Phan Trần Ngọc Quỳnh Vận Dụng Dạy Học Dựa Trên Dự Án Trong Khoa Học Tự Nhiên Lớp 6

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp sư phạm khoa học tự nhiên vận dụng dạy học dựa trên dự án trong chủ đề đa dạng thế giới, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Phan Trần Ngọc Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. Tống Xuân Tám
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sư Phạm Khoa Học Tự Nhiên
• Đề tài: Vận Dụng Dạy Học Dựa Trên Dự Án Trong Chủ Đề Đa Dạng Thế Giới Sống
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN ĐỀ TÀI
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ DẠY HỌC DỰA TRÊN DỰ ÁN
• 1.2. CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 - MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
• 1.3. ĐẶC ĐIỂM DẠY HỌC DỰA TRÊN DỰ ÁN
• 1.4. CÁC LOẠI DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC
• 1.5. ƯU ĐIỂM VÀ HẠN CHẾ CỦA DẠY HỌC DỰA TRÊN DỰ ÁN
• 1.6. PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ VÀ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ TRONG MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰA TRÊN DỰ ÁN TRONG CHỦ ĐỀ “ĐA DẠNG THẾ GIỚI SỐNG” THUỘC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 6
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ CHỦ ĐỀ “ĐA DẠNG THẾ GIỚI SỐNG” TRONG MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN 6
• 2.2. CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018
• 2.3. CẤU TRÚC VÀ MỤC TIÊU CỦA CHỦ ĐỀ
• 2.4. XÂY DỰNG KẾ HOẠCH BÀI DẠY “ĐA DẠNG ĐỘNG VẬT” TRONG CHỦ ĐỀ “ĐA DẠNG THẾ GIỚI SỐNG”
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. TỔ CHỨC THỰC NGHIỆM
• 3.2. MỤC ĐÍCH
• 3.3. NHIỆM VỤ THỰC NGHIỆM
• 3.4. ĐỐI TƯỢNG THỰC NGHIỆM
• 3.5. THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN
• 3.6. PHƯƠNG PHÁP TRIỂN KHAI THỰC NGHIỆM
• 3.7. PHÂN TÍCH DIỄN BIẾN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.8. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM CHỦ ĐỀ “ĐA DẠNG THẾ GIỚI SỐNG”
• 3.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Dạy Học Dựa Trên Dự Án Trong Khoa Học Tự Nhiên Lớp 6

Dạy học dựa trên dự án (Project-Based Learning - PBL) là một phương pháp giảng dạy hiện đại, giúp học sinh lớp 6 trong môn Khoa học tự nhiên phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Phương pháp này khuyến khích học sinh tham gia vào các dự án thực tế, từ đó áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. Theo nghiên cứu của Phan Trần Ngọc Quỳnh, việc áp dụng PBL trong môn Khoa học tự nhiên không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về nội dung học tập mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

1.1. Định nghĩa và Lợi ích của Dạy Học Dựa Trên Dự Án

Dạy học dựa trên dự án là phương pháp học tập mà học sinh tham gia vào các hoạt động thực tiễn, từ đó phát triển kỹ năng và kiến thức. Lợi ích của phương pháp này bao gồm việc tăng cường sự hứng thú trong học tập, phát triển kỹ năng làm việc nhóm và khả năng tự học.

1.2. Tình hình áp dụng Dạy Học Dựa Trên Dự Án tại Việt Nam

Tại Việt Nam, dạy học dựa trên dự án đang dần được áp dụng trong các trường học, đặc biệt là trong môn Khoa học tự nhiên. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc triển khai phương pháp này, bao gồm sự thiếu hụt tài liệu và sự chưa quen thuộc của giáo viên với phương pháp.

II. Vấn đề và Thách thức trong Dạy Học Dựa Trên Dự Án

Mặc dù dạy học dựa trên dự án mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số vấn đề và thách thức trong quá trình triển khai. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về nguồn lực và tài liệu hỗ trợ cho giáo viên. Ngoài ra, không phải tất cả học sinh đều có khả năng tự quản lý thời gian và công việc trong các dự án, điều này có thể dẫn đến sự không đồng đều trong kết quả học tập.

2.1. Thiếu hụt Tài liệu và Nguồn lực

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu và nguồn lực phù hợp để triển khai dạy học dựa trên dự án. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của các dự án học tập.

2.2. Khả năng Tự Quản Lý của Học Sinh

Không phải tất cả học sinh đều có khả năng tự quản lý thời gian và công việc trong các dự án. Điều này có thể dẫn đến sự không đồng đều trong kết quả học tập và ảnh hưởng đến sự phát triển kỹ năng của học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Trong Khoa Học Tự Nhiên

Phương pháp dạy học tích cực là một trong những giải pháp chính để khắc phục những thách thức trong dạy học dựa trên dự án. Phương pháp này khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập, từ đó phát triển các kỹ năng cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, thực hành và trải nghiệm sẽ giúp học sinh hiểu sâu hơn về nội dung học tập.

3.1. Thực Hành và Trải Nghiệm

Thực hành và trải nghiệm là những phương pháp hiệu quả trong dạy học tích cực. Học sinh có thể tham gia vào các hoạt động thực tế, từ đó áp dụng kiến thức vào thực tiễn và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

3.2. Thảo Luận Nhóm và Hợp Tác

Thảo luận nhóm và hợp tác là những yếu tố quan trọng trong dạy học dựa trên dự án. Học sinh có thể chia sẻ ý tưởng, học hỏi từ nhau và phát triển kỹ năng làm việc nhóm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Việc áp dụng dạy học dựa trên dự án trong môn Khoa học tự nhiên lớp 6 đã cho thấy những kết quả tích cực. Nghiên cứu của Phan Trần Ngọc Quỳnh cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc hiểu biết về các khái niệm khoa học và phát triển kỹ năng thực hành. Các dự án học tập không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

4.1. Kết Quả Đánh Giá Năng Lực Học Sinh

Kết quả đánh giá cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong năng lực nhận thức khoa học tự nhiên sau khi tham gia vào các dự án học tập. Điều này chứng tỏ hiệu quả của phương pháp dạy học dựa trên dự án.

4.2. Phản Hồi từ Học Sinh và Giáo Viên

Phản hồi từ học sinh và giáo viên cho thấy sự hài lòng với phương pháp dạy học dựa trên dự án. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học và giáo viên nhận thấy sự tiến bộ trong khả năng học tập của học sinh.

V. Kết Luận và Tương Lai của Dạy Học Dựa Trên Dự Án

Dạy học dựa trên dự án là một phương pháp giảng dạy hiệu quả, giúp học sinh phát triển toàn diện cả về kiến thức và kỹ năng. Tương lai của phương pháp này trong giáo dục Việt Nam là rất hứa hẹn, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan giáo dục để giáo viên có thể áp dụng phương pháp này một cách hiệu quả hơn.

5.1. Hướng Phát Triển Dạy Học Dựa Trên Dự Án

Cần có các chương trình đào tạo cho giáo viên về phương pháp dạy học dựa trên dự án để nâng cao hiệu quả giảng dạy. Việc này sẽ giúp giáo viên tự tin hơn trong việc triển khai phương pháp này trong lớp học.

5.2. Tầm Quan Trọng của Đổi Mới Giáo Dục

Đổi mới giáo dục là cần thiết để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội. Dạy học dựa trên dự án sẽ đóng góp tích cực vào quá trình này, giúp học sinh phát triển các kỹ năng cần thiết cho tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018 đánh dấu sự chuyển biến căn bản của nền giáo dục Việt Nam từ việc nặng về truyền thụ kiến thức sang hình thành và phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực người học. Định hướng này được cụ thể hóa thông qua Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội. Trong hệ thống các môn học ở cấp Trung học cơ sở (THCS), môn Khoa học tự nhiên (KHTN) là môn học bắt buộc tích hợp nền tảng của các ngành Vật lí, Hóa học, Sinh học và Khoa học Trái Đất, đòi hỏi các phương pháp dạy học tích cực nhằm kích thích tính chủ động, giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh.

Dạy học dựa trên dự án (Project-Based Learning) là phương pháp dạy học phức hợp cho phép học sinh giải quyết các bài tập tình huống thực tiễn có gắn với chương trình học, từ đó tạo ra các sản phẩm học tập cụ thể. Mặc dù phương pháp này đã được nghiên cứu và ứng dụng ở nhiều cấp học và môn học khác nhau, việc vận dụng dạy học dự án trong môn KHTN 6 – một môn học mới triển khai theo Chương trình GDPT 2018 – vẫn còn hạn chế và thiếu các tiến trình bài dạy cụ thể. Đặc biệt, chủ đề "Đa dạng thế giới sống" mang tính gắn kết thực tiễn cao nhưng chưa có nhiều tài liệu hướng dẫn thiết kế bài dạy dự án hoàn chỉnh.

Khóa luận xác định mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

• Mục tiêu nghiên cứu: Vận dụng dạy học dựa trên dự án để thiết kế và tổ chức dạy học chủ đề "Đa dạng thế giới sống" môn KHTN lớp 6.
• Nội dung và nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Xây dựng cơ sở lí luận về đặc điểm của dạy học dựa trên dự án và các thành phần năng lực Khoa học tự nhiên của học sinh THCS.
  2. Tìm hiểu, nghiên cứu quan điểm, nội dung, phương pháp, cách thức đánh giá và yêu cầu cần đạt để phát triển năng lực KHTN trong Chương trình GDPT 2018.
  3. Thiết kế 02 kế hoạch bài dạy (KHBD) vận dụng dạy học dựa trên dự án áp dụng vào chủ đề "Đa dạng thế giới sống", mạch nội dung "Đa dạng động vật" môn KHTN 6.
  4. Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của tiến trình dạy học thông qua các kế hoạch bài dạy đã thiết kế.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu:

• Khách thể nghiên cứu: Học sinh lớp 6/1 và 6/10 Trường THCS Hoàng Văn Thụ; học sinh lớp 6/2 Trường THCS Colette (Thành phố Hồ Chí Minh).
• Đối tượng nghiên cứu: Dạy học dựa trên dự án để thiết kế các hoạt động dạy học môn KHTN 6 chủ đề "Đa dạng thế giới sống", mạch nội dung "Đa dạng động vật" trong Chương trình GDPT 2018.
• Phạm vi nghiên cứu: Thiết kế 02 kế hoạch bài dạy thuộc mạch nội dung "Đa dạng động vật" gồm: (1) Động vật không xương sống; (2) Động vật có xương sống. Khảo sát thực trạng nhận thức và khả năng áp dụng dạy học dự án trên 32 giáo viên và sinh viên ngành Sư phạm KHTN.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên hệ thống cơ sở lí luận về đổi mới giáo dục và dạy học phát triển năng lực:

