Chương I : 30 trang Chương II: 64 trang Chương III : 22 trang 3. Phần kết luận : 2 trang. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN HAI : NỘI DUNG Chƣơng I : Dạy học tác phẩm văn chƣơng từ thi pháp của tác giả là một trong những con đƣờng nâng cao hiệu quả của giờ dạy học văn 1.1Đổi mới phƣơng pháp dạy học tác phẩm văn chƣơng theo hƣớng tiếp cận thi pháp tác giả là nhu cầu bức thiết nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Ngữ văn.1 Thực trạng dạy học tác phẩm văn chƣơng hiện nay trong nhà trƣờng phổ thông Khi đánh giá về thực trạng dạy học văn trong nhà trường , GS Phan Trọng Luận đã lo ngại nhận xét rằng “Điều đáng lo ngại đầu tiên là khoảng cách ngày càng rộng giữa văn hóa ngoài xã hội với văn hóa trong nhà trường , Giữa nội dung giảng dạy và tâm lý học sinh. Điều đó cho thấy rằng trong thực tế nhà trường đang lạc hậu so với sự phát triển của xã hội về mọi mặt , nội dung chương trình lạc hậu , phương pháp dạy học lạc hậu , phương tiện lạc hậu …Cho dù những năm gần đây chúng ta đã cố gắng đầu tư, đổi mới giáo dục theo hướng hiện đại hóa ,nhưng nhìn vào bức tranh toàn cảnh thì thấy chả mấy khả quan.
Hệ thống các môn học trong đó có môn Văn ở nhà trường phổ thông vẫn có chu kì thay sách đều đặn ,nhưng dường như nội dung dạy học luôn chạy sau so với thực tế phát triển của xã hội và thời đại. Người học luôn cảm thấy giữa nội dung môn học với thực tế luôn khác xa nhau. Tâm lý học sinh thì ngày càng dữ dội hơn, các em rất cá tính và thẳng thắn , các em dám bày tỏ những điều các em suy nghĩ với giáo viên. Tuy nhiên vấn đề xã hội, chính trị trong sách đã quá cũ kĩ và xa lạ với cuộc sống của các em , 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhưng các em không được phép lựa chọn và phản đối, các em buộc phải như những tín đồ sùng đạo luôn luôn phải lí tưởng hóa và ca ngợi những điều mà đôi khi các em không hiểu bản chất của nó là gì.
Chính vì tâm lý chán học Văn nảy sinh từ đây. Vẫn biết là không thể không thể bỏ qua những giá trị của những cái đã qua , những cái đã thuộc về lịch sử nhưng có lẽ nên cân bằng giữa những nội dung hiện đại và những nội dung truyền thống không thể thiếu. Mặt khác lâu nay cách giảng dạy văn của chúng ta đều quá thiên về phương diện giai cấp , xã hội mà coi nhẹ phương diện nhân văn- điều qua trọng nhất trong dạy học Văn. Chính vì thế để thực sự để môn Văn trở về đúng thiên chức của nó thì phải có sự phối hợp đồng bộ giữa các nghành khoa học như Lí luận văn học, nghiên cứu văn học và các khoa học liên ngành khác.
Tuy vậy vấn đề nhức buốt nhất trong thực trạng đáng buồn của dạy học Văn lại đến từ phương pháp giảng dạy. Chưa bao giờ chúng ta lại nhắc nhiều đến cụm từ Đổi mới phương pháp nhiều như hiện nay. Có thể nói nhà trường đang đứng trước sự khủng hoảng về phương pháp. Nhất là trong thời đại ngày nay khi sự phát triển của khoa học kĩ thuật được tính bằng ngày ,thì phương pháp lai càng có vai trò quan trọng.
Vậy mà trong giảng dạy Văn có cách dạy vẫn tồn tại cách dạy từ Cách mạng tháng Tám đến nay. Chủ nghĩa hình thức, chủ nghĩa công thức , lối giảng dạy áp đặt vẫn rất thịnh hành trong dạy học Văn.Dường như quan niệm giờ dạy học Văn là giờ biểu diễn của giáo viên đã in sâu vào tâm thức của biết bao nhiêu thế hệ của những người dạy Văn. Giáo viên Văn lên lớp để truyền thụ kiến thức, để “rung cảm hộ” học sinh, học sinh chỉ đóng vai trò là thính giả , là cái “phễu ” để giáo viên “nhồi nhét ” , “Đôi khi giống như chim non há to miệng , còn giáo viên thì nhai tất cả và mớm cho các em các món ăn đã chuẩn bị sẵn …Các em không biết làm việc tự lực một cách thực sự, không thể đặt ra câu hỏi nếu không có người hướng dẫn , không biết nêu lên những câu hỏi đã làm mình băn khoăn” ( N.Cách dạy này tuy tồn tại từ rất lâu và đã bộc lộ rất nhiều hạn chế nhưng cho đến bây giờ rất nhiều giáo viên vẫn lạm dụng và coi đó là lối mòn trong công việc của mình. Cách đây mấy chục năm trong những lần dự giờ Văn , cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã rất lo lắng bởi cách dạy này “Phải nói rằng tôi ngạc nhiên cao độ lúc chỉ nghe 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thầy nói, trò chép trong gần một tiếng đồng hồ , không nghe thầy giảng , cũng không thấy đối thoại giữa thầy và trò”[7;2].Cách dạy này làm cho người học mất dần tính chủ động sáng tạo ,không bồi dưỡng được cảm xúc, sự nhạy cảm trong tâm hồn các em.
Nguy hiểm hơn là làm cho các em trở lên lười tư duy, có tâm lý ỷ lại , rất không tốt cho cuộc sống lao động học tập của các em. Ý thức được điều đó , tại Khoản 2 Điều 4 Luật Giáo dục Nước cộng hòa XHCN Việt Nam được Quốc hội thông qua ngày 02 tháng 12 năm 1998 đã chỉ rõ yêu cầu và nội dung phương pháp giáo dục : “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực , tự giác , chủ động , tư duy sáng tạo của người học ,bồi dưỡng năng lực tự học , lòng say mê học tập và ý chí vươn lên ”. Chính vì vậy trong những năm gần đây nhiệm vụ đổi mới phương pháp được phát động trong toàn ngành giáo dục. Đối với môn Ngữ văn cũng vậy ở bất cứ nhà trường phổ thông nào trên đất nước, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học luôn là mối quan tâm hàng đầu của đội ngũ lãnh đạo và giáo viên .Những buổi tập huấn , những hội thảo, những văn bản hướng dẫn về đổi mới phương pháp đã được gửi tận tay giáo viên, những buổi dạy thử nghiệm phương pháp mới liên tục được tổ chức ở mọi nhà trường.
Một số cá nhân giáo viên do có ý thức đổi mới cộng với nắm vững chuyên môn và tinh thần đổi mới đã có những giờ dạy thử nghiệm khá thành công , tuy nhiên khi nhìn vào đại thể , bức tranh đổi mới phương pháp dạy học văn còn quá nhiều điều bất cập. Nhìn nhận một cách khách quan , những giờ học văn theo phương pháp mới thường lộ diện những hạn chế sau : Hiện tượng thứ nhất là do chưa có ý thức đổi mới thực sự cho lên giờ dạy còn mang nặng tính hình thức , đơn thuần là chắp vá một vài thủ pháp vặt vãnh. Đổi mới theo hướng tích cực hóa người học nhưng thực chất giáo viên chỉ đưa ra nhiều câu hỏi để học sinh trả lời , hoặc là áp dụng một vài thao tác để giờ học mang hình thức đổi mới. Vial là thêm vào một vài chút “gia giảm” nhưng thực chất là vẫn dùng phương pháp cũ.Nó chỉ là sự trang điểm để bao che phương pháp cũ mà thôi chính vì vậy hiệu quả giờ dạy không được nâng cao mà giờ học lại càng trở lên khiên cưỡng và vụn vặt.
Hiện tượng thứ hai là việc áp dụng một cách cực đoan một số biện pháp dạy học , ví dụ có những giờ dạy giáo viên lạm dụng phương pháp đọc sáng tạo , cả tiết học chỉ có đọc 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và đọc, lại có giáo viên lại thủ tiêu hoàn toàn vai trò diễn giải, hướng dẫn của mình mà chỉ để học sinh làm việc ,hết cảm nhận chủ quan về tác phẩm lại liên tưởng, tưởng tượng giơ tay phát biểu …Kết quả là giờ học không đọng lại tri thức và cảm xúc nào hết. Qua một thời gian áp dụng những phương pháp mới , GS Phan Trọng Luận đã tổng kết những hạn chế sau : Do thiếu hiểu biết có hệ thống về phương pháp dạy học văn mới nên đã có khuynh hướng: - Tuyệt đối hóa hay cô lập một vài biện pháp , tưởng thế đã là đổi mới phương pháp. - Phiến diện hóa nội dung phát triển ở học sinh qua giờ văn ( thiên về rung cảm chủ quan , coi nhẹ hiểu biết) - Đối lập việc cảm thụ của giáo viên với sự cảm thụ của học sinh trong giờ học tác phẩm văn chương - Đối lập hoặc tách biệt phương diện nghệ thuật ngôn từ với phương diện môn học - Đơn giản hóa quá trình học tác phẩm văn chương vốn là một quá trình tổng hợp nhiều quá trình ngôn ngữ, văn học , tâm lý, giáo dục. Đa số thiên về phương diện tâm lý cảm thụ mà coi nhẹ quá trình khác.
- Cô lập các mặt chức năng giờ dạy ( thẩm mĩ , nghệ thuật , giáo dục )[244] Qua những đánh giá sơ bộ như vậy có thể nhận thấy phương pháp dạy học ở nhà trường phổ thông hiện nay chưa thoát khỏi tình trạng khủng hoảng , bế tắc. Cần phải có một sự đổi mới đồng bộ và triệt để về chiến lược dạy học văn trong nhà trường nhằm hướng vào học sinh , giúp học sinh tham gia khám phá tác phẩm để họ thực sự tự phát triển.2 Đổi mới phƣơng pháp dạy học tác phẩm văn chƣơng theo hƣớng bám sát thi pháp của tác giả là nhu cầu bức thiết Trong các nhân tố của quá trình dạy học , phương pháp chính là khâu đột phá cho chất lượng đào tạo. Để nâng cao hiệu quả dạy học không còn con đường nào khác là phải có phương pháp dạy học đúng đắn và khoa học. Khẩu hiệu “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo ” của Giáo sư Tạ Quang Bửu cách đây mấy chục năm chính là định 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hướng, gợi ý cho một phương pháp dạy học hiện đại.
Trong thời đại mà khoa học kĩ thuật có tốc độ phát triển chóng mặt , thành tựu khoa học mới được cập nhập trong từng ngày, từng giờ thì “Điều quan trọng không phải dạy cái gì mà là dạy như thế nào .