CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh quá trình tự do hóa và hội nhập kinh tế diễn ra rộng khắp như hiện nay thì hoạt động đầu tư phát triển nâng cao năng lực cạnh tranh là vô cùng quan trọng đối với bất kì một doanh nghiệp nào. NHTM là một loại hình doanh nghiệp đặc thù trong nền kinh tế nên hoạt động đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh cũng có những nét riêng biệt khác. Là một trong những ngân hàng TMCP thành lập sớm nhất tại Việt Nam,sau gần 25 năm hoạt động, VPBank đã có những bước phát triển vững chắc trong suốt lịch sử của ngân hàng, khẳng định uy tín của một ngân hàng năng động, có năng lực tài chính ổn định và trách nhiệm với cộng đồng.
Việc huy động và sử dụng vốn đầu tư nâng cao năng lưc cạnh tranh tại VPBank đã đạt được những kết quả nhất định, mặc dù vậy, đối mặt với tình hình có sự gia nhập ngành ngân hàng cao khi có sự nới lỏng gia nhập bảo hộ của Chính phủ, hoạt động này còn tồn tại một số điểm chưa được hoàn thiện dẫn đến các quyết định lựa chọn đầu tư chưa chính xác gây lãng phí và không mang lại hiệu quả cao cả về lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội cho ngân hàng. Để đưa VPBank trở thành một trong những NHTM hàng đầu Việt Nam, cần tăng đầu tư hợp lí để gia tăng sự cạnh tranh, từ đó gia tăng thị phần của ngân hàng, dẫn đến lợi nhuận tăng. Từ thực tế này, đội ngũ cán bộ chiến lược của VPBank đã đề ra rất nhiều giải pháp có tính khả thi cao như xây dựng thương hiệu, đầu tư đa dạng khác biệt hóa sản phẩm dịch vụ, đi đầu trong việc đầu tư ứng dụng công nghệ thông tin tiên tiến trong các sản phẩm, dịch vụ và hệ thống vận hành… Chính vì vậy, là một thành viên tại Trung tâm phân tích kinh doanh BIC của VPBank, với kì vọng hoạt động của VPBank ngày càng ổn định và hiệu quả hơn, góp phần duy trì tăng trưởng bền vững, tác giả chọn đề tài: “Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng VPBank trong giai đoạn 2012-2023” làm đề tài nghiên cứu của mình. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan Nhận thấy vấn đề cấp thiết của đề tài, rất nhiều công trình nghiên cứu về NCNLCT cũng như việc đầu tư NCNLCT của các NHTM, chủ yếu là các luận văn của các tác giả chuyên ngành Tài chính Ngân hàng và Kinh tế đầu tư như sau: a.
Đề tài: “Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam”_Tác giả : Đỗ Thị Tố Quyên. 2 Nội dung chính của đề tài Luận án hệ thống hoá và làm sáng tỏ, phát triển các vấn đề lý luận về năng lực cạnh tranh và đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại. Xác định tác động của việc đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh đến khả năng cạnh tranh, vị thế của ngân hàng trong kinh doanh.Tìm ra các giải pháp căn bản, khả thi để tăng cường đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh cho Vietcombank. Nhận xét Luận án đã phát triển các vấn đề lý luận về hoạt động đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại.
Điểm mạnh của luận án là có số liệu phong phú, chân thực, tập trung vào một vấn đề mới là đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh của NHTM. Đề tài: “Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh tại ngân hàng TMCP Đông Nam Á” _ Tác giả: Phạm Quang Huy Nội dung chính của đề tài Xây dựng khung lí thuyết về hoạt động đầu tư NCNLCT và hệ thống các chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả của hoạt động này trong ngân hàng. Áp dụng để đánh giá hoạt động đầu tư và kết quả của hoạt động này tại SeABank. Nhận xét Luận văn xây dựng nội dung khung lí thuyết khá hoàn chỉnh về hoạt động đầu tư NCNLCT và phân tích khá kĩ hoạt động này tại Ngân hàng TMCP Đông Nam Á, tuy nhiên hệ thống các chỉ tiêu đánh giá kết quả, hiệu quả lại chưa thật sự đầy đủ, chưa so sánh được hiệu quả đầu tư qua từng năm.
Đề tài: “Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh tại ngân hàng Đầu Tư và phát triển Việt Nam – chi nhánh Nghệ An giai đoạn 2006 – 2015” _Tác giả: Lê Thị Ngân Hà Nội dung chính của đề tài Xây dựng hệ thống lý thuyết chung về NLCT, đầu tư NCNLCT, hệ thống các chỉ tiêu đánh giá kết quả, hiệu quả của hoạt động đầu tư NCNLCT. Phân tích thực trạng hoạt động đầu tư NCNLCT tại ngân hàng BIDV - chi nhánh Nghệ An giai đoạn: 2006 – 2015. Đưa ra các giải pháp, kiến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tư NCNLCT tại BIDV– chi nhánh Nghệ An. Nhận xét Luận văn đã xây dựng được hệ thống lý thuyết khá đầy đủ về nội dung và các chỉ tiêu đánh giá kết quả, hiệu quả của hoạt động đầu tư NCNLCT tuy nhiên 3 chưa phân tích ảnh hưởng của việc đầu tư, thiết lập xây dựng cơ cấu tổ chức ảnh hưởng đến NCNLCT của ngân hàng d.
Đề tài: “Đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh tại NHTM cổ phần phát triển nhà TP. Hồ Chí Minh – chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn: 2007 – 2011” Tác giả: Phạm Thị Ngọc Hà. Nội dung chính của đề tài Xây dựng hệ thống lý thuyết về: năng lực cạnh tranh và đầu tư NCNLCT trong hệ thống NHTM. Phân tích thực trạng hoạt động đầu tư NCNLCT tại chi nhánh Hoàn Kiếm theo các nội dung: đầu tư vào cơ sở vật chất và đổi mới công nghệ, đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ, đầu tư phát triển nguồn nhân lực, đầu tư cho hoạt động Marketing.
Nhận xét Các chỉ tiêu đánh giá trong luận văn chưa nêu rõ kết quả và hiệu quả của hoạt động đầu tư NCNLCT tại chi nhánh. Khoảng trống nghiên cứu Các tác giả nghiên cứu về đề tài: đầu tư NCNLCT tại các NHTM chủ yếu dựa trên phân tích tình hình kinh tế Việt Nam, những đặc thù riêng có của hệ thống NHTM trong nền kinh tế, những tác động qua lại giữa ngân hàng và các chủ thể khác có liên quan để từ đó trên cơ sở thực trạng tình hình hoạt động của ngân hàng qua nhiều năm, những ảnh hưởng khách quan và chủ quan của các tác nhân nền kinh tế đến hoạt động của ngân hàng, đánh giá những kết quả, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế, từ đó đưa ra giải pháp giải quyết từng tồn tại nâng cao kết quả và hiệu quả của hoạt động đầu tư NCNLCT của ngân hàng. Tuy các nghiên cứu có giá trị và ý nghĩa thiết thực trong việc thúc đẩy hoạt động đầu tư NCNLCT của các ngân hàng, tuy nhiên, đặt trong giai đoạn kinh tế hiện tại, các nghiên cứu sẽ không tránh khỏi một số hạn chế như sau: - Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá hoạt động đầu tư NCNLCT tuy đưa ra khá đầy đủ nhưng còn riêng rẽ, không có tính liên kết, chưa thật sự phù hợp với tính chất một ngân hàng hiện đại, xu thế phát triển NHTM Việt Nam và bối cảnh kinh tế mới trong giai đoạn hiện nay. - Các nghiên cứu chỉ tập trung phân tích năng lực cạnh tranh của các ngân hàng mà ít nói đến vai trò của hoạt động đầu tư, trong khi đầu tư là nguồn gốc tạo nên nhiều nhân tố của NLCT và được xem như giải pháp then chốt, dài hạn trong nghiên cứu.
- Các nghiên cứu khi phân tích thực trạng đầu tư NCNLCT tại các ngân 4 hàng thì chỉ đưa ra số liệu, chưa so sánh được hiệu quả đầu tư, đánh giá hiệu quả đầu tư của các ngân hàng qua từng năm. - Các tác giả khi đưa ra giải pháp hầu hết mới dừng lại ở các giải pháp chung, chưa đưa ra biện pháp bám sát giải quyết những hạn chế của ngân hàng. Các giải pháp không có tính nổi bật phù hợp với ngân hàng được đưa ra nghiên cứu trong đề tài và chỉ đúng với hoạt động của NHTM trong một giai đoạn nhất định, chưa có tính chất dự báo, và cách xử lý tình huống phòng trừ rủi ro trong trường hợp có một yếu tố thay đổi từ chính sách kinh tế của chính phủ, của NHNN, tình hình biến động kinh tế của thế giới. Khác với những công trình nghiên cứu trên, tác giả chọn đầu tư NCNLCT là giải pháp then chốt trong dài hạn để phát triển VPBank làm đề tài nghiên cứu của mình.
Bên cạnh việc tiếp thu, vận dụng và học hỏi những chỉ tiêu phù hợp, khách quan để đánh giá NLCT của NHTM thì luận văn sẽ phân tích tập trung vào hoạt động đầu tư của ngân hàng, bổ sung thêm hệ thống đánh giá các chỉ tiêu kết quả, hiệu quả cạnh tranh, phân tích thực trạng của hoạt động đầu tư nâng cao năng lưc cạnh tranh tại VPBank, so sánh hiệu quả đầu tư NCNLCT qua từng năm của VPBank và các ngân hàng khác. Cuối cùng là đề xuất các kiến nghị mang tính khả thi cao, bám sát với các hạn chế hiện tại với mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tư, đặc biệt là đặt vào môi trường tại VPBank. Mục tiêu nghiên cứu Một là, hệ thống hóa toàn bộ những vấn đề lí luận cơ bản về đầu tư NCNLCT của hệ thống các NHTM; xác định đặc điểm và vai trò quan trọng của việc đầu tư NCNLCT đến khả năng cạnh tranh và vị thế của ngân hàng trong môi trường kinh doanh tiền tệ; đưa ra các kinh nghiệm từ nước ngoài và bài học rút ra được cho Việt Nam nói chung và VPBank nói riêng. Hai là, nghiên cứu thực trạng và đánh giá hoạt động đầu tư NCNLCT của VPBank trong giai đoạn 2012 – 2017 thông qua các hệ thống chỉ tiêu hiệu quả, kết quả,… Từ đó, rút ra những hạn chế còn tồn đọng của hoạt động này tại VPBank và chỉ ra nguyên nhân của nó.
Ba là, dự đoán phương hướng và nhu cầu phát triển của thị trường tài chính trong thời gian tới, từ đó định hướng đầu tư phát triển tại VPBank, đề xuất một số giải pháp đầu tư nhằm tăng cường NLCT của VPBank trong thời gian tới. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5 Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các hoạt động đầu tư nhằm NCNLCT của VPBank.