CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm nguồn nhân lực Vũ Hoàng Ngân & Phạm Thị Bích Ngọc (2022): “Nguồn lực con người hay còn gọi là nguồn nhân lực bao gồm tất cả con người làm việc trong một tổ chức.” Trần Xuân Cầu & Mai Quốc Chánh (2008): “Nguồn nhân lực là nguồn lực con người có khả năng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra là số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định.” Vũ Thị Mai & Vũ Thị Uyên (2023): “Lao động trực tiếp gồm lao động công nghệ, lao động phụ trợ và lao động phục vụ, họ là những người trực tiếp sử dụng công cụ lao động để tác động vào đối tượng lao động nhằm tạo ra sản phẩm.” Trong đề án này khái niệm nguồn nhân lực được hiểu như sau: “Nguồn nhân lực là con người với tổng thể kiến thức, kỹ năng, trình độ và các phẩm chất khác vốn có trong mỗi cá nhân để tham gia vào quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; là yếu tố quyết định thành công của tổ chức nếu được động viên, khích lệ và quản lý tốt. Khái niệm đào tạo nguồn nhân lực Vũ Hoàng Ngân & Phạm Thị Bích Ngọc (2022): “Đào tạo là hoạt động học tập được cung cấp để cải thiện hiệu quả làm việc ở công việc hiện tại.” Nguyễn Vân Điềm & Nguyễn Ngọc Quân (2007): “Đào tạo được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiê ̣n có hiê ̣u quả hơn chức năng, nhiê ̣m vụ của mình.
Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công viê ̣c của mình, là những hoạt động học tập để nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực hiê ̣n nhiê ̣m vụ lao động của mình có hiê ̣u quả hơn.” 6 Tóm la ̣i, có thể hiể u rằ ng: “Đào tạo nguồn nhân lực là hoạt động học tập, củng cố kiến thức có kế hoạch cho người lao động trong tổ chức nhằm giúp cho họ nâng cao kiến thức, kỹ năng, trình độ chuyên môn để thực hiện nhiệm vụ tốt và có hiệu quả, đáp ứng các yêu cầu công việc. Quá trình đào tạo khai thác tiềm năng, trí tuệ, tính sáng tạo của mỗi cá nhân. Vai trò của đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1. Đối với doanh nghiệp Đào tạo nguồn nhân lực được xem là yếu tố then chốt nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển và đạt được các mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp.
Đào tạo nguồn nhân lực hiệu quả sẽ mang lại lợi ích như sau: Thứ nhấ t, giúp nâng cao năng suất lao động, hiệu quả thực hiện công việc từ đó cải thiện chất lượng sản phẩm, dịch vụ. Thứ hai, củng cố lòng tin, truyền cảm hứng làm việc và tạo sự gắn kết của người lao động với doanh nghiệp. Thứ ba, giúp doanh nghiệp duy trì nguồn nhân lực chất lượng cao. Thứ tư, giải quyết tình trạng quản lý lỗi thời và xử lý các vấn đề của doanh nghiệp.
Đối với người lao động Đào tạo nguồn nhân lực không chỉ đem lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn mang lại nhiều lợi ích cho người lao động. Cụ thể là: Thứ nhất, tạo sự chuyên nghiệp, hỗ trợ người lao động thực hiện công việc một cách xuất sắc. Thứ hai, tạo ra sự thích ứng giữa người lao động đối với công việc hiện tại và cả trong tương lai. Thứ ba, tạo cho người lao động có cái nhìn khách quan, tư duy đa chiều, phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc.
Quy trình đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Vũ Hoàng Ngân & Phạm Thị Bích Ngọc (2022), quy trình đào tạo nguồn nhân lực bao gồm các bước sau: 7 1. Xác định nhu cầu đào tạo Xác định nhu cầu đào tạo là bước đầu tiên có ý nghĩa quan trọng trong quy trình đào tạo của doanh nghiệp. Để xác định nhu cầu đào tạo, cần phân tích các yếu tố sau đây: Một là, phân tích tổ chức: Phân tích mục tiêu phát triển của doanh nghiệp từ góc độ ngắn hạn đến dài hạn. Phân tích một số chỉ tiêu định lượng đánh giá hiệu quả quản trị nguồn nhân lực như: năng suất lao động, chi phí nhân lực… Phân tích chất lượng nguồn nhân lực để có thể thực hiện thành công các mục tiêu trên; đánh giá cung nguồn nhân lực từ nội bộ cũng như bên ngoài.
Các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp dành cho hoạt động đào tạo như: tài chính, thời gian, con người và cơ sở vật chất phục vụ đào tạo. Sự quan tâm của ban lãnh đạo và nhân viên đối với công tác đào tạo. Hai là, phân tích nhiệm vụ: Để doanh nghiệp xác định nên đào tạo về nội dung gì trong chương trình đào tạo phù hợp với từng đối tượng người lao động để họ có thể thực hiện được công việc. Ba là, phân tích cá nhân: Phân tích cá nhân giúp xác định ai là đối tượng cần đào tạo.
Từ một số vấn đề như: kết quả thực hiện công việc của người lao động không đáp ứng được các yêu cầu công việc hay có sự thay đổi công việc hoặc sử dụng hệ thống, công nghệ mới…cho thấy sự cần thiết đào tạo. Phân tích cá nhân là phân tích trình độ, kỹ năng, thái độ, năng suất lao động của người lao động. Căn cứ vào kết quả thực hiện công việc để đánh giá người lao động dựa trên các tiêu chí doanh nghiệp đề ra xem năng lực của họ ở cấp độ nào, có đủ năng lực không, nếu thiếu có thể khắc phục qua hoạt động đào tạo không, từ đó đưa ra nội dung đào tạo phù hợp. Để xác định nhu cầu đào tạo, có thể áp dụng nhiều phương pháp thu thập thông tin khác nhau như dùng bảng câu hỏi, thảo luận nhóm, phỏng vấn cá nhân, quan sát hiệu suất làm việc của nhân viên và đánh giá hiệu suất thực tế, năng suất lao động và hiệu quả công việc.
Lập kế hoạch đào tạo Một kế hoạch đào tạo cụ thể cần phải xây dựng trong doanh nghiệp bao gồm các nội dung sau: 1. Xác định mục tiêu đào tạo Việc xác định mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực là xác định các kết quả cần đạt được của chương trình đào tạo, giúp nâng cao hiệu quả của đào tạo. Dựa vào những mục tiêu đã xác định, doanh nghiệp đánh giá được hoạt động đào tạo có đạt được hiệu quả hay không. Nội dung của xác định mục tiêu đào tạo bao gồm kỹ năng cụ thể cần đào tạo và trình độ có được sau đào tạo, số lượng, cơ cấu học viên và thời gian đào tạo.
Mục tiêu đào tạo phải đáp ứng các tiêu chí dưới đây: - Cụ thể: Mục tiêu đào tạo phải mô tả được những điều kiện cụ thể mà người học cần đáp ứng khi tham gia công việc sau khi hoàn tất quá trình đào tạo. - Đo lường được: Mục đích của việc thiết lập mục tiêu là giúp công ty đánh giá được kết quả của toàn bộ quá trình thực hiện. - Có thể đạt được: Mục tiêu phải phù hợp với tình hình thực tế mà người học có thể đạt được. - Có liên quan: Mục tiêu đào tạo cần thể hiện được nội dung của chương trình đào tạo phù hợp và có thể áp dụng vào công việc của người học sau khi hoàn thành quá trình đào tạo.
- Hạn định thời hạn hợp lý: Mục tiêu đào tạo cần quy định rõ thời gian để người học tiếp thu kiến thức, kỹ năng của khóa học hoặc có khả năng áp dụng vào công việc thực tế. Lựa chọn đối tượng đào tạo Lựa chọn đối tượng đào tạo là lựa chọn người lao động cụ thể để tham gia đào tạo. Việc lựa chọn đối tượng đào tạo phù hợp cần dựa trên những cơ sở sau: - Tìm hiểu và xem xét nhu cầu đào tạo cũng như động cơ tham gia đào tạo của nhân viên. 9 - Đánh giá tác động và vai trò của quá trình đào tạo đối với nhân viên - Đánh giá năng lực và khả năng học tập của nhân viên 1.
Xây dựng chương trình đào tạo và lựa chọn phương pháp đào tạo - Xây dựng chương trình đào tạo Chương trình đào tạo phải được xây dựng đầy đủ, chi tiết, cụ thể về môn học, số lượng môn học, số tiết, số giờ, nội dung, thù lao giáo viên, trang thiết bị phục vụ đào tạo… Ngoài nhu cầu đào tạo và mục tiêu đã xác định, việc xây dựng chương trình đào tạo cần căn cứ vào tình hình thực tế của tổ chức (số lượng người lao động tham gia đào tạo, cơ sở vật chất phục vụ đào tạo, kinh phí đào tạo…) để chọn được phương pháp đào tạo phù hợp. - Lựa chọn phương pháp đào tạo Để đảm bảo hiệu quả đào tạo, doanh nghiệp cần quan tâm đến lựa chọn phương pháp đào tạo phù hợp với nội dung, đối tượng đào tạo. Có nhiều phương pháp đào tạo khác nhau để lựa chọn như: - Đào tạo trong công việc: đào tạo theo kiểu hướng dẫn thực hành, học nghề; kèm cặp, chỉ bảo; sự thay đổi và chuyển đổi công việc. - Đào tạo ngoài công việc: tổ chức các lớp cạnh doanh nghiệp, cử đi học ở các trường chính quy, các bài giảng, các hội nghị hoặc các hội thảo, đào tạo theo kiểu chương trình hoá, với sự trợ giúp của máy tính, đào tạo theo phương thức từ xa.
Doanh nghiệp có thể lựa chọn một phương pháp hoặc kết hợp nhiều phương pháp đào tạo nhằm tiết kiệm chi phí và đảm bảo hiệu quả đào tạo. Lựa chọn giáo viên giảng dạy Doanh nghiệp có thể tận dụng cả giáo viên nội bộ trong tổ chức hoặc thuê giáo viên bên ngoài khi thực hiện lựa chọn giảng viên. Để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp, có thể phối hợp giảng viên bên ngoài và giảng viên nội bộ của doanh nghiệp. Sự kết hợp này giúp người học tiếp thu kiến thức mới mà không đi chệch khỏi thực tiễn kinh doanh tại doanh nghiệp.