Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là điều kiện tồn tại và phát triển của con người và các sinh vật khác trên trái đất. Đất đai tham gia vào tất cả các ngành sản xuất vật chất của xã hội. Tuy nhiên, đối với từng ngành cụ thể trong nền kinh tế quốc dân, đất đai cũng có những vị trí, vai trò khác nhau. Đất đai không chỉ là chỗ tựa, chỗ đứng để lao động mà còn là nguồn cung cấp thức ăn cho cây trồng, mọi tác động của con người vào cây trồng đều dựa vào đất và thông qua đất đai.
Hầu hết các nước trên thế giới đều phải xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác tiềm năng của đất, lấy đó làm bàn đạp cho việc phát triển các ngành khác. Vì vậy việc tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên đất đai hợp lý, có hiệu quả là nhiệm vụ quan trọng đảm bảo cho nông nghiệp phát triển bền vững. Mặt khác, trong những năm gần đây, nhiều xã miền núi phía Bắc nói chung và ở xã Vạn Linh nói riêng đã triển khai đẩy mạnh công tác sản xuất, thực hiện chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, cơ cấu kinh tế địa phương. Xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn.
Vì vậy, đất đai càng có vai trò vô cùng quan trọng. Xã Vạn Linh của huyện Chi Lăng có tổng diện tích tự nhiên là 5.752,00 ha có 17 thôn bản với tổng số hộ là 1. Trong những năm qua, do nhu cầu sử dụng của người dân ảnh hưởng đến quá trình đô thị hóa, đất đai nói chung và đất nông nghiệp nói riêng của xã Vạn Linh có sự biến động lớn, nhất là trong sử dụng đất. Cùng với quá trình xây dựng nông thôn mới của Chính phủ, đất đai trong xã có nhiều thay đổi để phục vụ cho việc xây dựng, nâng cấp cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội… Xuất phát từ thực tế đó được sự đồng ý của Ban Giám hiệu Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên, dưới sự hướng dẫn của Thầy giáo PGS.TS Lương Văn Hinh, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng sử dụng đất phục vụ xây dựng nông thôn mới của xã Vạn Linh - huyện Chi Lăng - tỉnh Lạng Sơn’’, mong muốn được góp một phần công sức vào việc tìm ra những khó khăn của địa phương và đưa 2 ra cách khắc phục cho việc sử dụng đất đai để phục vụ cho công tác xây dựng nông thôn mới của xã.
Mục đích của đề tài - Đánh giá thực trạng sử dụng đất của xã Vạn Linh - Xác định những thuận lợi, trở ngại (khó khăn) trong quản lý và sử dụng đất ở địa phương - Đề xuất các biện pháp sử dụng đất thích hợp theo hướng hiệu quả góp phần xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Vạn Linh, huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn. Yêu cầu của đề tài - Khái quát các mặt lợi thế và hạn chế của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động trực tiếp đến sử dụng đất tại xã Vạn Linh; nêu được thực trạng sử dụng đất của xã và đánh giá hiệu quả sử dụng đất. - Đề xuất các biện pháp sử dụng đất thích hợp theo hướng hiệu quả góp phần xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Vạn Linh, huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn. Ý nghĩa chính của đề tài đạt được 1.
Ý nghĩa về học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp sinh viên củng cố được những kiến thức đã học trong nhà trường. - Góp phần xây dựng hoàn chỉnh lý luận về đánh giá thực trạng sử dụng đất. Kết quả nghiên cứu của đề tài làm cơ sở quy hoạch sử dụng đất để xây dựng phương án chuyển đổi, khai thác sử dụng đất hợp lý theo hướng hiệu quả và bền vững cho các xã miền núi phía Bắc có điều kiện tương tự như xã Vạn Linh, huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn. Ý nghĩa trong thực tế - Giúp cho sinh viên tiếp cận, học hỏi và đưa ra những cách xử lý đối với những tình huống trong thực tế.
- Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng đất từ đó đề xuất được những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Khái quát về đất và đánh giá đất Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh và quốc phòng (Luật ĐĐ 2003).
Đất đai chiếm vị trí đặc biệt quan trọng, đất là điều kiện đầu tiên và là nền tảng của bất kì hoạt động sản xuất nào của con người. Các khái niệm mà các nhà khoa học đưa ra để đánh giá đất có thể là không thật sự giống nhau nhưng có cùng một bản chất đó là sự so sánh những tính chất vốn có của khoảnh (vạt) đất cần đánh giá với những tính chất đất đai mà loại yêu cầu sử dụng đất đai phải có [5]. Khoa học đã khẳng định rằng: mỗi loại đất đai được hình thành trong những điều kiện tự nhiên nhất định và có nhiều tính chất khác nhau rõ ràng, nên tầm quan trọng của từng loại đất là khác nhau. Trong quá trình sản xuất Nông – Lâm nghiệp, tính chất của đất có những ảnh hưởng lớn đến đời sống cây trồng và thảm thực vật.
Vì đất đai là môi trường sống, là nơi cung cấp nước và chất dinh dưỡng cho cây để cây có thể sống và phát triển. Mỗi loại cây trồng khác nhau thì nhu cầu đòi hỏi tính chất đất phải khác nhau, tùy thuộc vào thành phần cơ giới đất, địa hình, chế độ nước, đặc tính sinh lý hóa khác nhau để có thể bố trí cây trồng khác nhau. Để làm được điều này thì việc đánh giá đất là vô cùng quan trọng. Đánh giá đất dựa vào điều kiện tự nhiên Đánh giá đất đai dựa vào điều kiện tự nhiên là: Xác định các mối quan hệ của các yếu tố cấu thành đất, các điều kiện sinh thái đất và các thuộc tính của chúng có tính quy luật ảnh hưởng tới hiệu quả và mục đích của các loại sử dụng đất.
Tùy thuộc vào mục đích đặt ra mà lựa chọn các yếu tố, chỉ tiêu của từng yếu tố và tiêu chuẩn đánh giá đất phù hợp trong điều kiện cụ thể của từng quy mô, vùng và quốc gia có thể giống hoặc khác nhau. 4 Một số quan niệm đánh giá đất dựa vào điều kiện tự nhiên: - Liên Xô cũ: Docutraiep cho rằng: “Độ phì tiềm tàng là yếu tố cơ bản nhất đề xác định khả năng của đất, sử dụng độ phì tiềm tàng là phương pháp duy nhất thực hiện được để xác định giá trị tương đối của đất”. Khi đánh giá đất cần xác định thật chính xác tính chất của đất, trong đó đặc biệt chú ý những đặc tính thể hiện độ màu mỡ của đất đó là : loại đất phát sinh và chất đất được quan tâm đặc biệt. Ngoài ra một số nhà thổ nhưỡng khác cho rằng: Năng suất cây trồng (Ucraina), đại hình tương đối (Matxcơva) cũng là các yếu tố quan trọng nhất để làm nên căn cứ đánh giá đất.
- Pháp: Dolomong cho rằng: “Khả năng của đất ảnh hưởng rất lớn đến đặc tính dinh dưỡng cây trồng và ở một mức độ nhất định cây trồng sẽ thể hiện được tính chất của đất. Có thể lập thang năng suất biểu thị tương quan sơ bộ giữa đặc tính của đất đai - đó là thống kê năng suất nhiều năm”. Đánh giá thống kê theo năng suất nhiều năm ở một chừng mực nhất định phản ánh được kinh nghiệm của người sử dụng đất, với sự tác động của khoa học kỹ thuật, trong quá trình sử dụng đất đúng mục đích sẽ làm cho đất tốt lên, màu mỡ lên. Do vậy, đánh giá đất đòi hỏi phải kết hợp nghiên cứu về đất, nghiên cứu hệ thống sử dụng đất cùng với việc thực hiện các thí nghiệm để xác định những mối tương quan giữa các yếu tố trong đất với nhau và giữa chúng với hiệu quả sử dụng đất.
Không nên sử dụng một loại cây trồng để làm tiêu chuẩn cho việc đánh giá đất mà phải thống kê năng suất các loại cây trồng có mặt trong toàn bộ hệ thống luân canh. - Anh: Nhà thổ nhưỡng Russell cũng cho rằng “Đánh giá đất theo năng suất cây trồng là rất tốt nhưng sẽ gặp nhiều khó khăn, vì trong năng suất cây trồng bao hàm cả khả năng hiểu biết của người sử dụng đất. Bởi vậy, đánh giá đất theo năng suất cây trồng chỉ sử dụng để đánh giá sơ bộ độ màu mỡ của các loại đất khác nhau”. Ngoài ra một số nhà thổ nhưỡng khác cho rằng, đánh giá đất là phải dựa vào việc phân tích tính chất hóa học và đặc điểm nông hóa của đất, tìm mối 5 tương quan giữa các yếu tố đó tới năng suất, hiệu quả của việc sử dụng đất, từ đó xác lập những thang tiêu chuẩn phù hợp cho các loại sử dụng đất cụ thể.
Hiện nay, các quan điểm khác nhau đã được tổng hợp và đi đến thống nhất chung là: đánh giá đất đai về mặt tự nhiên là dựa vào các yết tố của điều kiện tự nhiên, tìm mối tương quan giữa các yếu tố với nhau ảnh hưởng tới hiệu quả của từng loại sử dụng đất, sự tương quan này là tương quan tổng hợp của các yếu tố theo nhiều chiều vì trong môi trường sống có sự cân bằng tự nhiên cả về chiều rộng và chiều sâu, trong đó phải chú ý tới cả những tác động của con người. FAO tổng kết [5]: - Đánh giá đất đai về mặt tự nhiên chỉ ra mức độ thích nghi đối với sử dụng đất hoàn toàn dựa trên cơ sở các điều kiện tự nhiên mà không xem xét đến các điều kiện kinh tế. - Đánh giá đất đai về mặt tự nhiên nhấn mạnh các khía cạnh bền vững tương đối của sự thích nghi của các điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng…vì chúng ít thay đổi hơn so với các yếu tố kinh tế. - Đánh giá đất đai về mặt tự nhiên được sử dụng để chia các đơn vị đất đai thành các nhóm quản lý, phục vụ các nghiên cứu chi tiết và hoàn toàn có giá trị trong thời gian lâu dài và các mức thích nghi về mặt tự nhiên thay đổi rất chậm.
Đánh giá đất dựa vào các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường.