài có thể tác động đáng kể tới ý định mua sản phẩm xanh nhưng hành vi đó không diễn ra bởi ý định không tác động tới hành vi. Do vậy trong xây dựng mô hình nghiên cứu về hành vi tiêu dùng xanh cần chỉ là hai vấn đề lớn: những yếu tố bên trong và bên ngoài tác động như thế nào tới ý định tiêu dùng xanh và liệu rằng ý định tiêu dùng xanh có tác động tới hành vi tiêu dùng xanh không? Dù các yếu tố bên trong và bên ngoài người tiêu dùng có tác động mạnh như thế nào tới ý định tiêu dùng sản phẩm xanh nhưng ý định đó không dẫn tới hành vi mua và tiêu dùng thực sự thì các nỗ lực đổi mới hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là không thực tế. Trong nghiên cứu của tác giả Hoàng Thị Bảo Thoa có xây dựng các giả thuyết về các yếu tố: Quan tâm tới môi trường, Giới tính, Nhận thức về tính hiệu quả của sản phẩm xanh, Thói quen mua sắm ở các chợ cóc, Xúc tiến của doanh nghiệp (bao bì, giá, khuyến mãi, quảng cáo…), Khó khăn kinh tế, Tính không sẵn có của sản phẩm xanh, Tác động ngang hàng bởi bên thứ ba tác động trực tiếp tới ý định mua sản phẩm xanh; giả thuyết về ý định mua sản phẩm xanh có tác động tới hành vi mua 8 sản phẩm xanh. Kết quả của nghiên cứu chỉ ra Tính không sẵn có của sản phẩm xanh và Tác động ngang hàng bởi bên thứ ba không ảnh hưởng tới ý định mua sản phẩm xanh, các yếu tố còn lại có tác động.

Giả thuyết về ý định mua sản phẩm xanh có tác động tới hành vi mua sản phẩm xanh cũng được thông qua với mức độ ảnh hưởng lớn. Kết quả nghiên cứu này là cơ sở để các doanh nghiệp Việt Nam tự tin chuyển dịch sang sản xuất các sản phẩm xanh và hướng tới phát triển bền vững. [2] Hồ Mỹ Dung và cộng sự (2019), Các nhân tố ảnh hưởng tới ý định tiêu dùng xanh của người dân tại thành phố Trà Vinh, Tạp chí Khoa học Kinh tế số 07, Đại học Kinh tế - Đại học Đà Nẵng. (Chen & Zhang, 2015)Nghiên cứu của nhóm tác giả chỉ dừng lại ở kiểm định các yếu tố ảnh hưởng tới ý định mua và tiêu dùng sản phẩm xanh bao gồm: Nhận thức về môi trường, Nhận thức về sức khỏe, Kiến thức tiêu dùng xanh, Niềm tin xanh, Nhận thức hiệu quả tiêu dùng xanh, Nhận thức về giá, Nhãn sinh thái, Truyền thông đại chúng.

Kết quả kiểm định các giả thuyết khẳng định Kiến thức tiêu dùng xanh, Niềm tin xanh, Nhãn sinh thái không có tác động lên ý định mua và tiêu dùng xanh. Các yếu tố còn lại có ảnh hưởng, trong đó ảnh hưởng mạnh nhất đến từ yếu tố nhận thức về sức khỏe, điều này có thể dễ dàng lí giải trong bối cảnh người tiêu dùng hiện nay thường hay gặp phải những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng do sử dụng những thực phẩm không rõ nguồn gốc hoặc xuất phát từ hành vi kinh doanh gian dối của doanh nghiệp. [3] Hồ Lê Thu Trang và Phan Thị Phương Thảo (2018), Ứng dụng lý thuyết hành vi theo kế hoạch phân tích ý định hành vi du lịch có trách nhiệm về bảo vệ môi trường của du khách nội địa tại thành phố Cần Thơ, Tạp chí khoa học Trường Đại học Cần Thơ tập 54 số 9D, trang 124 – 132. Giới hạn nghiên cứu về sản phẩm trong bài báo là các sản phẩm du lịch có trách nhiệm về bảo vệ môi trường cũng chính là một phần quan trọng của sản phẩm xanh và hướng tới hành vi tiêu dùng xanh.

Trong nghiên cứu này, các tác giả cũng xây dựng một mô hình nghiên cứu đơn giản dựa trên thuyết hành vi hoạch định, đề cập tới các giả thuyết: Thái độ, Tiêu chuẩn chủ quan, Kinh nghiệm quá khứ, Nhận thức kiểm soát hành vi có ảnh hưởng tới Ý định hành vi du lịch. Kết quả nghiên cứu cho thấy cả 4 giả thuyết đều được chấp 9 nhận, trong đó đáng chú ý là yếu tố Kinh nghiệm quá khứ có tác động mạnh nhất tới ý định hành vi du lịch có trách nhiệm bảo vệ môi trường. Điều này hàm ý những trải nghiệm dịch vụ là căn cứ để khách hàng đưa ra ý định sử dụng dịch vụ du lịch có trách nhiệm bảo vệ môi trường trong lần tiếp theo. [4] Hoàng Trọng Hùng và Cộng sự (2018), Các yếu tố ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng tai thành phố Huế, Tạp chí Khoa học Đại học Huế: Kinh tế và Phát triển tập 127 – số 5A, trang 199 – 212.

Cũng dựa trên thuyết hành vi hoạch định của Ajzen (1991), tác giả và cộng sự đã xây dựng mô hình nghiên cứu gồm: các yếu tố ảnh hưởng tới ý định tiêu dùng xanh và trên cơ sở đó ý định tiêu dùng xanh sẽ ảnh hưởng tới hành vi tiêu dùng xanh. Các giả thiết lần lượt là: Thái độ, Chuẩn chủ quan, Mối quan tâm tới môi trường, Nhận thức kiểm soát hành vi, Tính sẵn có của sản phẩm xanh có tác động đến ý định tiêu dùng sản phẩm xanh; Ý định tiêu dùng sản phẩm xanh có tác động đến hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh. Kết quả nghiên cứu cho thấy: chỉ có Thái độ đối với tiêu dùng xanh, Mối quan tâm tới môi trường là có tác động đến ý định tiêu dùng sản phẩm xanh và Ý định tiêu dùng sản phẩm xanh có tác động đáng kể lên hành vi tiêu dùng sản phẩm xanh. [5] Hoàng Thị Bảo Thoa (2016), Xu hướng tiêu dùng xanh trên thế giới và hàm ý đối với Việt Nam, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội: Kinh tế và Kinh doanh – tập 32 – số 1, trang 66 – 72.

Nghiên cứu phân tích tình hình tiêu dùng xanh trên thế giới, tập trung ở các quốc gia điển hình gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ và các nước Liên minh Châu Âu. Kết quả nghiên cứu cho thấy các chính sách được nhiều quốc gia áp dụng thành công bao gồm: Luật mua sắm xanh (đặc biệt ở khu vực công), chương trình gắn nhãn xanh và chính sách tái chế sản phẩm. Từ đó, bài viết đưa ra một số đề xuất mà Chính phủ có thể nghiên cứu áp dụng tại Việt Nam. [6] Nguyễn Gia Thọ (2019), Chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ kinh tế Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương.

Luận án nghiên cứu bổ sung và hoàn thiện những vấn đề lý luận liên quan đến chính sách tiêu dùng 10 xanh: khái niệm tiêu dùng xanh, chính sách tiêu dùng xanh; Nội dung của chính sách tiêu dùng xanh; Công cụ sử dụng khi thực hiện chính sách tiêu dùng xanh; Các yếu tố ảnh hƣởng chính sách tiêu dùng xanh; Kinh nghiệm quốc tế về xây dựng và thực thi chính sách tiêu dùng xanh ở các nước và bài học cho Việt Nam. Trên cơ sở lý luận đó, luận án phân tích, đánh giá chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam, qua đó chỉ ra những chỉ ra những khó khăn, bất cập trong chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam và nguyên nhân của những khó khăn, bất cập đó. Luận án đề xuất giải pháp hữu hiệu nhằm hoàn thiện chính sách tiêu dùng xanh ở Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế xanh và chuyển đổi mô hình tăng trưởng xanh hiện nay. Các kết luận rút ra từ tổng quan tình hình nghiên cứu và khoảng trống cần nghiên cứu tiếp theo Từ các nghiên cứu trong và ngoài nước về hành vi tiêu dùng và hành vi tiêu dùng xanh, tác giả nhận thấy các công trình nghiên cứu là rất phong phú và dựa trên nhiều học thuyết khác nhau để khám phá các khía cạnh tâm lý phức tạp trong hành vi của người tiêu dùng ở các ngành hàng khác nhau.

Các nghiên cứu đã phần nào đóng góp vào việc dự báo ý định và hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam nói riêng và người tiêu dùng thế giới nói chung, tuy nhiên các nghiên cứu này tồn tại một số khoảng trống: -Phần lớn nghiên cứu về hành vi tiêu dùng xanh tại Việt Nam đang vận dụng thuyết hành vi hoạch định (TPB) của Ajzen (1991) là phát triển từ thuyết hành động hợp lý (TRA) của Ajzen và Fishbein (1975). Các nhân tố đẩy tới hành vi tiêu dùng xanh được quan tâm trong thuyết gồm: Chuẩn chủ quan, Nhận thức kiểm soát hành vi, Thái độ là những nhân tố thuộc vào bản thân người tiêu dùng và nó chỉ đóng vai trò là điều kiện cần, điều kiện đủ chính là động thái của doanh nghiệp như: giá cả, chất lượng, phân phối đại trà, quảng cáo về môi trường. Do vậy nếu không quan tâm tới các biến số của doanh nghiệp cũng chi phối tới ý định và hành vi tiêu dùng xanh là một thiếu sót lớn và cần có các nghiên cứu bổ sung. -Chưa có bất kì một nghiên cứu nào có tầm cỡ để đánh giá về hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Hà Nội trong khi tiềm năng về nhu cầu sản phẩm 11 xanh là rất lớn, đặc biệt là thực phẩm xanh gắn với giới hạn nghiên cứu và tác giả đề xuất.

Đã có các nghiên cứu về hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng Việt Nam (Hoàng Thị Bảo Thoa, 2016), chính sách tiêu dùng xanh của các cơ quan quản lý nhà nước Việt Nam ở quy mô luận án tiến sĩ (Nguyễn Gia Thọ, 2019).