MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là cơ sở của sản xuất nông nghiệp, là đối tượng lao động độc đáo đồng thời cũng là môi trường sản xuất ra lương thực , thực phẩm với giá thành thấp nhất , là một nhân tố quan trọng của môi trường sống và trong nhiều trường hợp lại chi phối sự phát triển hay hủy diệt các nhân tố khác của môi trường.Vì vậy ,chiến lược sử dụng đất hợp lý là một phần của chiến lược nông nghiệp sinh thái bền vững của tất cả các nước trên thế giới cũng như của nước ta hiện nay.[13] Nông nghiệp là hoạt động sản xuất cổ nhất và cơ bản nhất của loài người. Hầu hết các nước trên thế giới đều phải xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác tiềm năng của đất , lấy đó làm bàn đạp cho việc phát triển các ngành khác. Vì vậy , tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên đất hợp lý, có hiệu quả cao theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đang trở thành vấn đề mang tính toàn cầu.
Mục đích của việc sử dụng đất là làm thế nào để bắt nguồn tư liệu có hạn này mang lại hiệu quả kinh tế , hiệu quả sinh thái , hiệu quả xã hội cao nhất , đảm bảo lợi ích trước mắt và lâu dài [10]. Nói cách khác , mục tiêu hiện nay của loàingười là phấn đấu xây dựng một nền nông nghiệp toàn diện về kinh tế , xã hội , môi trường một các bền vững. Để thực hiện mục tiêu này cần bắt đầu từ nâng cao hiệu quả sử dụng đất trong nông nghiệp một cách toàn diện, như G.S Bùi Huy Đáp đã viết “ phải bảo vệ một cách khôn ngoan tài nguyên đất còn lại cho một nền sản xuất nông nghiệp bền vững”.Buringh , toàn bộ đất có khả năng sản xuất nông nghiệp của thế giới chừng 3,3 tỷ ha. Đất trồng trọt thế giới đạt 1,5 tỷ ha(chiếm 10,8% tổng số đất đai và 46% đất có khả năng nông nghiệp ).
Theo FAO (Tổ chức Lương thực nông nghiệp thế giới của Liên hợp quốc ), một số kết quả đạt được của quá trình sử dụng đất nông nghiệp như năng suất lúa mỳ 18 tạ/ha; năng suất lúa nước bình quân đạt 27,7 tạ/ha; năng suất ngô bình quân đạt 30 tạ/ha. Tuy nhiên , hàng năm thế giới thiếu khoảng 150-200 triệu tấn lương thực. Thêm vào đó , hàng năm có khoảng 5-6 triệu ha đất nông nghiệp bị mất đi do tình trạng thoái hóa hoặc bị hủy hoại vì sử dụng không đúng mức[7]. n 2 Xã hội ngày càng phát triển , trình độ khoa học kỹ thuật ngày càng cao, con người tìm ra nhiều phương thức sử dụng đất có hiệu quả hơn.
Tuy nhiên do có sự khác nhau về chất lượng, mỗi loại đất bao gồm những yếu tố thuận lợi và hạn chế cho việc khai thác và sử dụng(chất lượng đất thể hiện ở yếu tố tự nhiên vốn có của đất như địa hình , thành phần cơ giới , hàm lượng các chất dinh dưỡng , chế độ nước, độ chua , độ mặn) nên phương thức sử dụng đất cũng khác nhau ở mỗi vùng , mỗi khu vực, mỗiđiều kiện kinh tế cụ thể. Theo số liệu thống kê của Bộ Tài Nguyên – Môi Trường và Tổng cục Thống kê năm 2003, Việt Nam có tổng diện tích tự nhiên là 32.456ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chỉ có 9,345 triệu ha , chiếm 24,8%. Bình quân đất tự nhiên trên đầu người là 0,43 ha bằng 1/7 mức bình quân thế giới. Bình quân đất nông nghiệp trên đầu người là 1230 m2 bằng 1/3 mức bình quân thế giới.
Mặt khác , đất nông nghiệp phân bố không đồng đều, tập trung chủ yếu ở khu vực đồng bằng. Chính vì vậy, việc sử dụng đất hợp lý , khoa học , nâng cao hiệu quả sử dụng đất là nhiệm vụ cấp bách , lâu dài của Đảng và Nhà nước ta. Thực tế , trong những năm qua , đã có nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả như tiến hành giao quyền sử dụng đất lâu dài, ổn định cho người sử dụng đất , hoàn thiện hệ thống thủy lợi, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đa dạng hóa các giống cây tốt, năng suất cao vào sản suất , nhờ đó mà tăng năng suất cây trồng, hiệu quả sử dụng đất tăng lên rõ rệt. Trong đó , việc thay đổi cơ cấu cây trồng , sử dụng giống mới với năng suất và chất lượng cao, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật có biểu hiện ảnh hưởng rõ rệt đến hiệu quả sử dụng đất.
Khai thác tiềm năng đất đai sao cho đạt hiệu quả cao nhất là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết, đảm bảo cho sự phát triển của sản suất nông nghiệp cũng như sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước. Cần phải có các công trình nghiên cứu khoa học, đánh giá thực trạng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp , nhằm phát hiện ra các yếu tố tích cực và hạn chế , từ đó làm cơ sở để định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp, thiết lập các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. n 3 Đông Qúy là một xã thuần nông nên nông nghiệp vẫn là nền sản xuất chính tuy nhiên hiện nay trên địa bàn xã quá trình công nghiệp hóa , hiện đại hóa đang diễn ra mạnh mẽ , quá trình này đang gây áp lực mạnh tới việc sử dụng đất đai, chuyển đổi cơ cấu đất đai và cơ cấu lao động đặc biệt là việc chuyển diện tích đất nông nghiệp sang sử dụng vào mục đích khác đòi hỏi xã Đông Qúy cần phải phát huy được thế mạnh về tiềm năng đất đai cũng như lao động của mình. Đồng thời để đáp ứng được yêu cầu phát triển chung của đất nước, xã cần có những định hướng lớn trong chiến lược phát triển kinh tế- xã hội một cách toàn diện đặc biệt phải quan tâm đến vấn đề sản xuất nông nghiệp.
Đánh giá tiềm năng đất đai để biết được quỹ đất và khả năng hiện có từ đó chỉ ra phương hướng sử dụng đất hợp lý, có hiệu quả là việc làm cần thiết. Vì vậy, để giúp người dân lựa chọn được phương thức sản xuất phù hợp trong điều kiện cụ thể của xã, nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển nền nông nghiệp bền vững là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết. Với lý do này, chúng tôi thực hiện đề tài: “Đánh giá tiềm năng đất đai và định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của xã Đông Qúy , huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình”. Mục đích - Nghiên cứu đặc điểm của các loại hình sử dụng đất trong mối quan hệ giữa tài nguyên đất , môi trường và điều kiện sinh thái nông nghiệp.
- Trên cơ sở nguồn tài liệu đánh giá tiềm năng đất đai, xác định mức độ thích hợp đất đai hiện tại trên địa bàn xã Đông Qúy từ đó xác định các loại hình sử dụng đất thích hợp cho tương lai. - Định hướng sử dụng đất nông nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất tại xã Đông Qúy. Yêu cầu - Đánh giá lợi thế và hạn chế về điều kiện tự nhiên , kinh tế - xã hội tác động đến việc sử dụng đất nông nghiệp. - Đánh giá tiềm năng đất nông nghiệp, xác định đặc điểm của các loại hình sử dụng đất.
n 4 - Định hướng sử dụng đất nông nghiệp của xã Đông Qúy, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình. Ý nghĩa của đề tài - Củng cố kiến thức đã được tiếp thu trong nhà trường và những kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài. - Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng đất của đât sản xuất nông nghiệp từ đó đề xuất được những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao.
n 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Vấn đề hiệu quả sử dụng đất và đánh giá hiệu quả sử dụng đất Sử dụng các nguồn tài nguyên có hiệu quả cao trong sản xuất để đảm bảo phát triển một nền nông nghiệp bền vững là xu thế tất yếu đối với các nước trên thế giới. Từ khi biết sử dụng đất đai vào mục đích sinh tồn của mình, đất đai đã trở thành cơ sở cần thiết cho sự sống và sự phát triển tương lai của con người. Khi dân số còn ít để đáp ứng nhu cầu về lương thực thực phẩm của mình thì con người đã khai thác từ đất khá dễ dàng và không gây ra ảnh hưởng đến đất đai.
“ Nhưng ngày nay mật độ dân số ngày càng tăng, đặc biệt là ở các nước đang phát triển thì vấn đề đảm bảo lương thực cho sự gia tăng dân số đã trở thành sức ép ngày càng mạnh mẽ lên đất đai. Diện tích đất đai thích hợp cho sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, con người đã phải mở mang thêm diện tích đất nông nghiệp trên những vùng đất không thích hợp cho sản xuất, hậu quả đã gây ra quá trình thoái hóa đất diễn ra một cách nghiêm trọng” (Smyth & julian Dumaski 1993 ). Sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí cây trồng, vật nuôi là một trong những vấn đề bức súc hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới. Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học mà còn là sự mong muốn của nông dân, những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp.[15] Sử dụng đất đai có hiệu quả là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người – đất trong tổ hợp với các nguồn tài nguyên khác và môi trường.
Căn cứ vào nhu cầu của thị trường , thực hiện đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi trên cơ sở lưạ chọn các sản phẩm có yêu thế ở từng địa phương, từ đó nghiên cứu áp dụng công nghệ mới nhằm làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao, đó là một trong những điều kiện tiên quyết để phát triển được nền nông nghiệp hướng về xuất khẩu có tính ổn định và bền vững, đồng thời phát huy tôi đa công dụng của đất nhằm đạt tới hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường cao nhất. * Các nội dung và nhiệm vụ sử dụng đất được thể hiện ở: - Sử dụng hợp lý về không gian để hình thành hiệu quả kinh tế không gian sử dụng đất.