chương I, điều 4) Nghị quyết Đại hội Đảng một lần nữa khẳng định “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự sáng tạo của người học, coi trọng thực hành, thực nghiệm làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay, đổi mới và hoàn thiện nghiêm minh chế độ thi cử.” Theo tư tưởng của tác giả Disterweg (Đức) thì: “ Chỉ có người giáo viên tầm thường mới dạy chân lý cho học sinh, còn người giáo viên chân chính là chỉ cho học sinh cách tìm ra chân lý đó.” Để đáp ứng yêu cầu đó, việc đổi mới phương pháp dạy học là một trong những yêu cầu cấp thiết hiện nay. Phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm là một trong những mục tiêu giáo dục được nhiều nhà giáo dục nghiên cứu, đúc kết từ thực tiễn và xây dựng thành những lý luận mang tính khoa học và hệ thống. Phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học xuất hiện ở các nước phương Tây từ đầu thế kỷ XX và phát triển mạnh, ảnh hưởng sâu rộng tới các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Ở Việt Nam, phương pháp này được bắt đầu từ những năm 1960 với khẩu hiệu “biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”.
Đây là cách thức dạy học theo lối phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Từ vai trò là nhân tố quan trọng, quyết định trong kiểu dạy học điều khiển nội dung, thì nay các thầy cô chuyển sang giữ vai trò là người điều phối theo kiểu dạy học hướng tập trung vào học sinh. Tính tự giác, tích cực của người học từ lâu đã trở thành một nguyên tắc của giáo dục học xã hội chủ nghĩa. Nguyên tắc này bây giờ không mới, nhưng vẫn chưa được thực hiện triệt để, cách dạy học thầy nói, trò nghe vẫn còn đang rất phổ biến hiện nay.
2 Luan van Mục tiêu chung của giáo dục nước ta là: “Hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực của công dân Việt Nam, tự chủ, năng động, sáng tạo, có kiến thức văn hóa, khoa học công nghệ, có kỹ năng nghề nghiệp, có sức khỏe, có niềm tự hào dân tộc và có ý chí vươn lên, có năng lực tự học và thói quen tự học suốt đời, có năng lực đi vào thực tiễn kinh tế - xã hội, góp phần có hiệu quả làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng và văn minh, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”. Muốn đào tạo được con người tự chủ, năng động và sáng tạo thì phương pháp giáo dục cũng phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng nghĩ và làm một cách tự chủ, năng động và sáng tạo của người học. Mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con người xây dựng xã hội công nghiệp hoá, hiện đại hoá với thực trạng lạc hậu của phương pháp dạy và học đã làm nảy sinh và thúc đẩy một cuộc vận động đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp trong ngành Giáo dục và Đào tạo từ một số năm nay với những tư tưởng chủ đạo được phát biểu dưới nhiều hình thức khác nhau, như “Phát huy tính tích cực”, “Phương pháp dạy học tích cực”, “tích cực hoá hoạt động học tập”, “hoạt động hoá người học”… Những ý tưởng này đều bao hàm những yếu tố tích cực, có tác dụng thúc đẩy, đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục và đào tạo. Dạy và học tích cực được xem là một trong các xu hướng cải tiến phương pháp dạy học hiện nay.
Mục tiêu và nhiệm vụ dạy học thì đã rõ ràng nhưng tìm kiếm được một phương pháp dạy học tối ưu để thực hiện được mục tiêu đó thì vẫn là một điều băn khoăn, day dứt cho mỗi người giáo viên. Hiện nay, ở Việt Nam có rất nhiều trường dạy nghề đang thực hiện đào tạo nghề với quy mô tương đối lớn và cơ cấu ngành nghề phong phú. Tuy nhiên, chất lượng đào tạo ở hầu hết các trường dạy nghề chưa cao. Rất nhiều người sau khi đã tốt nghiệp các trường dạy nghề vẫn không đáp ứng được yêu cầu công việc.
Một trong những nguyên nhân quan trọng của hiện tượng này là do chương trình dạy học và phương pháp dạy học chưa đáp ứng được nhu cầu xã hội và doanh nghiệp. Cung đào tạo do các trường dạy nghề đưa ra chủ yếu dựa trên khả năng của mình mà 3 Luan van không tính tới đường cầu tương ứng từ các doanh nghiệp. Điều này dẫn đến sự mất cân đối cung – cầu đào tạo cả về quy mô, cơ cấu và đặc biệt là chất lượng, gây ra những lãng phí lớn và giảm hiệu quả đào tạo. Đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp đối với các trường dạy nghề là thực sự khó khăn.
Bản thân người nghiên cứu đang là giáo viên khoa Cơ khí Trường Cao đẳng nghề LILAMA 2. Trong quá trình học tập tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TPHCM, người nghiên cứu mong muốn giải quyết một phần nào đó của vấn đề trên. Khoa Cơ khí của trường hiện nay với đội ngũ giáo viên trên 20 người, nhưng phải đảm nhận việc giảng dạy với số lượng môn học vô cùng lớn cùng với khoảng hơn 500 sinh viên, học sinh tuyển mới hàng năm. Vì vậy, mỗi khi lên lớp giảng dạy, điều băn khoăn lớn nhất của người giáo viên là làm sao luôn cảm thấy hứng thú với việc dạy và làm sao để học sinh luôn có cảm giác mới mẻ và say mê với việc học.
Đặc biệt đối với môn “Phân tích bản vẽ Ống công nghệ” là một môn hết sức quan trọng trong nhà trường cũng như giúp ích cho học sinh khi đi làm thực tế ngoài công trường và khi xin việc sau này. Với những lý do đó, tôi nhận thấy cần phải nghiên cứu đề tài: “Dạy học tích cực hóa ngƣời học môn “Phân tích hệ thống bản vẽ Ống công nghệ” tại khoa Cơ khí Trƣờng Cao đẳng nghề LILAMA 2” nhằm nâng cao chất lượng đào tạo trong nhà trường. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU: Triển khai dạy học tích cực hoá người học môn “Phân tích hệ thống bản vẽ Ống công nghệ” tại khoa Cơ khí Trường Cao đẳng nghề Lilama 2 nhằm nâng cao chất lượng của HS. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU: Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận về việc dạy học tích cực hoá người học.
Nhiệm vụ 2: Khảo sát thực trạng dạy học môn “ Phân tích hệ thống bản vẽ Ống công nghệ” tại khoa Cơ khí trường Cao đẳng nghề LILAMA 2. Nhiệm vụ 3: Tổ chức dạy học theo hướng tích cực hóa người học môn “ 4 Luan van Phân tích hệ thống bản vẽ Ống công nghệ” tại khoa Cơ khí trường Cao đẳng nghề LILAMA 2. Nhiệm vụ 4 : Kiểm nghiệm và đánh giá kết quả. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU: 4.
Đối tƣợng nghiên cứu: Phương pháp dạy học tích cực hóa người học môn „„Phân tích hệ thống bản vẽ Ống công nghệ‟‟ 4. Khách thể nghiên cứu * Khách thể khoa học: - Hoạt động dạy học môn “Phân tích hệ thống bản vẽ Ống công nghệ” - Mục tiêu, nội dung môn học “Phân tích hệ thống bản vẽ Ống công nghệ”. * Khách thể điều tra: - Học sinh, giáo viên học và dạy môn “Phân tích hệ thống bản vẽ Ống công nghệ”. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU: Nếu thực hiện việc dạy học tích cực hóa người học môn “Phân tích hệ thống bản vẽ Ống công nghệ” tại khoa cơ khí trường cao đẳng nghề LILAMA 2 như người nghiên cứu đề xuất thì sẽ góp phần tăng hứng thú cho SV và phát huy tính tích cực của SV trong giờ học, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học.
GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI: Quá trình dạy học bao gồm nhiều thành tố, trong phạm vi đề tài này tác giả tập trung nghiên cứu phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá người học ở môn “Phân tích hệ thống bản vẽ Ống công nghệ” tại khoa Cơ khí Trường Cao đẳng nghề Lilama 2. Phần thực nghiệm tiến hành trên ba bài trong chương trình môn học cho hệ Cao đẳng chuyên ngành Ống công nghệ tại trường Cao đẳng nghề Lilama 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 7. Phƣơng pháp khảo sát bằng bảng hỏi: Nhằm xác định thực trạng việc giảng dạy môn học PTHTBV Ống công nghệ tại khoa cơ khí trường cao đẳng nghề LILAMA 2 cũng như hiệu quả của việc đổi 5 Luan van mới PPDH , người nghiên cứu sử dụng các phiếu điều tra khảo sát của GV, SV (Phụ lục 1) về các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học mà giáo viên đang thực hiện 7.
Phƣơng pháp quan sát: Trao đổi với GV, SV và cán bộ quản lý tại trường kết hợp với quan sát không khí học tập, thái độ học tập của sinh viên trước và sau khi thay đổi phương pháp dạy học nhằm giúp người nghiên cứu thu thập thông tin để xác định được thực trạng việc dạy và học môn PTHTBV Ống công nghệ cũng như đánh giá hiệu quả của việc tổ chức dạy học cho môn học này. Phƣơng pháp thực nghiệm: Nhằm đánh giá hiệu quả của bài giảng qua việc đổi mới PPDH theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của SV so với PPDH cũ, người nghiên cứu tiến hành chọn mẫu đối chứng và mẫu thực nghiệm, giảng dạy thực nghiệm trên 2 lớp hệ cao đẳng theo quy trình đã thiết kế nhằm kiểm chứng giả thuyết của đề tài. Phƣơng pháp thống kê toán học: Để phân tích kết quả điều tra thực trạng cũng như phiếu đánh giá hiệu quả việc đổi mới PPDH, người nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê toán học dựa trên các số liệu thu thập được, từ đó phân tích, tổng hợp, đánh giá, lập các bảng biểu, biểu đồ so sánh để làm cơ sở cho các kết luận của đề tài. 6 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƢỜI HỌC 1.
SƠ LƢỢC LỊCH SỬ VỀ DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƢỜI HỌC. Dạy học theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học trên thế giới. Tư tưởng nhấn mạnh vai trò tích cực chủ động của người học, xem người học là chủ thể của nhận thức đã có từ lâu trên thế giới. Thế kỉ XVII, một tác giả tên A.
Komensky (1592-1670), đã viết cuốn “Lý luận dạy học vĩ đại”. Ông đã phác họa những phương pháp giáo dục phổ thông của nguyên lý giáo dục toàn trí. Trong cuốn sách này, ông đã viết: “ Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách.