Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng công tác thẩm định phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng thẩm định, phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản tại Cao Bằng.

• Tác giả: Lý Thị Lương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Văn Thơ
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá thực trạng công tác thẩm định, phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• Ý nghĩa khoa học của đề tài
• Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận về cải tạo phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Căn cứ pháp lý để thực hiện cải tạo phục hồi môi trường
• 1.2. Tình hình nghiên cứu cải tạo phục hồi môi trường trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu cải tạo phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu công tác cải tạo phục hồi môi trường ở Việt Nam
• 1.2.3. Các nghiên cứu về công tác cải tạo phục hồi môi trường tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp điều tra thu thập tài liệu thứ cấp
• 2.5.2. Phương pháp điều tra thu thập tài liệu sơ cấp
• 2.5.3. Phương pháp đánh giá về công tác cải tạo phục hồi môi trường
• 2.5.4. Phương pháp phân tích, xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khái quát công tác khai thác khoáng sản và bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• 3.1.1. Thực trạng công tác khai thác khoáng sản
• 3.1.2. Bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản
• 3.2. Thực trạng công tác lập, thẩm định, phê duyệt và sau thẩm định Phương án cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• 3.2.1. Công tác lập phương án cải tạo phục hồi môi trường
• 3.2.2. Công tác thẩm định phương án cải tạo phục hồi môi trường
• 3.2.3. Công tác hậu thẩm định Phương án cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• 3.3. Kết quả điều tra phỏng vấn chủ cơ sở khai thác khoáng sản, người dân sinh sống quanh các khu mỏ về công tác cải tạo phục hồi môi trường
• 3.4. Đánh giá thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng công tác lập, thẩm định, phê duyệt và sau phê duyệt phương án cải tạo phục hồi môi trường trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• 3.4.1. Tồn tại và khó khăn
• 3.4.2. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động CTPHMT trên địa bàn tỉnh Cao Bằng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thẩm định phê duyệt

Thẩm định phê duyệt là quá trình quan trọng trong việc đánh giá và xác nhận tính khả thi của các phương án cải tạo môi trường sau khai thác khoáng sản. Tại Cao Bằng, công tác này được thực hiện bởi các cơ quan chức năng, bao gồm việc xem xét hồ sơ, đánh giá tác động môi trường, và kiểm tra tính tuân thủ các quy định pháp luật. Quá trình này đảm bảo rằng các phương án cải tạo không chỉ đáp ứng yêu cầu pháp lý mà còn mang lại hiệu quả thực tiễn trong việc phục hồi môi trường.

1.1. Quy trình thẩm định

Quy trình thẩm định phê duyệt tại Cao Bằng bao gồm các bước: tiếp nhận hồ sơ, đánh giá tính khả thi, kiểm tra hiện trường, và ra quyết định phê duyệt. Các cơ quan chức năng sử dụng các tiêu chí cụ thể để đánh giá, bao gồm tính toàn diện của phương án, khả năng phục hồi môi trường, và sự phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

1.2. Thách thức trong thẩm định

Một trong những thách thức lớn trong công tác thẩm định phê duyệt là sự thiếu hụt nguồn lực chuyên môn và tài chính. Ngoài ra, việc thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan cũng làm giảm hiệu quả của quá trình thẩm định. Điều này dẫn đến việc một số phương án cải tạo không được đánh giá kỹ lưỡng, gây ảnh hưởng đến chất lượng phục hồi môi trường.

II. Cải tạo môi trường

Cải tạo môi trường là hoạt động nhằm khôi phục lại trạng thái tự nhiên của môi trường sau quá trình khai thác khoáng sản. Tại Cao Bằng, các phương án cải tạo thường bao gồm việc san lấp mặt bằng, trồng cây xanh, và xử lý ô nhiễm đất, nước. Mục tiêu chính là đưa môi trường về trạng thái gần với ban đầu hoặc đạt các tiêu chuẩn an toàn môi trường.

2.1. Phương pháp cải tạo

Các phương pháp cải tạo môi trường được áp dụng tại Cao Bằng bao gồm việc sử dụng các kỹ thuật sinh học như trồng cây phủ xanh, và các kỹ thuật vật lý như san lấp mặt bằng. Các phương pháp này được lựa chọn dựa trên đặc điểm địa hình và mức độ ô nhiễm của khu vực khai thác.

2.2. Hiệu quả cải tạo

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc cải tạo môi trường, hiệu quả thực tế vẫn còn hạn chế. Nguyên nhân chính là do thiếu nguồn lực tài chính và sự giám sát chặt chẽ trong quá trình thực hiện. Nhiều khu vực sau cải tạo vẫn chưa đạt được các tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

III. Khai thác khoáng sản

Khai thác khoáng sản là hoạt động kinh tế quan trọng tại Cao Bằng, mang lại nguồn thu lớn cho địa phương. Tuy nhiên, hoạt động này cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, bao gồm ô nhiễm đất, nước, và không khí. Việc quản lý và giám sát hoạt động khai thác là cần thiết để hạn chế các tác động này.

3.1. Tác động môi trường

Hoạt động khai thác khoáng sản tại Cao Bằng đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, bao gồm việc làm biến dạng địa hình, ô nhiễm nguồn nước, và suy thoái đất. Các tác động này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn đe dọa sức khỏe của người dân sống xung quanh khu vực khai thác.

3.2. Quản lý khai thác

Để hạn chế các tác động tiêu cực, công tác quản lý khai thác khoáng sản tại Cao Bằng cần được tăng cường. Các biện pháp bao gồm việc áp dụng các công nghệ khai thác tiên tiến, tăng cường giám sát, và thực hiện các biện pháp phục hồi môi trường ngay trong quá trình khai thác.

IV. Đánh giá thực trạng

Đánh giá thực trạng công tác thẩm định, phê duyệt và cải tạo môi trường tại Cao Bằng cho thấy nhiều điểm cần cải thiện. Mặc dù đã có những nỗ lực trong việc thực hiện các phương án cải tạo, hiệu quả thực tế vẫn còn hạn chế do thiếu nguồn lực và sự giám sát chặt chẽ.

4.1. Thực trạng thẩm định

Thực trạng thẩm định phê duyệt tại Cao Bằng cho thấy sự thiếu đồng bộ trong quy trình và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Điều này dẫn đến việc một số phương án cải tạo không được đánh giá kỹ lưỡng, gây ảnh hưởng đến chất lượng phục hồi môi trường.

4.2. Thực trạng cải tạo

Thực trạng cải tạo môi trường tại Cao Bằng cho thấy nhiều khu vực sau cải tạo vẫn chưa đạt được các tiêu chuẩn môi trường. Nguyên nhân chính là do thiếu nguồn lực tài chính và sự giám sát chặt chẽ trong quá trình thực hiện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác khoáng sản là ngành công nghiệp mũi nhọn đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế nhưng đồng thời cũng đặt ra những thách thức môi trường nghiêm trọng như biến dạng địa mạo, sạt lở bãi thải và ô nhiễm nguồn nước. Tại tỉnh Cao Bằng, địa bàn sở hữu tiềm năng khoáng sản đa dạng với trữ lượng quặng sắt ước tính trên 50 triệu tấn và quặng bauxit trên 84,9 triệu tấn, áp lực cân bằng giữa phát triển công nghiệp và bảo tồn hệ sinh thái là vô cùng cấp bách. Trong giai đoạn từ năm 2010 đến tháng 5 năm 2019, toàn tỉnh ghi nhận 185 điểm mỏ khoáng sản, trong đó có 129 mỏ đã hết hạn hoặc trả lại giấy phép và 56 mỏ đang còn hiệu lực hoạt động.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết những bất cập trong công tác lập, thẩm định và quản lý sau phê duyệt đối với các Phương án cải tạo, phục hồi môi trường (CTPHMT). Mục tiêu cụ thể nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý hồ sơ CTPHMT, phân tích mức độ tuân thủ của các chủ mỏ và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên phạm vi toàn tỉnh Cao Bằng. Nghiên cứu thực hiện khảo sát toàn bộ 68 hồ sơ phương án đã được phê duyệt trong giai đoạn 2010 - 2019. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được lượng hóa thông qua việc xây dựng thang đo khoa học giúp nâng tỷ lệ chất lượng phương án từ mức 39,48% trong giai đoạn đầu lên mục tiêu phát triển bền vững toàn diện, góp phần bảo vệ Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng và bảo tồn tỷ lệ che phủ rừng tự nhiên đạt 75,96%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa hai nền tảng lý thuyết chính: Lý thuyết phát triển bền vững theo Báo cáo Brundtland và Khung mô hình đánh giá quản lý môi trường của Owen và Roger. Lý thuyết phát triển bền vững định hướng việc khai thác tài nguyên không làm phương hại đến khả năng phục hồi của hệ sinh thái tương lai. Khung đánh giá của Owen và Roger cung cấp phương pháp tiếp cận định lượng để lượng hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật trong quản lý môi trường.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm cốt lõi theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 và Luật Khoáng sản năm 2010:

