Nghiên cứu đánh giá tài nguyên nước mặt lưu vực sông Mã và tác động của biến động khí hậu

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tài nguyên nước mặt lưu vực sông Mã, xem xét ảnh hưởng của biến động khí hậu đến phát triển nguồn nước.

• Tác giả: Lê Thị Kim Ngân
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Công Quang
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Phát triển nguồn nước
• Đề tài: Đánh Giá Tài Nguyên Nước Mặt Sông Mã Trước Biến Động Khí Hậu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. NỘI DUNG CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶC ĐIỂM LƯU VỰC SÔNG MÃ
• 1.1. Đặc điểm địa lý, địa hình, địa chất, thổ nhưỡng của lưu vực
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Đặc điểm địa hình
• 1.1.3. Đặc điểm địa chất
• 1.1.4. Thổ nhưỡng
• 1.2. Đặc điểm sông ngòi
• 1.2.1. Hình thái lưới sông
• 1.2.2. Đồng chính sông Mã
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ MƯA, BỐC HƠI VÀ DÒNG CHẢY MẶT TRÊN LƯU VỰC SÔNG MÃ
• 2.1. Phân tích đánh giá mưa trên lưu vực sông Mã
• 2.2. Phân tích, đánh giá bốc hơi trên lưu vực sông Mã
• 2.3. Phân tích, đánh giá dòng chảy mặt trên lưu vực sông Mã
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH ĐÁNH GIÁ BIẾN ĐỘNG KHÍ HẬU TRÊN LƯU VỰC SÔNG MÃ
• 3.1. Biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 3.2. Những khái niệm cơ bản về biến đổi khí hậu
• 3.3. Biểu hiện biến đổi khí hậu, nước biển dâng ở Việt Nam
• 3.4. Các kịch bản biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 3.5. Nghiên cứu đánh giá những biến động khí hậu và biến động mực nước biển khu vực Bắc Trung Bộ
• 3.6. Những biến động về nhiệt độ
• 3.7. Những biến động về lượng mưa
• 3.8. Diễn biến thiên tai trên lưu vực sông Mã
• 3.9. Nhận xét, đánh giá
• 4. CHƯƠNG 4: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH MIKE BASIN TÍNH TOÁN CÂN BẰNG NƯỚC CHO KHU VỰC HẠ LƯU SÔNG MÃ
• 4.1. Giới thiệu mô hình Mike Basin
• 4.2. Ứng dụng mô hình MIKE BASIN tính toán cân bằng nước hệ thống hạ lưu sông Mã
• 4.2.1. Phân chia các lưu vực bộ phận
• 4.2.2. Số liệu đầu vào mô hình
• 4.2.3. Tính toán cân bằng nước với các kịch bản khác nhau
• 4.2.4. Nhận xét
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đánh giá tài nguyên nước mặt sông Mã

Nghiên cứu tài nguyên nước mặt sông Mã là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh biến động khí hậu hiện nay. Lưu vực sông Mã trải dài qua nhiều tỉnh miền Bắc Trung Bộ, với tổng diện tích khoảng 28.490 km². Tài nguyên nước mặt ở đây không chỉ phục vụ cho sinh hoạt, nông nghiệp mà còn cho phát triển kinh tế xã hội. Đánh giá tài nguyên nước mặt sông Mã giúp xác định khả năng cung cấp nước và các vấn đề liên quan đến quản lý nước trong tương lai. Theo số liệu thu thập, lượng nước mặt có sự biến động lớn theo mùa, với mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10 và mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Điều này yêu cầu các biện pháp bảo vệ tài nguyên nước và sử dụng hợp lý nhằm đảm bảo sự bền vững.

1.1. Tác động của biến động khí hậu

Biến động khí hậu đang ảnh hưởng rõ rệt đến tài nguyên nước mặt sông Mã. Theo nghiên cứu, nhiệt độ trung bình đã tăng từ 0,5°C đến 1°C trong 50 năm qua, cùng với sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ và hạn hán. Tác động của khí hậu không chỉ làm thay đổi lượng nước mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nước. Các hiện tượng như ngập úng và xâm nhập mặn đang gia tăng, dẫn đến sự suy giảm chất lượng tài nguyên nước. Để ứng phó với tình trạng này, việc đánh giá môi trường và xây dựng các kịch bản ứng phó là rất cần thiết.

1.2. Phân tích và đánh giá tài nguyên nước mặt

Phân tích tài nguyên nước mặt sông Mã cần dựa trên các yếu tố như lượng mưa, bốc hơi và dòng chảy. Theo số liệu thống kê, lượng mưa bình quân hàng năm tại khu vực này vào khoảng 1.600 mm, với sự phân bố không đồng đều. Đánh giá tài nguyên nước cần thực hiện thông qua việc theo dõi, phân tích số liệu mưa và bốc hơi, từ đó đưa ra các giải pháp sử dụng nước hiệu quả. Việc sử dụng mô hình toán học để tính toán cân bằng nước sẽ giúp dự đoán tình hình tài nguyên nước trong tương lai, từ đó có kế hoạch ứng phó với biến đổi khí hậu.