• Cơ sở lí luận và văn bản pháp quy: Nghị quyết 29-NQ/TW (2013); Nghị quyết 88/2014/QH13; Chương trình GDPT tổng thể 2018 và Chương trình GDPT môn KHTN 2018 do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Hướng dẫn chuyên môn của Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH (2014) về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá; Tài liệu tập huấn Mô đun 2 và Mô đun 3 của Bộ GD&ĐT (2020) về phương pháp, kĩ thuật dạy học và kiểm tra đánh giá phát triển phẩm chất, năng lực học sinh THCS.
• Khung năng lực Khoa học tự nhiên: Khóa luận bám sát 3 thành phần năng lực đặc thù của môn KHTN:
  1. Nhận thức KHTN: Nhận biết, phân loại, giải thích kiến thức cốt lõi về cấu trúc, sự đa dạng và quy luật tự nhiên.
  2. Tìm hiểu tự nhiên: Đề xuất vấn đề, lập kế hoạch, thu thập và xử lí dữ liệu thực nghiệm/quan sát, báo cáo kết quả và thảo luận.
  3. Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Giải thích các hiện tượng thực tiễn, đề xuất và thực thi giải pháp bảo vệ môi trường, phát triển bền vững.
• Khung lí thuyết dạy học dựa trên dự án: Kế thừa các quan điểm nghiên cứu của John Dewey, Kilpatrick (1918), Thomas J. (2000), chương trình Dạy học cho Tương lai Intel® (2003), Trịnh Văn Biểu (2011), Lê Ngọc Vịnh (2020), Phạm Thị Thanh Vân (2015), Trần Duy Phương (2021). Tác giả lựa chọn mô hình quy trình dạy học dự án gồm 5 bước: (1) Lựa chọn chủ đề $\rightarrow$ (2) Lập kế hoạch $\rightarrow$ (3) Thực hiện dự án $\rightarrow$ (4) Xây dựng và trình bày kết quả dự án $\rightarrow$ (5) Đánh giá dự án.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Phân tích, tổng hợp tài liệu chuyên môn, chương trình, bài báo khoa học liên quan đến dạy học dự án và chương trình KHTN 2018.
• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Khảo sát bằng Google Form từ ngày 19/02/2024 đến ngày 03/03/2024 trên mẫu $n = 32$ gồm giáo viên KHTN và sinh viên năm 3, năm 4 ngành Sư phạm KHTN đang thực tập tại THCS Hoàng Văn Thụ và THCS Colette.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Triển khai dạy học thực tế các kế hoạch bài dạy đã thiết kế tại 3 lớp (6/1, 6/10 THCS Hoàng Văn Thụ và 6/2 THCS Colette), thu thập dữ liệu bằng phiếu quan sát, bảng ghi nhận thông tin, rubrics đánh giá sản phẩm.
• Phương pháp thống kê toán học: Xử lý số liệu khảo sát, tính điểm trung bình và biểu diễn biểu đồ bằng Google Sheets và Microsoft Excel 2013.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn đề tài

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lí thuyết về dạy học dự án, các quan điểm phát triển chương trình KHTN và thực trạng áp dụng phương pháp này tại trường phổ thông:

• Lí luận về dạy học dự án: Làm rõ 8 đặc điểm cốt lõi (định hướng thực tiễn, hứng thú, người học, tính tự lực, định hướng sản phẩm, hoạt động, tính phức hợp, tính cộng tác); phân loại theo quỹ thời gian (nhỏ, trung bình, lớn), theo mức độ phức hợp (thực hành, tích hợp) và theo nhiệm vụ (tìm hiểu, nghiên cứu chế tạo, kiến tạo, hành động).
• Phân tích Chương trình môn KHTN 2018: Trình bày 4 quan điểm xây dựng chương trình (dạy học tích hợp; kế thừa và phát triển; giáo dục toàn diện; kết hợp lí thuyết với thực hành), làm rõ cấu trúc 3 thành phần năng lực đặc thù và định hướng tổ chức dạy học tương ứng.
• Nguyên tắc thiết kế bài dạy: Kết hợp 7 nguyên tắc chung theo Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH với 4 nguyên tắc riêng của dạy học dự án (đáp ứng mục tiêu chuẩn kiến thức kĩ năng; người học là trung tâm; gắn kết thực tiễn; đảm bảo tính khả thi).
• Kết quả khảo sát thực trạng ($n = 32$):

Tiêu chí khảo sát	Số lượng / Tỉ lệ ghi nhận
Mức độ quan tâm, tìm hiểu về dạy học dự án	78,1% (25/32) đã tìm hiểu; 21,9% (7/32) đang trong quá trình tìm hiểu
Đánh giá khả năng áp dụng vào thực tiễn môn KHTN 6	96,0% (24/25) cho rằng chỉ phù hợp với một số nội dung nhất định
Đánh giá hiệu quả: Học sinh chủ động khám phá kiến thức mới	100,0% (25/25) đồng thuận
Đánh giá hiệu quả: Hình thành năng lực sáng tạo, nghiên cứu	88,0% (22/25) đồng thuận
Đánh giá hiệu quả: Hoạt động có tính logic, tăng hiệu quả học tập	80,0% (20/25) đồng thuận
Khó khăn lớn nhất: Thời lượng dạy học của phương pháp quá dài	88,0% (22/25) đồng ý
Khó khăn về điều kiện lớp học: Sĩ số đông, cơ sở vật chất hạn chế	Chiếm tỉ lệ đa số trong nhóm khó khăn
Khó khăn về phía học sinh: Học sinh chưa hợp tác, thiếu chủ động	48,0% (12/25) ghi nhận

Chương 2. Vận dụng dạy học dựa trên dự án trong chủ đề "Đa dạng thế giới sống" thuộc môn Khoa học tự nhiên 6

Chương 2 trình bày vị trí chương trình, cấu trúc mục tiêu và tiến trình 02 kế hoạch bài dạy được xây dựng:

• Vị trí và thời lượng chủ đề: Chủ đề "Đa dạng thế giới sống" thuộc phân môn "Vật sống", chiếm khoảng 27% thời lượng toàn bộ chương trình KHTN 6 (tương đương 37–38 tiết trên tổng số 140 tiết/năm học, giảng dạy trong 35 tuần). Mạch nội dung "Đa dạng động vật" chiếm khoảng 16% thời lượng chủ đề (tổng cộng 6 tiết).
• Yêu cầu cần đạt của mạch nội dung "Đa dạng động vật":
  • Về nhận thức KHTN: Phân biệt được động vật không xương sống và có xương sống; nhận biết các nhóm động vật không xương sống (Ruột khoang, Giun, Thân mềm, Chân khớp) và động vật có xương sống (Cá, Lưỡng cư, Bò sát, Chim, Thú) qua hình thái; nêu được một số tác hại của động vật.
  • Về tìm hiểu tự nhiên: Thực hành quan sát, chụp ảnh và kể tên các động vật ngoài thiên nhiên.
• Xây dựng Kế hoạch bài dạy (KHBD): Thiết kế bài dạy "Động vật không xương sống" (thời lượng 2 tiết) với tiến trình 3 hoạt động rõ ràng:
  • Hoạt động 1: Mở đầu (10 phút): Sử dụng phương pháp trực quan kết hợp kĩ thuật động não thông qua video nhận diện các đại diện động vật, kích thích sự tò mò.
  • Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới (70 phút): Triển khai dạy học dự án theo nhóm qua 5 bước: (1) Chia nhóm, giao nhiệm vụ tìm hiểu 4 nhóm Ruột khoang, Giun, Thân mềm, Chân khớp; (2) Lập kế hoạch nhóm; (3) Thu thập thông tin, chuẩn bị học liệu; (4) Xây dựng và báo cáo sản phẩm (poster, bài trình chiếu, mô hình); (5) Đánh giá sản phẩm.
  • Hoạt động 3: Luyện tập (10 phút): Hệ thống hóa kiến thức thông qua bộ câu hỏi trắc nghiệm/tự luận ngắn.
• Xây dựng bộ công cụ đánh giá: Thiết lập bảng Rubrics đánh giá sản phẩm học tập chi tiết gồm các tiêu chí: Nội dung kiến thức khoa học, hình thức sản phẩm, kĩ năng thuyết trình và mức độ hợp tác nhóm, phục vụ cho cả giáo viên đánh giá và học sinh tự đánh giá/đánh giá đồng đẳng.

Chương 3. Thực nghiệm sư phạm

Chương 3 ghi nhận toàn bộ quá trình tổ chức dạy học thực tế và xử lí số liệu thu được:

• Tổ chức thực nghiệm: Tiến hành tại 3 lớp thuộc 2 trường THCS: lớp 6/1, 6/10 (THCS Hoàng Văn Thụ) và lớp 6/2 (THCS Colette) trong thời gian giảng dạy mạch nội dung "Đa dạng động vật".
• Phương pháp thu thập dữ liệu thực nghiệm: Sử dụng bài kiểm tra đánh giá năng lực nhận thức KHTN sau bài học, bảng Rubrics chấm điểm sản phẩm nhóm của giáo viên và bảng tự chấm giữa các nhóm học sinh, phiếu khảo sát cảm nhận sau buổi học.
• Phân tích kết quả thực nghiệm:
  • Về năng lực nhận thức KHTN: Biểu đồ phân phối điểm số của cả 3 lớp (6/1, 6/10, 6/2) đều đạt kết quả khả quan, đa số học sinh nắm vững các đặc điểm hình thái và phân loại chính xác các nhóm động vật. Điểm trung bình năng lực nhận thức của các lớp thực nghiệm đạt mức khá giỏi.
  • Về sản phẩm dự án: Điểm số sản phẩm dự án do giáo viên đánh giá và do các nhóm học sinh tự đánh giá theo các tiêu chí Rubric có sự tương đồng cao, phản ánh tinh thần làm việc nghiêm túc, tính sáng tạo trong việc trình bày mô hình, sơ đồ phân loại động vật.
  • Về phản hồi của người học: Phân tích biểu đồ thái độ cho thấy học sinh tiếp nhận tích cực phương pháp học tập theo dự án; phần lớn học sinh cảm nhận buổi học sinh động, hiểu bài sâu hơn so với lối học truyền thống và bày tỏ mong muốn tiếp tục được học tập theo hình thức dự án ở các chủ đề tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả thực nghiệm:
  • Chứng minh được tính hiệu quả và khả thi của quy trình 5 bước dạy học dự án khi áp dụng vào mạch "Đa dạng động vật" lớp 6.
  • Kết quả đánh giá sản phẩm và bài kiểm tra nhận thức KHTN tại 3 lớp thực nghiệm (6/1, 6/10 THCS Hoàng Văn Thụ và 6/2 THCS Colette) đều phản ánh sự cải thiện rõ nét về khả năng ghi nhớ đặc điểm sinh học, nhận diện đại diện sinh vật và kĩ năng làm việc nhóm của học sinh.
  • Khảo sát thực trạng cung cấp dữ liệu định lượng cụ thể: 100% giáo viên/sinh viên đồng thuận rằng phương pháp giúp học sinh chủ động tìm hiểu kiến thức, nhưng 88% gặp áp lực về thời lượng tiết dạy.
• Đóng góp về mặt lí luận:
  • Hệ thống hóa cơ sở lí luận về dạy học dựa trên dự án gắn liền với các yêu cầu cần đạt của môn Khoa học tự nhiên theo Chương trình GDPT 2018.
  • Làm rõ mối quan hệ giữa các bước tổ chức dạy học dự án với các thành phần năng lực đặc thù KHTN (nhận thức, tìm hiểu tự nhiên, vận dụng).
• Đóng góp về mặt thực tiễn:
  • Cung cấp bộ hồ sơ giảng dạy hoàn chỉnh gồm 02 Kế hoạch bài dạy chi tiết (Động vật không xương sống, Động vật có xương sống) được thiết kế theo đúng định hướng Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH.
  • Xây dựng hệ thống công cụ đánh giá năng lực gồm Rubrics chấm sản phẩm và phiếu hỗ trợ học tập, làm tài liệu tham khảo thực tế cho giáo viên giảng dạy môn KHTN cấp THCS.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Phạm vi thực nghiệm mới chỉ giới hạn ở 02 kế hoạch bài dạy thuộc mạch nội dung "Đa dạng động vật" (chiếm 6 tiết) trong chủ đề "Đa dạng thế giới sống".
  • Mẫu điều tra thực trạng còn khiêm tốn ($n = 32$) tại hai trường THCS thuộc địa bàn TP. Hồ Chí Minh, chưa mở rộng ra nhiều địa phương khác.
  • Điều kiện thời lượng tiết học (45 phút/tiết) và sĩ số lớp học đông tại các trường phổ thông tạo ra rào cản nhất định trong việc quản lí tiến độ dự án.
• Hướng phát triển nghiên cứu:
  • Mở rộng thiết kế bài dạy dự án cho các mạch nội dung còn lại của chủ đề "Đa dạng thế giới sống" (Vi khuẩn, Virus, Nấm, Thực vật, Đa dạng sinh học) và các chủ đề khác trong môn KHTN 6, 7, 8, 9.
  • Nghiên cứu kết hợp dạy học dự án với các mô hình dạy học tích hợp STEM và ứng dụng công nghệ thông tin trong việc theo dõi tiến độ dự án ngoài giờ lên lớp.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng tài liệu:
  • Giáo viên môn Khoa học tự nhiên cấp THCS: Tham khảo quy trình tổ chức bài dạy dự án và áp dụng trực tiếp 02 kế hoạch bài dạy mẫu kèm tiêu chí đánh giá Rubric.
  • Sinh viên ngành Sư phạm Khoa học tự nhiên, Sư phạm Sinh học: Dùng làm tài liệu học tập, nghiên cứu trong các học phần Phương pháp dạy học bộ môn, rèn luyện nghiệp vụ sư phạm hoặc phát triển đề tài khóa luận tốt nghiệp.
  • Cán bộ quản lí chuyên môn tại các trường phổ thông: Tham khảo định hướng xây dựng tiêu chí kiểm tra, đánh giá phẩm chất và năng lực học sinh qua sản phẩm học tập thực tế.
• Nội dung có giá trị tham khảo nổi bật: Cấu trúc tiến trình dạy học 5 bước dự án được tích hợp trong khung bài dạy chuẩn Công văn 5555 và bảng Rubric tiêu chí chấm sản phẩm ở Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài lựa chọn quy trình dạy học dựa trên dự án gồm những bước nào? Tác giả lựa chọn quy trình gồm 5 bước: (1) Lựa chọn chủ đề; (2) Lập kế hoạch; (3) Thực hiện dự án (thu thập và xử lí thông tin); (4) Xây dựng và trình bày kết quả dự án; (5) Đánh giá dự án.

2. Mạch nội dung "Đa dạng động vật" chiếm thời lượng bao nhiêu trong chương trình KHTN 6? Chủ đề "Đa dạng thế giới sống" chiếm khoảng 27% thời lượng môn KHTN 6 (37–38 tiết/140 tiết toàn khóa). Trong đó, mạch "Đa dạng động vật" chiếm khoảng 16% thời lượng của chủ đề, tương đương 6 tiết dạy học.

3. Khảo sát thực trạng chỉ ra những rào cản lớn nhất nào khi giáo viên áp dụng dạy học dự án? Khó khăn lớn nhất là thời lượng dạy học quá dài (88% giáo viên đồng tình). Tiếp theo là áp lực về điều kiện lớp học (sĩ số đông, cơ sở vật chất chưa đồng bộ), việc chuẩn bị học liệu tốn nhiều công sức và tình trạng một bộ phận học sinh còn thụ động, chưa hợp tác tốt trong nhóm (48%).

4. Khóa luận sử dụng những công cụ nào để đánh giá năng lực của học sinh? Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỏi - đáp, bảng quan sát tiến trình làm việc nhóm, bảng thu thập thông tin và bảng Rubrics chấm điểm sản phẩm học tập (poster, bài trình chiếu, mô hình) dành cho cả giáo viên đánh giá và học sinh tự đánh giá/đánh giá lẫn nhau.

5. Thực nghiệm sư phạm của đề tài được triển khai trên những đối tượng cụ thể nào? Thực nghiệm được tổ chức trên học sinh lớp 6/1 và 6/10 Trường THCS Hoàng Văn Thụ, cùng học sinh lớp 6/2 Trường THCS Colette tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phan Trần Ngọc Quỳnh đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thông qua việc hệ thống hóa cơ sở lí luận và đề xuất quy trình 5 bước vận dụng dạy học dựa trên dự án trong môn Khoa học tự nhiên 6. Đề tài đã thiết kế thành công 02 kế hoạch bài dạy chi tiết cho mạch nội dung "Đa dạng động vật" thuộc chủ đề "Đa dạng thế giới sống" kèm theo hệ thống tiêu chí Rubrics đánh giá năng lực rõ ràng. Kết quả thực nghiệm sư phạm tại các trường THCS Hoàng Văn Thụ và Colette khẳng định tính khả thi, hiệu quả của phương pháp trong việc nâng cao năng lực nhận thức KHTN, kích thích hứng thú và phát triển kĩ năng hợp tác cho học sinh lớp 6.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THUC TIEN DE TÀI. TONG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VE DẠY HỌC DỰA TREN DỰ ÁN. Các nghiên cứu về day học dựa trên dự án trên thé giới.

Các nghiên cứu về day học dựa trên dye án ở Vigt (N4IH.ecceccccccceccsccrsccxoererre 8 DDO SOBA WAN GaciccciiccctiiGGGGG1101G201G131013013201326313381313365383815333431343133631343334332283330342632238A 9 1. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 - môn Khoa học tự nhiên. Đặc điểm chương trình môn Khoa học te nhiên 2Ï. Quan diém xây dựng chương trình môn Khoa hoc tự nhiên 2018.

Mục tiêu chương trình Khoa học Ge HHÍÊNH. càng tn Il 1. Năng lực đặc thà môn Khiaa Noe We 1hibn.5 Dinh hướng về phương pháp hình thành, phát triển năng lực Khoa học tự nhiên. Dạy học dựa trie die Git s.

cà HT TT Hàn Tàn TH TH TT HH ng re 16 0298: KR RÌỂN kaeniittittoottiiiniiGGI1G210001000310130001131383100136348300000331888001333361180003588818808653880088535588 16 1. Đặc điểm của dạy học dựa tren dit ÁH,. HH HH Hà HH KH HH kh, 17 1. Các loại dự án trong day HỌC.

con HH TH HT Ha TH TH tre 18 1. Uu điểm và hạn chế của day học dựa trên dự án. Sự phù hợp của Chương trình môn Khoa học tự nhién 6 (Chương trình Giáo duc phô thông 2018) dé vận dụng dạy học dựa trén dy đHH. Phương pháp tính giá và công cụ đính giá trong môn Khoa học Ur nhhÏÊN,.

Mục đích đánh giá kết qua giáo dục trong môn Khoa hoc tự nhiên. Dinh hướng đánh giá kết qua giáo dục trong môn Khoa học tự nhiên 1. Mỗi quan hệ giữa phương pháp và công cụ đánh giá. Nguyên tắc thiết kế hoạch dạy học áp dụng dạy học dựa trên dự đh.

28 DBs CO SO THC TIỀN. Mate dich khảo SGU secsssesssesessesssnssnssssvsnsvsnenseensnenssensnenssesssnsnsesssnensneranersseeaserasersseensnensanes 30 1. Nội dung KNGO SQL .- «<< «nh HH ng ren re 30 1. Phương pháp khảo sát 1.

Két qua khảo sát TIỂU KET CHƯƠNG l. VAN DỤNG DAY HỌC DỰA TREN DỰ ÁN TRONG CHỦ DE “ĐA DANG THE GIỚI SÓNG” THUỘC MON KHOA HỌC TỰ NHIÊN 6. TONG QUAN VE CHU DE “BA DANG THE GIỚI SONG” TRONG MON KHOA HỌC TỰ NHIÊN 6 CHUONG TRÌNH GIÁO DUC PHO THONG 2018. 35 DAD V5 Ori Vik ai Hồ claã €Rũ đề sacsaisscasssssssussssvisiniacasasssccasasiaarsaaasaaibeastiensieasiands 2.

Cau trúc va mục tiêu của chủ dé 2. XÂY DỰNG KHBD “DA DẠNG DONG VAT” TRONG CHỦ DE “DA DANG THE GIỚI SÓNG” VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰA TREN DỰ ÁN.oso‹ccsssose 37 TIRU RET CHU ONG du ggghggggggggga-a-iaaaỷ.-aaana-aaỷaaaayy-y-aa 64 Chương 3. THỰC NGHIEM SU PHAM .sscccssecssecsssecssesesssecsssesssccrsscessccenecssseess 65 38 TOICHUC THU GC NG HIE biviisisisiissiissitisiiiarnstisciaiiananiannnnnenaimnniannniie 65 3. Mực đích (hực REN QI svssssssvesscasisccviesessvvuasisveaincvieesavevsistuanaiitvinitiiattiiuneievaieiin 3.

Nhiệm vụ thực nghiệm. Doi tượng thực nghiệm 3. Thuận lợi và khó khăn trong quả trinth hire HgÌtÏÖỆH. Phương pháp triển khai thực ng hiỆm.1L6, KẾ hoạch HC Hệ RÍỆNN cáiccoosoeociakgiatghatgà2111431665818881ã460488ã4342648ã4638468834848184848i84838488840446ã8ê 67 3.

PHAN TÍCH DIEN BIEN THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. ĐÁNH GIA KET QUÁ THỰC NGHIEM SƯ PHAM CHỦ DE “ĐA DANG THE GIỚI SOONG? ttcccccobotiiS6G10651200366003330636600696838686034600898060463034358038600356639938800980008383006390009430069606938689818856 70 Vv 3. Phân tích kết qua thực nghiệm sư phạm chủ dé “Đa dang thégiúi sống ”. Phân tích năng lực nhận thức Khoa hoc tự nhiên được hình thành:.

Đánh giá sản phẩm dự án các nhóm HS 3. Phân tích sự tiếp nhận dạy hoc dựa trên dự án từ người ne .---‹-----c«« 75 TIỂU KET CHUONG 3 KET LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ 1LIEN HỆ Gai nhaotoiotibkbiidiiotioo 2. Kiến nghị " EHUELUEI--. PL3 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT SH [Rowe wai DANH MUC CAC BANG Trang Bang 1.

Bang phan tich biéu hién cu thé nang lực Khoa học tự nhiên. Định hướng tô chức day học dựa vào năng lực Khoa học tự nhiên. Mối quan hệ giữa phương pháp đánh giá va công cụ đánh giá. Yéu cầu cần đạt/ mục tiêu của chủ dé “Da dang động vật".

Điểm sản phẩm do HS các nhóm đánh giá dựa trên các tiêu chí. Điểm sản phẩm do GV đánh giá dựa trên các tiêu chí. 73 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1. Sơ dé ba bước thực hiện dạy học dựa trên dự án.

So đồ năm bước thực hiện day học dựa trên dự ắn. Biéu đồ khảo sát về mức độ quan tâm của GV, sinh viên (người dạy) về đạy học dựa trên GU BN sis sissssssesssissisasssassiosisccsssesieasssasssesssesiveasssedsveessessees 31 Hình 1. Biéu dé đánh giá kha nang ap dung dạy học dựa trên dự án vào hoạt động (ẠYV lQ:¡:-ccccticeiiiiiioeiiistiasiii251525381551505516515633885516513635566518556856335388856355855588865 3] Hình 1. Biéu đồ đánh giá hiệu quả khi áp dụng dạy học dựa trên dự án trong hoạt độn ABV OC caiiiiisieiiiiitiiisiiiititit11123112111131333512353533733531033858128358583355335253838 32 Hình 1.

Biểu 46 thé hiện những khó khăn khi áp dụng day học diya trên dự án. Biêu đồ thê hiện kết quả đánh giá năng lực nhận thức Khoa học tự nhiên ĐñIl 0D (6Í saiisiississiiiatiistiiisii10183118114251113118331581836515853885588585833358198833361885 70 Hình 3. Biểu đồ thé hiện kết quả đánh giá năng lực nhận thức Khoa học tự nhiên Của lỚP (ổ/ÍÔI:::::iocccciis<cbisoiipsgioSi20A51251412512061165355515086184588661886888335853592555686885 7] Hình 3. Biêu đồ thé hiện kết quả đánh giá năng lực nhận thức Khoa học tự nhiên GŨAIÌGD:::::.ii:ssitcitiiS2120211151155315210536335535553358555355533385858588558535355255555558555558 71 Hình 3.

Biéu đồ cột đọc thé hiện năng lực nhận thức Khoa học tự nhiên diya trên điểm trung bình của ba lớp thực nghiệm. Biểu đỏ thé hiện điểm đánh giá sản phẩm dự án của ba lớp thực nghiệm tnifrônitiEmiliriip DEN. Biểu đô thé hiện cảm nhận của HS sau buỗi học. Biéu đỗ thé hiện mức độ hiểu bai của HS sau budi học.

Biéu đồ HS mong muốn được học các hình thức day học. LL DO CHỌN DE TAI Dạy học dựa trên dy án là một phương pháp giảng day khuyến khích HS học tập thông qua việc tham gia tích cực vào các dự án học tập. Nó vượt xa các PPDH thụ động truyền thống và day mạnh việc áp dụng kiến thức và kĩ năng vào thực tiễn. Cách tiếp cận nay cho phép HS phát triển các kĩ năng phù hợp và đồng thời hiểu sâu hơn về các nội dung học tập.

Day học dựa trên dự án thúc đây sự phát triển các kĩ năng thiết yếu đông thời mang lai sự sáng tạo, đổi mới và ứng dụng vào thực tiễn. Bằng cách kết hợp day học dựa trên dự án vào lớp học, các GV có thé có nhiều sự lựa chọn về phương pháp dạy học tốt hơn cho HS của mình. Với xu hướng đổi mới GDPT trên thé giới hiện nay, chương trình giáo dục ở bậc THCS ở Việt Nam nói chung và môn KHTN nói riêng đã va đang được đôi mới nhằm hướng tới sự tích hợp va phát triển NL của HS. Dé phù hợp với tình hình thực tế, xu hướng phát triển trên toàn thé giới, Hội nghị lan thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khoá XI) đã thông qua Nghị quyết số 29/NQ-TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn điện giáo đục và đào tạo: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lỗi truyền thu ap đặt một chiêu, ghỉ nhớ máy móc.

Tạp trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở dé người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng luc”. Tiếp đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28 tháng 11 năm 2014 về đôi mới chương trình, sách giáo khoa GDPT: “Đổi mới chương trình, sách giáo khoa GDPT nhằm tạo chuyển biển căn bản, toàn điện về chất lượng và hiệu quả GDPT; kết hợp day chit, dạy người và định hưởng nghề nghiệp; góp phan chuyển nên giáo duc nặng về truyện thụ kiến thức sang nên giáo duc phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hai hoa đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh. Tat cả những nghị quyết này đều hướng tới mục tiêu cudi cùng là PTNL toản điện cho HS pha hợp với quá trình phát triển của thé giới. Chính vì vậy, người GV buộc phải thay đôi phong cách day học của minh, áp dụng các PPDH tích cực, lay người học làm trung tâm.

Trước những thách thức đó, các PPDH tích cực đã được áp dụng vào dạy học môn KHTN với tan suất cao hơn như: Dạy học STEM, day học theo hướng khám phá. sử dụng thí nghiệm trong dạy học. Đối với PPDH dựa trên dự an con chưa được áp dụng nhiều trong day học. Các lí do dẫn đến van dé này có thé là do người GV chưa thật sự nắm rõ, hiểu sâu về phương pháp nay.

Bên cạnh đó, trong những năm gần đây, PPDH dựa trên dự án đã và đang nhận được sự quan tâm rất lớn như khóa luận tốt nghiệp của tác gia Trịnh Thị Ý Nhi (2016) vận dụng PPDH nay cho môn Địa lí lớp 4, khóa luận tốt nghiệp của nhóm tác giả Huỳnh Dư Hữu Khang (2017) áp dụng phương pháp này trong chủ dé tích hợp môn Hóa học lớp 11 và thậm chí là bai báo khoa học của tác giả Pham Thị Liễu Trang (2022) sử dụng dạy học dựa trên dự án trong học phân Luật Du lịch. Có thê thấy, dạy học dựa trên dự án áp dụng được ở mọi cap học, từ tiêu học cho đến đại học. Đôi với môn KHTN, đây là một môn học mới chỉ xuất hiện trong những năm gan. Chính vì thế, hau như có rat ít nghiên cứu đẻ cập đến dé tài này, đặc biệt là chủ dé Da dang thé giới sông thuộc môn KHTN 6.

Do đó, việc nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của PPDH dựa trên dự án, tiến hành thực nghiệm sư phạm là việc làm can thiết. Từ những cơ sở trên, đề tài “Vận dụng dạy học dựa trên dự án trong chủ dé Da dạng thé giới sống thuộc môn Khoa học tw nhiên 6” được tiễn hành nghiên cứu. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Vận dụng được day học dựa trên dự án dé thiết kế và tô chức day học chủ đề “Đa dang thé giới song” môn KHTN lớp 6. KHÁCH THE VA DOI TƯỢNG NGHIÊN CỨU - Khách thể nghiên cứu: + HS lớp 6/1 và 6/10 trường THCS Hoang Văn Thụ.

+ HS lớp 6/2 trường THCS Colette, - Doi tượng nghiên cứu: Dạy học dựa trên dự án đê thiết kế các hoạt động dạy học môn KHTN 6 chủ đề “Đa dạng thế giới sống” mach nội dung “Da dang động vat” trong chương trình “Chương trình GDPT môn KHTN 2018”. GIÁ THUYET KHOA HỌC HS sau khi được học nội dung chủ dé “Da dang thé giới sng” trong môn KHTN 6, Chương trình GDPT 2018 bang PPDH dựa trên dự án sẽ đáp ứng các yêu cầu cần đạt, phát trién NL KHTN theo chương trình GDPT hiện nay. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Tôi thực hiện các nội dung sau nhằm hoàn thành mục đích nghiên cứu, yêu cầu của khoá luận: - Xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài về: đặc điểm dạy học dựa trên dự án; các thành phần NL KHTN.