• Cải tạo, phục hồi môi trường trong hoạt động khoáng sản.
• Ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường theo Nghị định 19/2015/NĐ-CP và Thông tư 38/2015/TT-BTNMT.
• Đánh giá tác động môi trường (ĐTM).
• Đóng cửa mỏ khoáng sản.

Hệ thống lý thuyết này tạo nền tảng vững chắc để phân tích mối quan hệ tương tác giữa 3 chủ thể: cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị tư vấn kỹ thuật và doanh nghiệp khai thác mỏ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng ngẫu nhiên để thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp từ tháng 5/2018 đến tháng 9/2019:

• Cỡ mẫu điều tra doanh nghiệp: 30 cán bộ quản lý tại 30 đơn vị khai thác mỏ đại diện cho các nhóm khoáng sản kim loại và vật liệu xây dựng.
• Cỡ mẫu điều tra cộng đồng: 40 người dân sinh sống tại các khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp quanh các khai trường mỏ.
• Cỡ mẫu chuyên gia: 10 chuyên gia giàu kinh nghiệm thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Công Thương, Sở Xây dựng tham gia đánh giá 20 bộ phiếu chuyên khảo qua 2 giai đoạn.
• Cỡ mẫu hồ sơ thứ cấp: Toàn bộ 68 hồ sơ Phương án CTPHMT được phê duyệt từ năm 2010 đến tháng 5/2019.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng đa tiêu chí thông qua công thức toán học $CT = TC \times QT \times TT$ (trong đó $CT$ là chỉ số quản lý, $TC$ là điểm tiêu chí từ 1 đến 5, $QT$ là mức độ quan trọng từ 1 đến 4, $TT$ là mức độ tuân thủ từ 1 đến 3) là nhằm loại bỏ các nhận định cảm tính. Hệ thống phân tích được cấu trúc thành 4 bộ tiêu chí chuẩn hóa: bộ tiêu chí chất lượng phương án (29 tiêu chí), bộ tiêu chí thẩm định (35 tiêu chí), bộ tiêu chí hậu kiểm cơ quan nhà nước (12 tiêu chí) và bộ tiêu chí hậu kiểm chủ mỏ (10 tiêu chí).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, chất lượng lập phương án CTPHMT có sự tiến bộ vượt bậc. Tỷ lệ đánh giá chất lượng trung bình tăng từ 39,48% (đạt 687/1.740 điểm trong giai đoạn 2010 - 2015) lên 69,31% (đạt 1.206/1.740 điểm trong giai đoạn 2016 - 2019), tương đương mức tăng trưởng 29,83%. Các tiêu chí về dự toán chi phí, lập tiến độ và bảng thống kê thiết bị phục hồi đều đạt mức tối đa 100% trong giai đoạn sau.

Thứ hai, kết quả phân cấp thẩm định và phê duyệt cho thấy sự tập trung cao độ ở cấp địa phương. Trong tổng số 68 hồ sơ được phê duyệt, cấp tỉnh thực hiện 65 hồ sơ (chiếm 95,59%), trong khi Bộ Tài nguyên và Môi trường phê duyệt 03 hồ sơ quy mô lớn (chiếm 4,41%). Năm 2013 ghi nhận lượng hồ sơ phê duyệt kỷ lục với 34 phương án (chiếm 50% tổng số hồ sơ cả giai đoạn).

Thứ ba, công tác quan trắc môi trường phản ánh sự phân hóa rõ nét giữa các thành phần môi trường. Môi trường đất tại mỏ mangan Tốc Tát kiểm soát tốt hàm lượng Asen từ 4,67 đến 5,45 mg/kg (nằm trong ngưỡng an toàn theo QCVN 03-MT:2015/BTNMT là 25 mg/kg). Môi trường không khí tại 8 mỏ được giám sát đều nằm trong giới hạn cho phép với nồng độ bụi từ 0,156 đến 1,48 mg/m3. Tuy nhiên, nước thải sinh hoạt tại một số mỏ đá như Phia Gà - Xum Lếch lại vượt quy chuẩn từ 1 đến 2,2 lần (BOD5 đạt 52 mg/l, TSS đạt 108 mg/l, Coliform lên đến 11.000 MPN/100ml so với giới hạn 5.000 MPN/100ml).

Thứ tư, công tác hậu kiểm và ký quỹ phục hồi còn tồn tại nhiều lỗ hổng. Mặc dù 100% mỏ có giấy phép còn hạn đã lập hồ sơ môi trường, chỉ có 80% đơn vị được cấp giấy xác nhận hoàn thành công trình bảo vệ môi trường, và việc điều chỉnh tiền ký quỹ theo hệ số trượt giá hàng năm hầu như chưa được thực hiện nghiêm túc.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển biến tích cực về chất lượng hồ sơ giai đoạn 2016 - 2019 bắt nguồn từ việc ban hành Luật Bảo vệ môi trường 2014, Nghị định 19/2015/NĐ-CP và Thông tư 38/2015/TT-BTNMT, tạo hành lang pháp lý minh bạch và chế tài rõ ràng hơn so với giai đoạn trước năm 2015.

Dữ liệu so sánh giữa 29 tiêu chí lập phương án có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột kép và bảng ma trận trọng số. Biểu đồ này làm nổi bật sự bứt phá ở các tiêu chí tính toán chi phí ký quỹ từ mức 26,67% lên 100%. Khi đối chiếu với các địa phương khác như Lai Châu (nơi 21/26 dự án thực hiện ký quỹ 1,176 tỷ đồng) hay Thanh Hóa (với 18/27 mỏ bỏ hoang chưa hoàn thổ), thực trạng tại Cao Bằng phản ánh đúng diện mạo chung của khu vực miền núi: các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm đa số, năng lực tài chính hạn chế và thiếu chủ động trong việc hoàn thổ từng phần. Sự cố vỡ đập lắng bùn thải mỏ sắt Nà Lũng năm 2010 là minh chứng điển hình cho thấy nếu thiếu quy trình kiểm tra thực địa định kỳ, rủi ro môi trường luôn ở mức báo động.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm hoàn thiện công tác quản lý CTPHMT tại tỉnh Cao Bằng:

1. Chuẩn hóa quy trình thẩm định kỹ thuật: Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì xây dựng sổ tay hướng dẫn thẩm định nội bộ, áp dụng bắt buộc 100% việc kiểm tra thực địa độc lập trước khi họp hội đồng. Mục tiêu chuẩn hóa toàn bộ quy trình tiếp nhận và thẩm định hồ sơ theo hệ thống ISO trong giai đoạn 2020 - 2022.
2. Tăng cường kiểm soát ký quỹ và trượt giá: Chi cục Bảo vệ Môi trường phối hợp với Quỹ Bảo vệ Môi trường đôn đốc 100% doanh nghiệp nộp tiền ký quỹ lần đầu trước khi xây dựng cơ bản mỏ 30 ngày. Thiết lập cơ chế tự động tính toán chỉ số giá tiêu dùng CPI để thu đủ số tiền ký quỹ bổ sung trước ngày 31 tháng 01 hàng năm, hoàn thành rà soát tài chính định kỳ vào quý 1 hàng năm từ năm 2020.
3. Hiện đại hóa hệ thống quan trắc và giám sát môi trường: Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo các cơ quan liên quan bắt buộc 100% các mỏ quặng kim loại lớn (sắt Nà Rụa, mangan Tốc Tát) lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải tự động và hệ thống định vị camera tại các bãi thải trước năm 2023, giúp giảm thiểu 90% nguy cơ xảy ra sự cố vỡ đập chắn bùn thải.
4. Đẩy mạnh mô hình hoàn thổ sinh thái đa mục tiêu: Doanh nghiệp khai thác phối hợp với chính quyền cấp huyện chuyển đổi ít nhất 60% diện tích moong khai thác đã đóng cửa thành hồ chứa nước phục vụ tưới tiêu hoặc cải tạo tầng đất mặt để trồng rừng kinh tế và cây bản địa trong giai đoạn 2020 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phương pháp của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Cán bộ tại Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường và Phòng Tài nguyên và Môi trường các huyện có thể áp dụng trực tiếp 4 bộ tiêu chí đánh giá để chuẩn hóa quy trình thẩm định, nghiệm thu hoàn thổ và kiểm soát dòng tiền ký quỹ.
2. Doanh nghiệp khai thác khoáng sản: Giám đốc điều hành và kỹ sư mỏ có thể sử dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật của 29 tiêu chí lập phương án để xây dựng dự toán kinh phí CTPHMT chính xác, đảm bảo 100% hồ sơ được phê duyệt đúng tiến độ và tối ưu hóa chi phí vận hành.
3. Đơn vị tư vấn lập hồ sơ môi trường: Các chuyên gia tư vấn kỹ thuật có thể tham khảo cấu trúc phương án chuẩn mực theo Thông tư 38/2015/TT-BTNMT, phương pháp tính toán chỉ số phục hồi đất và thiết kế các công trình bảo vệ môi trường mỏ.
4. Học viên, giảng viên và nhà nghiên cứu: Giảng viên và học viên cao học ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Đất đai, Địa chất - Mỏ có được một nguồn tư liệu thực chứng phong phú với 68 hồ sơ nghiên cứu điển hình và mô hình toán học lượng hóa công tác quản lý tài nguyên.

Câu hỏi thường gặp

Phương án cải tạo phục hồi môi trường khác gì so với Báo cáo đánh giá tác động môi trường?

Báo cáo ĐTM tập trung nhận diện, dự báo toàn diện các tác động môi trường và đề xuất biện pháp giảm thiểu trong suốt vòng đời dự án. Trong khi đó, Phương án CTPHMT đi sâu vào giải pháp kỹ thuật công trình, khối lượng đất đá hoàn thổ, dự toán kinh phí cụ thể và lộ trình ký quỹ tài chính để đưa môi trường về trạng thái an toàn sau khi kết thúc khai thác.

Tại sao chất lượng phương án CTPHMT tại Cao Bằng giai đoạn 2016 - 2019 tăng lên 69,31%?

Sự gia tăng từ 39,48% lên 69,31% là nhờ hiệu lực thi hành của Luật Bảo vệ môi trường 2014 cùng Thông tư 38/2015/TT-BTNMT. Các văn bản này quy định chặt chẽ cấu trúc 29 tiêu chí, yêu cầu chi tiết hóa đơn giá xây dựng, bảng khối lượng máy móc thiết bị và cơ chế tính trượt giá ký quỹ mà giai đoạn trước chưa có.

Cơ chế tính toán và thời điểm nộp tiền ký quỹ CTPHMT được quy định như thế nào?

Số tiền ký quỹ được tính dựa trên tổng dự toán kinh phí các hạng mục CTPHMT được phê duyệt nhân với chỉ số giá tiêu dùng CPI. Chủ mỏ phải nộp tiền ký quỹ lần đầu trước ngày đăng ký bắt đầu xây dựng cơ bản mỏ 30 ngày; các lần ký quỹ tiếp theo phải nộp trước ngày 31 tháng 01 của năm tiếp theo vào Quỹ Bảo vệ môi trường.

Loại hình khoáng sản nào chiếm tỷ trọng hồ sơ thẩm định lớn nhất tại Cao Bằng?

Trong 56 mỏ có giấy phép còn hiệu lực, nhóm khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường (đá vôi, cát, sỏi) chiếm tỷ trọng áp đảo với 46 mỏ (chiếm 82,14%), trong khi khoáng sản rắn kim loại (sắt, mangan, chì, kẽm) chỉ có 07 mỏ do tỉnh cấp phép và 03 mỏ do Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp phép.

Trách nhiệm pháp lý chính của chủ mỏ sau khi phương án CTPHMT được phê duyệt là gì?

Chủ đầu tư có nghĩa vụ: nộp phương án đã duyệt cho UBND cấp xã nơi có mỏ để giám sát; thực hiện ký quỹ đúng kỳ hạn; vận hành đầy đủ các công trình bảo vệ môi trường; quan trắc định kỳ 2 - 4 lần/năm; và lập đề án đóng cửa mỏ kèm báo cáo hoàn thành CTPHMT để cơ quan chức năng nghiệm thu trước khi trả lại đất.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng công tác thẩm định, phê duyệt 68 hồ sơ CTPHMT và quản lý 185 mỏ khoáng sản trên địa bàn tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2010 - 2019.
• Xây dựng thành công hệ thống 4 bộ tiêu chí định lượng chuẩn hóa theo công thức $CT = TC \times QT \times TT$, tạo công cụ khoa học đánh giá chính xác hiệu lực quản lý môi trường.
• Chứng minh sự tiến bộ vượt bậc về chất lượng lập phương án từ 39,48% (giai đoạn 2010 - 2015) lên 69,31% (giai đoạn 2016 - 2019).
• Chỉ rõ các điểm nghẽn về xử lý nước thải vượt chuẩn 1 - 2,2 lần và sự thiếu hụt trong giám sát nộp tiền ký quỹ trượt giá của các doanh nghiệp.
• Đề xuất lộ trình 4 giải pháp đồng bộ giai đoạn 2020 - 2025 gắn liền quản lý mỏ với mục tiêu phát triển bền vững và bảo vệ cảnh quan Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng.

Công trình là đóng góp học thuật và thực tiễn quan trọng, cung cấp cơ sở dữ liệu nền tảng cho công tác hoạch định chính sách môi trường mỏ. Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần bắt tay triển khai ngay các giải pháp chuẩn hóa thẩm định và lắp đặt thiết bị quan trắc tự động trong giai đoạn tới để hướng đến một ngành khai khoáng bền vững và có trách nhiệm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về cải tạo phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản 1. Một số khái niệm Khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích được tích tụ tự nhiên ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng đất, trên mặt đất, bao gồm cả khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ (Luật khoáng sản, 2010). Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan (Luật khoáng sản, 2010).

Quản lý nhà nước về khoáng sản là một dạng của quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật, chính sách để điều chỉnh hành vi cá nhân, tổ chức liên quan đến hoạt động khoáng sản do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm phục vụ nhân dân, duy trì ổn định và phát triển của xã hội. Đóng cửa mỏ khoáng sản: Tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản phải lập đề án đóng cửa mỏ đối với toàn bộ hoặc một phần diện tích khai thác khoáng sản trong các trường hợp đã khai thác hết toàn bộ hoặc một phần trữ lượng hoặc Giấy phép khai thác khoáng sản chấm dứt hiệu lực nhưng chưa khai thác hết trữ lượng khoáng sản trong khu vực khai thác khoáng sản (Luật khoáng sản, 2010). Đánh giá tác động môi trường là việc phân tích, dự báo tác động đến môi trường của dự án đầu tư cụ thể để đưa ra biện pháp bảo vệ môi trường khi triển khai dự án đó (Luật Bảo vệ môi trường, 2014). Cải tạo, phục hồi môi trường là hoạt động đưa môi trường, hệ sinh thái tại môi trường bị tác động về gần với trạng thái môi trường ban đầu hoặc đạt được các tiêu chuẩn, quy chuẩn về an toàn, môi trường và phục vụ các mục đích có lợi cho con người.

Phương án cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản là các giải pháp nhằm cải tạo, phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt (Nghị định 19/2015/NĐ-CP, 2015). 3 e 4 Ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường là việc tổ chức, cá nhân gửi một khoản tiền vào Quỹ bảo vệ môi trường Việt Nam hoặc Quỹ bảo vệ môi trường của địa phương (gọi tắt là Quỹ bảo vệ môi trường) để đảm bảo công tác cải tạo, phục hồi môi trường của tổ chức, cá nhân đối với hoạt động khai thác khoáng sản (Nghị định 19/2015/NĐ-CP, 2015). Căn cứ pháp lý để thực hiện cải tạo phục hồi môi trường - Luật Bảo vệ môi trường ngày 27 tháng 3 năm 1993; - Luật Khoáng sản ngày 20 tháng 3 năm 1996; - Nghị định số 68/CP ngày 01 tháng 11 năm 1996 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật Khoáng sản; - Thông tư liên tịch số 126/1999/TTLT-BTC-BCN-BKHCNMT ngày 22 tháng 10 năm 1999 của Bộ Tài chính - Bộ Công nghiệp - Bộ Khoa học công nghệ và Môi trường về hướng dẫn việc ký quỹ để phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản. - Luật Bảo vệ môi trường năm 2005; - Quyết định số 71/2008/QĐ-TTg ngày 29 tháng 5 năm 2008 của Chính phủ về ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản.

- Quyết định số 18/2013/QĐ-TTg ngày 29 tháng 3 năm 2013 của Chính phủ về cải tạo, phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản. - Thông tư số 34/2009/TT-BTNMT ngày 31 tháng 12 năm 2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về lập, phê duyệt, kiểm tra, xác nhận Dự án cải tạo, phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản; - Luật Khoáng sản số 60/2010/QH12 ngày 17 tháng 11 năm 2010; - Thông tư số 45/2016/TT-BTNMT ngày 26 tháng 12 năm 2016 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về đề án thăm dò khoáng sản, đóng cửa mỏ khoáng sản và mẫu báo cáo kết quả hoạt động khoáng sản, mẫu văn bản trong hồ sơ cấp phép hoạt động khoáng sản , hồ sơ phê duyệt trữ lượng khoáng sản; trình tự, thủ tục đóng cửa mỏ khoáng sản. - Luật Bảo vệ môi trường số 55/2014/QH13 ngày 23 tháng 6 năm 2014; - Nghị định số 19/2015/NĐ-CP ngày 14 tháng 02 năm 2015 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; 4 e 5 - Nghị định số 15/2012/NĐ-CP ngày 09 tháng 3 năm 2012 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Khoáng sản; - Thông tư số 38/2015/TT-BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2015 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về cải tạo, phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản. - Nghị định số 40/2019/NĐ-CP ngày 13 tháng 5 năm 2019 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật bảo vệ môi trường.

Tình hình nghiên cứu cải tạo phục hồi môi trường trên thế giới và tại Việt Nam 1. Tình hình nghiên cứu cải tạo phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản trên thế giới Hoàn thổ phục hồi môi trường là một quá trình nhằm hạn chế và khắc phục các tác động của ngành khai thác khoáng sản lên môi trường. Hoàn thổ là một phần quan trọng trong quá trình phát triển với các nguyên tắc của phát triển bền vững - được định nghĩa đầy đủ trong Báo cáo Brundtland của Uỷ ban Thế giới về Môi trường và Phát triển. Định nghĩa đơn giản về phát triển bền vững là sự phát triển nhằm thoả mãn các nhu cầu hiện tại của xã hội đồng thời bảo tồn hệ sinh thái vì những lợi ích lâu dài.

Nhiều nước trên thế giới đã đạt được những thành công lớn khi cải tạo phục hồi môi trường các khu vực kết thúc khai thác khoáng sản thành các trung tâm du lịch, giải trí, thể thao,…. trên cơ sở các giải pháp chung được khái quát như sau: - Đối với các khai trường khai thác than, quặng sắt,… với diện tích rộng và chiều sâu lớn, việc san lấp tạo mặt bằng sau khi kết thúc khai thác là bất khả thi. Do đó, khu vực moong khai thác thường được cải tạo nhằm đảm bảo an toàn ổn định bờ mỏ hoặc để nguyên trạng, sau đó tạo thành các hồ chứa nước và xung quanh tạo nên cảnh quan thiên nhiên hoặc sử dụng vào các mục đích dân dụng. - Đối với một số khai trường khai thác chiếm đất bề mặt rộng với độ sâu không lớn (như bauxit, thiếc, sa khoáng titan,…), thường được san gạt bề mặt, cải tạo địa hình, cải tạo đất để trả lại đất cho canh tác (trồng lúa, cà phê, chè, cao su,.), trồng rừng (các loại cây bản địa hoặc các loại cây mới có giá trị kinh tế,…) hoặc sử 5 e 6 dụng vào các mục đích kinh tế - xã hội khác.

Đặc biệt, nhiều nước ASEAN đã đạt được những thành công lớn khi CTPHMT thành các khu khai thác khoáng sản thành các trung tâm du lịch, giải trí, thể thao… - Đối với các bãi thải đất đá của các mỏ khai thác lộ thiên, chúng được cải tạo địa hình, phủ một lớp đất màu và trồng cây có giá trị kinh tế hoặc chỉ đơn thuần cho mục tiêu phủ xanh tạo cảnh quan. - Các công trình hạ tầng cơ sở mà cộng đồng có nhu cầu sử dụng lại (thí dụ cho cấp điện, cấp nước, giao thông, nhà ở, các công trình dịch vụ,…) thường được tận dụng và cải tạo cho phù hợp. - Quá trình CTPHMT mà cốt lõi là công tác cải tạo đất được thực hiện trong khoảng 2 đến 4 năm kể từ khi ngừng các hoạt động khai thác, sau đó tiếp tục quan trắc và hoàn chỉnh các mặt bằng được CTPHMT, chất lượng nước, hệ động thực vật, thực vật cho tới khi đạt yêu cầu theo tiêu chuẩn quốc gia (thường kéo dài trong nhiều năm sau đó). - Cộng đồng có quyền giám sát và khiếu kiện về những sai sót trong quá trình CTPHMT kéo dài sau đó.

Một số ví dụ minh họa điển hình cải tạo và phục hồi môi trường trên thế giới: a. Tại Inđônêsia, Tập đoàn Sumitomo và các đối tác kinh doanh đã thực hiện dự án phát triển mỏ đồng - vàng Batu Hijau trên đảo Sumbawa từ năm 1996 (là một trong những mỏ đồng - vàng lớn nhất thế giới) với thành công lớn nhất là chính sách liên quan đến việc trồng rừng. Nhìn chung, các khu vực có hoạt động khai thác đều được khôi phục lại trạng thái ban đầu sau khi đóng cửa mỏ với 40.000 cây giống mỗi năm và được trồng trong lớp đất mặt đã được bóc và bảo quản. Công nghệ trồng rừng áp dụng đã được nghiên cứu tới 8 năm trong khuôn khổ một đề tài nghiên cứu quy mô lớn được các kỹ sư, các nhà khoa học cộng tác thực hiện trên cơ sở vốn vay.

Các nhà nghiên cứu đã xác định được góc nghiêng phù hợp, đề xuất một phương pháp sử dụng lưới để ngăn chặn xói mòn lớp đất mặt và cuối cùng là định ra các phương pháp tối ưu cho việc chuẩn bị và tái trồng rừng trên các diện tích đất đã từng khai thác mỏ. Công việc trồng rừng được thực hiện song song với hoạt động của mỏ. Trồng rừng liên tục và bền vững sẽ khôi phục lại rừng trong 6 e 7 khoảng 4 năm, nhưng điều này không phải dễ dàng, bởi vì đây là vấn đề có liên quan tới những quá trình mang bản chất tự nhiên. Phát triển mỏ là một dự án dài hạn, kéo dài nhiều thập kỷ.

Việc nỗ lực bảo tồn đa dạng sinh học là một phần quan trọng của hoạt động kinh doanh. Việc phủ xanh khu mỏ giai đoạn cuối được xác định là thành công mất một khoảng thời gian có thể lên đến 10 năm sau khi CTPHMT. Tại Trung Quốc, trong những năm gần đây, với sự phát triển của nền kinh tế, các vật liệu phi kim loại như đá vôi được sử dụng rộng rãi làm vật liệu xây dựng và một lượng lớn nguyên liệu thô công nghiệp được khai thác. Trong năm 2010 - 2016, lượng tiêu thụ đá vôi trung bình hàng năm được sử dụng để sản xuất xi măng ở Trung Quốc đã vượt quá 2,5 tỷ tấn.

Kết quả là, việc khai thác đá vôi đã gây ra tác động bất lợi mạnh mẽ đối với các hệ sinh thái. Các đặc điểm điển hình của khai thác đá vôi, các thiệt hại về môi trường do khai thác đá vôi chủ yếu bao gồm tuyệt chủng loài, ô nhiễm bụi và hạt và các nguy cơ địa chất khai thác tiềm năng, v.