II. Quản lý tài nguyên nước mặt sông Mã

Quản lý tài nguyên nước mặt tại sông Mã là một thách thức lớn, đặc biệt trong bối cảnh biến động khí hậu. Các chính sách quản lý cần được xây dựng dựa trên việc đánh giá tài nguyên một cách toàn diện. Việc phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và cộng đồng địa phương là rất quan trọng để đảm bảo việc sử dụng nước bền vững. Các biện pháp như xây dựng hệ thống tưới tiêu hiệu quả, bảo vệ nguồn nước và nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng nước hợp lý cần được triển khai. Đặc biệt, việc bảo vệ tài nguyên nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu là cần thiết để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

2.1. Các chính sách quản lý nước

Chính sách quản lý tài nguyên nước tại sông Mã cần tập trung vào việc bảo vệ nguồn nước và phát triển bền vững. Cần có các quy định rõ ràng về việc sử dụng nước, đặc biệt là trong nông nghiệp và công nghiệp. Quản lý nước hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu lãng phí và bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo cho người dân về sử dụng nước hợp lý, nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong việc bảo vệ tài nguyên nước.

2.2. Ứng dụng công nghệ trong quản lý nước

Việc ứng dụng công nghệ thông tin và các mô hình dự báo trong quản lý tài nguyên nước là rất cần thiết. Công nghệ có thể giúp theo dõi và phân tích dữ liệu về lượng nước, chất lượng nước và tình trạng sử dụng nước. Ứng dụng công nghệ trong quản lý sẽ giúp cải thiện hiệu quả quản lý nước, từ đó đảm bảo sự phát triển bền vững cho lưu vực sông Mã. Các hệ thống cảnh báo sớm về lũ lụt và hạn hán cũng cần được xây dựng để bảo vệ cộng đồng và tài nguyên nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Mã, trải dài khoảng 370 km với diện tích 28.490 km², nằm ở phía Bắc Trung Bộ Việt Nam và một phần thuộc nước Lào, là một trong những vùng có tiềm năng tài nguyên nước mặt lớn và đa dạng. Theo số liệu trung bình nhiều năm, lượng mưa trên lưu vực dao động từ 1.500 đến 2.000 mm/năm, tạo ra tổng lượng dòng chảy trung bình khoảng 18,1 tỷ m³ nước, trong đó phần sinh ra tại Việt Nam chiếm 14,1 tỷ m³. Tuy nhiên, biến động khí hậu trong 50 năm qua đã làm nhiệt độ trung bình tăng khoảng 0,5°C đến 0,8°C, nước biển dâng khoảng 20 cm, gây ảnh hưởng rõ rệt đến tài nguyên nước mặt và các hoạt động kinh tế xã hội trên lưu vực.

Luận văn tập trung đánh giá tác động của biến động khí hậu lên tài nguyên nước mặt lưu vực sông Mã, nhằm đề xuất các giải pháp quản lý và sử dụng nguồn nước hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ lưu vực sông Mã trên địa bàn Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ các trạm khí tượng thủy văn trong khoảng thời gian từ 1960 đến 2009. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo phát triển bền vững kinh tế xã hội, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp và tác động sâu rộng đến nguồn nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về biến đổi khí hậu và mô hình cân bằng nước lưu vực. Lý thuyết biến đổi khí hậu giúp phân tích các biến động về nhiệt độ, lượng mưa, và mực nước biển dâng, đồng thời đánh giá tác động của các hiện tượng khí hậu như El Niño, La Niña lên lưu vực. Mô hình cân bằng nước lưu vực, cụ thể là mô hình MIKE BASIN, được sử dụng để tính toán cân bằng nước mặt, phân tích phân phối dòng chảy và nhu cầu sử dụng nước trong các kịch bản biến đổi khí hậu khác nhau.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Tài nguyên nước mặt: tổng lượng nước sông, suối, hồ chứa trên lưu vực.
• Biến động khí hậu: sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa, mực nước biển theo thời gian.
• Cân bằng nước lưu vực: sự cân đối giữa lượng nước đầu vào (mưa, dòng chảy) và lượng nước sử dụng, bốc hơi, thoát ra ngoài lưu vực.
• Hệ số biến động (Cv): chỉ số đo mức độ biến động của lượng mưa và dòng chảy theo thời gian.
• Kịch bản biến đổi khí hậu: các dự báo về mức độ thay đổi khí hậu trong tương lai dựa trên các giả định phát thải khí nhà kính.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu khí tượng thủy văn từ 9 trạm khí tượng và 16 trạm thủy văn trên lưu vực sông Mã, với chuỗi số liệu dài từ 30 đến 50 năm (1960-2009). Dữ liệu được thu thập và hiệu chỉnh bởi Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia, đảm bảo độ tin cậy và tính đại diện.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả và phân tích chuỗi thời gian để đánh giá biến động lượng mưa, bốc hơi và dòng chảy.
• Tính toán các đặc trưng thủy văn như lượng mưa trung bình, lượng mưa thiết kế với các tần suất 25%, 50%, 75%, hệ số biến động Cv.
• Ứng dụng mô hình toán MIKE BASIN để mô phỏng cân bằng nước mặt lưu vực, phân tích các kịch bản biến đổi khí hậu và nhu cầu sử dụng nước trong tương lai.
• Phân tích so sánh các giai đoạn biến động khí hậu và tác động đến tài nguyên nước mặt.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2012, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích số liệu, mô phỏng mô hình và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động lượng mưa và dòng chảy: Lượng mưa trung bình trên lưu vực dao động từ 1.500 đến 2.000 mm/năm, với mùa mưa chiếm 80-90% tổng lượng mưa năm. Hệ số biến động Cv của lượng mưa năm dao động từ 0,19 đến 0,26, cho thấy sự biến động vừa phải. Dòng chảy trung bình năm trên lưu vực đạt khoảng 18,1 tỷ m³, trong đó sông Chu chiếm 27,2% tổng lượng dòng chảy. Mùa lũ chiếm 75-79% tổng lượng nước năm, tập trung từ tháng 6 đến tháng 10.

