Luận Văn Thạc Sĩ Về Dạy Học Thống Kê Gắn Với Thực Tiễn Tại Trường Trung Học Phổ Thông

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu dạy học thống kê gắn với thực tiễn tại trường trung học phổ thông, nâng cao chất lượng giáo dục.

• Tác giả: Nguyễn Tiến Mạnh
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Trần Trung
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Toán
• Đề tài: Dạy Học Thống Kê Gắn Với Thực Tiễn Ở Trƣờng Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.4. Giả thuyết khoa học
• 0.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Đóng góp của luận văn
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Những nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2. Lý thuyết RME và cách vận dụng vào dạy học Toán gắn với thực tiễn
• 1.2.1. Giới thiệu lý thuyết RME
• 1.2.2. Ba luận điểm cơ bản của Lí thuyết RME
• 1.2.3. Sáu nguyên tắc dạy học của RME
• 1.3. Kiến thức thống kê ở trường Trung học phổ thông
• 1.3.1. Mạch kiến thức thống kê ở trường phổ thông
• 1.3.2. Yêu cầu đối với dạy học thống kê theo chuẩn kiến thức, kỹ năng
• 1.4. Mối liên hệ giữa kiến thức thống kê trong chương trình Trung học phổ thông với thực tiễn
• 1.4.1. Kiến thức thống kê trong mối quan hệ liên môn
• 1.4.2. Kiến thức thống kê với thực tiễn đời sống
• 1.5. Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy học thống kê gắn với thực tiễn
• 1.5.1. Sử dụng máy tính cầm tay trong dạy học thống kê
• 1.5.2. Sử dụng phần mềm Excel trong dạy học thống kê theo hướng gắn với thực tiễn ở trường THPT
• 1.6. Các yêu cầu sư phạm trong việc sử dụng phương tiện dạy học trong dạy học thống kê gắn với thực tiễn
• 1.6.1. Yêu cầu về sự chuẩn bị của giáo viên và học sinh
• 1.6.2. Yêu cầu về kiến thức, kĩ năng
• 1.6.3. Yêu cầu về thái độ
• 1.6.4. Yêu cầu về phương pháp dạy học
• 1.7. Thực trạng dạy học thống kê ở trường THPT hiện nay
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP SƯ PHẠM TRONG DẠY HỌC THỐNG KÊ GẮN VỚI THỰC TIỄN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 2.1. Định hướng đề xuất các biện pháp sư phạm trong dạy học thống kê gắn với thực tiễn ở trường Trung học phổ thông
• 2.2. Các biện pháp sư phạm trong dạy học thống kê gắn với thực tiễn ở trường Trung học phổ thông
• 2.2.1. Biện pháp 1: Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học tri thức thống kê cho học sinh Trung học phổ thông
• 2.2.2. Biện pháp 2: Dạy học thống kê có tích hợp liên môn thống kê với môn Địa lí
• 2.2.3. Biện pháp 3: Tổ chức hoạt động và xây dựng những bài tập thống kê có yếu tố thực tiễn dựa trên lý thuyết RME
• 2.2.4. Biện pháp 4: Hướng dẫn học sinh sử dụng máy tính cầm tay Casio và phần mềm Excel giải quyết một số bài toán thống kê trong thực tiễn đời sống
• 2.2.5. Biện pháp 5: Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập nội dung thống kê thông qua các bài toán gắn với thực tiễn
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kế hoạch và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.5.1. Kế hoạch thực nghiệm
• 3.5.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.6.1. Phân tích định tính kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6.2. Phân tích định lượng kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học thống kê gắn với thực tiễn ở trường THPT

Dạy học thống kê là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông, đặc biệt ở cấp Trung học phổ thông. Việc gắn kết kiến thức thống kê với thực tiễn không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về môn học mà còn phát triển kỹ năng phân tích và giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày. Thống kê không chỉ là một môn học mà còn là một công cụ hữu ích trong nhiều lĩnh vực khác nhau như kinh tế, xã hội, và khoa học.

1.1. Tầm quan trọng của thống kê trong giáo dục

Thống kê giúp học sinh phát triển khả năng tư duy phản biện và phân tích dữ liệu. Việc hiểu và áp dụng thống kê trong thực tiễn sẽ giúp học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về các vấn đề xã hội và kinh tế.

1.2. Mục tiêu dạy học thống kê gắn với thực tiễn

Mục tiêu chính là giúp học sinh có khả năng áp dụng kiến thức thống kê vào các tình huống thực tế, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và ra quyết định dựa trên dữ liệu.

II. Những thách thức trong dạy học thống kê ở trường THPT

Mặc dù dạy học thống kê có nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc triển khai giảng dạy. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp giảng dạy hiệu quả. Nhiều giáo viên vẫn còn gặp khó khăn trong việc kết hợp lý thuyết với thực hành.

2.1. Thiếu tài liệu và phương pháp giảng dạy

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về dạy học thống kê, dẫn đến việc sử dụng các phương pháp giảng dạy truyền thống, không phù hợp với yêu cầu hiện đại.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn

Học sinh thường gặp khó khăn trong việc liên kết kiến thức thống kê với các tình huống thực tế, điều này làm giảm hứng thú học tập và khả năng áp dụng kiến thức.

III. Phương pháp dạy học thống kê hiệu quả gắn với thực tiễn

Để khắc phục những thách thức trong dạy học thống kê, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và tích cực. Việc sử dụng công nghệ và các hoạt động thực tiễn sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về thống kê.

3.1. Sử dụng công nghệ trong dạy học thống kê

Việc sử dụng máy tính cầm tay và phần mềm Excel trong dạy học thống kê giúp học sinh dễ dàng xử lý và phân tích dữ liệu, từ đó nâng cao khả năng thực hành.

3.2. Tổ chức các hoạt động thực tiễn

Tổ chức các hoạt động thực tiễn như thu thập dữ liệu từ cuộc sống hàng ngày sẽ giúp học sinh áp dụng kiến thức thống kê vào thực tế, từ đó nâng cao hứng thú học tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thống kê trong học tập

Việc áp dụng kiến thức thống kê vào thực tiễn không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về môn học mà còn phát triển kỹ năng sống cần thiết. Thống kê có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, xã hội, và khoa học.

4.1. Thống kê trong kinh tế và xã hội

Học sinh có thể áp dụng kiến thức thống kê để phân tích các số liệu kinh tế, từ đó đưa ra các quyết định hợp lý trong cuộc sống hàng ngày.

4.2. Thống kê trong khoa học và nghiên cứu

Thống kê là công cụ quan trọng trong nghiên cứu khoa học, giúp học sinh hiểu rõ hơn về quy trình nghiên cứu và phân tích dữ liệu.

V. Kết luận và hướng phát triển dạy học thống kê

Dạy học thống kê gắn với thực tiễn là một yêu cầu cần thiết trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiệu quả sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện và có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tế.

5.1. Tương lai của dạy học thống kê

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học thống kê hiện đại, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên và nhà trường

Giáo viên cần được đào tạo bài bản về dạy học thống kê, đồng thời nhà trường cần tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên áp dụng các phương pháp giảng dạy mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thống kê đóng vai trò then chốt trong thời đại bùng nổ dữ liệu, hiện diện ở hầu hết các lĩnh vực từ kinh tế, xã hội, y học đến đời sống thường nhật. Theo kết quả khảo sát thực tế, có đến 83,0% học sinh nhận thức được tầm quan trọng của Toán học trong cuộc sống và 74,6% học sinh hào hứng khi được áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Tuy nhiên, trong Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2006, nội dung Thống kê tại lớp 10 bị rút gọn chỉ còn 3 tiết, khiến nhiều giáo viên giảng dạy lướt qua hoặc lược bỏ các bài toán trọng tâm như phương sai và độ lệch chuẩn. Điều này dẫn đến sự mất cân đối nghiêm trọng giữa lý thuyết hàn lâm và năng lực giải quyết vấn đề thực tế của người học.

Nhằm khắc phục rào cản này, nghiên cứu đặt mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận về giáo dục toán học gắn với thực tiễn, đồng thời xây dựng hệ thống 5 biện pháp sư phạm đột phá. Trọng tâm nghiên cứu là đưa các tình huống thực tế, hoạt động dạy học dự án và tích hợp liên môn giữa Toán học, Địa lí và Tin học vào nội dung Thống kê. Nghiên cứu tập trung khai thác các công cụ tính toán hiện đại gồm máy tính cầm tay Casio fx-570VN Plus, Casio fx-580VN X và phần mềm bảng tính Microsoft Excel. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại trường Trung học phổ thông Bắc Hà, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội trong năm học 2018 - 2019. Đề tài mở ra hướng tiếp cận giáo dục đón đầu Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, giúp học sinh phát triển năng lực tư duy dữ liệu và nâng cao tỉ lệ vận dụng toán học vào đời sống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng nền tảng lý thuyết Giáo dục Toán học Thực tế (Realistic Mathematics Education - RME) do nhà toán học Hans Freudenthal và các cộng sự tại Hà Lan khởi xướng từ năm 1970. Lý thuyết RME được cấu thành bởi 3 luận điểm trụ cột: Toán học như một hoạt động sống của con người, dạy học Toán là quá trình hướng dẫn học sinh tái phát minh tri thức, và chuyển hóa toán học từ góc độ sư phạm. Đi kèm với đó là hệ thống 6 nguyên tắc cốt lõi: nguyên tắc hoạt động, nguyên tắc thực tiễn, nguyên tắc cấp độ, nguyên tắc xoắn bện, nguyên tắc tương tác và nguyên tắc dẫn đường.

Mô hình nghiên cứu kết hợp giữa khung lý thuyết RME với định hướng đổi mới căn bản của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Trong chương trình mới, Thống kê và Xác suất được xác lập là một trong ba trục kiến thức bắt buộc xuyên suốt 12 khối lớp. Nghiên cứu làm rõ và chuẩn hóa 5 nhóm khái niệm thống kê cốt lõi trong nhà trường:

• Thu thập, phân loại và tổ chức dữ liệu thông qua bảng phân bố tần số, tần suất và bảng ghép lớp.
• Biểu diễn trực quan dữ liệu bằng biểu đồ tần số, tần suất hình cột, biểu đồ đường gấp khúc và biểu đồ quạt.
• Các số đặc trưng đo xu thế trung tâm gồm số trung bình cộng, số trung vị và mốt.
• Các số đặc trưng đo mức độ phân tán của dữ liệu gồm phương sai và độ lệch chuẩn.
• Ứng dụng liên môn giữa Thống kê với Địa lí kinh tế - xã hội và Tin học văn phòng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu khảo sát gồm 60 học sinh khối 10 tại trường Trung học phổ thông Bắc Hà, thành phố Hà Nội. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập chính xác nhận thức, thái độ và mức độ vận dụng toán học thực tiễn của học sinh trung học phổ thông.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp đa chiều giữa lý luận và thực nghiệm:

• Nghiên cứu văn bản pháp quy: Phân tích Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2006, Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể năm 2018 và chuẩn kiến thức kỹ năng môn Toán.
• Điều tra xã hội học: Sử dụng bảng hỏi cấu trúc nhằm thu thập số liệu định lượng về nhận thức và mức độ hứng thú của học sinh.
• Quan sát sư phạm và dự giờ: Đánh giá khả năng tương tác, kỹ năng làm việc nhóm và năng lực sử dụng phần mềm của học sinh trong các tiết học dự án.
• Thực nghiệm sư phạm: Thiết kế giáo án đối chứng và giáo án thực nghiệm, so sánh đối chiếu kết quả kiểm tra trước và sau can thiệp bằng các tham số thống kê toán học.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học là nhằm đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác các độ lệch chuẩn, phương sai, giá trị trung bình và phân phối tần suất điểm số, từ đó kiểm định độ tin cậy của giả thuyết khoa học đã đề ra. Quá trình thu thập và xử lý số liệu được triển khai hoàn tất trong giai đoạn 2018 - 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng trên 60 học sinh lớp 10 mang lại những phát hiện quan trọng về nhận thức và kỹ năng thực hành toán học:

• Khoảng 83,0% học sinh nhận thức được tính cấp thiết của môn Toán trong cuộc sống, trong đó 18,6% đánh giá rất cần thiết và 64,4% đánh giá cần thiết. Tỉ lệ học sinh cảm thấy môn Toán không cần thiết chiếm 17,0%.
• Mức độ hứng thú khi vận dụng toán học vào các tình huống thực tế đạt 74,6%, trong đó có 6,8% rất hứng thú và 67,8% hứng thú. Tuy nhiên, nhóm học sinh không có hứng thú vẫn chiếm tỉ lệ 25,4%.
• Về tần suất vận dụng thực tế, chỉ có 15,2% học sinh thường xuyên áp dụng kiến thức toán học vào đời sống, 72,9% học sinh thỉnh thoảng mới vận dụng và có tới 11,9% học sinh hoàn toàn không vận dụng.
• Dù hầu hết học sinh đều sở hữu máy tính bỏ túi Casio fx-570ES Plus hoặc fx-570VN Plus, trên 80% chỉ dừng lại ở các phép tính đại số thông thường, chưa từng khai thác tính năng Mode Statistics để tính trung bình cộng, phương sai hoặc độ lệch chuẩn.
• Đối với môn Địa lí, khi xử lý các chuỗi số liệu về dân số thế giới năm 2002 đạt 6.215,0 triệu người và sản lượng lương thực 2.032,0 triệu tấn, học sinh gặp nhiều lúng túng khi vẽ biểu đồ hai trục tung do thiếu kỹ năng liên kết với kiến thức thống kê.

Thảo luận kết quả

Thực trạng khảo sát phản ánh khoảng cách lớn giữa nhận thức lý thuyết và năng lực hành động thực tế của học sinh. Nguyên nhân sâu xa xuất phát từ việc phân phối chương trình cũ quá hạn hẹp thời lượng, kèm theo phương pháp giảng dạy nặng về bài tập tính toán thuần túy trên giấy. Khi đưa lý thuyết RME vào thực nghiệm, giáo viên đã tái hiện ngữ cảnh thực tế bằng cách để học sinh tự thu thập số liệu về mức tiêu thụ điện sinh hoạt, chỉ số cơ thể BMI, hoặc phân tích phổ điểm thi tốt nghiệp.

Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa sinh động qua các dạng biểu đồ trong Excel và máy tính Casio. Điểm số của nhóm thực nghiệm có sự phân bố tần suất chuyển dịch rõ rệt về thang điểm khá, giỏi so với nhóm đối chứng. Trên biểu đồ đường gấp khúc tần suất và biểu đồ cột so sánh, nhóm thực nghiệm có điểm trung bình cao hơn và độ lệch chuẩn nhỏ hơn, chứng tỏ độ đồng đều về nhận thức được cải thiện.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu giáo dục thống kê quốc tế của Dani Ben-Zvi và Joan Garfield, đồng thời khẳng định việc tích hợp công cụ phần mềm giúp giảm tải áp lực tính toán thủ công, nâng cao năng lực toán học hóa tình huống thực tiễn cho học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm sư phạm, 4 giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dạy học Thống kê:

• Triển khai phương pháp dạy học theo dự án gắn với lý thuyết RME: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn Toán xây dựng kế hoạch cho học sinh thực hiện tối thiểu 1 dự án thống kê thực tế mỗi học kỳ. Các chủ đề tập trung vào khảo sát chi tiêu cá nhân, biến động giá cả thị trường hoặc phân tích dữ liệu rác thải học đường. Mục tiêu hướng đến là 100% học sinh được rèn luyện kỹ năng thu thập và xử lý số liệu sơ cấp.
• Thiết lập chương trình tích hợp liên môn Toán - Địa lí - Tin học: Đội ngũ giáo viên các bộ môn phối hợp xây dựng giáo án chuyên đề tích hợp định kỳ 2 lần mỗi năm học. Sử dụng dữ liệu Địa lí về dân số, GDP, sản lượng công - nông nghiệp để làm ngữ liệu thực hành tính toán trong môn Toán và vẽ biểu đồ trên phần mềm Tin học.
• Chuẩn hóa kỹ năng khai thác máy tính Casio và phần mềm Microsoft Excel: Tổ chức các buổi học chuyên đề thực hành phòng máy tính, trang bị cho học sinh thành thạo các hàm COUNTIFS, SUM, AVERAGE, MODE, MEDIAN, VAR, SQRT. Giải pháp này giúp rút ngắn 50% thời gian tính toán thủ công và nâng cao 40% hiệu suất xử lý các tập dữ liệu có quy mô lớn.
• Đổi mới toàn diện hình thức kiểm tra và đánh giá năng lực: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các trường phổ thông cần chuyển dịch cấu trúc đề kiểm tra từ tính toán số liệu tĩnh sang giải quyết bài toán tình huống thực tế. Tiêu chí chấm điểm cần bổ sung phần đánh giá sản phẩm dự án, kỹ năng thuyết trình và năng lực phản biện dữ liệu thống kê.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các giải pháp sư phạm trong luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Toán trung học phổ thông: Khai thác hệ thống giáo án mẫu, bài tập tình huống thực tiễn và quy trình hướng dẫn học sinh thao tác trên máy tính Casio cũng như bảng tính Excel phục vụ trực tiếp công tác giảng dạy hàng ngày.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phát triển chương trình: Sử dụng cơ sở dữ liệu thực nghiệm và khung lý thuyết RME làm căn cứ triển khai hiệu quả mạch kiến thức Thống kê và Xác suất trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
• Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Toán: Tiếp cận nguồn tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về phương pháp nghiên cứu định lượng, thiết kế công cụ đo lường và các mô hình tích hợp liên môn hiện đại.
• Giáo viên bộ môn Địa lí và Tin học: Tham khảo mô hình tích hợp dữ liệu kinh tế - xã hội và phương pháp hướng dẫn học sinh vẽ biểu đồ trực quan, tạo sự liên kết chặt chẽ giữa các môn học trong nhà trường phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Lý thuyết RME đóng vai trò gì trong việc đổi mới dạy học Thống kê?

Lý thuyết RME giúp chuyển hóa môn Toán từ việc truyền thụ công thức trừu tượng thành một hoạt động sống giàu ý nghĩa. Thay vì học thuộc lòng các định nghĩa về phương sai hay độ lệch chuẩn, học sinh được tiếp cận tình huống thực tế, tự thu thập dữ liệu và tái phát minh tri thức thống kê dưới sự định hướng của giáo viên.

Việc sử dụng máy tính Casio và phần mềm Excel mang lại lợi ích gì cho học sinh?

Các công cụ này giúp học sinh giải phóng khỏi các phép tính cộng trừ thủ công phức tạp khi xử lý mẫu số liệu lớn. Máy tính Casio fx-570VN Plus và các hàm chuyên dụng trong Excel như AVERAGE, VAR, SQRT giúp tối ưu hóa độ chính xác, hỗ trợ vẽ biểu đồ trực quan và rèn luyện kỹ năng tin học ứng dụng.

Tích hợp liên môn giữa Thống kê và Địa lí được thực hiện như thế nào?

Giáo viên sử dụng trực tiếp số liệu thực tế trong sách giáo khoa Địa lí như sản lượng lương thực, cơ cấu lao động, tỉ lệ gia tăng dân số làm dữ liệu bài học Toán. Học sinh vận dụng công thức thống kê để phân tích xu hướng, so sánh chỉ số và vẽ chính xác biểu đồ cột, biểu đồ tròn hoặc đường gấp khúc.

Khảo sát thực trạng cho thấy rào cản lớn nhất của học sinh khi học Thống kê là gì?

Rào cản lớn nhất là 72,9% học sinh chỉ thỉnh thoảng và 11,9% không bao giờ vận dụng toán học vào thực tiễn do chương trình cũ chỉ bố trí 3 tiết học lý thuyết. Học sinh thiếu môi trường trải nghiệm thực tế và chưa được trang bị kỹ năng ứng dụng phần mềm để giải quyết các vấn đề số liệu đời sống.

Làm thế nào để kiểm tra đánh giá năng lực thống kê của học sinh một cách khách quan?

Đánh giá năng lực cần kết hợp giữa bài kiểm tra trắc nghiệm - tự luận với đánh giá sản phẩm dự án học tập. Giáo viên sử dụng bảng tiêu chí đánh giá năng lực thu thập số liệu, kỹ thuật xử lý trên Excel, kỹ năng vẽ biểu đồ và khả năng thuyết trình phân tích kết quả trước tập thể.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về giáo dục toán học gắn với thực tiễn dựa trên nền tảng lý thuyết RME và định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
• Khảo sát thực chứng trên 60 học sinh lớp 10, chỉ ra lỗ hổng lớn giữa tỉ lệ 83,0% nhận thức sự cần thiết của môn học với thói quen vận dụng thực tế còn rất hạn chế.
• Xây dựng 5 biện pháp sư phạm khả thi, kết hợp chặt chẽ giữa dạy học dự án, tích hợp liên môn Địa lí và ứng dụng công nghệ phần mềm Excel, máy tính Casio.
• Thực nghiệm sư phạm chứng minh hiệu quả vượt trội của các biện pháp đề xuất trong việc nâng cao điểm số và mức độ hứng thú học tập của học sinh.
• Lộ trình tiếp theo cần mở rộng nghiên cứu sang khối lớp 11 và 12, đồng thời triển khai tập huấn phương pháp RME cho toàn thể giáo viên Toán tại các trường phổ thông trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề một cách hình thức. Trong bài viết này tác giả dùng một số kĩ thuật sử dụng tình huống thực tiễn để gợi động cơ, tạo hứng thú cho sinh viên trong dạy học xác suất thống kê. Bài viết: “Tư duy thống kê trong dạy học toán ở phổ thông” của tác giả Nguyễn Danh Nam (2014) trong Kỷ yếu Hội thảo khoa học Quốc Gia về nghiên cứu giáo dục toán học theo hƣớng phát triển năng lực ngƣời học giai đoạn 2014 – 2020. Bài viết đã trình bày khái niệm tƣ duy thống kê, những biểu hiện và vai trò của nó trong dạy học môn Toán ở trƣờng THPT.

Bài báo khoa học: “Tình huống dạy học hợp tác trong dạy học giải bài tập xác suất và thống kê cho sinh viên đại học ngành Y – Dược” của tác giả Quách Thị Sen đƣợc đăng trên Tạp chí Giáo dục số 354 năm 2015. Bài báo trình bày khái niệm tình huống dạy học hợp tác; một số ví dụ về việc thiết kế một số tình huống dạy học hợp tác trong dạy học giải bài tập xác suất – thống kê cho sinh viên ngành Y – Dƣợc. Bài báo khoa học: “Dạy học xác suất thống kê cho sinh viên ngành kinh tế, kĩ thuật theo hướng gắn với thực tiễn nghề nghiệp sau quá trình đào tạo” của tác giả Trần Trung – Nguyễn Mạnh Cƣờng đƣợc đăng trên Tạp chí Giáo dục số 362 năm 2015. Bài báo trình bày vai trò của xác suất thống kê đối với ngành kinh tế, kĩ thuật và dạy học xác suất thống kê cho sinh viên khối kĩ thuật và kinh tế theo hƣớng gắn với bối cảnh thực tiễn nghề nghiệp sau đào tạo.

Bài báo khoa học: “Dạy học xác suất thống kê cho sinh viên ngành Y – Dược theo hướng phân hóa phù hợp với từng chuyên ngành” của tác giả Nguyễn Thanh Tùng đƣợc đăng trên Tạp chí Giáo dục số 365 năm 2015. Bài báo trình bày quan niệm, cách thức hay kĩ thuật dạy học xác suất – thống kê cho sinh viên Y- Dƣợc theo hƣớng dạy học phân hóa. Bài báo khoa học: “Xây dựng mô hình toán học trong dạy học xác suất thống kê cho sinh viên khối ngành kinh tế ” của tác giả Nguyễn Danh Nam –Đồng Thị Hồng Ngọc (2016) đƣợc đăng trên Tạp chí khoa học và công nghệ, Đại học Thái 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Bài viết trình bày thực trạng dạy học xác suất – thống kê cho sinh viên đại học khối ngành kinh tế, từ đó đề xuất việc đƣa vào các mô hình toán học gắn với thực tiễn nghề nghiệp của sinh viên, giúp sinh viên biết xây dựng các mô hình toán kinh tế nhằm giải quyết những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn kinh tế địa phƣơng và nền kinh tế vĩ mô.

Bài báo khoa học: “Khai thác một số nội dung môn xác suất thống kê để áp dụng phương pháp dạy học theo dự án ở trường Đại học Hàng Hải Việt Nam” của tác giả Đồng Xuân Cƣờng đƣợc đăng trên Tạp chí Giáo dục số đặc biệt năm 2017. Bài viết đề cập vấn đề khai thác nội dung môn Xác suất thống kê ở Trƣờng Đại học Hàng hải Việt Nam để áp dụng phƣơng pháp dạy học theo dự án. Bài báo khoa học: “Sử dụng một số mô hình động nhằm kiến tạo tri thức xác suất thống kê cho học sinh” của tác giả Nguyễn Danh Nam, Nguyễn Thị Tuyền đƣợc đăng trên Tạp chí Thiết bị Giáo dục số 139 năm 2017. Bài báo đã trình này những mô hình động có sử dụng phần mềm Fathom để áo dụng vào giảng dạy nhằm kiến tạo tri thức xác suất thống kê cho học sinh THPT.

Bài báo khoa học: “ Một số biện pháp tăng cường liên hệ thực tiễn trong dạy học Xác suất – Thống kê nhằm hỗ trợ nghề nghiệp cho sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam” của tác giả Mai Văn Thi đƣợc đăng trên Tạp chí Giáo dục số 439 năm 2018. Bài báo đã đƣa ra một số biện pháp tăng cƣờng liên hệ thực tiễn trong giảng dạy xác suất thống kê nhằm hỗ trợ cho sinh viên các ngành kinh tế, kĩ thuật hàng hải tại Trƣờng Đại học Hàng hải Việt Nam. Bài báo khoa học: “Vận dụng phân loại tư duy Bloom và phân loại tư duy MATH để đánh giá mức độ suy luận thống kê Y học của sinh viên ngành Y ” của tác giả Trần Thúy Hiền - Lê Phƣớc Sơn đƣợc đăng trên Tạp chí Giáo dục số 447 năm 2019. Bài viết đã vận dụng các phân loại tƣ duy Bloom và phân loại tƣ duy MATH để đề xuất phƣơng thức đánh giá mức độ suy luận thống kê y học của sinh viên ngành Y.

Kết quả thu đƣợc cho thấy các công cụ đánh giá mức độ suy luận thống kê y học của sinh viên ngành Y đƣợc thiết kế theo phân loại tƣ duy Bloom và phân loại tƣ duy MATH là chính xác và hiệu quả. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhƣ vậy có thể thấy đề tài về thống kê là đề tài có nhiều tiềm năng khai thác. Nhƣng việc khai thác dạy học Thống kê chủ yếu ở bậc Đại học, Cao đẳng vì ở những bậc học cao hơn xác suất thống kê đã trở thành một bộ môn bắt buộc trong chƣơng trình và việc học và ứng dụng Thống kê vào thực tiễn nghề nghiệp là rất cần thiết. Ở cấp THPT những đề tài nghiên cứu về thống kê còn chƣa phong phú và đa dạng vì vậy cần tiếp tục khai thác nhiều hơn và sâu hơn về nội dung Thống kê ở chƣơng trình phổ thông để chuẩn bị cho sự thay đổi trong chƣơng trình mới sắp tới.

Lý thuyết RME và cách vận dụng vào dạy học Toán gắn với thực tiễn 1. Giới thiệu lý thuyết RME Theo những nghiên cứu của Van den Heuvel – Panhuizen [17]. Lý thuyết RME (Realistics Mathematics Education) đƣợc khởi nguồn từ Hà Lan, qua gần 50 năm phát triển, RME đã trở thành nền tảng chính cho giáo dục Toán học ở Hà Lan. Theo đó RME là viết tắt của cụm từ Realistics Mathematics Education có nghĩa là dạy học Toán gắn với thực tiễn.

Lý thuyết này phát triển bắt đầu từ năm 1970, nền tảng của lý thuyết đƣợc xây dựng bởi Freudenthal và các đồng nghiệp của ông tại IOWO trƣớc đây, tiền thân của viện Freudenthal. Sự thúc đẩy cho phong trào cải cách theo lý thuyết này đƣợc khởi đầu từ năm 1968 trong dự án Wiskobas, đƣợc khởi sƣớng bởi Wijdeveld và Goffree. Nhƣng ngƣời phát triển nó trở thành một lý thuyết chủ yếu dựa trên quan điểm của Freudenthal về toán học. Ông cho rằng toán học phải đƣợc kết nối với thực tế, gần gũi với trẻ em và có liên quan đến xã hội, đem lại giá trị cho con ngƣời.

