MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Từ thế kỉ XXI, thế giới đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ trong lĩnh vực giáo dục, tốc độ phát triển tri thức của nhân loại ngày càng tăng với tốc độ chóng mặt. Vì vậy, các nhà giáo dục nhận thấy mô hình giáo dục ở nhà trường phổ thông và đại học theo hướng tiếp cận nội dung không còn phù hợp. Giáo viên và học sinh trong thời đại hội nhập và toàn cầu hoá đang chịu nhiều sức ép và thách thức lớn mang tính thời đại, theo đó, giáo dục buộc phải thay đổi các tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực để sản phẩm của đào tạo là học sinh phải “biết làm”, nội dung học mang tính ứng dụng cao.
Chủ trương của Đảng và nhà nước hiện nay đối với giáo dục là đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học, từ đó phát triển năng lực người học. Chính vì thế, để thực hiện tốt mục tiêu đổi mới về căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo nghị quyết số 29-NQ/TW, giáo viên hiện nay cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực của người học. Dạy học dự án (DHDA) được xem là một trong số các phương pháp dạy học (PPDH) đổi mới được đưa vào dạy học hiện nay. Theo tôi, DHDA là một cách để gắn những nội dung kiến thức với thực tiễn cuộc sống.
Trong quá trình thực hiện dự án học sinh có cơ hội được vận dụng các kiến thức đã học vào hoạt động thực tiễn, thực hiện “học đi đôi với hành”. Khi các giáo viên (GV) ứng dụng dự án vào giáo dục đã cho ra đời một phương pháp dạy học mới - phương pháp dạy học theo dự án (Project Method) [14]. Chính vì thế, chúng tôi sử dụng khái niệm: “Dạy học theo dự án được hiểu là cách thức giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp có tính thực tiễn cao hoặc gắn liền giữa lý thuyết với thực hành, học sinh là người tự lập kế hoạch, chủ động thực hiện, sáng tạo ra các sản phẩm nhất định và đánh giá kết quả đạt được”[10]. Qua gần một thập kỉ nghiên cứu và tổ chức các thực nghiệm, Bransford, Brown và Cocking (1999) đã chứng minh rằng DHDA có hiệu quả đặc biệt, là một chiến lược dạy học sáng tạo và tạo ra tri thức (LUAN.so 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.so cho người học theo chiều sâu [13].
Quỹ giáo dục George Lucas (Hoa Kì, 2001) có các báo cáo đánh giá sự tham gia đầy đủ, nhiệt tình của HS vào các dự án học tập, đồng thời tăng cường kĩ năng học tập hợp tác, cải thiện thành tích học tập [13]. Các dự án đã đánh giá rằng khi tham gia vào các dự án học tập, người học nâng cao trách nhiệm của bản thân hơn theo kiểu học truyền thống, chịu trách nhiệm với việc nghiên cứu và sản phẩm dự án của mình, có cơ hội để phát triển các kĩ năng phức tạp, các tư duy bậc cao, khả năng giải quyết vấn đề, kĩ năng hợp tác và giao tiếp. Như vậy DHDA có những đặc điểm phù hợp với đổi mới PPDH; phù hợp với mục tiêu chuyên sâu một lĩnh vực, đồng thời định hướng phát triển năng lực hợp tác, năng lực tự học, tư duy độc lập, sáng tạo, tăng kĩ năng thực hành và khả năng hoạt động thực tiễn cho học sinh (HS). Chương trình môn Toán bao gồm các nội dung kết hợp của ba mảng kiến thức: Số và Đại số; Hình học và Đo lường; Thống kê và Xác suất.
Trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Toán (ngày 26 tháng 12 năm 2018) của Bộ Giáo dục và đào tạo có viết: “ Môn Toán trung học cơ sở với chủ đề Thống kê và Xác suất nhằm giúp học sinh đạt được các mục tiêu chủ yếu sau: hoàn thiện về khả năng thu thập, xử lí và biểu diễn dữ liệu thống kê; bước đầu tìm hiểu các công cụ phân tích dữ liệu thống kê; nhận biết được các quy luật thống kê đơn giản trong thực tiễn; sử dụng thống kê để hiểu các khái niệm cơ bản của xác suất và ứng dụng xác suất vào thống kê; nhận biết được ý nghĩa của xác suất trong thực tiễn” [2]. Với những đặc điểm của DHDA nêu trên, nếu áp dụng vào tổ chức dạy học chủ đề Toán thống kê cho HS bậc Trung học cơ sở (THCS) sẽ có nhiều thuận lợi, khi mà học sinh hiện nay được khuyến khích để phát triển năng lực tự học và năng lực hợp tác. Hiện nay ở Việt Nam đã có một số tác giả nghiên cứu về DHDA nhưng chưa có nghiên cứu nào cụ thể cho chủ đề Toán thống kê bậc trung học cơ sở. Từ những lí do trên tôi quyết định lựa chọn nghiên cứu đề tài luận văn thạc sĩ là “Tổ chức dạy học dự án chủ đề Toán thống kê cho học sinh bậc trung học cơ sở”.
Mục đích nghiên cứu + Nghiên cứu cơ sở lí luận dạy học dự án và cách thức tổ chức dạy học dự án.so 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.so + Nghiên cứu cơ sở lí luận của các phương pháp và kĩ thuật dạy học phát triển năng lực cho học sinh hiện nay. + Nghiên cứu nội dung toán học ở bậc THCS. + Nghiên cứu khái niệm, cách thức tiến hành phương pháp dạy học dự án trong môn Toán. + Nghiên cứu nội dung và mục đích yêu cầu, phương pháp dạy học nội dung toán học ở trường THCS Alpha theo mô hình chuyên biệt.
Nhiệm vụ lí thuyết + Nghiên cứu cơ sở lí luận dạy học dự án và cách thức tổ chức dạy học dự án. + Thiết kế một số giáo án dạy học phần trong chương trình toán THCS sử dụng phương pháp dạy học dự án + Thực nghiệm phương pháp sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của đề tài “Tổ chức dạy học dự án chủ đề Toán thống kê cho học sinh bậc Trung học cơ sở”. Nhiệm vụ thực tiễn: + Nghiên cứu hiệu quả của việc sử dụng phương pháp dạy học dự án trong các trường THCS. + Nghiên cứu thực trạng của việc giảng dạy môn Toán ở trường THCS Alpha.
+ Khảo sát, đánh giá tác động của phương pháp dạy học dự án theo hình thức nhóm chuyên biệt ở trường THCS Alpha. Đối tƣợng và khác thể nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Qua quá trình dạy học Toán thống kê ở bậc trung học cơ sở. Khách thể nghiên cứu Là học sinh lớp 6,7,8 bậc trung học cơ sở.
Phạm vi nghiên cứu + Các vấn đề về DHDA chủ đề toán thống kê cho HS ở các lớp THCS + Các vấn đề về dạy học phát triển năng lực - cơ sở để phát triển năng lực hợp tác và năng lực tự học cho HS THCS.so 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.so + Thực nghiệm các biện pháp dạy học dự án chủ đề Toán thống kê tại trường THCS Alpha + Nghiên cứu nội dung Toán thống kê trong chương trình giáo dục phổ thông nói chung và chương trình môn Toán bậc THCS nói riêng. Mẫu khảo sát Học sinh bậc THCS 3 trường là THCS Alpha, THCS Pascal, THCS Đoàn Thị Điểm. Câu hỏi nghiên cứu Hiệu quả của dạy học dự án chủ để Toán thống kê trong môn Toán bậc trung học cơ sở như thế nào? 8.cứu Mọi HS bình thường đều có năng lực tự học và hợp tác ở các mức độ khác nhau. Vì vậy có thể phát triển được năng lực tự học và năng lực hợp tác cho HS cấp THCS trên cơ sở tạo ra một môi trường lớp học thúc đẩy tư duy kết hợp với những biện pháp dạy tư duy thích hợp thông qua dạy học dự án trong môn Toán.
Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Các phương pháp nghiên cứu lí thuyết được sử dụng như: phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các nguồn tư liệu, để từ đó tác giả xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Phương pháp nghiên cứu lý luận: - Nghiên cứu dạy học nói chung và dạy học môn Toán thống kê nói riêng thông qua các giáo trình, các bài báo trong nước và quốc tế. - Nghiên cứu các văn bản pháp lý, các quy định, hướng dẫn thực hiện dạy học dự án cho HS ở Việt Nam. - Nghiên cứu các giáo trình tâm lý học lứa tuổi đối với học sinh bậc THCS.
- Nghiên cứu các luận văn có nội dung phù hợp với hướng nghiên cứu của đề tài. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: (LUAN.so 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.so - Chúng tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm với các học sinh khối 6, 7, 8 trường THCS Alpha, học sinh THCS Pascal Hà Nội để xem xét tính khả thi và hiệu quả của các dự án được đề xuất trong luận văn này. Các phương pháp hỗ trợ khác: + Lấy ý kiến chuyên gia: xin ý kiến của các chuyên gia về các vấn đề dạy học dự án và các nội dung thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài; + Quan sát sư phạm: quan sát các hoạt động của GV và HS trong quá trình dạy và học; + Nghiên cứu các sản phẩm hoạt động giáo dục: nghiên cứu sản phẩm của GV và HS (vở HS, kế hoạch DH, giáo án của GV) để góp phần đưa ra những đánh giá về hiệu quả của dạy học dự án trong môn Toán. + Tổng kết kinh nghiệm giáo dục: tổng kết những sáng kiến kinh nghiệm của GV tiểu học, cán bộ quản lý ở trường THCS Alpha về vấn đề trên).và phụ lục,.luận văn dự kiến được trình.bày theo 3 chương: Chƣơng 1.
Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc dạy học dự án cho học sinh bậc trung học cơ sở. Thiết kế và tổ chức dạy học dự án một số chủ đề Toán thống kê bậc trung học cơ sở. Thực nghiệm sƣ phạm (LUAN.so 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.so CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC DỰ ÁN CHO HỌC SINH BẬC TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học bậc trung học cơ sở Đổi mới PPDH đã trở thành một cụm từ quen thuộc đối với nhà trường và xã hội, vì đã được thực hiện ít nhất trong vài chục năm nay do vai trò, ý nghĩ quan trọng cùng yêu cầu bức thiết của nó.