2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu: Nhiệt độ trung bình tăng khoảng 0,5-0,8°C trong 50 năm qua, lượng mưa có xu hướng giảm nhẹ ở một số khu vực, đồng thời nước biển dâng khoảng 20 cm gây xâm nhập mặn sâu vào vùng cửa sông, ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt. Các hiện tượng khí hậu cực đoan như bão, lũ, hạn hán ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ.

3. Chất lượng nước mặt: Ở vùng hạ lưu, đặc biệt tại các khu công nghiệp và đô thị như Thanh Hóa, Thạch Thành, có dấu hiệu ô nhiễm nước mặt, một số chỉ tiêu vượt giới hạn cho phép, không đảm bảo cho sinh hoạt và sản xuất. Mùa kiệt, xâm nhập mặn có thể sâu tới 25-30 km, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước ngọt.

4. Nhu cầu sử dụng nước: Tổng nhu cầu nước mặt hiện tại trên lưu vực khoảng 5,7 tỷ m³, tập trung chủ yếu vào nông nghiệp (đặc biệt là cây lúa), công nghiệp, sinh hoạt và thủy sản. Dự báo đến năm 2020, nhu cầu nước sẽ tăng đáng kể, đòi hỏi quản lý và phân phối nguồn nước hợp lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân biến động tài nguyên nước mặt chủ yếu do sự thay đổi khí hậu toàn cầu và các hoạt động phát triển kinh tế xã hội trên lưu vực. Sự gia tăng nhiệt độ làm tăng bốc hơi, giảm lượng nước mặt, trong khi biến đổi lượng mưa và nước biển dâng làm thay đổi chế độ dòng chảy và chất lượng nước. So sánh với các nghiên cứu trong khu vực, kết quả phù hợp với xu hướng chung về biến đổi khí hậu và tác động đến tài nguyên nước.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ chuỗi thời gian lượng mưa, dòng chảy và nhiệt độ trung bình hàng năm, bảng thống kê hệ số biến động Cv, cũng như bản đồ phân bố xâm nhập mặn và ô nhiễm nước mặt. Việc phân tích chi tiết theo từng vùng giúp xác định các khu vực có nguy cơ cao và ưu tiên giải pháp.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách quản lý tài nguyên nước, phát triển kinh tế xã hội bền vững và ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu trên lưu vực sông Mã.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và quản lý tài nguyên nước: Thiết lập hệ thống quan trắc liên tục, mở rộng mạng lưới trạm khí tượng thủy văn, đặc biệt ở vùng thượng nguồn và khu vực biên giới để cập nhật dữ liệu chính xác, phục vụ dự báo và quản lý nguồn nước.

2. Phát triển và ứng dụng mô hình cân bằng nước: Sử dụng mô hình MIKE BASIN để xây dựng các kịch bản quản lý nước phù hợp với biến đổi khí hậu, tối ưu phân phối nước cho nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt, giảm thiểu rủi ro thiếu nước và ngập lụt.

3. Xây dựng chính sách sử dụng nước hợp lý: Ban hành các quy định về hạn chế khai thác nước mặt quá mức, khuyến khích sử dụng nước tiết kiệm, tái sử dụng nước thải, đồng thời phát triển các công trình thủy lợi, hồ chứa điều tiết nước mùa khô và mùa lũ.

