Chương I. Cơ sở lí luận và thực tiễn Chương II. Một số biện pháp sư phạm dạy học tích hợp liên môn chủ đề Giải bài toán bằng cách lập phương trình, hệ phương trình ở lớp 9 trường Trung học cơ sở. Chương III.
Thực nghiệm sư phạm. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Dạy học tích hợp 1. Khái niệm tích hợp và dạy học tích hợp.
Khái niệm tích hợp Thuật ngữ tích hợp (Integration) có nguồn gốc từ tiếng La tinh có nghĩa là sự hợp nhất, hòa hợp, kết hợp giữa các bộ phận riêng lẻ. Theo [4] thì tích hợp là “hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, học. tập, giảng dạy của cùng một lĩnh vực hoặc một vài lĩnh vực khác nhau trong. cùng một kế hoạch dạy học”.
Theo [9] tích hợp là một từ ngữ Hán việt được ghép từ hai từ “tích” và “hợp”. Tích (danh từ): là kết quả của phép nhân; (động từ): là dồn góp từng ít cho thành số lượng đáng kể. Hợp (danh từ): tập hợp mọi phần tử của các tập hợp khác; (động từ): gộp chung; (tính từ): không mâu thuẫn, không đòi hỏi. Như vậy, có thể hiểu rằng tích hợp là sự hợp nhất, hòa nhập của các bộ phận riêng lẻ để tạo nên một thể thống nhất.
Về phương diện lý luận, theo [7], tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối quan hệ về lý luận và thực. 1 tiễn được đề cập trong những môn học đó. 1 Như vậy khi sử dụng thuật ngữ tích hợp trong dạy học được hiểu theo nghĩa là sự liên kết giữa các đối tượng nghiên cứu riêng lẻ ở các bộ môn khác nhau để trở thành một nội dung lớn, có tính thống nhất nhằm hình thành ở học sinh những năng lực cần thiết và góp phần nâng cao hiệu quả việc dạy học. Dạy học tích hợp a.
Khái niệm dạy học tích hợp Dạy học tích hợp được coi là một xu hướng phù hợp với đổi mới giáo dục, cần được phát triển và áp dụng đại trà trong các cấp học. Dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó người giáo viên đóng vai trò là người hướng 5 dẫn, tổ chức các hoạt động nhằm giúp học sinh có thể vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã học trong các môn học khác nhau để giải quyết một tình huống toán học trong thực tiễn. Theo [10] “dạy học tích hợp tạo mối liên hệ trong học tập bằng việc kết nối các môn học khác nhau, nhấn mạnh đến sự phụ thuộc và mối liên hệ giữa các kiến thức, kĩ năng và phương pháp của các môn học đó”. Do đó, các kiến thức trong dạy học tích hợp được cấu trúc có tổ chức và chặt chẽ hơn nên dạy học tích hợp là phương thức dạy học hiệu quả.
Ông cho rằng nền giáo dục hiện tại cần chuyển từ phương pháp học thụ động sang định hướng phát triển năng lực cho học sinh. Theo [2] thì “Dạy học tích hợp là hoạt động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”. Trong phạm vi khóa luận này, theo tác giả dạy học tích hợp là quá trình dạy học trong đó các môn học có sự liên hệ, lồng ghép các kiến thức, kĩ năng có liên quan, góp phần tránh sự chồng chéo về nội dung, kiến thức và hình thành cho học sinh những năng lực cần thiết. Ưu điểm của dạy học tích hợpi.
Lấy người học làm trung tâm. Đây là một trong những định hướng được đề cập tới chương trình GDPT 2018. Dạy học tích hợp giúp người học được thể hiện năng lực của bản thân mình khi tham gia vào các hoạt động nhóm, được hợp tác với bạn bè và được tự mình đưa ra các cách thức giải quyết vấn đề một cách độc lập. Về phía học sinh: Các em có thể tự xác định được mục tiêu việc học ngay từ khi bắt đầu học: học để làm gì, vận dụng được gì trong cuộc sống.
Đồng thời tránh được một số đơn vị kiến thức bị trùng lặp trong các môn học khác nhau. Chẳng hạn như bài toán tính tỉ lệ gia tăng dân số xuất hiện cả trong môn Toán và môn Địa lý. Ngoài ra, học sinh cũng tự nhận ra được rằng toán học 6 nảy sinh từ các nhu cầu thực tiễn nên luôn có sự gắn kết giữa toán học và các vấn đề trong cuộc sống. Từ đó các em biết áp dụng những kiến thức đã được 1 học để giải quyết vấn đề đó.
1 Về phía giáo viên: Nhờ quá trình tìm hiểu và nghiên cứu tài liệu và chuẩn bị kĩ lưỡng cho bài dạy mà giáo viên cũng được bồi dưỡng, nâng cao kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ của mình. Ngoài ra khi dạy học tích hợp giáo viên cần xác định rõ các năng lực học sinh cần đạt được để vận dụng trong quá trình định hướng nghề nghiệp sau này. Một số hạn chế của dạy học tích hợp. Dạy học tích hợp là một quan điểm dạy học mới, chưa phổ biến do đó quá trình vận dụng trong thực tiễn còn gặp phải nhiều khó khăn.
Về phía giáo viên, với những kiến thức nền tảng họ đã được đào tạo trong các trường Đại học, rất khó để có thể tiếp thu nhanh và lĩnh hội những kiến thức mới từ những chuyên ngành liên quan. Hơn nữa quá trình vận dụng vào thực tiễn cũng đòi hỏi giáo viên có sự chuẩn bị công phu và phối hợp nội dung giữa các môn học một cách khéo léo, có kiến thức am hiểu về các kiến thức liên môn khác nên quá trình chuẩn bị cho một tiết học cũng cần được đầu tư thời gian và công sức nhiều hơn. Ngoài ra về phía học sinh và phụ huynh cũng chưa có nhiều cơ hội để tìm hiểu về chương trình GDPT mới, các phương pháp dạy học tích cực nên chưa có sự đồng hành cùng các con trong quá trình học tập. Bản thân học sinh cũng còn khá bỡ ngỡ với cách học này nên sự tương tác với giáo viên trong các tiết học chưa nhiều, đặc biệt với những lớp trình độ học sinh không đồng đều.
So sánh giữa dạy học truyền thống và dạy học tích hợp. Các tác giả Zhbamova, Rule, Montgomery và Nielsen [5] đã có những so sánh, đối chiếu như sau: 7 Bảng 1. Bảng so sánh giữa dạy học truyền thống với dạy học tích hợp Nội dung so sánh Dạy học tích hợp Dạy học truyền thống Hoạt động học tập của Đa số làm việc theo Học sinh thường làm học sinh nhóm. Phương pháp giảng dạy Áp dụng nhiều phương Giảng dạy trực tiếp, ít pháp cải tiến giảng dạy dùng phương tiện kĩ thông qua phương tiện thuật.
Phương pháp phản hồi Nhiều phản hồi tích Ít nhận được những cực từ phía giáo viên. phản hồi tích cực từ phía giáo viên. Hệ thống câu hỏi Linh hoạt theo sự lựa Tập trung vào sự kết. chọn của học sinh.
nối từ những kiến thức cũ. Vai trò của giáo viên Hướng dẫn hoạt động Dẫn dắt từ kiến thức cũ theo nhóm, liên môn và sang kiến thức mới. cải thiện các hoạt động của học sinh. Vai trò của học sinh Được chủ động trong Theo hướng dẫn của việc học và tham gia giáo viên, nhớ các kiến hoạt động nhóm một thức đã học được, làm cách hiệu quả.
việc một mình. Qua bảng so sánh trên có thể thấy dạy học tích hợp có nhiều ưu thế hơn so với dạy học truyền thống. Trong dạy học tích hợp, giáo viên đã chọn lọc các nội dung xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của học sinh vì vậy các em thường chủ động hơn trong quá trình học tập, tham gia hoạt động một cách tự nguyện, tích cực và hào hứng. Vì vậy kết quả của quá trình học tập sẽ được cải thiện.
1 8 Ngoài ra vai trò của người giáo viên cũng được chú trọng hơn trong dạy học tích hợp. Giáo viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức một cách đơn thuần mà giáo viên cần sự năng động hơn khi tổ chức các hoạt động, thiết kế nội dung dạy học một cách phong phú, đa dạng và giúp học sinh có những phản hồi tích cực với các vấn đề học sinh đang quan tâm. Do đó người giáo viên cũng cần chú ý đến vai trò của mình để đem lại hiệu quả của việc dạy học. Quan điểm tích hợp trong dạy học Toán học Toán học là một môn khoa học có mối quan hệ mật thiết với các môn khoa.
1 học khác và được vận dụng nhiều trong thực tiễn. Việc học tập môn Toán góp 1 1 phần cho học sinh được hình thành những kiến thức và phát triển những kĩ năng 1 cần thiết, được trải nghiệm và vận dụng toán học vào thực tiễn, tạo nên sự kết 1 1 nối giữa Toán học và các môn khoa học khác như Vật lí, Hóa học, Thể dục,… 1. Theo [3] chương trình môn Toán giúp hình thành và phát triển năng lực toán học bao gồm các thành tố cốt lõi như: năng lực tư duy và lập luận toán học; năng lực mô hình hóa toán học; năng lực giải quyết vấn đề toán học; năng lực giao tiếp toán học; năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán. Toán học trang bị cho học sinh những hiểu biết khác nhau về các đối tượng trong thực tế.
Chẳng hạn học sinh có thể thấy được “tập hợp” của các phân tử để tạo thành một nguyên tố hóa học, hay sự “đối xứng” của vật chất xung quanh chúng ta, hay “so sánh” các biện pháp nghệ thuật trong các tác phẩm văn học hay cách tính số liệu trong các môn khoa học xã hội. Đó là nền tảng để học sinh có thể liên kết các kiến thức trong các môn học khác nhau và thấy được mối quan hệ tương quan giữa chúng. Với môn Toán, việc dạy học tích hợp có thể thực hiện theo nhiều cách thức với các cấp độ khác nhau. Tuy nhiên, trong hoạt động dạy học người giáo viên có thể chủ động và linh hoạt trong việc tổ chức các hoạt động, đưa ra các nhiệm vụ học tập phù hợp với từng đối tượng, hướng tới mục tiêu phát triển năng lực người học.
9 Có bốn quan điểm tích hợp phổ biến : Tích hợp đơn môn, tích hợp đa môn, 1 tích hợp liên môn, tích hợp xuyên môn. Tuy nhiên tích hợp trong dạy học Toán học chủ yếu theo hai hướng: tích hợp đơn môn và tích hợp liên môn. Cả hai hướng tích hợp này đều góp phần nâng cao năng lực giải quyết vấn đề cho 1 học sinh.