Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu. - Chương 2: Thực trạng dạy - học phần đọc thêm các tác phẩm thơ trữ tình trong chương trình Ngữ văn lớp 12. - Chương 3: Đề xuất một số phương pháp dạy học phần đọc thêm các tác phẩm thơ trữ tình theo hướng tự học có hướng dẫn. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Các hình thức tổ chức dạy học. Theo lí luận dạy học, hình thức tổ chức dạy học là hình thức tổ chức quá trình dạy học có tính chuyên nghiệp trong các cơ sở giáo dục chuyên trách, trong đó diễn ra sự liên kết một cách thống nhất giữa hoạt động học và hoạt động dạy và diễn ra sự tương tác đa chiều giữa chủ thể dạy và học. Mỗi hình thức tổ chức dạy học thục hiện một đơn vị nội dung nhất định, được tổ chức theo một trình tự nhất định với một chế độ học tập và trong một không gian và thời gian nhất điịnh nhằm đạt được mục tiêu dạy và học đã đề ra. Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người đã từng xuất hiện rất nhiều các hình thức tổ chức dạy học khác nhau như hình thức dạy học trực tiếp, dạy học truyền miệng ngay trong quá trình lao động sản xuất và sinh hoạt xà hội ở thời cộng sản nguyên thủy hay hình thức lớp - bài do nhà giáo dục học Tiệp Khắc J.Coomenxki thiết kế và tổ chức thực hiện.
Đến thế kỉ XVIII, Rút-xô J.J (1712- 1778) với những luận điểm và những phát kiến mới về giáo dục đã xây dựng thêm một số hình thức tổ chức dạy học mới như dạy học qua thí nghiệm, thực hành. Đến cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, với sự phát triển của một số trường phái giáo dục mới như "Nhà trường mới" ở Mĩ, phái "Nhi đồng học" ở Nga, các phái này chủ trương trẻ em vốn có khả năng nhận thức tốt và năng lực trí tuệ ở dạng tiềm năng. Nhiệm vụ dạy học là khơi dậy, tạo điều kiện để chúng có dịp bộc lộ và phát triển. Chính vì vậy các hình thức tổ chức dạy học như ngoại khóa, tham quan.
rất phát triển. Đến nay sự phát triển của các hình thức tổ chức dạy học ngày một đa dạng phong phú, đặc biệt với công nghệ thông tin phát triển, dạy học càng ngày càng có nhiều hình thức tổ chức phong phú, đa dạng, linh hoạt nhưng tựu chung lại là các hình thức tổ chức dạy học cơ bản sau: 1. Học trên lớp. Giờ học trên lớp là hình thức tổ chức dạy học tương đối thông dụng và phổ biến hơn cả.
Với hình thức này, GV tiến hành dạy cho một số lượng HS nhất định có cùng trình độ, ở một địa điểm, một không gian và trong một khoảng thời gian 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhất định, thực hiện một đơn vị bài học nhất định nhằm thực hiện một số mục tiêu dạy học cụ thể. Thảo luận tập thể. Thảo luận tập thể là một hình thức tổ chức dạy học trong đó GV tổ chức cho HS thảo luận, trao đổi với nhau về một chủ đề có liên quan đến nội dung học tập nào đó. Thông qua sự trao đổi, tranh luận tập thể, có sự cọ sát ý kiến của nhiều người mà HS rút ra kết luận cần thiết.
Thông qua thảo luận tập thể, mỗi HS được đóng góp những ý kiến, kinh nghiệm đã có, những suy nghĩ sáng tạo của mỗi thành viên vào việc học tập chung của lớp. Hình thức thảo luận tập thể có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả dạy học. Việc mọi thành viên trong tập thể lớp tham gia vào thảo luận cho phép mỗi thành viên được nói lên suy nghĩ của mình. Đây chính là một yêu cầu của dạy học hiện đại, tạo điều kiện, môi trường cho phép HS được thể hiện cái tôi của mình ra ngoài.
Hơn nữa, sự thảo luận còn giúp cho mọi thành viên có thói quen mạnh dạn, sáng tạo trong học tập và cuộc sống. Việc thảo luận tập thể còn tạo ra sự tương tác đa chiều giữa các thành viên trong tập thể. Điều này cho phép HS không chỉ tiếp nhận được kiến thức mà còn học được kĩ năng sống, học phương pháp tư duy. Học tập ở nhà hay tự học.
Học tập ở nhà hay tự học là một hình thức tổ chức dạy học trong đó HS tiến hành hoạt động học tập ngoài giờ học trên lớp bằng sự tự giác và nỗ lực học tập của cá nhân, theo một kế hoạch đặt ra mà không có GV dạy trực tiếp. Hình thức tổ chức này thường được tiến hành ở nhà, ở thư viện, tại thực địa. Việc học tập thường được tiến hành bằng phương pháp tự học, tự nghiên cứu. Trong hoàn cảnh hiện nay, khi mục tiêu hình thành và giáo dục con người năng động, sáng tạo, có bản sắc, đề cao tự học trong xã hội học tập suốt đời thì hình thức dạy học này ngày càng được chú trọng.
Hoạt động tự học và hình thức dạy tự học có hƣớng dẫn. Hoạt động tự học. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong các giáo trình, tài liệu, các tác giả đã đưa ra các định nghĩa khác nhau về tự học, sau đây là một số định nghĩa cơ bản: - Nhà tâm lý học Rubakin coi: "Hãy mạnh dạn tự mình đặt ra câu hỏi rồi tự mình tìm lấy câu trả lời đó là phương pháp tự học" [22]. Tự học là quá trình lĩnh hội tri thức, kinh nghiệm xã hội, lịch sử trong thực tiễn hoạt động cá nhân bằng cách thiết lập các mối quan hệ cải tiến kinh nghiệm ban đầu, đối chiếu với các mô hình phản ánh hoàn cảnh thực tại, biến tri thức của loài người thành vốn tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo của chủ thể.
- Theo Giáo sư - Tiến sỹ Nguyễn Cảnh Toàn: "Tự học - là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp.) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như tính trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biến khó khăn thành thuận lợi.) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình" [26, tr. - Theo tác giả Lê Khánh Bằng thì tự học là tự mình suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ, các phẩm chất tâm lý để chiếm lĩnh một lĩnh vực khoa học nhất định. - Theo tiến sĩ Võ Quang Phúc thì tự học là một bộ phận của học, nó cũng được hình thành bởi những thao tác, cử chỉ, ngôn ngữ, hành động của người học trong hệ thống tương tác của hoạt động dạy học. Tự học phản ánh rõ nhất nhu cầu bức xúc về học tập của người học, phản ánh tính tự giác và sự nỗ lực của người học, phản ánh năng lực tổ chức và tự điều khiển của người học nhằm đạt được kết quả nhất định trong hoàn cảnh nhất định với nồng độ học tập nhất định.
Từ các quan điểm về tự học nêu trên, có thể thấy: Tự học là quá trình cá nhân người học tự giác, tích cực, độc lập tự chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đó trong cuộc sống, bằng hành động của chính mình nhằm đạt được mục đích nhất định. Tự học thể hiện bằng cách tự đọc tài liệu, SGK, sách báo các loại, nghe radio, truyền hình, nghe nói chuyện, báo cáo, tham quan, giao tiếp với những người có học, với các chuyên gia và những hoạt động thực tiễn trong những lĩnh vực khác nhau. Người học phải biết tự lựa chọn tài liệu, tìm ra những điểm chính, điểm quan 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trọng trong các tài liệu đã đọc, đã nghe, phải biết cách ghi chép những điều cần thiết, biết viết tóm tắt và làm đề cương, biết cách tra cứu từ điển và sách tham khảo, biết cách làm việc trong thư viện. Đối với HS, tự học còn thể hiện bằng cách tự làm các bài tập chuyên môn, các nhóm thực nghiệm và các hoạt động ngoại khóa khác.
Tự học đòi hỏi phải có tính độc lập, tự chủ, tự giác và kiên trì cao. Vai trò của tự học. Tự học có ý nghĩa quyết định quan trọng đối với sự thành đạt của mỗi con người, là con đường tự khẳng định của mỗi người. Tự học giúp con người giải quyết mâu thuẫn giữa khát vọng về học vấn với hoàn cảnh khó khăn của cuộc sống cá nhân.
Tự học khắc phục nghịch lí: tri thức thì vô hạn mà thời gian thì có hạn. Sự bùng nổ thông tin làm cho người GV không có cách nào truyền thụ hết kiến thức cho trò, trò phải học cách học, tự học, tự đào tạo để không rơi vào tình trạng tụt hậu. Tự học là yếu tố quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động học tập. Đặc biệt đối với HS THPT, quỹ thời gian 3 năm được đào tạo ở bậc học này quả là ít ỏi so với lượng kiến thức khổng lồ của chương trình, tự học sẽ là giải pháp khoa học giúp giải quyết mâu thuẫn giữa kiến thức và thời gian.
Tự học là con đường tạo ra tri thức bền vững cho mỗi người. Quá trình tự học diễn ra theo đúng quy luật của hoạt động nhận thức, khác hẳn với quá trình học tập thụ động, nhồi nhét, áp đặt. Kiến thức có được do tự học là kết quả của hứng thú, tìm tòi, lựa chọn nên bao giờ cũng vững chắc bền lâu. Có phương pháp tự học tốt sẽ đem lại kết quả học tập cao.
Khi HS biết cách tự học, HS sẽ có ý thức và xây dựng thời gian tự học, tự nghiên cứu giáo trình, tài liệu, gắn lí thuyết với thực hành, phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo. Lên đến các bậc học cao hơn, HS vẫn thích ứng được với yêu cầu học tập đòi hỏi phải thường xuyên tự học, tự nghiên cứu. Muốn như vậy, GV cần giúp HS tìm ra phương pháp tự học thích hợp và cung cấp cho học sinh những phương tiện tự học hiệu quả.