4. Phòng chống ô nhiễm và xâm nhập mặn: Kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải công nghiệp, đô thị; xây dựng hệ thống xử lý nước thải; phát triển các giải pháp ngăn mặn tại vùng cửa sông, bảo vệ nguồn nước ngọt cho sinh hoạt và sản xuất.

Các giải pháp cần được triển khai trong vòng 5-10 năm tới, với sự phối hợp của Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các địa phương trong lưu vực và các tổ chức nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý tài nguyên nước: Giúp hoạch định chính sách, quy hoạch sử dụng nước hiệu quả, ứng phó với biến đổi khí hậu và đảm bảo phát triển bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả: Cung cấp dữ liệu, phương pháp và mô hình phân tích tài nguyên nước, biến đổi khí hậu phục vụ nghiên cứu chuyên sâu và phát triển khoa học.

3. Các cơ quan phát triển nông nghiệp và công nghiệp: Hỗ trợ trong việc lập kế hoạch sử dụng nước, phát triển thủy lợi, quản lý rủi ro thiên tai và nâng cao hiệu quả sản xuất.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ: Nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu, bảo vệ nguồn nước, tham gia giám sát và thực hiện các biện pháp tiết kiệm nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng thế nào đến tài nguyên nước mặt lưu vực sông Mã?
   Biến đổi khí hậu làm tăng nhiệt độ, thay đổi lượng mưa và mực nước biển, dẫn đến biến động dòng chảy, giảm lượng nước mặt và gia tăng xâm nhập mặn, ảnh hưởng đến chất lượng và khả năng cung cấp nước.

2. Mô hình MIKE BASIN được sử dụng như thế nào trong nghiên cứu?
   Mô hình MIKE BASIN mô phỏng cân bằng nước lưu vực, giúp tính toán phân phối dòng chảy và nhu cầu sử dụng nước trong các kịch bản biến đổi khí hậu, hỗ trợ quản lý nguồn nước hiệu quả.

3. Lượng mưa trung bình trên lưu vực sông Mã là bao nhiêu?
   Lượng mưa trung bình dao động từ 1.500 đến 2.000 mm/năm, trong đó mùa mưa chiếm 80-90% tổng lượng mưa năm, tập trung từ tháng 5 đến tháng 10.

4. Nhu cầu sử dụng nước trên lưu vực hiện nay như thế nào?
   Tổng nhu cầu nước mặt hiện tại khoảng 5,7 tỷ m³, chủ yếu phục vụ nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt và thủy sản, dự kiến tăng trong tương lai do phát triển kinh tế xã hội.

5. Giải pháp nào được đề xuất để ứng phó với biến đổi khí hậu trên lưu vực?
   Các giải pháp bao gồm tăng cường giám sát, phát triển mô hình quản lý nước, xây dựng chính sách sử dụng nước hợp lý, kiểm soát ô nhiễm và xâm nhập mặn, phối hợp liên ngành và địa phương.

Kết luận

• Lưu vực sông Mã có tiềm năng tài nguyên nước mặt lớn nhưng đang chịu tác động rõ rệt của biến đổi khí hậu với sự gia tăng nhiệt độ và biến động lượng mưa.
• Tổng lượng dòng chảy trung bình đạt khoảng 18,1 tỷ m³, phân bố không đều theo mùa và khu vực, mùa lũ chiếm phần lớn lượng nước năm.
• Chất lượng nước mặt ở vùng hạ lưu bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm và xâm nhập mặn, đòi hỏi các biện pháp quản lý chặt chẽ.
• Nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng, đặc biệt trong nông nghiệp và công nghiệp, cần có chính sách sử dụng nước hợp lý và bền vững.
• Ứng dụng mô hình MIKE BASIN và các giải pháp quản lý tổng hợp là cơ sở khoa học quan trọng để thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế xã hội trên lưu vực.

Tiếp theo, cần triển khai các nghiên cứu chi tiết hơn về tác động biến đổi khí hậu theo từng tiểu vùng, đồng thời xây dựng kế hoạch hành động cụ thể cho từng ngành sử dụng nước. Các cơ quan quản lý và nhà khoa học được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ nguồn nước và phát triển bền vững lưu vực sông Mã!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. ĐẶC DIEM LƯU VỰC SÔNG MÃ 1-1. Đặc điểm địa ý, địa hình, địa chất thổ nhưỡng của lưu vực 1. Vị trí địa lý Lưu vục sông Mã nằm ở phần phía Bắc Trung BG, trải rộng trên địa giới hành chính của 2 quốc gia: Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào và Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trên dat Việt Nam lưu vực sông Mã trải trên địa ban 5 tinh: Lai Châu, