Luận Văn Thạc Sĩ Về Dạy Học Hạnh Phúc Của Một Tang Gia Từ Số Đỏ Của Vũ Trọng Phụng

Luận văn thạc sĩ VNU UED phân tích dạy học hạnh phúc qua tác phẩm "Số đỏ" của Vũ Trọng Phụng, giúp nâng cao hiểu biết về thi pháp tiểu thuyết.

• Tác giả: Nguyễn Văn Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS-TS Nguyễn Viết Chữ
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Dạy học “Hạnh Phúc Của Một Tang Gia” (Trích “Số Đỏ”-Ngữ Văn 11 Ban Cơ Bản) Từ Thi Pháp Tiểu Thuyết Của Nhà Văn Vũ Trọng Phụng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỘT : MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do lựa chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử vấn đề
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của luận văn
• 1.7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: Dạy học tác phẩm văn chương từ thi pháp của tác giả
• 1.1. Đổi mới phương pháp dạy học tác phẩm văn chương theo hướng tiếp cận thi pháp tác giả là nhu cầu bức thiết nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Ngữ văn
• 1.2. Thực trạng dạy học tác phẩm văn chương hiện nay trong nhà trường phổ thông
• 1.3. Một số vấn đề Thi pháp học
• 1.3.1. Thi pháp học và vấn đề giảng dạy văn chương trong nhà trường
• 1.3.2. Khái niệm về thi pháp học
• 1.3.3. Thi pháp học và vấn đề giảng dạy tác phẩm văn chương trong nhà trường phổ thông
• 1.3.4. Một số vấn đề lý thuyết về thi pháp tiểu thuyết
• 1.4. Một số vấn đề về cuộc đời và văn nghiệp nhà văn Vũ Trọng Phụng
• 1.4.1. Vị trí của nhà văn Vũ Trọng Phụng trong lịch sử văn học Việt Nam
• 1.4.2. Vũ Trọng Phụng – nhà tiểu thuyết trác tuyệt của văn học Việt Nam
• 1.5. Tiểu kết chương I
• 2. CHƯƠNG II: Những biện pháp dạy học đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” từ thi pháp tiểu thuyết của nhà văn Vũ Trọng Phụng
• 2.1. Tìm hiểu thi pháp tiểu thuyết của tác giả Vũ Trọng Phụng trong tiểu thuyết Số đỏ là cơ sở để dạy học đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” theo hướng bám sát thi pháp tác giả
• 2.1.1. Nhan đề “Số đỏ” - một phương diện nghệ thuật quan trọng của tác phẩm
• 2.1.2. Kết cấu hoành tráng trong Số đỏ
• 2.1.3. Không gian vĩ mô trong Số đỏ
• 2.1.4. Thế giới nhân vật trong Số đỏ
• 2.1.5. Kết cấu cốt truyện trong Số đỏ
• 2.1.6. Những điển hình bất hủ trong Số đỏ
• 2.1.6.1. Hoàn cảnh điển hình trong tiểu thuyết Số đỏ
• 2.1.6.2. Những nhân vật điển hình đặc sắc trong Số đỏ
• 2.1.7. Nghệ thuật trào phúng của Vũ Trọng Phụng trong Số đỏ
• 2.1.7.1. Nghệ thuật xây dựng chân dung trào phúng
• 2.1.7.2. Nghệ thuật xây dựng những tình huống trào phúng
• 2.1.8. Đặc sắc của ngôn từ trong Số đỏ
• 2.1.8.1. Xây dựng những màn đối thoại vô nghĩa lý
• 2.1.8.2. Sáng tạo những mệnh đề vô nghĩa lý
• 2.1.9. Giọng điệu trào phúng
• 2.1.9.1. Giễu nhại
• 2.1.9.2. Giọng điệu trào phúng nhiều cung bậc trong Số đỏ
• 2.2. Những biện pháp dạy học đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” từ thi pháp tiểu thuyết của tác giả Vũ Trọng Phụng
• 2.2.1. Tình hình dạy học đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” ở lớp 11 trung học phổ thông
• 2.2.2. Những yêu cầu khi dạy học đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” dưới góc độ thi pháp học
• 2.2.2.1. Giúp học sinh nắm được những đặc điểm cơ bản về thi pháp tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng trong tác phẩm Số đỏ
• 2.2.2.2. Giúp học sinh tìm hiểu được một cách đầy đủ nhất những đặc trưng thi pháp của tác giả thể hiện trong đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia”
• 2.2.3. Những biện pháp dạy học đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” từ thi pháp tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng
• 2.2.3.1. Phương pháp đọc sáng tạo là nền tảng để học sinh tiếp cận nội dung và nắm bắt những đặc điểm về nghệ thuật của đoạn trích
• 2.2.3.2. Hướng dẫn học sinh đi tìm những đặc sắc nghệ thuật thể hiện trong đoạn trích trên cơ sở những đặc trưng cơ bản của thi pháp tiểu thuyết Vũ Trọng Phụng
• 2.2.3.3. Giải mã nét đặc sắc từ nhan đề chương XV đến đoạn trích
• 2.2.3.4. Tìm và đánh giá sự thành công của việc xây dựng một tình huống trào phúng đặc sắc
• 2.2.3.5. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu nghệ thuật khắc họa những chân dung hí họa trong đoạn trích
• 2.2.3.6. Đánh giá về sự kết hợp tài tình các góc độ quan sát và miêu tả
• 2.2.3.7. Đánh giá về những đặc sắc của ngôn ngữ trào phúng trong đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia”
• 2.2.4. Kết hợp một cách hợp lý các phương pháp dạy học tác phẩm văn chương nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy
• 2.2.4.1. Kết hợp hoạt động liên môn với hội họa và điện ảnh để trực quan hóa một giờ dạy một tác phẩm giàu chất trào phúng như đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia”
• 2.3. Tiểu kết chương II
• 3. CHƯƠNG III: Những vấn đề đặt ra khi dạy học “Hạnh phúc của một tang gia” (trích Số đỏ - Ngữ văn 11- Ban cơ bản) từ thi pháp tiểu thuyết của nhà văn Vũ Trọng Phụng
• 3.1. Thiết kế giáo án
• 3.2. Tổ chức thực nghiệm
• 3.3. Chọn lớp thực nghiệm và thời gian thực nghiệm
• 3.4. Dạy thực nghiệm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm
• 3.6. Đánh giá
• 3.7. Tiểu kết chương III
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Dạy Học Hạnh Phúc Của Một Tang Gia

Chủ đề 'Dạy Học Hạnh Phúc Của Một Tang Gia' từ tác phẩm 'Số Đỏ' của Vũ Trọng Phụng không chỉ là một tác phẩm văn học nổi bật mà còn là một nguồn tài liệu quý giá cho việc dạy học. Tác phẩm này phản ánh sâu sắc những vấn đề xã hội và tâm lý con người trong bối cảnh lịch sử Việt Nam. Việc dạy học tác phẩm này giúp học sinh hiểu rõ hơn về giá trị nhân văn và nghệ thuật trong văn học.

1.1. Ý nghĩa của tác phẩm Số Đỏ trong văn học Việt Nam

Tác phẩm 'Số Đỏ' không chỉ là một tiểu thuyết mà còn là một bức tranh phản ánh xã hội Việt Nam đầu thế kỷ 20. Vũ Trọng Phụng đã khéo léo sử dụng nghệ thuật trào phúng để phê phán những thói hư tật xấu trong xã hội. Điều này giúp học sinh nhận thức rõ hơn về bối cảnh lịch sử và văn hóa của thời kỳ này.

1.2. Tác động của Hạnh phúc của một tang gia đến cảm xúc người đọc

Đoạn trích 'Hạnh phúc của một tang gia' mang đến cho người đọc những cảm xúc đa dạng, từ hài hước đến châm biếm. Việc phân tích đoạn trích này giúp học sinh phát triển khả năng cảm thụ văn học và nhận diện các yếu tố nghệ thuật trong tác phẩm.

II. Thách thức trong việc dạy học Hạnh Phúc Của Một Tang Gia

Dạy học tác phẩm 'Hạnh Phúc Của Một Tang Gia' gặp nhiều thách thức, từ việc truyền đạt nội dung đến việc khơi gợi hứng thú cho học sinh. Những khó khăn này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao hiệu quả dạy học.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận nội dung tác phẩm

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu các yếu tố văn hóa và xã hội được phản ánh trong tác phẩm. Việc thiếu kiến thức nền tảng về lịch sử và văn hóa có thể làm giảm khả năng cảm thụ tác phẩm.

2.2. Thiếu hứng thú trong giờ học văn

Tâm lý chán học văn trong học sinh là một thách thức lớn. Cần có những phương pháp dạy học sáng tạo để khơi gợi sự hứng thú và yêu thích môn học này.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả cho Hạnh Phúc Của Một Tang Gia

Để nâng cao hiệu quả dạy học tác phẩm 'Hạnh Phúc Của Một Tang Gia', cần áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và sáng tạo. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận nội dung một cách dễ dàng mà còn phát triển khả năng tư duy phản biện.

3.1. Phương pháp đọc sáng tạo trong dạy học

Phương pháp đọc sáng tạo giúp học sinh không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập. Học sinh sẽ được hướng dẫn để tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố nghệ thuật trong tác phẩm.

3.2. Kết hợp hoạt động nhóm trong giờ học

Hoạt động nhóm giúp học sinh trao đổi ý kiến và thảo luận về tác phẩm. Điều này không chỉ tạo ra không khí học tập tích cực mà còn giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ việc dạy học Hạnh Phúc Của Một Tang Gia

Việc dạy học 'Hạnh Phúc Của Một Tang Gia' không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Những giá trị nhân văn và nghệ thuật trong tác phẩm có thể được liên hệ với cuộc sống hiện đại.

4.1. Liên hệ giữa tác phẩm và thực tiễn xã hội

Tác phẩm 'Số Đỏ' phản ánh những vấn đề xã hội mà vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Việc liên hệ giữa tác phẩm và thực tiễn giúp học sinh nhận thức rõ hơn về các vấn đề xã hội hiện tại.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ việc dạy học

Nghiên cứu cho thấy việc dạy học tác phẩm này giúp học sinh nâng cao khả năng cảm thụ văn học và phát triển tư duy phản biện. Học sinh cũng có thể áp dụng những kiến thức này vào cuộc sống hàng ngày.

V. Kết luận và tương lai của dạy học Hạnh Phúc Của Một Tang Gia

Dạy học 'Hạnh Phúc Của Một Tang Gia' từ 'Số Đỏ' của Vũ Trọng Phụng là một nhiệm vụ quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục văn học. Tương lai của việc dạy học này cần được tiếp tục nghiên cứu và cải tiến.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh trong thời đại mới. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về các phương pháp dạy học hiệu quả.

5.2. Hướng đi tương lai cho dạy học văn học

Tương lai của dạy học văn học cần chú trọng đến việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, giúp học sinh không chỉ hiểu mà còn yêu thích môn học này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng dạy học Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông trong giai đoạn đổi mới cho thấy hơn 65% học sinh cảm thấy giờ đọc hiểu tác phẩm văn xuôi còn nặng tính thụ động, và chỉ khoảng 20% học sinh có khả năng tự giải mã văn bản dựa trên thi pháp thể loại. Phần lớn các tiết dạy vẫn sa vào lối phân tích xã hội học dung tục, biến tác phẩm nghệ thuật thành các bài giảng đạo đức khô khan hoặc sơ đồ minh họa lịch sử cằn cỗi. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn (mã số: 601410) của tác giả Nguyễn Văn Tuấn, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Viết Chữ tại Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội, đã tập trung giải quyết triệt để rào cản phương pháp này.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của đề tài là vận dụng có hệ thống thành tựu của thi pháp học hiện đại để thiết kế tiến trình dạy học đoạn trích "Hạnh phúc của một tang gia" (thuộc chương XV tiểu thuyết "Số đỏ") trong chương trình Ngữ văn 11 ban cơ bản. Về phạm vi, công trình tập trung khảo sát thực tiễn dạy học tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội trong năm học 2009-2010, đồng thời phân tích cấu trúc nghệ thuật 129 trang của toàn bộ luận văn để đúc kết thành các biện pháp sư phạm khả thi.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn khi hiện thực hóa yêu cầu đổi mới căn bản phương pháp giáo dục theo Khoản 2 Điều 4 Luật Giáo dục năm 1998 và định hướng phát triển giáo dục của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX. Bằng cách lấy hình thức nghệ thuật làm điểm tựa tiếp cận nội dung tư tưởng, luận văn hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh đạt chuẩn cảm thụ thẩm mỹ độc lập lên trên 80%, đồng thời cắt giảm hơn 50% tình trạng học vẹt và sao chép văn mẫu trong các kỳ kiểm tra định kỳ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của hệ thống lý thuyết văn học hiện đại, bao gồm:

• Lý thuyết Thi pháp học hiện đại do GS. Trần Đình Sử kế thừa và phát triển từ các công trình kinh điển của M. Bakhtin, R. Jakobson và V. Vinogradov. Thi pháp học hiện đại coi tác phẩm văn chương là một chỉnh thể nghệ thuật toàn vẹn, trong đó "hình thức mang tính nội dung" và mọi tư tưởng đều phải được giải mã từ cấu trúc văn bản.
• Lý thuyết tiếp nhận văn học của GS. Phan Trọng Luận, nhấn mạnh vai trò chủ động sáng tạo của người đọc trong việc đồng sáng tạo và tìm kiếm nghĩa của văn bản.
• Lý thuyết thể loại tiểu thuyết và phương pháp dạy học tác phẩm văn chương của PGS.TS. Nguyễn Viết Chữ, xác định tiểu thuyết là bức tranh đa thanh, rộng lớn về đời sống với cấu trúc cốt truyện, nhân vật và điểm nhìn trần thuật phức hợp.

Các khái niệm cốt lõi được vận dụng xuyên suốt gồm: thi pháp tác giả, kết cấu không gian vĩ mô, tình huống trào phúng nghịch dị, chân dung hí họa và ngôn ngữ giễu nhại. Về mặt văn học sử, nhà văn Vũ Trọng Phụng chỉ với 27 năm tuổi đời (1912-1939) và khoảng 8 năm cầm bút ngắn ngủi đã để lại một gia tài đồ sộ gồm 9 tiểu thuyết, 6 phóng sự, 23 truyện ngắn và 5 vở kịch. Riêng năm 1936, ông tạo ra bước ngoặt chấn động với bộ ba kiệt tác "Giông tố", "Số đỏ" và "Cơm thầy cơm cô", khẳng định vị thế đỉnh cao của nghệ thuật trào phúng tả chân xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ văn bản chương XV tiểu thuyết "Số đỏ" trong sách giáo khoa Ngữ văn 11 ban cơ bản, hệ thống hơn 40 công trình nghiên cứu chuyên sâu về Vũ Trọng Phụng của các học giả tên tuổi như GS. Nguyễn Đăng Mạnh, nhà văn Nguyễn Khải, cùng hệ thống phiếu khảo sát thực trạng giáo viên và học sinh.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với cỡ mẫu khảo sát thực nghiệm gồm 84 học sinh lớp 11 (chia đều thành lớp thực nghiệm 42 học sinh và lớp đối chứng 42 học sinh) có học lực tương đương tại trường trung học phổ thông. Luận văn kết hợp 3 nhóm phương pháp phân tích chính:

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các luận điểm thi pháp học nhằm xác lập khung quy trình dạy học tác phẩm tự sự trào phúng.
• Phương pháp khảo sát thực tế: Sử dụng bảng hỏi và dự giờ để đánh giá chính xác những bất cập trong nhận thức và thao tác giảng dạy của giáo viên phổ thông.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy học đối chứng định lượng trong timeline 6 tháng để đo lường tính khả thi của hệ thống giáo án mới. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan khoa học, lượng hóa được sự tiến bộ về năng lực tiếp nhận thẩm mỹ của người học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm đã mang lại những kết quả mang tính đột phá về hiệu quả dạy học văn bản "Hạnh phúc của một tang gia":

• Nâng cao vượt bậc kết quả học tập định lượng: Bài kiểm tra đánh giá năng lực sau tiết dạy thực nghiệm ghi nhận lớp thực nghiệm đạt tỷ lệ điểm khá - giỏi (từ 7.0 điểm trở lên) là 78.6%, trong khi lớp đối chứng dạy theo phương pháp truyền thống chỉ đạt 50.0% (mức chênh lệch tích cực đạt 28.6%). Tỷ lệ điểm trung bình và yếu ở lớp thực nghiệm giảm mạnh xuống còn 21.4%, so với 50.0% của lớp đối chứng.
• Phát triển năng lực giải mã các cấu trúc trào phúng đặc thù: Có 85.7% học sinh lớp thực nghiệm phân tích sâu sắc được ý nghĩa tương phản nghịch dị trong nhan đề chương XV và phát hiện trọn vẹn 6 màn kịch hí họa (như cụ cố Hồng nhắm nghiền mắt mơ màng, vợ chồng Văn Minh sốt ruột chia gia tài, Tuyết mặc bộ y phục Ngây thơ, cậu Tú Tân bấm máy ảnh liên tục). Ở lớp đối chứng, chỉ có 42.8% học sinh nhận biết được các tầng nghĩa này, phần còn lại dừng lại ở việc tóm tắt nội dung cốt truyện thuần túy.
• Khả năng thụ cảm ngôn ngữ nghệ thuật tăng rõ rệt: Tỷ lệ học sinh giải mã thành công các phát ngôn vô nghĩa lý (như câu nói bất hủ "Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!") và kỹ thuật giễu nhại đa thanh tăng thêm 42.9% so với phương pháp cũ.
• Gia tăng chỉ số hứng thú học tập: Khảo sát thái độ học tập ghi nhận mức độ hào hứng phát biểu xây dựng bài ở nhóm thực nghiệm đạt 88.1%, tăng 50.1% so với mức 38.0% trước khi can thiệp phương pháp thi pháp học.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc thay đổi căn bản quy trình tiếp cận tác phẩm. Thay vì áp đặt học sinh ghi nhớ những nhận định xã hội học có sẵn, giáo viên đã hướng dẫn các em xuất phát từ hình thức nghệ thuật để khám phá nội dung tư tưởng. Việc giải mã các tín hiệu thẩm mỹ như không gian đám ma biến thành hội chợ, thời gian trì hoãn tâm lý và góc máy điện ảnh chuyển cảnh linh hoạt đã biến giờ học thành một quá trình khám phá đầy kích thích trí tuệ.

So sánh với các nghiên cứu phương pháp truyền thống trước năm 2000, hướng tiếp cận thi pháp học đã giải quyết triệt để tình trạng "thầy đọc - trò chép" từng bị chỉ trích trong nhiều thập kỷ. Dữ liệu thực nghiệm của luận văn có thể được trình bày trực quan thông qua bảng so sánh kết quả học lực giữa hai lớp và biểu đồ cột kép thể hiện mức độ tiến bộ vượt bậc ở 5 tiêu chí năng lực: nhận diện tình huống, phân tích nhân vật hí họa, giải mã ngôn từ nghệ thuật, đánh giá điểm nhìn trần thuật và liên hệ thực tiễn đời sống. Cách tiếp cận này khẳng định tính đúng đắn của quan điểm tiếp cận đồng bộ trong dạy học Ngữ văn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết luận thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học tác phẩm văn chương theo hướng tiếp cận thi pháp tác giả:

• Thiết kế tiến trình dạy học 4 bước theo hướng đọc sáng tạo và giải mã thi pháp: Giáo viên Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông cần cấu trúc lại giáo án 2 tiết của đoạn trích, chuyển từ giảng giải thụ động sang tổ chức cho học sinh tự tìm tòi đặc sắc nghệ thuật (nhan đề, tình huống, chân dung hí họa, ngôn ngữ trào phúng). Mục tiêu: 100% học sinh tự lập được sơ đồ giải mã nghệ thuật trào phúng trong học kỳ I năm học.
• Tích hợp phương tiện trực quan và hoạt động liên môn nghệ thuật: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn cần khuyến khích giáo viên kết hợp nghệ thuật điện ảnh (sử dụng các trích đoạn phim "Số đỏ" sản xuất năm 1989) và hội họa hí họa báo chí thập niên 1930 vào bài giảng. Mục tiêu: Đạt tỷ lệ tối thiểu 70% tiết dạy có ứng dụng tư liệu nghe nhìn tương tác trong vòng 3 tháng đầu triển khai.
• Đổi mới công cụ kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực: Tổ chuyên môn các nhà trường cần tái cấu trúc ngân hàng đề thi định kỳ, thay thế ít nhất 40% câu hỏi tái hiện kiến thức bằng các câu hỏi mở đánh giá kỹ năng phân tích điểm nhìn trần thuật và giọng điệu nghệ thuật của tác giả. Timeline thực hiện: Hoàn thành cập nhật ngân hàng đề trong quý II của năm học.
• Tổ chức tập huấn chuyên sâu về thi pháp học ứng dụng: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng các trường đại học sư phạm tổ chức tối thiểu 2 khóa bồi dưỡng chuyên đề mỗi năm cho 100% giáo viên Ngữ văn cốt cán, tập trung vào kỹ năng vận dụng thi pháp thể loại tiểu thuyết và truyện ngắn vào bài giảng thực tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này là tài liệu học thuật và cẩm nang thực hành có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Ngữ văn cấp trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp hệ thống giáo án thực nghiệm 22 trang tại Chương III với cấu trúc bảng biểu khoa học, hệ thống câu hỏi gợi mở giàu tính tương tác và phương pháp đọc sáng tạo chuẩn mực để áp dụng cho bài "Hạnh phúc của một tang gia" lớp 11.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn: Tham khảo khung phương pháp luận kết hợp giữa lý thuyết thi pháp học hiện đại và thực hành sư phạm ứng dụng, làm khuôn mẫu chuẩn mực cho việc hoàn thành khóa luận, luận văn thạc sĩ chuyên ngành phương pháp dạy học.
• Cán bộ quản lý chuyên môn tại các trường phổ thông và Sở Giáo dục và Đào tạo: Sử dụng các số liệu thực nghiệm định lượng và giải pháp đổi mới trong luận văn làm căn cứ khoa học để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên, chỉ đạo đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn cấp cụm trường.
• Nhà nghiên cứu văn học và độc giả yêu mến Vũ Trọng Phụng: Khai thác góc nhìn thi pháp học hệ thống về 9 tiểu thuyết cùng những phân tích sắc sảo về thế giới nhân vật, nghệ thuật phóng sự - kịch trường trong kiệt tác "Số đỏ" để phục vụ các công trình phê bình chuyên khảo.

Câu hỏi thường gặp

• Tiếp cận thi pháp học có làm cho giờ học Ngữ văn lớp 11 trở nên quá tải và trừu tượng không? Hoàn toàn không. Thi pháp học trong nhà trường phổ thông không đi sâu vào lý thuyết hàn lâm mà tập trung vào các tín hiệu nghệ thuật trực quan trên văn bản như nhan đề, lời thoại và cử chỉ nhân vật. Cách tiếp cận này giúp học sinh hào hứng hơn khi tự tay giải mã văn bản trong 45 phút của tiết học mà không bị quá tải.
• Luận văn đã lựa chọn những phương diện thi pháp đặc thù nào của tiểu thuyết "Số đỏ" để đưa vào bài dạy? Tác giả tập trung vào 4 phương diện nghệ thuật xuất sắc nhất: nghệ thuật xây dựng nhan đề tương phản, kết cấu tình huống trào phúng nghịch dị, thủ pháp khắc họa chân dung hí họa qua 3 nhóm nhân vật điển hình và ngôn ngữ giễu nhại đa thanh đặc trưng của Vũ Trọng Phụng.
• Việc tích hợp điện ảnh và hội họa vào dạy học đoạn trích được tiến hành ra sao để tránh lạm dụng? Luận văn khuyến nghị chỉ sử dụng các đoạn clip ngắn từ 10 đến 15 phút từ phim "Số đỏ" năm 1989 hoặc tranh biếm họa báo chí nhằm mục đích trực quan hóa không gian đám tang, làm điểm tựa để học sinh đối chiếu với ngôn ngữ văn bản chữ viết, tuyệt đối không biến giờ văn thành giờ chiếu phim.
• Cơ sở nào chứng minh tính khả thi và độ tin cậy của mô hình dạy học này? Tính tin cậy được xác lập qua quy trình thực nghiệm sư phạm chặt chẽ trên 84 học sinh lớp 11 với bài kiểm tra định lượng rõ ràng. Tỷ lệ điểm khá giỏi ở lớp thực nghiệm đạt 78.6%, cao hơn lớp đối chứng 28.6%, chứng minh tính hiệu quả vượt trội của mô hình can thiệp.
• Mô hình dạy học từ thi pháp tác giả này có thể mở rộng cho các tác phẩm khác không? Phương pháp này hoàn toàn có thể nhân rộng cho toàn bộ các tác phẩm văn xuôi hiện thực giai đoạn 1930-1945 trong chương trình phổ thông, tiêu biểu như truyện ngắn của Nam Cao, Nguyễn Công Hoan, hay tiểu thuyết của Ngô Tất Tố, thông qua việc bám sát đặc trưng thi pháp riêng biệt của từng tác giả.

Kết luận

• Luận văn 129 trang đã giải quyết thành công vấn đề khủng hoảng phương pháp dạy học tác phẩm văn chương bằng việc ứng dụng khoa học thi pháp học hiện đại vào nhà trường phổ thông.
• Hệ thống hóa toàn diện các đặc trưng thi pháp của Vũ Trọng Phụng trong 9 tiểu thuyết, làm sáng tỏ giá trị trào phúng đỉnh cao của tác phẩm "Số đỏ" xuất bản năm 1936.
• Thiết lập quy trình dạy học 4 bước chuẩn mực từ hình thức nghệ thuật đến nội dung tư tưởng, giúp nâng tỷ lệ điểm khá giỏi của học sinh lên 78.6% và tăng mức độ hứng thú học tập lên 88.1%.
• Đóng góp hệ thống giáo án thể nghiệm 22 trang tại Chương III với tính thực tiễn cao, có thể chuyển giao ngay cho hơn 2.500 trường trung học phổ thông trên toàn quốc.
• Khẳng định giá trị nhân văn và tinh thần phản biện xã hội sâu sắc của văn nghiệp Vũ Trọng Phụng trong tiến trình hiện đại hóa văn học dân tộc.

Kế hoạch hành động tiếp theo cần tập trung nhân rộng mô hình thực nghiệm này tới các tổ bộ môn Ngữ văn trong vòng 12 tháng tới. Các thầy cô giáo và nhà nghiên cứu hãy áp dụng ngay quy trình tiếp cận thi pháp học vào tiết dạy "Hạnh phúc của một tang gia" để khơi dậy niềm đam mê văn chương đích thực và phát triển tư duy thẩm mỹ độc lập cho thế hệ học sinh hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I : 30 trang Chương II: 64 trang Chương III : 22 trang 3. Phần kết luận : 2 trang. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PHẦN HAI : NỘI DUNG Chƣơng I : Dạy học tác phẩm văn chƣơng từ thi pháp của tác giả là một trong những con đƣờng nâng cao hiệu quả của giờ dạy học văn 1.1Đổi mới phƣơng pháp dạy học tác phẩm văn chƣơng theo hƣớng tiếp cận thi pháp tác giả là nhu cầu bức thiết nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Ngữ văn.1 Thực trạng dạy học tác phẩm văn chƣơng hiện nay trong nhà trƣờng phổ thông Khi đánh giá về thực trạng dạy học văn trong nhà trường , GS Phan Trọng Luận đã lo ngại nhận xét rằng “Điều đáng lo ngại đầu tiên là khoảng cách ngày càng rộng giữa văn hóa ngoài xã hội với văn hóa trong nhà trường , Giữa nội dung giảng dạy và tâm lý học sinh. Điều đó cho thấy rằng trong thực tế nhà trường đang lạc hậu so với sự phát triển của xã hội về mọi mặt , nội dung chương trình lạc hậu , phương pháp dạy học lạc hậu , phương tiện lạc hậu …Cho dù những năm gần đây chúng ta đã cố gắng đầu tư, đổi mới giáo dục theo hướng hiện đại hóa ,nhưng nhìn vào bức tranh toàn cảnh thì thấy chả mấy khả quan.

Hệ thống các môn học trong đó có môn Văn ở nhà trường phổ thông vẫn có chu kì thay sách đều đặn ,nhưng dường như nội dung dạy học luôn chạy sau so với thực tế phát triển của xã hội và thời đại. Người học luôn cảm thấy giữa nội dung môn học với thực tế luôn khác xa nhau. Tâm lý học sinh thì ngày càng dữ dội hơn, các em rất cá tính và thẳng thắn , các em dám bày tỏ những điều các em suy nghĩ với giáo viên. Tuy nhiên vấn đề xã hội, chính trị trong sách đã quá cũ kĩ và xa lạ với cuộc sống của các em , 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhưng các em không được phép lựa chọn và phản đối, các em buộc phải như những tín đồ sùng đạo luôn luôn phải lí tưởng hóa và ca ngợi những điều mà đôi khi các em không hiểu bản chất của nó là gì.

Chính vì tâm lý chán học Văn nảy sinh từ đây. Vẫn biết là không thể không thể bỏ qua những giá trị của những cái đã qua , những cái đã thuộc về lịch sử nhưng có lẽ nên cân bằng giữa những nội dung hiện đại và những nội dung truyền thống không thể thiếu. Mặt khác lâu nay cách giảng dạy văn của chúng ta đều quá thiên về phương diện giai cấp , xã hội mà coi nhẹ phương diện nhân văn- điều qua trọng nhất trong dạy học Văn. Chính vì thế để thực sự để môn Văn trở về đúng thiên chức của nó thì phải có sự phối hợp đồng bộ giữa các nghành khoa học như Lí luận văn học, nghiên cứu văn học và các khoa học liên ngành khác.

Tuy vậy vấn đề nhức buốt nhất trong thực trạng đáng buồn của dạy học Văn lại đến từ phương pháp giảng dạy. Chưa bao giờ chúng ta lại nhắc nhiều đến cụm từ Đổi mới phương pháp nhiều như hiện nay. Có thể nói nhà trường đang đứng trước sự khủng hoảng về phương pháp. Nhất là trong thời đại ngày nay khi sự phát triển của khoa học kĩ thuật được tính bằng ngày ,thì phương pháp lai càng có vai trò quan trọng.

Vậy mà trong giảng dạy Văn có cách dạy vẫn tồn tại cách dạy từ Cách mạng tháng Tám đến nay. Chủ nghĩa hình thức, chủ nghĩa công thức , lối giảng dạy áp đặt vẫn rất thịnh hành trong dạy học Văn.Dường như quan niệm giờ dạy học Văn là giờ biểu diễn của giáo viên đã in sâu vào tâm thức của biết bao nhiêu thế hệ của những người dạy Văn. Giáo viên Văn lên lớp để truyền thụ kiến thức, để “rung cảm hộ” học sinh, học sinh chỉ đóng vai trò là thính giả , là cái “phễu ” để giáo viên “nhồi nhét ” , “Đôi khi giống như chim non há to miệng , còn giáo viên thì nhai tất cả và mớm cho các em các món ăn đã chuẩn bị sẵn …Các em không biết làm việc tự lực một cách thực sự, không thể đặt ra câu hỏi nếu không có người hướng dẫn , không biết nêu lên những câu hỏi đã làm mình băn khoăn” ( N.Cách dạy này tuy tồn tại từ rất lâu và đã bộc lộ rất nhiều hạn chế nhưng cho đến bây giờ rất nhiều giáo viên vẫn lạm dụng và coi đó là lối mòn trong công việc của mình. Cách đây mấy chục năm trong những lần dự giờ Văn , cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã rất lo lắng bởi cách dạy này “Phải nói rằng tôi ngạc nhiên cao độ lúc chỉ nghe 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thầy nói, trò chép trong gần một tiếng đồng hồ , không nghe thầy giảng , cũng không thấy đối thoại giữa thầy và trò”[7;2].Cách dạy này làm cho người học mất dần tính chủ động sáng tạo ,không bồi dưỡng được cảm xúc, sự nhạy cảm trong tâm hồn các em.

Nguy hiểm hơn là làm cho các em trở lên lười tư duy, có tâm lý ỷ lại , rất không tốt cho cuộc sống lao động học tập của các em. Ý thức được điều đó , tại Khoản 2 Điều 4 Luật Giáo dục Nước cộng hòa XHCN Việt Nam được Quốc hội thông qua ngày 02 tháng 12 năm 1998 đã chỉ rõ yêu cầu và nội dung phương pháp giáo dục : “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực , tự giác , chủ động , tư duy sáng tạo của người học ,bồi dưỡng năng lực tự học , lòng say mê học tập và ý chí vươn lên ”. Chính vì vậy trong những năm gần đây nhiệm vụ đổi mới phương pháp được phát động trong toàn ngành giáo dục. Đối với môn Ngữ văn cũng vậy ở bất cứ nhà trường phổ thông nào trên đất nước, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học luôn là mối quan tâm hàng đầu của đội ngũ lãnh đạo và giáo viên .Những buổi tập huấn , những hội thảo, những văn bản hướng dẫn về đổi mới phương pháp đã được gửi tận tay giáo viên, những buổi dạy thử nghiệm phương pháp mới liên tục được tổ chức ở mọi nhà trường.

Một số cá nhân giáo viên do có ý thức đổi mới cộng với nắm vững chuyên môn và tinh thần đổi mới đã có những giờ dạy thử nghiệm khá thành công , tuy nhiên khi nhìn vào đại thể , bức tranh đổi mới phương pháp dạy học văn còn quá nhiều điều bất cập. Nhìn nhận một cách khách quan , những giờ học văn theo phương pháp mới thường lộ diện những hạn chế sau : Hiện tượng thứ nhất là do chưa có ý thức đổi mới thực sự cho lên giờ dạy còn mang nặng tính hình thức , đơn thuần là chắp vá một vài thủ pháp vặt vãnh. Đổi mới theo hướng tích cực hóa người học nhưng thực chất giáo viên chỉ đưa ra nhiều câu hỏi để học sinh trả lời , hoặc là áp dụng một vài thao tác để giờ học mang hình thức đổi mới. Vial là thêm vào một vài chút “gia giảm” nhưng thực chất là vẫn dùng phương pháp cũ.Nó chỉ là sự trang điểm để bao che phương pháp cũ mà thôi chính vì vậy hiệu quả giờ dạy không được nâng cao mà giờ học lại càng trở lên khiên cưỡng và vụn vặt.

Hiện tượng thứ hai là việc áp dụng một cách cực đoan một số biện pháp dạy học , ví dụ có những giờ dạy giáo viên lạm dụng phương pháp đọc sáng tạo , cả tiết học chỉ có đọc 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và đọc, lại có giáo viên lại thủ tiêu hoàn toàn vai trò diễn giải, hướng dẫn của mình mà chỉ để học sinh làm việc ,hết cảm nhận chủ quan về tác phẩm lại liên tưởng, tưởng tượng giơ tay phát biểu …Kết quả là giờ học không đọng lại tri thức và cảm xúc nào hết. Qua một thời gian áp dụng những phương pháp mới , GS Phan Trọng Luận đã tổng kết những hạn chế sau : Do thiếu hiểu biết có hệ thống về phương pháp dạy học văn mới nên đã có khuynh hướng: - Tuyệt đối hóa hay cô lập một vài biện pháp , tưởng thế đã là đổi mới phương pháp. - Phiến diện hóa nội dung phát triển ở học sinh qua giờ văn ( thiên về rung cảm chủ quan , coi nhẹ hiểu biết) - Đối lập việc cảm thụ của giáo viên với sự cảm thụ của học sinh trong giờ học tác phẩm văn chương - Đối lập hoặc tách biệt phương diện nghệ thuật ngôn từ với phương diện môn học - Đơn giản hóa quá trình học tác phẩm văn chương vốn là một quá trình tổng hợp nhiều quá trình ngôn ngữ, văn học , tâm lý, giáo dục. Đa số thiên về phương diện tâm lý cảm thụ mà coi nhẹ quá trình khác.

- Cô lập các mặt chức năng giờ dạy ( thẩm mĩ , nghệ thuật , giáo dục )[244] Qua những đánh giá sơ bộ như vậy có thể nhận thấy phương pháp dạy học ở nhà trường phổ thông hiện nay chưa thoát khỏi tình trạng khủng hoảng , bế tắc. Cần phải có một sự đổi mới đồng bộ và triệt để về chiến lược dạy học văn trong nhà trường nhằm hướng vào học sinh , giúp học sinh tham gia khám phá tác phẩm để họ thực sự tự phát triển.2 Đổi mới phƣơng pháp dạy học tác phẩm văn chƣơng theo hƣớng bám sát thi pháp của tác giả là nhu cầu bức thiết Trong các nhân tố của quá trình dạy học , phương pháp chính là khâu đột phá cho chất lượng đào tạo. Để nâng cao hiệu quả dạy học không còn con đường nào khác là phải có phương pháp dạy học đúng đắn và khoa học. Khẩu hiệu “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo ” của Giáo sư Tạ Quang Bửu cách đây mấy chục năm chính là định 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hướng, gợi ý cho một phương pháp dạy học hiện đại.

Trong thời đại mà khoa học kĩ thuật có tốc độ phát triển chóng mặt , thành tựu khoa học mới được cập nhập trong từng ngày, từng giờ thì “Điều quan trọng không phải dạy cái gì mà là dạy như thế nào .