Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở pháp lý của công tác cấp GCNQSD đất. Sau cách mạng tháng Tám, kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi, cải cách ruộng đất thành công (năm 1957), hình thức đưa ruộng đất vào sở hữu tập thể phát triển nhanh chóng. Do điều kiện thiếu thốn, chiến tranh kéo dài, hệ thống hồ sơ chế độ cũ để lại không được chỉnh lý và không sử dụng được, hồ sơ đất đai trong giai đoạn này chủ yếu gồm có: Sổ mục kê và bản đồ hoặc sơ đồ dải thửa ruộng đất.
Chỉ sau khi Nhà nước ban hành Hiến pháp, Quyết định, Chỉ thị thì việc đăng ký đất đai mới được bắt đầu thực hiện trở lại ở Việt Nam đó là: - Quyết định 201/CP ngày 1/7/1980 của Chính Phủ về thống nhất quản lý ruộng đất và tăng cường công tác quản lý ruộng đất trong cả nước (Chính phủ, năm 1980). - Chỉ thị 299/TTg ngày 10/11/1980 về công tác đo đạc, phân hạng đất và đăng ký thống kê ruộng đất (Chính phủ, năm 1980) - Quyết định số 56/ĐKTK ngày 05/11/1981 của Tổng cục Quản lý ruộng đất ban hành quy định về thủ tục đăng ký thống kê ruộng đất trong cả nước (Tổng cục quản lý ruộng đất, năm 1981) - Đặc biệt Hiến pháp 1980 ra đời quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý”. Đến năm 1988, trên cơ sở Hiến pháp 1980, Luật đất đai đầu tiên ra đời. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được ghi vào Luật đất đai và trở thành một trong 7 nội dung của quản lý Nhà nước về đất đai.
Công tác đăng ký đất đai vẫn được triển khai thực hiện theo tinh thần Chỉ thị 299/TTg năm 1980, Tổng cục địa chính đã ban hành Quyết định 201-ĐKTK ngày 14/7/1989 về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và Thông tư 302-ĐKTK ngày 28/10/1989 hướng dẫn thực hiện Quyết định này. Quy định này đã tạo ra sự biến đổi lớn về chất cho hệ thống đăng ký đất đai ở Việt Nam (Tổng cục địa chính, năm 1989). Trước năm 1993, Nhà nước ta đã có những hệ thống văn bản pháp luật về đăng ký đất đai để phù hợp với từng thời kỳ phát triển kinh tế xã hội. Luật đất đai năm 1993 ra đời ngày 14/7/1993 đã đánh dấu một mốc quan trọng về sự đổi mới n 4 chính sách đất đai của Nhà nước ta với những thay đổi quan trọng như: Đất đai được khẳng định có giá trị; ruộng đất nông, lâm nghiệp được giao ổn định lâu dài cho các hộ gia đình, cá nhân, người sử dụng đất được hưởng các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, thừa kế, cho thuê, thế chấp quyền sử dụng đất… Từ khi có Luật đất đai năm 1993 đến năm 2003, để phù hợp với tinh thần sửa đổi chính sách đất đai, Nhà nước ta đã ban hành một hệ thống văn bản bao gồm: - Công văn 434/CVĐC do Tổng cục Địa chính đã xây dựng và ban hành hệ thống sổ sách địa chính mới vào tháng 7/1993 để áp dụng tạm thời, thay thế cho các mẫu quy định tại quyết định 56/ĐKTK năm 1981 (Tổng cục địa chính, năm 1993) - Nghị định 64/CP ngày 27/09/1993 của Chính phủ về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp (Chính phủ, năm 1993) - Nghị định 60/CP ngày 5/7/1994 về quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở đô thị (Chính phủ, năm 1994) Cùng ngày, Chính phủ ban hành Nghị định 61/CP về mua bán và kinh doanh nhà (Chính phủ, năm 1994) - Nghị định số 61/CP ngày 05/07/1994 của Chính phủ, trong đó quy định việc thu tiền sử dụng đất khi bán nhà ở cho người đang thuê ( Chính phủ, năm 1994) - Nghị định 02/NĐ - CP ngày 15/01/1995 ban hành qui định về việc giao đất lâm nghiệp cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài vào mục đích lâm nghiệp.
- Quyết định 499/QĐ-ĐC ngày 27/7/1995 đã sửa đổi & hoàn thiện sau 2 năm thử nghiệm theo công văn 434 CV/ĐC của Tổng cục Địa chính về hệ thống sổ sách địa chính (Tổng cục Địa chính, năm 1995) - Thông tư số 346/1998/TT-TCĐC của Tổng cục địa chính hướng dẫn thủ tục đăng ký, lập hồ sơ địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thay thế hoàn toàn Quyết định 56/ĐKTK năm 1981 (Tổng cục địa chính, năm 1998) - Chỉ thị số 10/1998/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 20/02/1998 về đẩy mạnh và hoàn thiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp. - Nghị định số 14/1998/NĐ-CP ngày 6/3/1998 về việc quản lý tài sản nhà nước (Chính phủ, năm 1998) n 5 - Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật đất đai 1993 ngày 02/12/1998 - Quyết định số 20/1999/ QĐ-BTC ngày 25/02/1999 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện nghị định số 14/1998/NĐ-CP (Bộ tài chính, năm 1999) - Nghị định số 176/1999/NĐ-CP ngày 21/12/1999 của Chính phủ quy định về lệ phí trước bạ (Chính phủ, năm 1999) - Thông tư số 1442/2000/TTLT/BTC-TCĐC của liên Bộ Tài chính và Tổng cục Địa chính hướng dẫn thực hiện giải pháp cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo chỉ thị 18/1999/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. - Nghị định số 19/2000/NĐ-CP ngày 08/06/2000 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật thuế chuyển quyền sử dụng đất (Chính phủ, năm 2000). - Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật đất đai 1993 ngày 29/06/2001.
- Thông tư số 1990/2001/TT-TCĐC ngày 30/11/2001 của Tổng cục Địa chính hướng dẫn đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Tổng cục địa chính, năm 2001). Trong quá trình thực hiện Luật đất đai 1993 đã xuất hiện nhiều vấn đề bất cập, Luật đất đai 2003 ra đời thay thế cho Luật đất đai 1993, trong đó có nêu lên 13 nội dung quản lý nhà nước về đất đai và nội dung cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là một nội dung quan trọng được tái khẳng định. Trong những năm qua, cùng với quá trình xây dựng, đổi mới chính sách, pháp luật đất đai; các quy định về đăng ký, cấp GCNQSD đất cũng ngày càng được hoàn thiện. Đến nay, cùng với việc ban hành Luật đất đai năm 2003 đã có nhiều văn bản do các cơ quan có thẩm quyền ở trung ương và địa phương ban hành làm cơ sở cho việc thực hiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Các văn bản do Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành có quy định về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất gồm: - Luật đất đai năm 2003 ngày 26/11/2003 có hiệu lực thi hành vào ngày 1/7/2004, trong đó có quy định các vấn đề mang tính nguyên tắc về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; các trường hợp được cấp giấy chứng nhận, thực hiện nghĩa vụ tài chính khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và về việc xác định diện tích đất ở đối với các trường hợp thửa đất có vườn, ao gắn liền với nhà ở; trình tự thực n 6 hiện các thủ tục hành chính về đất đai để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc chỉnh lý biến động về sử dụng đất trên giấy chứng nhận.
- Nghị quyết 775/2005/NQ-UBTVQH11 ngày 02/04/2005 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định giải quyết đối với một số trường hợp cụ thể về nhà đất trong quá trình thực hiện các chính sách quản lý nhà đất và chính sách cải tạo xã hội chủ nghĩa trước ngày 01/7/1991 làm cơ sở xác định điều kiện cấp giấy chứng nhận đối với trường hợp đang sử dụng nhà, đất thuộc diện thực hiện các chính sách quy định tại điều 2 của Nghị quyết số 23/2003/QH11 nhưng đến nay cơ quan nhà nước chưa có văn bản quản lý, hoặc đã có văn bản quản lý nhưng thực tế Nhà nước chưa quản lý, chưa bố trí sử dụng nhà đất đó (Quốc hội, năm 2005) - Nghị quyết số 1037/2006/NQ-UBTVQH11 ngày 27/7/2006 của Ủy ban thường vụ Quốc hội về giao dịch dân sự về nhà ở được xác lập trước ngày 1/7/1991 có người Việt Nam định cư ở nước ngoài tham gia làm cơ sở xác định đối tượng được cấp giấy chứng nhận trong những trường hợp có tranh chấp (Quốc hội, năm 2006). Các văn bản thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành có quy định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cùng các vấn đề liên quan gồm: - Nghị định số 47/2003/NĐ-CP ngày 12/5/2003 sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 176/1999/NĐ-CP (Chính phủ, năm 2003) - Nghị định số 164/2003/NĐ-CP ngày 22/12/2003 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành Luật thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2003, trong đó có quy định việc thu thuế thu nhập đối với tổ chức chuyển quyền sử dụng đất (Chính phủ, năm 2003). - Thông tư số 03/2003/TTLT/BTP-BTNMT ngày 04/07/2003 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài chính hướng dẫn về trình tự, thủ tục đăng ký và cung cấp thông tin về thế chấp, bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất. - Chỉ thị số 05/CT-TTg ngày 09/02/2004 của Thủ tướng Chính phủ về việc triển khai thi hành Luật đất đai 2003; trong đó có chỉ đạo các địa phương đẩy mạnh để hoàn thành cơ bản việc cấp GCN trong năm 2005 (Chính phủ, năm 2004) - Nghị định số 152/2004/NĐ-CP ngày 06/08/2004 của Chính phủ về việc sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 164/2003/NĐ-CP (Chính phủ, năm 2004) n 7 - Nghị định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành Luật đất đai năm 2003.
Trong đó quy định cụ thể hóa những quy định trong Luật đất đai ( Chính phủ, năm 2004) - Nghị định số 198/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về thu tiền sử dụng đất, trong đó có quy định cụ thể hóa Luật đất đai về việc thu tiền sử dụng đất khi cấp giấy chứng nhận ( Chính phủ, năm 2004) - Nghị định số 187/2004/NĐ-CP về việc chuyển công ty nhà nước thành công ty cổ phần. Trong đó sửa đổi bổ sung một số quy định về việc thu tiền sử dụng đất khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, việc xác nhận hợp đồng chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất, thế chấp, bảo lãnh, góp vốn bằng quyền sử dụng đất trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao.