Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và môt số vấn đề lý luận chung về quản lý ngân sách nhà nước cấp Xã Chương 2: Phương pháp luận và thiết kế nghiên cứu của luận văn Chương 3: Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước cấp Xã trên địa bàn tỉnh Hà Giang. Chương 4: Định hướng và một số giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn tỉnh Hà Giang. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP XÃ 1.Tổng quan các công trình nghiên cứu về quản lý NSNN cấp xã Việc nghiên cứu quản lý thu, chi ngân sách Nhà nƣớc nói chung và ngân sách xã nói riêng ở nƣớc ta trong những năm qua có nhiều công trình nghiên cứu nhƣ: - Luận án tiến sĩ kinh tế “ Đổi mới cơ chế phân cấp quản lý ngân sách Nhà nƣớc” của tác giả Nguyễn Việt Cƣờng – Trƣờng Đại học Tài chính Kế toán Hà Nội năm 2001; Luận án đã hệ thống hóa những vấn đề cơ chế phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc đƣa ra những vấn đề đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới cơ chế phân cấp quản lý ngân sách nhà nƣớc.
- Luận văn thạc sĩ “Các biện pháp tăng cƣờng quản lý thu, chi ngân sách các tỉnh duyên hải miền Trung” của tác giả Phan Văn Dũng năm 2001; Đã đƣa ra đƣợc những biện pháp để làm nền tảng cho việc tăng cƣờng quản lý thu, chi ngân sách tại các tỉnh Duyên Hải Miền trung. - Luận án tiến sĩ kinh tế “ Hoàn thiện cơ chế phân cấp ngân sách của các cấp chính quyền địa phƣơng” của tác giả Phạm Đức Hồng, trƣờng đại học Tài chính Kế toán Hà Nội năm 2002; tác giả đã chỉ ra rằng phân cấp ngân sách là một quá trình khó khăn, phức tạp, chịu sự tác động của nhiều yếu tố. Phân cấp ngân sách đem lại nhiều lợi ích trong quản lý ngân sách, song nó cũng chứa đựng các rủi ro tiềm tàng. Việc phân cấp quản lý NSNN phải hƣớng đến xây dựng một hệ thống phân cấp đầy đủ, rõ ràng giữa các cấp ngân sách, đảm bảo tính thống nhất quản lý của NSNN, vừa tạo tính chủ động cho ngân sách địa phƣơng.
Phân cấp phải đi đôi với trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phƣơng và nâng cao tính công khai minh bạch ngân sách liên quan đến lập và quyết toán ngân sách hằng năm của các cấp ngân sách và đơn vị thụ hƣởng. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Luận văn thạc sĩ “Quản lý ngân sách xã tại Lâm Đồng” của tác giả Phùng Thị Hiền năm 2006; tác giả đã tìm ra nguyên nhân và tập trung nghiên cứu và đề ra các giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã, trong số các giải pháp đề ra, một số giải pháp đƣợc kế thừa và sửa đổi, bổ sung để vận dụng phù hợp với thực trạng của tổ chức bộ máy ngân sách xã. - Luận văn thạc sĩ “Hoàn thiện quản lý ngân sách xã, phƣờng, thị trấn tại tỉnh Quảng Trị theo hƣớng tự cân đối” của tác giả Thái Văn Ngọc, năm 2008; Luận văn đã hệ thống hóa các vấn đề về quản lý ngân sách nƣớc đƣa ra những vấn đề đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện ngân sách xã theo hƣớng tự cân đối. - Luận văn thạc sĩ “ Quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn tỉnh Đồng Nai” của tác giả Nguyễn Thị Thùy Linh năm 2009….Luận văn đã đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách tỉnh.
Kết luận chung: Các luận văn trên đều nghiên cứu các vấn đề đơn giản của vấn đề quản lý ngân sách xã và cũng đã đề xuất đƣợc những giải pháp làm cho công tác quản lý ngân sách xã đƣợc tốt hơn, tuy nhiên các luận văn trên mới nghiên cứu cho từng địa phƣơng, cho đến nay nghiên cứu tại Hà Giang chƣa có một công trình nào, hiện nay công tác quản lý ngân sách đặt ra nhiều vấn đề để cho phù hợp với điều kiện mới. Chính vì vậy cần phải tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện hơn nữa quản lý ngân sách nhà nƣớc cấp xã trên địa bàn tỉnh Hà Giang. Một số vấn đề lý luận chung về NSNN và ngân sách xã 1. Ngân sách Nhà nƣớc Ngân sách Nhà nƣớc luôn gắn với bản chất của Nhà nƣớc và quá trình thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc.
Thực chất, ngân sách Nhà nƣớc phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc khi Nhà nƣớc tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc trên cơ sở luật định. Ngân sách Nhà nƣớc là khâu chủ đạo, đóng vai 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trò hết sức quan trọng trong việc duy trì sự tồn tại của bộ máy quyền lực Nhà nƣớc. Sự hình thành và phát triển của ngân sách Nhà nƣớc gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phƣơng thức sản xuất. Ngân sách Nhà nƣớc là sự phản ánh tổng hợp các mối quan hệ về kinh tế giữa Nhà nƣớc với các chủ thể khác trong việc phân phối các đại lƣợng giá trị tiền tệ trong xã hội.
Bằng sức mạnh quyền lực của mình, Nhà nƣớc chuyển dịch một bộ phận thu nhập của các chủ thể khác nhau thành thu nhập của Nhà nƣớc rồi phân phối, chuyển dịch khoản thu nhập đó đến đối tƣợng sử dụng để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Ngân sách Nhà nƣớc, hay ngân sách Chính phủ là một phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử, là một thành phần trong hệ thống tài chính. Ngân sách Nhà nƣớc là một đạo luật cơ bản do Quốc hội quyết định, thông qua đó các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc thực hiện trong một niên độ tài chính. Theo Luật Ngân sách Nhà nƣớc đã đƣợc Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 16/12/2002 ; NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc trong dự toán đã đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định và đƣợc thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nƣớc.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hệ thống ngân sách nhà nƣớc: Ngân sách Nhà nƣớc Ngân sách Ngân sách trung ƣơng địa phƣơng Ngân sách các bộ ngành Ngân sách Ngân sách trung ương tỉnh huyện Ngân sách các Ngân sách Ngân sách sở ban ngành cấp huyện xã thuộc tỉnh Ngân sách các Ngân sách các phòng ban cấp đơn vị thuộc xã huyện Sơ đồ 1.1: Hệ thống ngân sách Nhà nƣớc ở Việt Nam Ngân sách Nhà nƣớc bao gồm ngân sách trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng. * Ngân sách trung ương: là ngân sách của các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở trung ƣơng. * Ngân sách địa phương: bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân theo quy định của luật tổ chức HĐND và UBND bao gồm: - Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng (gọi chung là ngân sách tỉnh), bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách huyện), bao gồm ngân sách cấp huyện và ngân sách các xã, phƣờng, thị trấn.
- Ngân sách các xã, phƣờng, thị trấn (gọi chung là ngân sách xã) 1.2 Ngân sách xã trong hệ thống ngân sách Nhà nƣớc 1. Định nghĩa ngân sách xã Ngân sách xã là một bộ phận trong hệ thống ngân sách Nhà nƣớc, gắn liền với chính quyền cấp cơ sở và có đặc thù riêng; nguồn thu đƣợc khai thác trực tiếp trên địa bàn và nhiệm vụ chi cũng đƣợc bố trí để phục vụ cho mục đích trực tiếp của cộng đồng dân cƣ trong xã mà không thông qua một khâu trung gian nào. Ngân sách xã đảm bảo điều kiện tài chính để chính quyền xã chủ động khai thác các thế mạnh về đất đai, phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn. Xuất phát từ khái niệm về ngân sách Nhà nƣớc theo Luật ngân sách, ngân sách xã đƣợc định nghĩa nhƣ sau: Ngân sách xã là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nƣớc cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nƣớc cấp cơ sở trong khuôn khổ đã đƣợc phân công, phân cấp quản lý.
Ngân sách xã là kế hoạch thu chi của chính quyền cấp xã đƣợc xây dựng thực hiện trong thời gian một năm. Ngân sách xã do UBND cấp xã xây dựng, quản lý và do Hội đồng nhân dân cấp xã giám sát việc thực hiện. Do ngân sách xã là phƣơng tiện vật chất đảm bảo cho chính quyền cấp xã thực hiện chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của mình để phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo việc chấp hành pháp luật, giữ vững an ninh trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn xã. Chính vì vậy ngân sách xã có những chức năng, vai trò hết sức quan trọng.
Cụ thể: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thứ nhất: Ngân sách xã cung cấp các phƣơng tiện, vật chất nhằm đảm bảo cho sự tồn tại và hoạt động của bộ máy chính quyền Nhà nƣớc ở cơ sở. Nguồn kinh phí để trang trải các khoản chi phí của bộ máy Nhà nƣớc chỉ có thể đƣợc đảm bảo từ ngân sách nhà nƣớc. Khi đã hình thành chính quyền cấp xã thì toàn bộ chi phí phục vụ cho hoạt động của bộ máy Nhà nƣớc ở cấp xã phải do ngân sách xã đảm bảo. Nếu không có ngân sách xã thì bộ máy Nhà nƣớc ở cơ sở không thể tồn tại và phát triển với tƣ cách là bộ máy quản lý mọi hoạt động kinh tế, xã hội trên địa bàn xã.
- Thứ hai: Ngân sách xã góp phần lành mạnh hóa tài chính địa phƣơng và tài chính quốc gia, là công cụ đặc biệt quan trọng để chính quyền xã thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động kinh tế, xã hội tại địa phƣơng.