Luận văn thạc sĩ vnua đánh giá tính dễ bị tổn thương về sinh kế do biến đổi khí hậu tại xã cồn thoi huyện kim sơn tỉnh ninh bình và đề xuất các giải pháp thích ứng

Luận văn thạc sĩ đánh giá tính dễ bị tổn thương về sinh kế do biến đổi khí hậu tại xã Cồn Thoi, huyện Kim Sơn, Ninh Bình và đề xuất giải pháp thích ứng.

• Tác giả: Bùi Thị Hòa
• Người hướng dẫn: T.S Nguyễn Thị Bích Yên
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Tính Dễ Bị Tổn Thương Về Sinh Kế Do Biến Đổi Khí Hậu Tại Xã Cồn Thoi, Huyện Kim Sơn, Tỉnh Ninh Bình Và Đề Xuất Các Giải Pháp Thích Ứng
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Giả thuyết khoa học
• 1.10. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.10.1. Mục tiêu chung
• 1.10.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.11. Phạm vi nghiên cứu
• 1.12. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học hoặc thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Biến đổi khí hậu và các tác động của biến đổi khí hậu
• 2.2. Một số định nghĩa về BĐKH
• 2.3. Biểu hiện của BĐKH
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tính Dễ Bị Tổn Thương Do Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển bền vững của các cộng đồng, đặc biệt là tại xã Cồn Thoi, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình. Đánh giá tính dễ bị tổn thương do BĐKH không chỉ giúp nhận diện các rủi ro mà còn cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các giải pháp thích ứng hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế của người dân trong bối cảnh BĐKH.

1.1. Khái Niệm Về Tính Dễ Bị Tổn Thương Do Biến Đổi Khí Hậu

Tính dễ bị tổn thương do BĐKH được hiểu là khả năng của một cộng đồng trong việc chịu đựng và phục hồi sau các tác động của BĐKH. Điều này bao gồm các yếu tố như điều kiện kinh tế, xã hội và môi trường. Tại xã Cồn Thoi, những yếu tố này đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các hiện tượng thời tiết cực đoan.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Tính Dễ Bị Tổn Thương

Đánh giá tính dễ bị tổn thương giúp xác định các nhóm dân cư dễ bị ảnh hưởng nhất và từ đó đề xuất các biện pháp hỗ trợ phù hợp. Việc này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo điều kiện cho việc phát triển các chính sách thích ứng hiệu quả.

II. Các Vấn Đề Chính Liên Quan Đến Tính Dễ Bị Tổn Thương Tại Xã Cồn Thoi

Xã Cồn Thoi đang phải đối mặt với nhiều thách thức do BĐKH, bao gồm sự gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt và hạn hán. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn đến đời sống của người dân.

2.1. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Nông Nghiệp

Nông nghiệp là nguồn sinh kế chính của người dân xã Cồn Thoi. Sự thay đổi khí hậu đã làm giảm năng suất cây trồng, gây khó khăn trong việc duy trì sản xuất. Nhiều hộ gia đình đã phải chuyển đổi sang các hình thức sinh kế khác để thích ứng.

2.2. Tác Động Đến Đời Sống Cộng Đồng

BĐKH không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn tác động đến sức khỏe và an sinh xã hội. Người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu nước sạch, dịch bệnh gia tăng và sự di cư do mất sinh kế.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tính Dễ Bị Tổn Thương Do Biến Đổi Khí Hậu

Để đánh giá tính dễ bị tổn thương, nghiên cứu sử dụng các phương pháp định lượng và định tính. Các chỉ số như chỉ số tổn thương sinh kế (LVI) được áp dụng để đo lường mức độ dễ bị tổn thương của cộng đồng.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ các cuộc phỏng vấn hộ gia đình và các số liệu khí tượng trong giai đoạn 1964-2016. Phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình BĐKH tại địa phương.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố khí hậu và mức độ tổn thương của cộng đồng. Phân tích này sẽ giúp đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho việc thích ứng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tính Dễ Bị Tổn Thương Tại Xã Cồn Thoi

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng xã Cồn Thoi có mức độ dễ bị tổn thương cao do các yếu tố như địa lý, điều kiện kinh tế và khả năng thích ứng của người dân. Chỉ số LVI cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các xóm trong xã.

4.1. Đánh Giá Chỉ Số Tổn Thương Sinh Kế

Chỉ số LVI cho thấy xóm 8B có mức độ tổn thương cao hơn so với xóm 7C. Điều này cho thấy sự khác biệt trong khả năng thích ứng và mức độ phơi bày với các tác động của BĐKH.

4.2. Các Biện Pháp Thích Ứng Được Áp Dụng

Người dân đã áp dụng nhiều biện pháp như thay đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng giống cây chịu hạn và áp dụng các kỹ thuật canh tác mới để giảm thiểu thiệt hại do BĐKH.

V. Đề Xuất Giải Pháp Thích Ứng Với Biến Đổi Khí Hậu Tại Xã Cồn Thoi

Để nâng cao khả năng thích ứng của cộng đồng, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và các tổ chức xã hội. Các giải pháp này bao gồm việc nâng cao nhận thức, đào tạo kỹ năng và hỗ trợ tài chính cho người dân.

5.1. Tăng Cường Đào Tạo Và Nâng Cao Nhận Thức

Các chương trình đào tạo về kỹ thuật canh tác bền vững và quản lý tài nguyên sẽ giúp người dân nâng cao khả năng thích ứng với BĐKH. Việc này cần được thực hiện thường xuyên và liên tục.

5.2. Hỗ Trợ Tài Chính Và Chính Sách

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính cho người dân trong việc chuyển đổi sinh kế và đầu tư vào các công nghệ mới. Chính quyền địa phương cần tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận các nguồn vốn.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Đánh Giá Tính Dễ Bị Tổn Thương

Đánh giá tính dễ bị tổn thương do BĐKH tại xã Cồn Thoi là một bước quan trọng trong việc xây dựng các chiến lược thích ứng hiệu quả. Tương lai của cộng đồng phụ thuộc vào khả năng thích ứng và sự hỗ trợ từ các bên liên quan.

6.1. Tương Lai Của Các Giải Pháp Thích Ứng

Các giải pháp thích ứng cần được cập nhật và điều chỉnh theo tình hình thực tế. Sự tham gia của cộng đồng trong quá trình này là rất quan trọng.

6.2. Vai Trò Của Các Tổ Chức Trong Việc Hỗ Trợ

Các tổ chức phi chính phủ và chính quyền địa phương cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các chương trình hỗ trợ cho người dân, nhằm nâng cao khả năng thích ứng với BĐKH.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang gây áp lực nghiêm trọng lên các dải ven biển trũng thấp, nơi tập trung phần lớn dân cư sinh sống dựa vào nông nghiệp và thủy sản. Tại Việt Nam, dải đồng bằng ven biển châu thổ sông Hồng là khu vực chịu rủi ro phơi nhiễm cao trước triều cường, xâm nhập mặn và các hình thái thời tiết cực đoan. Huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình là vùng đất bồi tụ ven biển với tốc độ lấn biển hàng năm từ 80 đến 100 mét, song địa hình trũng thấp chỉ cao trung bình từ 1 đến 2 mét so với mực nước biển khiến hệ thống sinh kế nơi đây đặc biệt nhạy cảm với các biến động khí hậu.

Xã Cồn Thoi có tổng diện tích tự nhiên 742,52 ha, nằm cách bờ biển khoảng 7 km về phía bắc và thuộc vùng chuyển tiếp của Khu dự trữ sinh quyển thế giới châu thổ sông Hồng. Đời sống của hơn 10 xóm dân cư tại địa bàn phụ thuộc chặt chẽ vào hoạt động trồng lúa, trồng màu và nuôi trồng thủy sản. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm phân tích các biểu hiện khí hậu cực đoan qua chuỗi số liệu quan trắc 52 năm (1964 - 2016), đồng thời lượng hóa mức độ tổn thương sinh kế của cộng đồng địa phương thông qua hai công cụ: Chỉ số tổn thương sinh kế (LVI) và Chỉ số tổn thương theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (LVI-IPCC).

Phạm vi nghiên cứu tập trung thu thập dữ liệu vi mô tại xã Cồn Thoi trong giai đoạn từ tháng 6/2016 đến tháng 10/2017. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác, đo lường 8 nhóm nhân tố sinh kế then chốt, hỗ trợ đắc lực cho chính quyền cơ sở trong việc xây dựng các kế hoạch hành động thích ứng khí hậu và chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp hai nền tảng lý thuyết chủ đạo trong phân tích rủi ro môi trường và sinh kế nông thôn: Khung sinh kế bền vững (SLA) do Bộ Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID) ban hành và Khung đánh giá tính dễ bị tổn thương của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC). Khung sinh kế DFID đặt con người làm trung tâm, xem xét sự tương tác giữa 5 nguồn vốn sinh kế: vốn tự nhiên, vốn vật chất, vốn tài chính, vốn con người và vốn xã hội trước các cú sốc môi trường.

Lý thuyết của IPCC phân tích tính dễ bị tổn thương như một hàm số cấu thành từ 3 tác nhân đóng góp: Sự phô bày (mức độ tiếp xúc với hiểm họa khí hậu), Tính nhạy cảm (mức độ bị tác động tiêu cực của các nguồn vốn sinh kế) và Khả năng thích ứng (năng lực điều chỉnh và phục hồi của hệ thống kinh tế - xã hội). Các khái niệm cốt lõi được vận dụng xuyên suốt gồm Biến đổi khí hậu theo Công ước Khung của Liên Hợp Quốc (UNFCCC 1992), Thời tiết cực đoan và Tính dễ bị tổn thương về sinh kế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm chuỗi số liệu khí tượng quan trắc liên tục trong 52 năm (1964 - 2016) tại trạm Khí tượng Thủy văn Văn Lý kết hợp các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội định kỳ của Ủy ban nhân dân huyện Kim Sơn và Ủy ban nhân dân xã Cồn Thoi. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc kết hợp khảo sát thực địa và phỏng vấn sâu lãnh đạo địa phương.

Quy mô chọn mẫu gồm 100 hộ gia đình tại 2 xóm đại diện được lựa chọn bằng phương pháp bốc thăm có điều chỉnh: xóm 8B (khu vực gần biển) và xóm 7C (khu vực xa biển hơn). Mỗi xóm thực hiện khảo sát 50 hộ, chia đều thành 25 hộ khá giả và 25 hộ nghèo, với tiêu chí chủ hộ có độ tuổi trên 45 tuổi nhằm đảm bảo tính am hiểu và kinh nghiệm quan sát diễn biến khí hậu qua nhiều thập kỷ.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm chuyên dụng, áp dụng phân tích thống kê mô tả, phân tích tương quan và kiểm định ANOVA để đánh giá xu thế biến đổi nhiệt độ, lượng mưa. Phương pháp tính toán LVI và LVI-IPCC của tác giả Hahn và cộng sự được lựa chọn nhờ khả năng chuẩn hóa đa chỉ số về thang đo phi thứ nguyên từ 0 đến 1, giúp lượng hóa khách quan 8 lĩnh vực: nhân khẩu, chiến lược sinh kế, mạng lưới xã hội, sức khỏe, vốn tài chính, nhà cửa - đất sản xuất, nguồn nước, thảm họa thiên nhiên và BĐKH. Quá trình thu thập và phân tích dữ liệu hoàn tất trong timeline từ ngày 1/6/2016 đến ngày 1/10/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích chuỗi số liệu khí tượng hơn 50 năm cho thấy nền nhiệt địa bàn có xu thế ấm lên rõ nét. Nhiệt độ tối thấp trung bình năm tăng 0,16°C mỗi thập kỷ (với ý nghĩa thống kê P < 0,05), nhiệt độ tối cao tăng 0,11°C mỗi thập kỷ (P > 0,1). Nền nhiệt vụ xuân tăng mạnh hơn vụ mùa, với mức tăng từ 0,19°C (nhiệt độ tối cao) đến 0,20°C mỗi thập kỷ (nhiệt độ tối thấp). Ngược lại, lượng mưa cực đoan có xu hướng suy giảm mạnh sau năm 1980. Trước năm 1980, số ngày có lượng mưa từ 100 mm trở lên trong vụ mùa dao động từ 20 đến 35 ngày; sau năm 1980, con số này chỉ đạt tối đa khoảng 7 ngày (ghi nhận vào các năm 1985 và 2015), thậm chí nhiều năm hoàn toàn không xuất hiện ngày mưa lớn trên 100 mm như năm 1995, 1997, 1999 và 2004.

Đánh giá chỉ số tổn thương sinh kế cho thấy xóm 8B (gần biển) có giá trị LVI bằng 0,464, cao hơn 15,4% so với xóm 7C (LVI đạt 0,402). Cả hai địa bàn đều nằm trong ngưỡng tổn thương cao (quy ước từ 0,4 đến 0,7). Khi quy đổi sang chỉ số LVI-IPCC, xóm 8B có mức độ phô bày hiểm họa cao hơn xóm 7C là 0,046 điểm, trong khi năng lực thích ứng của xóm 8B (0,598) lại thấp hơn xóm 7C (0,639). Kết quả tổng hợp chỉ số LVI-IPCC của xóm 8B đạt mức 0,489, cao hơn đáng kể so với mức 0,401 của xóm 7C.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về mức độ tổn thương sinh kế bắt nguồn trực tiếp từ khoảng cách địa lý và khả năng tiếp cận nguồn lực. Các phát hiện có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ mạng nhện đa giác 8 trục thể hiện 8 yếu tố chính của LVI và biểu đồ thanh ngang so sánh 3 hợp phần IPCC. Qua biểu đồ trực quan, xóm 8B thể hiện diện tích đa giác mở rộng hơn ở các trục thảm họa thiên nhiên, đất sản xuất và vốn tài chính do vị trí tiếp giáp đê biển chịu tác động trực diện từ triều cường, gió bão và hiện tượng xâm nhập mặn. Ngược lại, xóm 7C nằm sâu trong nội đồng có mạng lưới xã hội gắn kết hơn và hạ tầng nhà ở kiên cố hơn.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu sinh kế ven biển tại các vùng duyên hải Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nơi "khoảng cách vật lý tới biển tỷ lệ thuận với rủi ro mất an toàn sinh kế". Về mặt thực tiễn, cộng đồng dân cư Cồn Thoi đã chủ động áp dụng các giải pháp tại chỗ như chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản, đưa các giống lúa lai ngắn ngày chịu mặn vào gieo cấy, sử dụng màng phủ nilon và tôn cao luống đất để phòng chống úng ngập và rét hại.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu tổn thương sinh kế và nâng cao năng lực chống chịu cho cộng đồng ven biển Cồn Thoi, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được kiến nghị thực hiện:

Thứ nhất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng và mùa vụ thích ứng. Ủy ban nhân dân xã Cồn Thoi phối hợp cùng Phòng Nông nghiệp huyện Kim Sơn rà soát, chuyển đổi linh hoạt 100% diện tích đất trũng nhiễm mặn sang mô hình xen canh lúa - rươi hoặc nuôi thủy sản nước lợ. Mục tiêu nâng giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích thêm 20% đến 25% trong lộ trình 2018 - 2022.

Thứ hai, nâng cấp hạ tầng thủy lợi và đê điều phòng hộ. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Ninh Bình chủ trì triển khai kiên cố hóa hệ thống đê bao ven sông Đáy, nạo vét 100% các trục kênh dẫn tiêu thoát lũ liên xóm trước mùa mưa bão năm 2020, hạn chế tình trạng ngập úng cục bộ và ngăn chặn triều cường xâm nhập sâu.

Thứ ba, thiết lập quỹ tín dụng vi mô hỗ trợ sinh kế bền vững. Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Kim Sơn liên kết với Hội Phụ nữ và Hội Nông dân xã mở rộng các gói vay vốn ưu đãi lãi suất thấp cho tối thiểu 80% hộ nghèo và cận nghèo tại xóm 8B và xóm 7C giai đoạn 2018 - 2025, tạo nguồn vốn dự phòng phục hồi sản xuất sau thiên tai.

Thứ tư, đào tạo kỹ thuật và tăng cường cảnh báo sớm. Trung tâm Khuyến nông tổ chức định kỳ 4 đợt tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ thuật canh tác che phủ luống vượt lũ, phòng trừ sâu bệnh sinh học và diễn tập sơ tán thiên tai, đảm bảo trên 90% hộ nông dân tham gia đầy đủ trước năm 2021.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Cán bộ quản lý môi trường và cơ quan hoạch định chính sách cấp huyện, xã: Nghiên cứu cung cấp khung phương pháp lượng hóa LVI chi tiết, đóng vai trò tài liệu tham chiếu trực tiếp để xây dựng Kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu cấp địa phương theo hướng dẫn của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học khối ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên, Biến đổi Khí hậu: Công trình là tài liệu học thuật mẫu mực trong việc áp dụng mô hình toán định lượng LVI của Hahn và khung phân tích LVI-IPCC kết hợp xử lý chuỗi khí tượng dài hạn qua kiểm định ANOVA.

Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) và đơn vị phát triển cộng đồng: Dữ liệu vi mô từ 100 hộ dân là cơ sở thực chứng giá trị giúp thiết kế các dự án viện trợ sinh kế, tín dụng vi mô và nâng cao năng lực chống chịu thiên tai tại dải ven biển châu thổ sông Hồng.

Sinh viên chuyên ngành Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: Luận văn cung cấp bài học thực tế sinh động về các mô hình canh tác thích ứng, kỹ thuật làm luống, che phủ và chuyển dịch mùa vụ tại các vùng bãi bồi ven biển.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao chỉ số tổn thương sinh kế (LVI) của xóm 8B (0,464) lại cao hơn xóm 7C (0,402)? Xóm 8B nằm sát vùng đê biển, chịu tác động trực diện từ bão gió, triều cường và xâm nhập mặn. Tỷ lệ phụ thuộc nhân khẩu và tỷ lệ hộ nghèo tại xóm 8B cao hơn, trong khi diện tích đất sản xuất nông nghiệp thường xuyên bị ngập úng cục bộ, khiến nguồn vốn sinh kế dễ bị suy giảm nghiêm trọng so với xóm 7C ở sâu trong nội đồng.

Xu thế nhiệt độ tại xã Cồn Thoi trong hơn 50 năm qua biến đổi như thế nào? Theo số liệu trạm Văn Lý giai đoạn 1964 - 2016, nhiệt độ tối thấp trung bình tăng 0,16°C mỗi thập kỷ và nhiệt độ tối cao tăng 0,11°C mỗi thập kỷ. Đặc biệt, nền nhiệt vụ xuân ghi nhận xu thế ấm lên rõ rệt nhất với mức tăng dao động từ 0,19°C đến 0,20°C mỗi thập kỷ.

Khung đánh giá LVI-IPCC bao gồm những tác nhân đóng góp nào? Chỉ số LVI-IPCC tích hợp 8 lĩnh vực thành 3 tác nhân: Sự phô bày (gồm thảm họa thiên nhiên và BĐKH), Năng lực thích ứng (hồ sơ nhân khẩu, chiến lược sinh kế, mạng lưới xã hội) và Tính dễ tổn thương/nhạy cảm (sức khỏe, vốn tài chính, nhà cửa - đất đai, nguồn nước). Giá trị chỉ số dao động từ -1 đến 1.

Người dân xã Cồn Thoi đã thực hiện những giải pháp kỹ thuật nào để ứng phó với rét đậm và úng ngập? Trong canh tác thực tế, người dân đã chủ động làm luống cao, sử dụng màng phủ nilon để giữ ấm chân mạ và chống úng, thay thế giống lúa cũ bằng các giống lai ngắn ngày chịu rét, đồng thời chuyển đổi thời vụ gieo cấy nhằm tránh các đợt rét nàng Bân và bão muộn.

Giá trị đóng góp lớn nhất của nghiên cứu này đối với thực tiễn địa phương là gì? Luận văn đã lượng hóa chính xác mức độ tổn thương sinh kế cấp cơ sở, chỉ ra sự khác biệt về rủi ro giữa các xóm ven biển và nội đồng, từ đó đưa ra hệ thống giải pháp thích ứng 4 trụ cột có tính khả thi cao phục vụ trực tiếp cho công tác quy hoạch phát triển bền vững của huyện Kim Sơn.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh sự biến đổi rõ nét của các yếu tố khí hậu tại Kim Sơn qua 52 năm với xu thế tăng nhiệt độ tối thấp 0,16°C/thập kỷ và sự suy giảm mạnh các đợt mưa lớn trên 100 mm sau năm 1980.
• Lượng hóa thành công mức độ tổn thương sinh kế bằng chỉ số LVI, xác định xóm 8B (0,464) và xóm 7C (0,402) đều thuộc ngưỡng tổn thương cao.
• Đánh giá toàn diện các tác nhân LVI-IPCC, khẳng định tính phơi nhiễm cao hơn và năng lực thích ứng thấp hơn của khu vực cận biển (chỉ số LVI-IPCC xóm 8B đạt 0,489 so với 0,401 của xóm 7C).
• Tổng kết các giải pháp thích ứng tại chỗ của người dân và đề xuất 4 nhóm khuyến nghị đồng bộ về chuyển đổi mùa vụ, kiên cố hạ tầng đê kè, hỗ trợ tín dụng và tập huấn cộng đồng.
• Đóng góp bộ cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác, làm mô hình điểm để nhân rộng đánh giá tổn thương sinh kế cho các xã ven biển thuộc vùng đồng bằng sông Hồng trong giai đoạn 2020 - 2025.

Quý độc giả, cán bộ quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn tài liệu luận văn để ứng dụng chi tiết bộ chỉ thị LVI vào các chương trình ứng phó biến đổi khí hậu tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM BÙI THỊ HÒA ĐÁNH GIÁ TÍNH DỄ BỊ TỔN THƯƠNG VỀ SINH KẾ DO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI XÃ CỒN THOI, HUYỆN KIM SƠN, TỈNH NINH BÌNH VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học: T.S Nguyễn Thị Bích Yên NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm Tác giả luận văn Bùi Thị Hòa i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới T.S Nguyễn Thị Bích Yên đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Sinh thái nông nghiệp, Khoa Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Ủy ban nhân dân xã Cồn Thoi, ban lãnh đạo, cán bộ phòng tài nguyên môi trường, phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Kim Sơn đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm Tác giả luận văn Bùi Thị Hòa ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng. vi Danh mục hình.

vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Giả thuyết khoa học.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Phạm vi nghiên cứu.

Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học hoặc thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Biến đổi khí hậu và các tác động của biến đổi khí hậu. Một số định nghĩa về BĐKH.

Biểu hiện của BĐKH. Nguyên nhân gây nên BĐKH. Thực trạng và xu hướng BĐKH trên thế giới. Thực trạng và xu hướng BĐKH ở Việt Nam.

Tính dễ bị tổn thương bới BĐKH. Những khái niệm về tính dễ bị tổn thương đối với BĐKH. Sinh kế và tính dễ bị tổn thương về sinh kế do BĐKH. Khái niệm về khung sinh kế.

Các nghiên cứu về tính dễ bị tổn thương bới BĐKH. Thích ứng với BĐKH. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. 30 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng/ vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp phân tích số liệu. Kết quả và thảo luận.

Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội xã Cồn Thoi. Điều kiện tự nhiên xã Cồn Thoi. Điều kiện kinh tế - xã hội. Đánh giá biểu hiện BĐKH trên địa bàn nghiên cứu những năm gần đây.

Đánh giá sự tổn thương do BĐKH tác động đến sinh kế cộng đồng dân cư theo chỉ số lvi. Đánh giá sự tổn thương do BĐKH tác động đến sinh kế cộng đồng dân cư theo chỉ số LVI - IPCC. Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực thích ứng và cải thiện sinh kế. Kết luận và kiến nghị.

60 Tài liệu tham khảo. 65 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng việt AMS Hiệp hội Khí tượng Mỹ BĐKH Biến đổi khí hậu ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐBSH Đồng bằng sông Hồng GDP Tổng sản phẩm quốc nội IPPC Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu UBND Ủy ban nhân dân UNDP Chương trình Phát triển của Liên hiệp quốc v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Sự đóng góp của các yếu tố theo IPCC đến các yếu tố tổn thương chính 33 Bảng 4. Cơ cấu sử dụng đất của xã Cồn Thoi.

Cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp xã Cồn Thoi. Xu hướng thay đổi nhiệt độ và lượng mưa trên từng thập kỉ giai đoạn từ 1964-2016. Giá trị các yếu tố chính, yếu tố phụ và chỉ số LVI xóm 8B và xóm 7C, xã Cồn Thoi. Chỉ số các yếu tố đóng góp tính dễ bị tổn thương theo IPCC và chỉ số dễ bị tổn thương LVI-IPCC ở Xóm 8B và 7C, xã Cồn Thoi.

56 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Số lượng các đợt nắng nóng hàng năm trên cả nước. Số đợt mưa lớn diện rộng ở Việt Nam trong giai đoạn 1993-2012. Xu thế biến đổi số ngày sương muối trung bình khu vực Tây Bắc.

Khung sinh kế theo DFID. Mô hình sự đóng góp của các yếu tố theo IPCC đến các yếu tố tổn thương chính. Vị trí địa lý xã Cồn Thoi (xóm 7C và 8B là 2 xóm được chọn theo vị xa và gần biển để điều tra). Trung bình nhiệt độ tối cao, trung bình nhiệt độ tối thấp và trung bình lượng mưa theo tháng giai đoạn 1964-2016.

Cơ cấu giống lúa theo vụ năm 2016. Xu hướng thay đổi số ngày có lượng mưa >=100mm trong vụ mùa, giai đoạn 1964 – 2016. So sánh các yếu tố chính LVI của xóm 8B và xóm 7C, xã Cồn Thoi (LVI=0 cho biết mức tổn thương thấp nhất; LVI=1 cho biết mức tổn thương cao nhất). Phân bố các yếu tố của LVI – IPCC.

56 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Bùi Thị Hòa Tên luận văn: “Đánh giá tính dễ bị tổn thương về sinh kế do biến đổi khí hậu tại xã Cồn Thoi, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình và đề xuất các giải pháp thích ứng”. Ngành: Khoa học môi trường Mã Số: 60 44 03 01 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Đề tài này nhằm nghiên cứu tính dễ bị tổn thương về sinh kế của cộng đồng xã Cồn Thoi, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình trước BĐKH và đề xuất các giải pháp thích ứng. Phương pháp nghiên cứu Số liệu khí tượng từ năm 1964-2016 được thu thập tại trạm Khí tượng thủy văn gần điểm nghiên cứu nhằm đánh giá sự BĐKH thông qua phân tích thống kê tương quan và ANOVA. Phương pháp phỏng vấn hộ dân sử dụng bảng hỏi có cấu trúc được áp dụng nhằm đánh giá tính dễ bị tổn thương về sinh kế.

Kết quả chính và kết luận Kết quả nghiên cứu cho thấy nhìn chung nhiệt độ trung bình năm tăng cũng khá cao, nhiệt độ tối thấp tăng 0,16 độ C/thập kỉ (P<0,05), nhiệt độ tối cao tăng 0,11 độ C/thập kỉ (P>0,1). Nền nhiệt vụ xuân có xu hướng tăng mạnh hơn vụ mùa khi tăng từ 0,19 (nhiệt độ tối cao) – 0,20 độ C/thập kỉ (nhiệt độ tối thấp), trong khi vụ mùa tăng từ 0,13 (nhiệt độ tối cao) - 0,20 độ C/thập kỉ (nhiệt độ tối thấp). Lượng mưa có sự suy giảm mạnh mẽ nhất là từ giai đoạn 1980 trở đi. Trong khi trước năm 1980, số ngày có lượng mưa ≥100 mm vào vụ mùa dao động trong khoảng 20 – 35 ngày thì từ sau năm 1980 trở đi, con số đó chỉ cao nhất là khoảng 7 ngày (năm 1985 và năm 2015), có năm không có ngày nào lượng mưa đạt mức 100 mm ( năm 1995, 1997, 1999 và 2004).

Giá trị chỉ số tổn thương sinh kế (LVI) của xóm 8B (bằng 0,464) cao hơn xóm 7C (bằng 0,402), cho thấy tính dễ tổn thương của xóm 8B cao hơn so với xóm 7C. Sự phô bày (sự thể hiện của tác động) ở xóm 8B cao hơn xóm 7C là 0,046; khả năng thích ứng của xóm 8B (bằng 0,598) thấp hơn xóm 7C (bằng 0,639). Do đó, tính dễ bị tổn thương của xóm 8B (bằng 0,489) cao hơn xóm 7C (bằng 0,401). Người dân đã áp dụng một số biện pháp nhằm thích ứng với biến đổi khí hậu như: thay đổi cơ cấu cây trồng từ trồng lúa sang nuôi trồng thủy sản, thay đổi lịch thời vụ gieo trồng, thay đổi giống cây trồng, sử dụng các loại giống lai năng suất cao, ngắn viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngày có khả năng chịu hạn, chịu rét.

Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để diệt trừ sâu bệnh, một số biện pháp kỹ thuật như: phủ nilon, làm luống, che phủ để tránh rét, tránh úng. Từ thực tế và những đặc điểm rút ra trong quá trình nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực thích ứng và cải thiện sinh kế của người dân như tuyên truyền, vận động nhân dân thay đổi nếp nghĩ, cách làm và mạnh dạn trong sản xuất, kinh doanh; tổ chức các lớp tập huấn cho người dân về phòng, tránh và biện pháp giảm thiểu thiệt hại do ảnh hưởng của BĐKH đến đời sống… ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] THESIS ABSTRACT Master candidate: Bui Thi Hoa Thesis title: "Livelihood vulnerability assessment to climate change in Con Thoi Commune, Kim Son district, Ninh Binh province". Major: Environment Code number: 60 44 03 01 Educational organization: Viet Nam National University of Agriculture Research Objectives This project aims to study the vulnerability of the livelihoods to climate change in Con Thoi commune, Kim Son district, Ninh Binh province, and propose adaptation measures. Research Methods Meteorological data from 1964 to 2016 were collected at the hydro- meteorological station near the study site to assess climate change through correlative statistical analysis and ANOVA.

Household interviewing method using a structured questionnaire was used to assess livelihood vulnerability. Main findings and conclusions The research results show that the average annual temperature increase is quite high, low temperature increases 0.05), the maximum temperature increases 0.