Thay vì xem Toán học là môn học truyền tải tri thức, Freudenthal nhấn mạnh toán học nhƣ một hoạt động của con ngƣời. Các bài học môn Toán sẽ cung cấp cho học sinh cơ hội để phát minh lại toán học bằng cách thực hiện nó. RME nhấn mạnh vào cái mà con ngƣời ta phải làm, phải giải quyết trong bối cảnh thực tuy nhiên điều này không phải lúc nào cũng cần thiết. Cho dù là tình huống giả thiết hay bối cảnh thực thì chỉ cần cung cấp bối cảnh phù hợp cho một vấn đề cần giải quyết, miễn là chúng có thật trong tâm trí học sinh.

13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ba luận điểm cơ bản của Lí thuyết RME Theo Trần Cƣờng, Nguyễn Thùy Duyên ([3], tr 166 ) có thể chỉ ra một số luận điểm cơ bản trong lí thuyết RME nhƣ sau: Luận điểm 1: Toán học nhƣ một hoạt động sống Toán học đã trải qua một quá trình phát triển cùng với xã hội loài ngƣời không chỉ trở thành công cụ giúp con ngƣời tính toán mà còn đƣợc nâng lên thành một sản phẩm trí tuệ, một ngành khoa học cơ bản trong hệ thống lí thuyết, không chỉ xuất phát từ nhu cầu thực tiễn mà còn tự thân phát triển từ nội bộ môn Toán. Trong xã hội ngƣời ta sử dụng toán học với nhiều mục đích khác nhau nhƣng khi toán học ngày càng đƣợc nghiên cứu một cách sâu sắc và trừu tƣợng thì toán học không trở nên phổ biến với tất cả mọi ngƣời. Những lí thuyết đồ sộ trong toán học, những công trình nghiên cứu khoa học chỉ một số ít ngƣời hiểu đƣợc đó là các nhà toán học, những ngƣời nghiên cứu sâu về toán còn đa số ngƣời dân họ chỉ cần biết đến các phép tính toán, đo lƣờng thông thƣờng.

Vì vậy nội dung đƣa vào giáo dục toán học trong nhà trƣờng ở trình độ phổ thông không nhất thiết và không cần thiết phải là những lí thuyết Toán quá sâu, mà nên thiên về học toán để thực hành, để vận dụng vào thực tiễn, toán nhƣ một hoạt động sống: tính đếm, đo đạc, so sánh, phân tích, thống kê, chia trƣờng hợp, đánh giá, dự đoán, ra quyết định,… Toán học phải đƣợc kết nối với thực tiễn, với những gì diễn ra xung quanh học sinh. Thay vì nhìn Toán học nhƣ một nhƣ một chủ đề cần truyền đạt, RME nhấn mạnh ý tƣởng toán học nhƣ một hoạt động của con ngƣời. Các bài học nên cung cấp cho học sinh cơ hội hƣớng dẫn để phát minh lại toán học bằng cách thực hiện nó. Luận điểm 2: Dạy toán là hƣớng dẫn học sinh „Phát minh lại” tri thức Con đƣờng để tìm ra một định lí toán học có thể kéo dài hàng chục năm, thậm chí hàng trăm năm để xây dựng đƣợc một lí thuyết toán học.

Chúng ta không thể tái hiện lại con đƣờng ấy một cách chân thực trong lớp học. Nhƣng quá trình đó, phần nhiều có thể đƣợc mô phỏng nhƣ những thí nghiệm, phù hợp với con đƣờng nhận thức tự nhiên của ngƣời học, vừa có ý nghĩa giáo dục, vừa có ý nghĩa thực tiễn. Học sinh không thể lặp lại quá trình phát minh của nhà toán học, tuy nhiên với vai trò là ngƣời thụ hƣởng những sản phẩm nghiên cứu của các nhà toán học , học sinh có thể 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] diễn lại phát minh đó trong một hoàn cảnh tƣơng tự thực tế đối với học sinh dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên và tài liệu học tập. Luận điểm 3: Toán học dƣới góc độ sƣ phạm Các nhà toán học đƣa kiến thức vào một dạng ngôn ngữ, tách khỏi ngữ cảnh, phi cá nhân hóa, tách rời hình thức, tiến tới giai đoạn cuối cùng trong lý thuyết toán học là kiến thức đƣợc chuẩn hóa bằng hệ thống hóa bằng các định nghĩa, định lí, tiên đề, quy tắc, tính chất,… Điểm cuối này lại là điểm khởi đầu cho giáo viên khi đƣa các nội dung này vào bài giảng.