Luận văn đánh giá tài nguyên và chất lượng môi trường nước dưới đất tỉnh Bắc Ninh (2014)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đánh giá tài nguyên và chất lượng môi trường nước dưới đất tỉnh bắc ninh làm cơ sở khoa, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Xoan
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Phương Loan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Tài Nguyên và Chất Lượng Nước Dưới Đất Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên, dân cư và kinh tế
• 1.2. Vị trí địa lý
• 1.3. Đặc điểm địa hình địa mạo
• 1.4. Đặc điểm khí hậu
• 1.5. Đặc điểm dân cư
• 1.6. Thực trạng phát triển kinh tế xã hội
• 1.7. Đặc điểm thủy văn
• 1.8. Tổng quan thực trạng nghiên cứu tài nguyên nước dưới đất tỉnh Bắc Ninh
• 1.9. Nguồn gốc và các quá trình hình thành thành phần hóa học nước dưới đất
• 1.10. Tổng quan mức độ nghiên cứu tài nguyên nước dưới đất
• 1.11. Những vấn đề còn tồn tại trong khai thác sử dụng nước dưới đất
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp Đánh giá tiềm năng nước dưới đất. Đánh giá hiện trạng tài nguyên nước dưới đất tỉnh Bắc Ninh
• 2.4. Đặc điểm địa chất thủy văn và phân bố tài nguyên nước dưới đất
• 2.5. Đánh giá tiềm năng nước dưới đất. Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường nước dưới đất tỉnh Bắc Ninh
• 2.6. Tổng quan về đánh giá chất lượng môi trường nước
• 2.7. Chất lượng nước mưa
• 2.8. Chất lượng nước mặt
• 2.9. Hiện trạng chất lượng môi trường nước dưới đất
• 2.10. Đánh giá hiện trạng khai thác sử dụng tài nguyên nước dưới đất và các áp lực lên tài nguyên môi trường nước dưới đất tỉnh Bắc Ninh
• 2.11. Hiện trạng khai thác tài nguyên nước mặt
• 2.12. Hiện trạng khai thác tài nguyên nước dưới đất
• 2.13. Đề xuất định hướng quy hoạch sử dụng hợp lý
• 2.14. Phướng hướng điều tra, đánh giá nước dưới đất
• 2.15. Quy hoạch khai thác, sử dụng NDĐ
• 2.16. Phân vùng sơ bộ nước dưới đất theo khả năng sử dụng
• 2.17. Dự báo các đối tượng và khả năng khai thác nước ngầm
• 2.18. Quản lí bảo vệ tài nguyên NDĐ và Môi trường
• 2.19. Đề xuất các giải pháp bảo vệ tài nguyên nước dưới đất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Tài Nguyên Nước Dưới Đất Bắc Ninh

Nghiên cứu tài nguyên nước dưới đất Bắc Ninh là vấn đề cấp thiết. Sự suy giảm chất lượng nước dưới đất và trữ lượng đang diễn ra, ảnh hưởng đến phát triển bền vững. Nhu cầu sử dụng nước tăng cao do phát triển kinh tế - xã hội và gia tăng dân số. Ô nhiễm nguồn nước mặt từ hoạt động dân sinh và công nghiệp gây áp lực lớn lên nguồn nước ngầm. Cần có đánh giá chi tiết để bảo vệ, quy hoạch khai thác và sử dụng hợp lý nguồn nước ngọt này. Nghiên cứu này tập trung vào các tầng chứa nước trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, với mục tiêu đánh giá tài nguyên, chất lượng môi trường nước dưới đất, hiện trạng khai thác và đề xuất giải pháp quy hoạch sử dụng hợp lý.

1.1. Vị trí địa lý và tầm quan trọng của Bắc Ninh

Bắc Ninh nằm ở vị trí chiến lược trong vùng đồng bằng sông Hồng, thuộc tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Tỉnh đóng vai trò là cửa ngõ phía Đông Bắc của Hà Nội, có các tuyến giao thông quan trọng như quốc lộ 1A, 18 và đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn. Vị trí này tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng gây áp lực lên tài nguyên nước.

1.2. Đặc điểm địa hình khí hậu và thủy văn Bắc Ninh

Địa hình Bắc Ninh tương đối bằng phẳng, với đồng bằng chiếm phần lớn diện tích. Khí hậu thuộc vùng nhiệt đới gió mùa, có mùa đông lạnh. Mạng lưới sông ngòi phát triển, với ba hệ thống sông lớn chảy qua: sông Đuống, sông Cầu và sông Thái Bình. Lượng mưa trung bình hàng năm gần 1500mm, phân bố không đều trong năm. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành và phân bố tài nguyên nước dưới đất.

II. Thực Trạng Khai Thác và Sử Dụng Nước Dưới Đất Bắc Ninh

Hiện trạng khai thác nước dưới đất Bắc Ninh đang đối mặt với nhiều thách thức. Nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng, đặc biệt cho sinh hoạt, công nghiệp và nông nghiệp. Việc khai thác quá mức dẫn đến suy giảm mực nước và chất lượng nước. Ô nhiễm từ các nguồn thải công nghiệp và sinh hoạt cũng là một vấn đề nghiêm trọng. Cần có các biện pháp quản lý và kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo sử dụng bền vững tài nguyên nước.

2.1. Tình hình khai thác nước cho sinh hoạt và công nghiệp

Nguồn nước dưới đất là nguồn cung cấp chính cho sinh hoạt và công nghiệp ở nhiều khu vực của Bắc Ninh. Tuy nhiên, việc khai thác không kiểm soát đã gây ra tình trạng suy giảm mực nước, đặc biệt ở các khu vực tập trung đông dân cư và khu công nghiệp. Theo số liệu thống kê, lượng nước khai thác hàng năm vượt quá khả năng phục hồi của tầng chứa nước.

2.2. Ảnh hưởng của ô nhiễm đến chất lượng nước ngầm

Ô nhiễm nước dưới đất Bắc Ninh là một vấn đề đáng lo ngại. Các nguồn ô nhiễm chính bao gồm nước thải công nghiệp, nước thải sinh hoạt và phân bón hóa học từ nông nghiệp. Các chất ô nhiễm này ngấm vào đất và làm suy giảm chất lượng nước ngầm, gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường.

2.3. Tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước

Biến đổi khí hậu cũng gây tác động tiêu cực đến tài nguyên nước Bắc Ninh. Sự thay đổi lượng mưa và nhiệt độ có thể làm giảm khả năng phục hồi của tầng chứa nước và tăng nguy cơ xâm nhập mặn. Cần có các biện pháp thích ứng để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu đến nguồn nước.

III. Đánh Giá Chất Lượng Nước Dưới Đất Tỉnh Bắc Ninh Chi Tiết

Việc đánh giá chất lượng nước dưới đất là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho sức khỏe cộng đồng và bảo vệ môi trường. Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm các thông số vật lý, hóa học và sinh học. Kết quả đánh giá cho thấy chất lượng nước ở một số khu vực đã bị suy giảm do ô nhiễm. Cần có các biện pháp xử lý và cải thiện chất lượng nước để đảm bảo nguồn nước sạch cho sinh hoạt và sản xuất.

3.1. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước dưới đất

Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước dưới đất bao gồm pH, độ cứng, hàm lượng các chất ô nhiễm như nitrat, amoni, kim loại nặng và vi sinh vật. Các chỉ tiêu này được so sánh với các tiêu chuẩn chất lượng nước của Việt Nam để đánh giá mức độ ô nhiễm.

3.2. Kết quả phân tích chất lượng nước tại các khu vực khác nhau

Kết quả phân tích chất lượng nước cho thấy có sự khác biệt giữa các khu vực khác nhau trong tỉnh. Ở các khu vực gần khu công nghiệp và làng nghề, hàm lượng các chất ô nhiễm thường cao hơn so với các khu vực nông thôn. Một số mẫu nước không đạt tiêu chuẩn chất lượng nước cho sinh hoạt.

3.3. So sánh với tiêu chuẩn chất lượng nước của Việt Nam

Các kết quả phân tích được so sánh với tiêu chuẩn chất lượng nước dưới đất Việt Nam (QCVN 09-MT:2015/BTNMT) để đánh giá mức độ ô nhiễm và xác định các biện pháp xử lý phù hợp. Các khu vực có chất lượng nước không đạt tiêu chuẩn cần được ưu tiên xử lý.

IV. Giải Pháp Quản Lý và Bảo Vệ Tài Nguyên Nước Bắc Ninh

Để quản lý tài nguyên nước Bắc Ninh hiệu quả, cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm quy hoạch khai thác hợp lý, kiểm soát ô nhiễm, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan. Mục tiêu là đảm bảo sử dụng bền vững tài nguyên nước cho các thế hệ tương lai.

4.1. Quy hoạch khai thác và sử dụng nước dưới đất hợp lý

Cần có quy hoạch chi tiết về khai thác và sử dụng nước dưới đất, dựa trên đánh giá trữ lượng và khả năng phục hồi của tầng chứa nước. Quy hoạch cần xác định rõ các khu vực được phép khai thác, giới hạn khai thác và các biện pháp bảo vệ.

4.2. Kiểm soát và xử lý ô nhiễm nguồn nước hiệu quả

Cần tăng cường kiểm soát và xử lý ô nhiễm từ các nguồn thải công nghiệp và sinh hoạt. Các doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về xả thải và đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải hiện đại. Cần có hệ thống thu gom và xử lý nước thải tập trung cho các khu dân cư.

4.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ tài nguyên nước

Cần nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của tài nguyên nước và các biện pháp bảo vệ. Các hoạt động tuyên truyền, giáo dục cần được thực hiện thường xuyên và rộng rãi, nhằm thay đổi hành vi của người dân và doanh nghiệp.

V. Nghiên Cứu Địa Chất Thủy Văn và Phân Bố Nước Dưới Đất

Nghiên cứu địa chất thủy văn Bắc Ninh giúp hiểu rõ cấu trúc địa chất, các tầng chứa nước và quá trình vận động của nước ngầm. Từ đó, có thể đánh giá chính xác tiềm năng tài nguyên nước dưới đất và đưa ra các giải pháp khai thác và bảo vệ hiệu quả. Bản đồ tài nguyên nước dưới đất là công cụ quan trọng để quản lý và sử dụng hợp lý nguồn nước.

5.1. Đặc điểm địa chất và cấu trúc các tầng chứa nước

Nghiên cứu địa chất giúp xác định các tầng chứa nước, đặc điểm thấm nước và khả năng trữ nước của từng tầng. Cấu trúc địa chất phức tạp có thể ảnh hưởng đến sự phân bố và vận động của nước dưới đất.

5.2. Phân bố tài nguyên nước dưới đất theo khu vực

Tài nguyên nước dưới đất phân bố không đều trên địa bàn tỉnh. Một số khu vực có trữ lượng lớn, trong khi các khu vực khác lại khan hiếm. Cần có đánh giá chi tiết để xác định tiềm năng khai thác ở từng khu vực.

5.3. Xây dựng bản đồ tài nguyên nước dưới đất Bắc Ninh

Xây dựng bản đồ tài nguyên nước dưới đất là công cụ quan trọng để quản lý và sử dụng hợp lý nguồn nước. Bản đồ cần thể hiện rõ trữ lượng, chất lượng nước và các khu vực có nguy cơ ô nhiễm.

VI. Ứng Dụng Mô Hình Hóa Nước Dưới Đất và Dự Báo Tương Lai

Mô hình hóa nước dưới đất là công cụ hữu ích để dự báo sự thay đổi của tài nguyên nước trong tương lai. Mô hình giúp đánh giá tác động của các hoạt động khai thác và ô nhiễm đến mực nước và chất lượng nước. Từ đó, có thể đưa ra các quyết định quản lý và bảo vệ phù hợp.

6.1. Xây dựng mô hình toán học mô phỏng dòng chảy nước ngầm

Xây dựng mô hình toán học để mô phỏng dòng chảy nước ngầm và dự báo sự thay đổi mực nước trong tương lai. Mô hình cần được hiệu chỉnh và kiểm định bằng dữ liệu thực tế.

6.2. Dự báo tác động của khai thác và ô nhiễm đến tài nguyên nước

Sử dụng mô hình để dự báo tác động của các hoạt động khai thác và ô nhiễm đến tài nguyên nước. Dự báo giúp xác định các khu vực có nguy cơ suy giảm mực nước và ô nhiễm.

6.3. Đề xuất các kịch bản quản lý và bảo vệ tài nguyên nước

Dựa trên kết quả dự báo, đề xuất các kịch bản quản lý và bảo vệ tài nguyên nước phù hợp. Các kịch bản cần xem xét đến các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đang tạo ra áp lực nặng nề lên hệ thống tài nguyên thiên nhiên. Tại tỉnh Bắc Ninh, với tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp bình quân đạt 42,76%/năm trong giai đoạn 2002–2012 cùng sự hình thành của 10 khu công nghiệp tập trung và hơn 18 cụm công nghiệp làng nghề, nhu cầu sử dụng nước cho sản xuất và sinh hoạt đã gia tăng đột biến. Tình trạng suy thoái mực nước dưới đất cùng nguy cơ ô nhiễm môi trường nước mặt do tiếp nhận hàng chục nghìn mét khối nước thải chưa xử lý mỗi ngày đang đe dọa trực tiếp đến an ninh nguồn nước của địa phương có mật độ dân số cao với hơn 1,9 triệu người.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện tiềm năng trữ lượng và hiện trạng chất lượng môi trường nước dưới đất trên toàn bộ phạm vi địa giới hành chính tỉnh Bắc Ninh. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là làm sáng tỏ đặc điểm địa chất thủy văn, xác định chính xác trữ lượng khai thác tiềm năng tại các tầng chứa nước chính, đánh giá mức độ suy giảm mực nước và nguy cơ xâm nhập mặn. Từ các kết quả quan trắc thực nghiệm, luận văn cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ công tác quy hoạch, phân vùng khai thác hợp lý và đề xuất giải pháp quản lý bền vững nguồn tài nguyên nước dưới đất phục vụ phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết địa chất thủy văn hiện đại kết hợp với các mô hình thủy địa hóa kinh điển để giải thích cơ chế hình thành, tàng trữ và biến đổi thành phần hóa học của nước dưới đất. Trọng tâm lý thuyết xoay quanh 4 quá trình tương tác tự nhiên: quá trình ngấm bổ cập từ nước mưa và nước mặt, quá trình hòa tan - rửa lũa khoáng vật đất đá, quá trình trao đổi cation - hấp phụ sinh hóa trong trầm tích Đệ Tứ, và quá trình xâm nhập mặn do chênh lệch áp lực thủy lực.

Khung nghiên cứu tích hợp định luật thấm Darcy và phương pháp cân bằng nước của Kamenski để đánh giá động lực học dòng ngầm. Các khái niệm nền tảng được định lượng hóa bao gồm: trữ lượng động tự nhiên, trữ lượng tĩnh đàn hồi, trữ lượng tĩnh trọng lực và trữ lượng khai thác tiềm năng theo quy chuẩn kỹ thuật của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Hệ thống phân loại thành phần hóa học nước được xây dựng dựa trên công thức Kurlov nhằm xác định chính xác kiểu nước, độ khoáng hóa và mức độ nhiễm mặn theo không gian.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa khảo sát thực địa, thu thập số liệu thứ cấp và thực nghiệm đo đạc địa chất thủy văn được triển khai trong giai đoạn từ năm 2012 đến 2014. Toàn bộ quy trình điều tra, lấy mẫu và thử nghiệm hiện trường được chuẩn hóa theo Thông tư số 13/2014/TT-BTNMT và Quyết định số 13/2007/QĐ-BTNMT.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm:

• Dữ liệu địa chất thủy văn từ 37 lỗ khoan tìm kiếm thăm dò với tổng chiều sâu 1.497,9 m.
• Kết quả hút nước thí nghiệm chùm và đơn tại 40 lỗ khoan thuộc tầng chứa nước Pleistocen để xác định các thông số thấm, hệ số dẫn nước và hệ số nhả nước.
• Bộ dữ liệu quan trắc động thái mực nước định kỳ 12 tháng tại 7 lỗ khoan tiêu biểu đại diện cho các tiểu vùng thủy văn.
• Bộ 24 mẫu nước phân tích hàm lượng ion Clorua và các chỉ tiêu lý hóa, vi sinh, kim loại nặng đối chiếu theo QCVN 08:2008/BTNMT và Quyết định 1329:2002/BYT.

Phương pháp chọn mẫu mạng lưới không gian theo lưu vực sông Cầu, sông Đuống và các dải đứt gãy địa chất được áp dụng nhằm phản ánh chân thực ranh giới phân bố giữa đới nước ngọt và đới nước mặn. Việc sử dụng phương pháp giải tích kết hợp mô hình phân tích tương quan thủy văn đảm bảo độ chính xác cao trong việc dự báo mức độ hạ thấp mực nước khai thác theo chu kỳ 5 đến 25 năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Cấu trúc địa chất thủy văn tỉnh Bắc Ninh tồn tại 4 phân vị địa tầng chính, trong đó tầng chứa nước lỗ hổng áp lực Pleistocen là tầng chứa nước giàu nhất và đóng vai trò huyết mạch cung cấp nước cho toàn tỉnh:

1. Phân hóa trữ lượng và mức độ giàu nước: Tầng chứa nước Pleistocen có chiều dày dao động từ 0,5 m đến 67,1 m (trung bình 17,1 m). Thống kê tại 40 lỗ khoan thử nghiệm cho thấy 82,5% số lỗ khoan đạt lưu lượng khai thác lớn hơn 5 l/s, 15% đạt từ 1 đến 5 l/s và chỉ có 2,5% có lưu lượng nhỏ hơn 1 l/s. Hệ số dẫn nước biến thiên rộng từ 92 m2/ngày đến 2.099 m2/ngày.
2. Tiềm năng trữ lượng khai thác: Tổng trữ lượng động tự nhiên trên toàn diện tích nghiên cứu đạt 56.750 m3/ngày. Trữ lượng tĩnh đàn hồi được tính toán với hệ số nhả nước đàn hồi 0,018 và cột nước áp lực trung bình 39,57 m đạt giá trị 306.984.060 m3. Tổng trữ lượng khai thác tiềm năng của tầng Pleistocen ước tính đạt khoảng 148.845 m3/ngày.
3. Phân vùng thủy địa hóa và ranh giới nhiễm mặn: Tài nguyên nước phân chia rõ rệt thành hai vùng:
   • Vùng nước ngọt phân bố ở phía Tây (diện tích 431 km2 thuộc Từ Sơn, Yên Phong, Tiên Du, Thuận Thành và thành phố Bắc Ninh) với tổng khoáng hóa dưới 0,5 g/l, thuộc kiểu Bicacbonat Canxi, đáp ứng nhu cầu cho khoảng 850.000 đến 900.000 người.
   • Vùng nước lợ và mặn phân bố ở phía Đông (diện tích 280 km2 thuộc Gia Bình, Lương Tài, Quế Võ) với độ khoáng hóa vượt 1,0 g/l, cá biệt có nơi đạt 7,67 g/l, hàm lượng Clorua tăng cao khiến nước không thể dùng cho sinh hoạt nếu chưa xử lý.
4. Áp lực suy giảm mực nước tại các trung tâm công nghiệp: Tính toán dự báo mức hạ thấp mực nước khi khai thác công suất lớn cho thấy: tại Khu công nghiệp Quế Võ (khai thác 10.000 m3/ngày), mực nước hạ thấp sau 5 năm là 11,1 m và sau 25 năm đạt 15,1 m; tại Khu công nghiệp Yên Phong (khai thác 15.000 m3/ngày), mực nước hạ thấp sau 25 năm là 3,7 m (thấp hơn giới hạn cho phép 12,5 m).

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm lưu lượng và hạ thấp mực nước ngầm bắt nguồn từ quá trình gia tăng khai thác tập trung cục bộ và sự phát triển thiếu kiểm soát của hàng nghìn giếng khoan nông hộ gia đình. Nguồn bổ cập tự nhiên bị thu hẹp đáng kể do bê tông hóa bề mặt đô thị và suy giảm chất lượng nước sông. Đặc biệt, nước thải từ các làng nghề như sắt Đa Hội (xả 3.000–4.000 m3/ngày chứa axit và kim loại nặng) hay giấy Phong Khê (xả 12.000–15.000 m3/ngày) thấm qua các cửa sổ địa chất thủy văn ven sông Đuống và sông Cầu làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm tầng nước ngầm nông.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa qua bản đồ địa chất thủy văn tỷ lệ 1:25.000 và các mặt cắt địa chất công trình thể hiện rõ thế nằm của lớp sét cách nước Vĩnh Phúc. Kết quả dự báo hạ thấp mực nước theo chuỗi thời gian 5, 10, 15, 20 và 25 năm được trình bày qua đồ thị suy giảm áp lực, giúp so sánh trực quan giữa mức hạ thấp thực tế và chiều sâu hạ thấp cho phép. Về chất lượng, hàm lượng sắt tổng số trong nước ngầm dao động phổ biến từ 2,58 đến 5,93 mg/l (vượt giới hạn tiêu chuẩn cho phép), đòi hỏi quy trình xử lý keo tụ và lọc lắng nghiêm ngặt trước khi cấp vào mạng lưới sinh hoạt.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực trạng tài nguyên nước, các giải pháp mang tính chiến lược được đề xuất như sau:

1. Thiết lập mạng lưới quan trắc tự động: Xây dựng hệ thống 15 trạm quan trắc động thái mực nước và độ mặn tự động tại các khu vực nhạy cảm tiếp giáp giữa vùng nước ngọt và nước lợ (huyện Quế Võ, Gia Bình) với tần suất đo 24/7, hoàn thành trong giai đoạn 2015–2018 do Sở Tài nguyên và Môi trường Bắc Ninh chủ trì.
2. Quy hoạch bố trí công trình khai thác dạng đường: Chuyển đổi các bãi giếng khai thác tập trung công suất từ 5.000 đến 15.000 m3/ngày sang mô hình hành lang lấy nước dạng đường chạy dọc hành lang sông Cầu và sông Đuống nhằm tận dụng nguồn bổ cập thấm trực tiếp từ sông, hạn chế sụt lún địa tầng.
3. Kiểm soát và xử lý nguồn thải công nghiệp: Áp dụng công nghệ xử lý nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra sông Ngũ Huyện Khê và sông Cầu; đặt mục tiêu 100% các cụm công nghiệp và làng nghề giấy, tái chế kim loại có trạm xử lý nước thải tập trung trước năm 2020.
4. Trám lấp và quản lý giếng khoan tự phát: Tổ chức tổng kiểm tra, đình chỉ và trám lấp kỹ thuật khoảng 80% các giếng khoan tay hỏng hoặc khai thác trái phép không đúng quy chuẩn nhằm ngăn chặn chất bẩn thẩm thấu trực tiếp vào tầng chứa nước Pleistocen.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Bắc Ninh và các tỉnh lân cận thuộc đồng bằng sông Hồng có thể sử dụng số liệu để xây dựng quy hoạch phân vùng khai thác và cấp phép tài nguyên nước.
2. Doanh nghiệp cấp nước và quản lý hạ tầng khu công nghiệp: Ban quản lý các khu công nghiệp Yên Phong, Quế Võ, Tiên Sơn áp dụng các thông số tính toán công suất bãi giếng và dự báo mực nước hạ thấp để thiết kế hệ thống cấp nước bền vững.
3. Đơn vị tư vấn thiết kế và thăm dò địa chất thủy văn: Các kỹ sư, chuyên gia khảo sát địa kỹ thuật sử dụng bản đồ phân vùng, hệ số thấm và mặt cắt địa chất để tối ưu hóa thiết kế giếng khoan khai thác công nghiệp.
4. Giảng viên, học viên và nhà nghiên cứu học thuật: Các viện nghiên cứu, trường đại học chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên Nước sử dụng tài liệu làm tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp tính toán trữ lượng và đánh giá thủy địa hóa.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn nước dưới đất tại tỉnh Bắc Ninh phân bố tập trung chủ yếu ở những khu vực nào?
Nguồn nước ngọt có trữ lượng lớn phân bố chủ yếu tại nửa phía Tây của tỉnh trên diện tích khoảng 431 km2 bao gồm thành phố Bắc Ninh, thị xã Từ Sơn, huyện Yên Phong, Tiên Du và Thuận Thành. Tầng chứa nước chính là tầng cuội sỏi Pleistocen có độ sâu trung bình từ 20 m đến 60 m với chất lượng nước tốt, đáp ứng tiêu chuẩn ăn uống và sinh hoạt.

Tại sao khu vực phía Đông tỉnh Bắc Ninh lại gặp khó khăn trong việc khai thác nước ngầm?
Các huyện phía Đông như Gia Bình, Lương Tài và đông Quế Võ với diện tích khoảng 280 km2 có tầng chứa nước Pleistocen bị nhiễm mặn tự nhiên. Độ khoáng hóa tại đây thường vượt quá 1,0 g/l, có điểm đo lên tới 2,66–7,67 g/l, thuộc loại nước Clorua Natri nên không thể khai thác trực tiếp phục vụ nhu cầu sinh hoạt cộng đồng.

Trữ lượng khai thác tiềm năng của tầng Pleistocen tại Bắc Ninh là bao nhiêu?
Tổng trữ lượng khai thác tiềm năng được tính toán đạt 148.845 m3/ngày, bao gồm trữ lượng động tự nhiên 56.750 m3/ngày và phần khai thác từ trữ lượng tĩnh đàn hồi 306.984.060 m3 theo chu kỳ tính toán 10.000 ngày. Trữ lượng này đủ cung cấp cho khoảng 850.000 đến 900.000 người dân vùng nước ngọt.

Vấn đề ô nhiễm chính trong nước dưới đất tại Bắc Ninh hiện nay là gì?
Chỉ tiêu hóa học đáng lưu ý nhất trong nước ngầm tự nhiên là hàm lượng sắt dao động từ 2,58 đến 5,93 mg/l (vượt tiêu chuẩn vệ sinh sinh hoạt). Ngoài ra, nước ngầm tầng nông đang đối mặt với nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng và hóa chất hữu cơ từ nước thải làng nghề rò rỉ qua các cửa sổ địa chất ven sông.

Giải pháp khai thác nước ngầm nào được đánh giá là tối ưu nhất cho các khu đô thị và công nghiệp?
Bố trí bãi giếng theo dạng đường chạy dọc ven đê sông Đuống và sông Cầu là phương án tối ưu. Cách bố trí này giúp khai thác tối đa lượng nước bổ cập thấm từ dòng chảy mặt, kiểm soát can nhiễu hạ thấp mực nước giữa các giếng và hạn chế sự dịch chuyển của ranh giới nước mặn từ phía Đông sang phía Tây.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ cấu trúc 4 phân vị địa chất thủy văn tỉnh Bắc Ninh, khẳng định tầng chứa nước lỗ hổng Pleistocen là tầng cấp nước chủ đạo với 82,5% lỗ khoan có lưu lượng trên 5 l/s.
• Xác lập cơ sở định lượng về tiềm năng tài nguyên với trữ lượng động tự nhiên 56.750 m3/ngày và trữ lượng khai thác tiềm năng đạt 148.845 m3/ngày.
• Phân định rõ ràng ranh giới không gian giữa 431 km2 đới nước ngọt phía Tây và 280 km2 đới nước lợ/mặn phía Đông, cung cấp bản đồ phân vùng chi tiết cho 8 khoảnh chứa nước.
• Cảnh báo khoa học về tốc độ suy giảm mực nước ngầm tại các khu công nghiệp trọng điểm (mực nước có thể hạ thấp tới 15,1 m sau 25 năm tại Quế Võ) và nguy cơ ô nhiễm do nước thải công nghiệp làng nghề.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, quy hoạch bãi giếng dạng đường ven sông và bảo vệ môi trường nước ngầm theo định hướng phát triển bền vững đến năm 2025.

Các cơ quan quản lý và đơn vị cấp nước cần nhanh chóng ứng dụng cơ sở dữ liệu địa chất thủy văn của luận văn để rà soát, điều chỉnh quy hoạch khai thác tài nguyên nước mặt và nước dưới đất, đảm bảo an ninh nguồn nước lâu dài cho tỉnh Bắc Ninh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và kết luận. Tæng quan vÒ vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Đặc điểm địa lý tự nhiên, dân cư và kinh tế 1. Vị trí địa lý Bắc Ninh là một tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Hồng, nằm trong tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, cửa ngõ phía Đông Bắc của thành phố Hà Nội.

Tỉnh Bắc Ninh có tọa độ địa lý là từ 20°58' đến 21°16' vĩ độ Bắc và 105°54' đến 106°19' kinh độ Đông. Ranh giới địa chính tỉnh Bắc Ninh xác định như sau: phía Bắc giáp tỉnh Bắc Giang, phía Nam giáp tỉnh Hưng Yên và một phần Hà Nội, phía Đông và Đông - Nam giáp tỉnh Hải Dương, phía Tây giáp thành phố Hà Nội. Sơ đồ vị trí địa lý của tỉnh Bắc Ninh Tỉnh Bắc Ninh có nhiều điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế xã hội: - Có các tuyến đường giao thông quan trọng chạy qua như quốc lộ QL1A, QL18, đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn, đường thuỷ sông Đuống, sông Cầu, sông Thái Bình. nên rất thuận lợi cho vận chuyển hàng hoá và hành khách lưu thông với các 9 z tỉnh trong cả nước, đặc biệt nhất là việc trở thành cầu nối giữa Hà Nội với các tỉnh trung du miền núi phía bắc và có vị trí quan trọng đối với an ninh quốc.

- Nằm gần thủ đô Hà Nội, một thị trường rộng lớn tiêu thụ trực tiếp các mặt hàng của Bắc Ninh như nông - lâm - thuỷ sản, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dựng, hàng thủ công mỹ nghệ.,, đồng thời cũng là nơi cung cấp thông tin, chuyển giao công nghệ và tiếp thị thuận lợi đối với mọi miền đất nước. - Vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc gồm Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh,Hưng Yên sẽ có tác động trực tiếp đến hình thành cơ cấu và tốc độ tăng trưởng kinh tế của Bắc Ninh về mọi mặt, đặc biệt là công nghiệp và dịch vụ du lịch; Vị trí địa lý thuận lợi là yếu tố phát triển quan trọng và là một trong các tiềm lực to lớn cần được phát huy một cách triệt để nhằm phục vụ phát triển kinh tế xã hội của tỉnh theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đặc điểm địa hình địa mạo Bắc Ninh là tỉnh nằm ở ranh giới giữa đồng bằng Bắc Bộ và vùng trung du miền núi phía Bắc Việt Nam, được bao bọc bởi hệ thống sông Cầu, sông Đuống và sông Thái Bình. Địa hình Bắc Ninh tương đối bằng phẳng, đồng bằng chiếm 96,3% tổng diện tích, độ cao tuyệt đối 37m, thấp dần về phía Đông, Đông Nam, được thể hiện qua các dòng chảy mặt đổ về sông Cầu, Sông Đuống và sông Thái Bình, tạo nên các vùng trũng ở các huyện Gia Bình và Lương Tài.

Mức độ chênh lệch địa hình trên toàn tỉnh không lớn. Địa hình trung du đồi núi chiếm khoảng 3,7% diện tích toàn tỉnh, phân bố chủ yếu ở Tiên Sơn và Quế Võ. Các đỉnh núi có độ cao phổ biến từ 70- 200m, trong đó 171m núi Bàn Cờ thuộc thành phố Bắc Ninh, núi Bu thuộc Quế Võ cao 153m, núi Phật Tích thuộc huyện Tiên Du cao 84m, núi Thiên Thai thuộc huyện Gia Bình cao 71m. Đặc điểm khí hậu Bắc Ninh thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, có mùa đông lạnh.

Nhiệt độ trung bình năm 23,3°C, nhiệt độ trung bình tháng cao nhất 28,9oC (tháng 7), nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất là 15,8°C (tháng 1), chênh lệch nhiệt độ giữa các 10 z tháng cao nhất và thấp nhất là 13,1°C. Tổng số giờ nắng trong năm dao động từ 1.776 giờ, trong đó tháng 7 có nhiều giờ nắng, tháng 1 có ít giờ nắng nhất. Hàng năm có 2 mùa gió chính: gió mùa Đông Bắc và gió mùa Đông Nam. Gió mùa Đông Bắc thịnh hành từ tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau, gió mùa Đông-Nam thịnh hành từ tháng 4 đến tháng 9 mang theo hơi ẩm, gây mưa rào.

Nhìn chung Bắc Ninh có điều kiện khí hậu thuận lợi cho phát triển nền nông nghiệp đa dạng và phong phú. Mùa Đông với khí hậu khô, lạnh làm cho vụ đông trở thành vụ chính có thể trồng được nhiều loại cây rau màu ngắn ngày cho giá trị cao và xuất khẩu. Yếu tố hạn chế lớn nhất đối với sử dụng đất là mưa lớn tập trung theo mùa thường làm ngập úng các khu vực thấp trũng gây khó khăn cho việc thâm canh tăng vụ mở rộng diện tích. Tài nguyên nước mưa Lượng mưa trung bình hàng năm tại Bắc Ninh là gần 1500mm.

Mưa phân bố không đều trong năm. Mùa mưa chủ yếu từ tháng 5 đến tháng 10, chiếm 80% tổng lượng mưa cả năm, còn lại là mùa khô. Khu vực có lượng mưa trung bình lớn nhất là Từ Sơn, Yên Phong, Tiên Du, huyện Quế Võ có lượng mưa trung bình nhỏ nhất, khoảng 1200mm/năm. Đặc điểm dân cư Theo số liệu thống kê năm 2012, dân số toàn tỉnh Bắc Ninh là 1.900 người, trong đó dân cư nông thôn khoảng 74,1%, dân số thành thị khoảng 25,9%.

Cơ cấu dân số của tỉnh chuyển dịch theo xu hướng tăng dân số thành thị và giảm dần dân số nông thôn. Tốc độ đô thị hóa của Bắc Ninh diễn ra nhanh, năm 2006 dân số sống ở khu vực thành thị 136.327 người thì đến năm 2010 đó là 268.504 người; trong khi ở khu vực nông thôn lại giảm từ 863.503 người năm 2006 xuống còn 769. Tổng lao động năm 2012 có 563. Tỷ lệ lao động qua đào tạo chiếm 45% so với tổng số lao động, tỷ lệ thất nghiệp thành thị 2,89% so với tổng số lao động, giải quyết việc làm cho người lao động bằng nhiều hình thức khác nhau; 11 z Trong năm 2010 đó giải quyết việc làm cho 22.100 lao động, thu nhập bình quân người/năm là 20,40 triệu đồng.

Thực trạng phát triển kinh tế xã hội Kết quả phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 1997-2011 thể hiện như sau: Tốc độ tăng trưởng GDP (giá so sánh 1994) bình quân hàng năm giai đoạn 2006-2010 đạt 15,3%; Xét theo quy mô cơ cấu kinh tế: Khu vực nông, lâm nghiệp và thuỷ sản từ 21,3% giảm xuống còn 10,5%, khu vực công nghiệp - xây dựng tăng từ 49,50 % năm 2006, lên 66,10% năm 2010, khu vực dịch vụ từ 29,2% năm 2006 giảm xuống còn 23,40% năm 2010. Năm 2012, tổng sản phẩm toàn tỉnh GDP (theo giá hiện hành) đạt 35.963 tỷ đồng, bình quân 1.906 USD/người. GDP theo thời giá 1994 là 9.697,3 tỷ đồng, trong đó khu vực công nghiệp và xây dựng đạt 5.272 tỷ đồng, nông, lâm nghiệp và thuỷ sản đạt 1.264 tỷ đồng, dịch vụ đạt 3. Giá trị tổng sản phẩm của tỉnh Bắc Ninh phân theo khu vực kinh tế (giai đoạn 1997-2011) Đơn vị Năm Chỉ tiêu tính 1997 2000 2005 2010 2011 1.

Tổng sản phẩm theo giá so sánh 1994 Tỷ đồng 1.008,3 + Nông - Lâm nghiệp - Thủy sản Tỷ đồng 762,6 937,4 1.277,1 + Công nghiệp - XDCB Tỷ đồng 417,8 885,9 2.336,9 + Dịch vụ Tỷ đồng 526,8 665,0 1. Tổng sản phẩm theo giá thực tế Tỷ đồng 2.533,9 + Nông - Lâm nghiệp - Thủy sản Tỷ đồng 909,8 1.991,6 + Công nghiệp - XDCB Tỷ đồng 480,3 1.593,5 + Dịch vụ Tỷ đồng 629,6 887,9 2. Cơ cấu (%) % 100 100 100 100 100 + Nông - Lâm nghiệp - Thủy sản % 44,95 37,96 26,26 10,61 7,75 + Công nghiệp - XDCB % 23,77 35,57 45,92 68,39 74,89 + Dịch vụ % 31,18 26,37 27,82 21,00 17,36 12 z Đơn vị Năm Chỉ tiêu tính 1997 2000 2005 2010 2011 4. GDP bình quân đầu người Nghìn 2.602 (Giá hiện hành) đồng Nguồn: Niên giám thống kê năm 2011 tỉnh Bắc Ninh a.

Trên địa bàn toàn tỉnh đã có 10 khu công nghiệp tập trung; hơn 18 khu công nghiệp vừa và nhỏ, cụm công nghiệp làng nghề với hàng trăm nhà máy có công nghệ sản xuất hiện đại đã và đang hoạt động. Tốc độ tăng trưởng bình quân với giá trị sản xuất công nghiệp giai đoạn 2002- 2012 là 42,76%/năm, đặc biệt khu vực có vố đầu tư nước ngoài tăng vọt từ 0,34 tỷ đồng năm 1997 lên 5505,4 tỷ đồng năm 2012. Sản phẩm của ngành công nghiệp không chỉ phục vụ nhu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước mà còn tham gia vào thị trường xuất khẩu, tạo nguồn thu ngoại tệ tiếp tục đầu tư và phát triển. Ngành tiểu thủ công nghiệp rất phát triển với nhiều làng nghề truyền thống như là đồ gỗ mỹ nghệ, đúc đồng.

Sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh có những chuyển dịch tích cực về cơ cấu: Tỷ trọng ngành trồng trọt giảm từ 67,2% năm 2002 xuống 33,11% năm 2012, tỷ trọng ngành chăn nuôi tăng từ 29,4% năm 2002 lên 41% năm 2012 và phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa từng bước gắn với thị trường, nâng cao năng xuất, chất lượng và hiệu quả kinh tế. Trong ngành trồng trọt đang hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung như vùng chuyên canh rau sạch, vùng trồng hoa cây cảnh, vùng trồng lúa chất lượng cao. Việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất đã làm tăng đáng kể cả về năng suất cũng như chất lượng của sản phẩm, nhưng lúa vẫn là cây trồng chính của tỉnh. Chăn nuôi dần chuyển sang phương thức chăn nuôi bán công nghiệp đã làm nâng cao hiệu quả kinh tế cho ngành chăn nuôi trong tỉnh, tăng từ 338,5 tỷ đồng năm 2002 lên 791,3 tỷ đông năm 2012.

Giao thông 13 z Tỉnh Bắc Ninh có điều kiện thuận lợi về giao thông vận tải. Mạng lưới giao thông đường sắt, đường bộ, đường thuỷ đã được hình thành từ lâu, các tuyến đường huyết mạch như Quốc lộ 1, quốc lộ 18, quốc lộ 38 và tuyến đường sắt Hà Nội - Bắc Ninh - Lạng Sơn. đã được Nhà nước đầu tư mạnh. Hệ thống đường nội tỉnh được nâng cấp và xây dựng mới, đã góp phần tích cực vào việc mở rộng thông thương, khai thác tiềm năng của tỉnh, rút ngắn “khoảng cách” giữa Bắc Ninh với các tỉnh trong vùng, giữa thành thị và nông thôn.

Tính đến nay trên địa bàn tỉnh đã có 375 km đường quốc lội trải nhựa. 290 km đường tỉnh lộ phần lớn được trải nhựa và hơn 3000 km đường huyện, đường xã, đường thôn xóm trong đó có gần 2000km được trải bê tông và lát gạch. Thương mại và du lịch, dịch vụ Hoạt động thương mại và dịch vụ trên địa bàn tỉnh có những chuyển biến sâu sắc: Tăng nhanh về qui mô và mở rộng về thị trường, chuyển dịch tích cực về cơ cấu các hoạt động sản xuất kinh doanh, nhóm mặt hàng, phương thức kinh doanh. Năm 1997 giá trị sản xuất của ngành đạt 139,8 tỷ đồng đến năm 2007 là 663,8 tỷ đồng.