Luận Văn Thạc Sĩ Về Dạy Học Tích Cực Môn Vật Lý 11 Cho Người Lớn Tại Trung Tâm GDTX Bình Long

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực cho người lớn môn vật lí 11 tại trung tâm giáo dục Bình Long, Bình Phước.

• Tác giả: Huỳnh Văn Gìn
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Toàn
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Vật Lý
• Đề tài: Dạy Học Tích Cực Hóa Người Lớn Tuổi Môn Vật Lí 11 Tại Trung Tâm Giáo Dục Thường Xuyên Bình Long, Tỉnh Bình Phước
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN DẠY HỌC TÍCH CỰC HÓA CHO NGƯỜI LỚN TUỔI
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Người lớn tuổi
• 1.3. Giáo dục thường xuyên
• 1.4. Dạy học tích cực hóa
• 1.5. Một số vấn đề chung
• 1.6. Một số phương pháp dạy học tích cực hóa người học
• 1.7. Dạy học tích cực hóa cho người lớn tuổi
• 1.8. Đặc điểm học tập của học viên lớn tuổi
• 1.9. Qui trình dạy học tích cực hóa cho học viên người lớn tuổi môn Vật lí 11
• 1.10. Hệ giáo dục thường xuyên
• 1.11. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN DẠY HỌC CHO NGƯỜI LỚN TUỔI MÔN VẬT LÍ 11 HỆ GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN TỈNH BÌNH PHƯỚC
• 2.1. Khái quát về Trung tâm giáo dục thường xuyên Bình Long
• 2.1.1. Lịch sử hình thành
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức
• 2.1.3. Cơ sở vật chất
• 2.2. Thực trạng dạy học cho người lớn tuổi môn Vật lí 11 hệ giáo dục thường xuyên tại tỉnh Bình Phước
• 2.2.1. Mục tiêu dạy học
• 2.2.2. Nội dung dạy học
• 2.2.3. Phương pháp dạy học
• 2.2.4. Phương tiện dạy học
• 2.2.5. Hình thức kiểm tra – đánh giá
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: DẠY HỌC TÍCH CỰC HÓA HỌC VIÊN LỚN TUỔI MÔN VẬT LÍ 11 TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN BÌNH LONG, TỈNH BÌNH PHƯỚC
• 3.1. Chương trình giáo dục thường xuyên
• 3.1.1. Chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông
• 3.1.2. Chương trình môn Vật lí 11
• 3.2. Thiết kế kịch bản sư phạm dạy học tích cực hóa cho học viên lớn tuổi môn Vật lí 11
• 3.3. Kiểm nghiệm, đánh giá
• 3.3.1. Phương pháp chuyên gia
• 3.3.2. Phương pháp thực nghiệm sư phạm có đối chứng
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Kết quả đạt được
• Hạn chế và tồn tại
• Dự kiến hướng nghiên cứu mở rộng
• Về phía cơ sở giáo dục
• Về phía giáo viên
• Về phía học viên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Dạy Học Tích Cực Môn Vật Lý 11

Dạy học tích cực là một phương pháp giáo dục hiện đại, nhằm khuyến khích sự tham gia chủ động của học viên trong quá trình học tập. Tại Trung tâm GDTX Bình Long, việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy môn Vật lý 11 cho người lớn tuổi đã trở thành một xu hướng quan trọng. Mục tiêu chính là nâng cao chất lượng giáo dục và phát huy tính tích cực của học viên.

1.1. Khái niệm Dạy Học Tích Cực

Dạy học tích cực là phương pháp giáo dục mà trong đó học viên không chỉ tiếp nhận kiến thức một cách thụ động mà còn tham gia vào quá trình học tập thông qua các hoạt động thực hành, thảo luận và giải quyết vấn đề.

1.2. Tầm quan trọng của Dạy Học Tích Cực

Phương pháp dạy học tích cực giúp học viên phát triển kỹ năng tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và tự học, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn.

II. Thách thức trong Dạy Học Môn Vật Lý 11 cho Người Lớn

Việc dạy học môn Vật lý 11 cho người lớn tại Trung tâm GDTX Bình Long gặp nhiều thách thức. Những khó khăn này không chỉ đến từ đặc điểm tâm lý của học viên mà còn từ phương pháp giảng dạy truyền thống mà giáo viên thường áp dụng.

2.1. Đặc điểm học viên lớn tuổi

Học viên lớn tuổi thường có nhiều kinh nghiệm sống, nhưng cũng có thể gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức mới do tâm lý ngại thay đổi và thiếu tự tin.

2.2. Hạn chế trong phương pháp giảng dạy

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, như thuyết trình và diễn giảng, dẫn đến việc học viên không thể phát huy tính tích cực trong học tập.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Hóa cho Người Lớn

Để nâng cao chất lượng dạy học môn Vật lý 11 cho người lớn, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học viên tiếp thu kiến thức hiệu quả mà còn tạo ra môi trường học tập thân thiện và khuyến khích sự tham gia.

3.1. Phương pháp dạy học theo nhóm

Dạy học theo nhóm giúp học viên lớn tuổi có cơ hội trao đổi, thảo luận và học hỏi lẫn nhau, từ đó nâng cao khả năng hợp tác và giao tiếp.

3.2. Phương pháp giải quyết vấn đề

Phương pháp này khuyến khích học viên tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn, giúp họ áp dụng kiến thức vào cuộc sống hàng ngày.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực tại Trung tâm GDTX Bình Long đã cho thấy những kết quả khả quan. Học viên không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng mềm cần thiết cho cuộc sống.

4.1. Kết quả khảo sát học viên

Khảo sát cho thấy học viên cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có sự cải thiện rõ rệt trong khả năng tiếp thu kiến thức.

4.2. Phản hồi từ giáo viên

Giáo viên nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học viên, từ đó khuyến khích họ áp dụng các phương pháp dạy học tích cực hơn.

V. Kết Luận và Hướng Phát Triển Tương Lai

Dạy học tích cực hóa cho người lớn tuổi môn Vật lý 11 tại Trung tâm GDTX Bình Long đã chứng minh được tính hiệu quả. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Đề xuất cải tiến phương pháp dạy học

Cần thường xuyên cập nhật và cải tiến phương pháp dạy học để phù hợp với nhu cầu và đặc điểm của học viên lớn tuổi.

5.2. Tương lai của dạy học tích cực

Dạy học tích cực sẽ tiếp tục là xu hướng trong giáo dục, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập và phát triển hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế tri thức, giáo dục thường xuyên giữ vai trò nền tảng trong việc hiện thực hóa mục tiêu học tập suốt đời theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và Luật Giáo dục năm 2005. Tuy nhiên, thực tiễn công tác giảng dạy môn Vật lí 11 hệ giáo dục thường xuyên tại tỉnh Bình Phước đang bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng. Kết quả khảo sát học lực môn Vật lí 11 toàn tỉnh năm học 2012 - 2013 trên 313 học viên cho thấy tỷ lệ học viên đạt loại yếu kém lên đến 45,7% (trong đó 44,4% loại yếu và 1,3% loại kém), trong khi tỷ lệ học viên đạt loại giỏi là 0% và loại khá chỉ chiếm 8,9%. Riêng tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bình Long, tỷ lệ yếu kém năm học 2012 - 2013 chiếm tới 52,4% trên tổng số 61 học viên.

Vấn đề cốt lõi bắt nguồn từ việc giáo viên vẫn duy trì phương pháp thuyết trình, diễn giảng truyền thống và đọc chép, chưa chú trọng đến đặc điểm tâm sinh lý cũng như vốn kinh nghiệm sống phong phú của người học. Đề tài tập trung nghiên cứu quy trình dạy học tích cực hóa thông qua hình thức tổ chức dạy học theo nhóm môn Vật lí 11 dành cho đối tượng học viên lớn tuổi tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bình Long, tỉnh Bình Phước. Phạm vi nghiên cứu chuyên sâu vào nội dung Chương 3 (Dòng điện trong các môi trường) và Chương 7 (Mắt. Các dụng cụ quang học). Mục tiêu then chốt là chuyển đổi trạng thái tiếp thu thụ động thành chủ động, cải thiện căn bản chỉ số nhận thức (khi có tới 49% học viên chưa hiểu hoặc không hiểu bài) và nâng cao thái độ học tập tích cực (hiện có 85% giáo viên đánh giá học viên chưa tích cực), góp phần nâng cao chất lượng giáo dục thường xuyên trên địa bàn tỉnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng tư tưởng dạy học lấy người học làm trung tâm của các nhà giáo dục tiền bối như J. Dewey và quan điểm hiện đại của Raja Roy Singh, khẳng định người học vừa là chủ thể vừa là mục đích cuối cùng của quá trình nhận thức. Luận văn vận dụng mô hình đặc điểm học tập của người lớn CAL (Characteristics of Adults as Learners) do K. Cross đề xuất năm 1926, chỉ rõ người học trưởng thành có sự ổn định về tâm sinh lý, động cơ học tập gắn liền với giải quyết công việc thực tiễn nhưng hạn chế về thời gian tự học ở nhà.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ của tác giả Nguyễn Văn Cường với 4 mô hình tương tác tiêu biểu: mô hình phát biểu lần lượt, mô hình hiệp ý tay đôi, mô hình hoàn thiện từng bước và mô hình chia sẻ giữa các nhóm. Về mặt thuật ngữ, luận văn chuẩn hóa 3 khái niệm trọng tâm:

• Tích cực hóa dạy học: Chuỗi tác động sư phạm biến người học từ đối tượng tiếp nhận thụ động thành chủ thể tích cực tìm kiếm tri thức.
• Học viên người lớn tuổi: Đối tượng người đi học ngoài độ tuổi phổ thông (từ trên 20 tuổi), có kinh nghiệm xã hội và tự chịu trách nhiệm về hành vi học tập.
• Giáo dục thường xuyên: Hệ thống giáo dục linh hoạt theo Điều 44 Luật Giáo dục 2005, tạo cơ hội học tập liên tục cho mọi công dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên để thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Cỡ mẫu khảo sát thực trạng bao gồm 13 giáo viên giảng dạy môn Vật lí và 202 học viên lớp 11 đang theo học tại 5 trên tổng số 8 Trung tâm Giáo dục thường xuyên trên địa bàn tỉnh Bình Phước trong năm học 2012 - 2013. Cỡ mẫu này đảm bảo tính đại diện cao với tỷ lệ bao phủ trên 60% tổng số đơn vị giáo dục thường xuyên toàn tỉnh.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng. Về định tính, tác giả nghiên cứu hệ thống văn bản pháp quy như Nghị định 90/CP năm 1993, Thông tư 03/TT năm 1994 và Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 kết hợp lấy ý kiến chuyên gia. Về định lượng, nghiên cứu áp dụng các công cụ thống kê toán học trong giáo dục để xử lý số liệu an-két và các bài kiểm tra thực nghiệm sư phạm. Lý do lựa chọn phân tích thống kê tham số (tần số, tần suất, tần suất lũy tích và điểm trung bình) là nhằm đo lường chính xác mức độ tiến bộ của học viên trước và sau khi áp dụng phương pháp dạy học theo nhóm, loại bỏ các yếu tố sai số ngẫu nhiên trong quá trình thực nghiệm đối chứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn cho thấy cơ cấu học viên lớp 11 hệ giáo dục thường xuyên có sự phân hóa độ tuổi rõ rệt. Cụ thể, học viên từ 26 tuổi trở lên chiếm tỷ lệ áp đảo 73,8% (nhóm 36 - 40 tuổi chiếm 29,2%, trên 40 tuổi chiếm 19,8%, nhóm 31 - 35 tuổi chiếm 18,3% và nhóm 26 - 30 tuổi chiếm 6,5%), trong khi học viên dưới 25 tuổi chỉ chiếm 26,2%. Điều này đòi hỏi phương pháp giảng dạy phải thoát ly khỏi khuôn mẫu giáo dục phổ thông truyền thống.

Thực trạng tiếp thu bài học sau mỗi giờ dạy Vật lí 11 đạt mức rất thấp: có tới 42% học viên phản ánh chưa hiểu hết bài và 7% hoàn toàn không hiểu bài (tổng tỷ lệ gặp khó khăn lên đến 49%), trong khi tỷ lệ hiểu bài đạt 45% và chỉ 6% học viên đạt mức rất hiểu bài.

Chất lượng học tập môn Vật lí 11 suy giảm liên tục qua các năm học. Tại 5 trung tâm giáo dục thường xuyên khảo sát, tỷ lệ yếu kém tăng từ 40,5% năm học 2010 - 2011 lên 43,5% năm học 2011 - 2012 và chạm mức 45,7% vào năm học 2012 - 2013. Tỷ lệ học viên giỏi giảm dần từ 2,6% xuống còn 0%. Tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bình Long, tỷ lệ học viên kém năm học 2012 - 2013 tăng vọt lên mức 8,2% so với 0% của năm học 2010 - 2011.

Đánh giá về thái độ học tập cho thấy có 85% giáo viên nhận định học viên lớn tuổi chưa tích cực tham gia phát biểu và trao đổi bài học, chỉ có 15% giáo viên đánh giá học viên ở mức tích cực và 0% giáo viên ghi nhận mức rất tích cực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của thực trạng trên là do đa phần học viên lớn tuổi đã gián đoạn việc học trong thời gian dài, bị mất gốc kiến thức vật lý cơ bản từ cấp trung học cơ sở. Mặt khác, gánh nặng công việc gia đình và nhiệm vụ cơ quan khiến học viên hầu như không có thời gian tự học ở nhà, việc tiếp thu hoàn toàn phụ thuộc vào 45 phút trên lớp. Việc giáo viên lạm dụng phương pháp thuyết trình đơn thuần khiến lớp học thụ động, gia tăng rào cản tâm lý e ngại giao tiếp ở người lớn tuổi.

Khi tiến hành thực nghiệm sư phạm bằng quy trình dạy học nhóm tích cực hóa, dữ liệu thu được qua các bài kiểm tra được biểu diễn rõ nét qua bảng phân phối tần suất và đồ thị đường lũy tích. Biểu đồ đường tần suất lũy tích của nhóm lớp thực nghiệm có sự dịch chuyển rõ rệt về phía bên phải so với nhóm lớp đối chứng. Phổ điểm của lớp thực nghiệm tập trung mạnh ở ngưỡng điểm 7 và điểm 8 (chiếm khoảng 65%), tỷ lệ điểm dưới trung bình giảm xuống dưới 10%, trong khi lớp đối chứng dạy theo phương pháp cũ vẫn giữ tỷ lệ điểm yếu kém xấp xỉ 40%. Kết quả này tương đồng với các công trình nghiên cứu về dạy học tích cực trên thế giới, khẳng định mô hình dạy học nhóm hoàn thiện từng bước giúp học viên lớn tuổi giải tỏa áp lực, phát huy tối đa kinh nghiệm thực tiễn và gia tăng hiệu suất tiếp thu bài giảng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm đổi mới phương pháp giảng dạy môn Vật lí hệ giáo dục thường xuyên:

1. Chuẩn hóa quy trình dạy học nhóm 3 bước: Giáo viên bộ môn Vật lí áp dụng quy trình gồm: Bước 1 - Chuẩn bị (phân nhóm theo độ tuổi và giao phiếu nhiệm vụ trước tiết học); Bước 2 - Tổ chức hoạt động nhóm trên lớp (sử dụng mô hình hoàn thiện từng bước và hiệp ý tay đôi trong 25 - 30 phút); Bước 3 - Kiểm tra và đánh giá kết quả (thực hiện qua phiếu học tập cá nhân). Mục tiêu đặt ra là giảm tỷ lệ học viên không hiểu bài từ 49% xuống dưới 15% trong vòng 1 năm học.

2. Đổi mới thiết kế học liệu và kịch bản sư phạm: Tổ chuyên môn Khoa học Tự nhiên xây dựng bộ phiếu học tập và tình huống thực tiễn gắn với các hiện tượng kỹ thuật đời sống (ứng dụng quang học, an toàn điện) cho toàn bộ 7 chương trình Vật lí 11, hoàn thành biên soạn và thử nghiệm trong thời gian 6 tháng.

3. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và thiết bị thí nghiệm: Ban Giám đốc các Trung tâm Giáo dục thường xuyên phối hợp cùng Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bình Phước trang bị tối thiểu 2 bộ đồ dùng thí nghiệm thực hành chuẩn cho mỗi phòng học Vật lí, đồng thời bổ sung 100% máy chiếu projector và tài liệu tham khảo chuyên ngành tại thư viện trong lộ trình 12 tháng.

4. Bồi dưỡng nâng cao năng lực sư phạm giáo dục người lớn: Phòng Giáo dục Thường xuyên trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức định kỳ 2 đợt tập huấn chuyên sâu mỗi năm về tâm lý học lứa tuổi và kỹ thuật tổ chức nhóm cho 100% giáo viên giảng dạy hệ giáo dục thường xuyên trên toàn tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên môn Vật lí và các môn Khoa học Tự nhiên tại hệ thống Giáo dục Thường xuyên: Ứng dụng trực tiếp quy trình dạy học nhóm 3 bước, kịch bản sư phạm mẫu Chương 3 và Chương 7 nhằm cải thiện chất lượng giờ dạy và lôi cuốn học viên lớn tuổi.

2. Cán bộ quản lý tại các Trung tâm Giáo dục Thường xuyên và Phòng Giáo dục Thường xuyên Sở Giáo dục và Đào tạo: Tham khảo các căn cứ thực tiễn và số liệu khảo sát từ 5 trung tâm để hoạch định chính sách đào tạo, đổi mới kiểm tra đánh giá và trang bị cơ sở vật chất đồng bộ.

3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn: Sử dụng như một tài liệu tham khảo có giá trị phương pháp luận về việc vận dụng mô hình CAL của K. Cross và kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê trong thực nghiệm giáo dục.

4. Giảng viên các trường Đại học Sư phạm: Bổ sung nguồn học liệu thực tế phục vụ giảng dạy các học phần Giáo dục học người lớn, Phương pháp dạy học Vật lí và nghiệp vụ sư phạm thường xuyên.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phương pháp dạy học theo nhóm lại đặc biệt hiệu quả với học viên lớn tuổi môn Vật lí 11? Học viên lớn tuổi (chiếm 73,8% trên 25 tuổi) sở hữu vốn sống phong phú nhưng e ngại phát biểu cá nhân. Dạy học nhóm tạo môi trường tương tác an toàn, giúp học viên trao đổi tự nhiên, liên hệ kiến thức dòng điện hoặc quang học vào đời sống, từ đó khắc phục triệt để tình trạng 49% học viên chưa hiểu bài khi học theo lối truyền thống.

2. Luận văn đã sử dụng mô hình thảo luận nhóm nào để tránh tình trạng học viên ỷ lại? Nghiên cứu ứng dụng mô hình hoàn thiện từng bước (cá nhân chuẩn bị, hiệp ý tay đôi, rà soát nhóm và hoàn thiện chung). Mô hình này bắt buộc 100% học viên phải suy nghĩ độc lập trước khi trao đổi, giải quyết triệt để tâm lý thụ động và nâng cao tỷ lệ giáo viên đánh giá học viên tích cực từ 15% lên trên 80%.

3. Cỡ mẫu và phạm vi khảo sát thực trạng của luận văn có đảm bảo độ tin cậy khoa học không? Số liệu thực trạng được thu thập từ 13 giáo viên và 202 học viên tại 5 trên tổng số 8 Trung tâm Giáo dục thường xuyên của tỉnh Bình Phước (đạt độ bao phủ trên 60% toàn tỉnh). Kết hợp với số liệu theo dõi học lực của 313 học viên qua 3 năm học liên tiếp (2010 - 2013), đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy thống kê cao.

4. Khó khăn lớn nhất khi triển khai dạy học tích cực tại Trung tâm Giáo dục Thường xuyên Bình Long là gì? Khó khăn lớn nhất là thời lượng tiết học 45 phút bị hạn hẹp và sự thiếu hụt trang thiết bị thí nghiệm (trung tâm chỉ có 2 phòng thí nghiệm dùng chung). Luận văn đã giải quyết bằng cách chuyển khâu chuẩn bị và phân nhóm ra ngoài giờ học, tối ưu hóa thời gian thảo luận trọng tâm trên lớp trong 25 phút.

5. Kết quả thực nghiệm sư phạm đã chứng minh sự cải thiện điểm số như thế nào? Qua 2 lần kiểm tra định lượng có đối chứng, điểm trung bình của lớp thực nghiệm tăng rõ rệt, tỷ lệ học viên đạt điểm khá giỏi tăng hơn 35% so với trước thực nghiệm, đồng thời tỷ lệ học viên xếp loại yếu kém giảm từ mức 44,2% xuống còn dưới 10%, chứng minh tính khả thi của giải pháp.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học tích cực hóa và giáo dục người lớn, vận dụng thành công mô hình CAL của K. Cross và phương pháp nhóm nhỏ của Nguyễn Văn Cường.
• Khảo sát thực trạng toàn diện tại 5/8 Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh Bình Phước, chỉ ra 45,7% học viên yếu kém môn Vật lí 11 và 85% học viên chưa tích cực học tập trong năm học 2012 - 2013.
• Thiết kế hoàn chỉnh quy trình dạy học nhóm 3 bước và kịch bản sư phạm cho 2 chương trọng tâm (Chương 3 và Chương 7) phù hợp với quỹ thời gian 45 phút mỗi tiết.
• Kiểm nghiệm thực nghiệm sư phạm khẳng định tính khả thi vượt trội: nâng cao tỷ lệ hiểu bài lên trên 85% và giảm tỷ lệ học viên yếu kém xuống dưới 10%.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ đổi mới phương pháp, biên soạn học liệu đến đào tạo giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất.

Trong giai đoạn 2013 - 2015, mô hình cần được tiếp tục thử nghiệm mở rộng cho toàn bộ 7 chương của sách giáo khoa Vật lí 11 và nhân rộng sang các môn học khác như Hóa học, Sinh học tại các cơ sở giáo dục thường xuyên. Quý thầy cô và các nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay quy trình dạy học nhóm tích cực hóa để nâng cao chất lượng dạy học cho học viên người lớn tuổi ngay trong học kỳ này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, kiến nghị luận văn gồm 3 chƣơng: 1) Chƣơng 1: Cơ sở lí luận dạy học tích cực hóa cho ngƣời lớn tuổi. 2) Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn dạy học cho ngƣời lớn tuổi môn Vật lí 11 hệ giáo dục thƣờng xuyên tỉnh Bình Phƣớc. 3 3) Chƣơng 3: Dạy học tích cực hóa học viên lớn tuổi môn Vật lí 11 tại Trung tâm giáo dục thƣờng xuyên Bình Long, tỉnh Bình Phƣớc. NỘI DUNG CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÍ LUẬN DẠY HỌC TÍCH CỰC HÓA CHO NGƢỜI LỚN TUỔI 1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới Ngay từ thời cổ đại, ở phƣơng Tây, nhà Triết học cổ đại Hy Lạp Socrate (469 – 390 TCN) đã từng nói: “Hãy nhận biết bản thân mình” và trong dạy học, với phƣơng pháp đàm thoại, ông đã giúp ngƣời học phát hiện ra chân lý bằng cách đặt câu hỏi gợi mở để họ dần tìm ra kết luận. Ở phƣơng Đông, Khổng Tử (551 – 479 TCN) đã quan tâm đến việc khích lệ tƣ duy của ngƣời học.

Mạnh Tử (372 – 289 TCN) cũng đòi hỏi ngƣời học phải tự tìm hiểu và phải biết hoài nghi khoa học, phải tập rèn óc tƣ duy phê phán chứ không nên cứ nhắm mắt tin theo sách. [23, Tr 41] Thời kỳ văn hóa Phục Hƣng và các giai đoạn về sau nhiều nhà giáo dục tiến bộ đã nêu lên tƣ tƣởng phải quan tâm đến việc học và chú ý phát huy tính tích cực, độc lập của HS. Một số nhà giáo dục tiêu biểu nhƣ: Môngtenhơ (Pháp), Cômenxki (Slovakia), Lốccơ (Anh), Ruxô (Pháp), Petxtalôđi (Thụy Sĩ), Đixtecvec (Đức), Usinxki (Nga). Nhà giáo dục J.

Cômenxki (1592-1679) đòi hỏi GV tạo cho HS môi trƣờng hứng thú học tập và tự lực cố gắng dành lấy kiến thức. Ruxô (1712-1778) là ngƣời đi tiên phong cho tƣ tƣởng dạy học phát triển. [23, Tr 41 – 42] Đầu thế kỷ XX, ở các nƣớc phƣơng Tây và Mỹ xuất hiện phong trào “nhà trường mới”, nhiều nguyên tắc, phƣơng pháp mới đề cao vai trò, sự hoạt động tích cực của HS, lấy HS làm trung tâm, coi nhƣ là một sự đối trọng lại phƣơng pháp truyền thống. Dewey (1859-1952), nhà sƣ phạm ngƣời Mỹ, ngƣời có công đầu tiên về tƣ tƣởng dạy học “lấy người học làm trung tâm”.

Những năm cuối thế kỷ XX, trong các cuộc hội thảo quốc tế bàn về giáo dục, quan điểm dạy học “lấy người học làm trung tâm” cũng đƣợc nhấn mạnh. Raja Roy 5 Singh cho rằng, sự học tập do ngƣời học chủ động, cá nhân ngƣời học vừa là chủ thể vừa là mục đích cuối cùng của quá trình học tập. [23, Tr 42] Về giáo dục dành cho ngƣời lớn (GDNL) có thể nói GDNL đã có từ rất sớm, dƣới nhiều hình thức khác nhau. Nhƣng kể từ sau hội nghị GDNL trên thế giới lần thứ nhất đƣợc tổ chức tại Elsinor, Đan Mạch, năm 1949 thì GDNL mới đƣợc quan tâm, đƣợc tổ chức nghiên cứu một cách có hệ thống.

Từ đó đến nay, cứ khoảng 12 – 13 năm, hội nghị thế giới bàn về GDNL lại đƣợc tổ chức một lần nhằm điểm lại tình hình, xu thế và những vấn đề đặt ra đối với GDNL trên phạm vi toàn thế giới. Vào năm 1960, hội nghị thế giới về GDNL lần thức hai đƣợc tổ chức tại Montreal, Canada; lần thứ ba ở Tokyo, Nhật Bản (1972); lần thứ tƣ ở Pari, Pháp (1985); lần thứ năm ở Hamburg, CHLB Đức (1997). Tại đây, một tuyên ngôn quan trọng đƣợc đƣa ra: “Giáo dục cho mọi người”. Năm 2003, tại Bangkok (Thái Lan) một hội nghị quốc tế về giáo dục đƣợc tổ chức.

Tại hội nghị này, các đại biểu nhắc lại nội dung GDNL đã đƣợc đề cập trong hội nghị thế giới về GDNL lần 5. Qua tìm hiểu về GDNL/GDTX ở một số nƣớc trên thế giới nhƣ: Liên Xô (cũ), Anh, Thụy Điển, Nam Tƣ (cũ), Trung Quốc, Úc, Nhật Bản, Thái Lan, Ấn Độ, Inđônexia… tác giả nhận thấy rằng hầu hết các quốc gia trên thế giới đều rất quan tâm đến GDNL/GDTX. Đó cũng là xu thế phát triển của giáo dục trên thế giới nhằm hƣớng tới xây dựng thành công một xã hội học tập. Ở Việt Nam Từ những năm cuối của thế kỷ XX, các tài liệu giáo dục và một số văn bản của Bộ GD & ĐT thƣờng nói đến việc cần thiết phải chuyển từ kiểu dạy học “lấy GV làm trung tâm” sang kiểu dạy học “lấy HS làm trung tâm”.

[23, Tr 40] Trong các kỳ của tạp chí giáo dục, tác giả cũng tìm thấy một số bài viết có liên quan đến vấn đề nghiên cứu sau đây: - Ngô Quang Sơn – Bài dạy học điện tử trên Website học tập cho HV người lớn ở các trung tâm GDTX thị xã, thành phố, Tạp chí giáo dục, số 197/2008. 6 - Nguyễn Ngọc Hƣng – Nguyễn Xuân Thành – Nội dung đổi mới PPDH vật lí lớp 10 theo chương trình và sách giáo khoa mới, Tạp chí giáo dục, số đặc biệt 5/2008. - Nguyễn Văn Giang – Tổ chức hoạt động nhận thức tích cực, tự lực, sáng tạo cho HS trong dạy học các kiến thức “sản xuất điện năng” (Vật lí 9), Tạp chí giáo dục, số 188/2008. - Nguyễn Trọng Bé – Sử dụng thí nghiệm nhằm phát huy tính sáng tạo trong dạy học về điện xoay chiều (Vật lí 12), Tạp chí giáo dục, số 183/2008.

- Nguyễn Thị Thanh Mai – Dạy học về “Công thức tính nhiệt lượng” và “Phương trình cân bằng nhiệt” (Vật lí 8) theo hướng phát triển hoạt động nhận thức tích cực, sáng tạo của HS, Tạp chí giáo dục, số 182/2008. - Vũ Thanh Khiết – Đổi mới PPDH và cấu trúc nội dung sách giáo khoa vật lí 11, Tạp chí giáo dục, số 182/2008. - Đỗ Hƣơng Trà – Nguyễn Lâm Sung – Một hướng tiếp cận trong dạy học Quang học (Vật lí 7) nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS, Tạp chí giáo dục, số 287/2012. - Lê Khoa – Tổ chức dạy học theo dự án một số kiến thức vật lí về sản xuất điện năng ở trường THPT, Tạp chí giáo dục, số 290/2012.

- Hoàng Tiến Dũng – Đặc điểm học tập của HV người lớn ở trung tâm GDTX cấp tỉnh, Tạp chí giáo dục, số 291/2012. - Phạm Thị Phú – Nguyễn Lâm Đức – Vận dụng PPDH theo góc nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của HS trong dạy học môn vật lí, Tạp chí giáo dục, số 292/2012. Qua các bài viết về dạy học tích cực hóa ngƣời học trên, các tác giả cho thấy GV cần vận dụng các PPDH tích cực trong việc dạy học nhằm phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của ngƣời học. Ngoài ra, đối với ngƣời lớn tuổi, GV cần tìm hiểu và nắm vững đặc điểm học tập của HV lớn tuổi nhƣ: đặc điểm về tâm sinh lí, độ tuổi, kinh nghiệm thực tiễn… mới có thể đạt đƣợc mục tiêu dạy học trong QTDH môn Vật lí 11.

7 Nói tóm lại, tƣ tƣởng dạy học “lấy người học làm trung tâm” hƣớng vào những nhu cầu và năng lực tiềm tàng của ngƣời học theo định hƣớng phát triển con ngƣời hoàn thiện về bản chất. Ngày nay, tƣ tƣởng đó đã đƣợc nhận thức và vận dụng một cách đúng đắn trong việc đổi mới hoạt động dạy học theo hƣớng tích cực hóa học tập của ngƣời học. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Tích cực hóa “Tích cực hóa là một tập hợp các hoạt động của thầy giáo và của các nhà giáo dục nói chung, nhằm biến người học từ thụ động thành chủ động, từ đối tượng tiếp nhận tri thức sang chủ thể tìm kiếm tri thức để nâng cao hiệu quả học tập”.

Ngƣời lớn tuổi Ngƣời lớn tuổi đề cập trong luận văn này là những ngƣời đi học ngoài độ tuổi (trên 20 tuổi). Trong các lớp học, ngƣời lớn tuổi còn đƣợc gọi là HV lớn tuổi. HV lớn tuổi là những ngƣời có tâm sinh lí và xã hội ổn định, là chủ thể của các hoạt động và có đủ năng lực tự chịu trách nhiệm về các hoạt động và hành vi của bản thân. Việc học tập của HV lớn tuổi bị chi phối bởi nhiều yếu tố nhƣ: đặc điểm tâm – sinh lí, kinh nghiệm thực tiễn cuộc sống, hoạt động nghề nghiệp, độ tuổi, hoàn cảnh… 1.

Giáo dục thƣờng xuyên Theo UNESCO khu vực, “GDTX là một khái niệm rộng rãi bao gồm tất cả cơ hội học tập cho mọi người có mong muốn và nhu cầu sau xóa mù chữ cơ bản hoặc giáo dục tiểu học”. CƠ SỞ PHÁP LÍ Ngay từ khi giành đƣợc chính quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Bắt đầu từ Nghị quyết của Đại hội Đảng (Khóa IV – 1979) xác định GD & ĐT là một nhiệm vụ quan trọng của cách mạng Việt Nam. Tƣ tƣởng chỉ đạo trên đƣợc phát triển, bổ sung và hoàn thiện cho phù hợp với yêu 8 cầu thực tế qua các kỳ Đại hội V, VI, VII, VIII, IX, X và XI của Đảng cộng sản Việt Nam.

Nghị định 90/CP ngày 24/11/1993 của Chính phủ đã nêu rõ: “GDTX phải được thực hiện bằng nhiều hình thức… nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho mọi công dân ở mọi trình độ có thể học tập thường xuyên, phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của từng người, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội, khoa học và công nghệ, văn hóa và nghệ thuật” [37, Tr 278] Trong chiến lƣợc phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020, về giải pháp đổi mới PPDH, kiểm tra đánh giá kết quả học tập, kiểm định và đánh giá các cơ sở giáo dục đã nêu rõ: + Thực hiện cuộc vận động toàn ngành đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, biến quá trình học tập thành quá trình tự học có hướng dẫn và quản lý của GV. + Xây dựng lại những tài liệu đổi mới PPDH và đánh giá kết quả học tập cho các GV từ mầm non đến giáo dục nghề nghiệp và đại học, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy và học. [8] Luật Giáo dục (2005) và Luật Giáo dục sửa đổi (2009) đã ghi: Về tổ chức quản lý: có bộ máy hành chính từ Trung ƣơng tới cơ sở. + Cấp Trung ƣơng: Vụ GDTX trực thuộc Bộ GD – ĐT.

+ Cấp tỉnh: Phòng GDTX trực thuộc Sở GD – ĐT. + Cấp huyện: Bộ phận chuyên trách GDTX trực thuộc phòng GD – ĐT quận/huyện. + Cấp xã phƣờng: Cán bộ chuyên trách GDTX trực thuộc UBND xã. [10] Để duy trì hoạt động và phát triển, tổ chức quản lý này đã ban hành rất nhiều văn bản qui định và định hƣớng hoạt động hệ GDTX.

DẠY HỌC TÍCH CỰC HÓA 1.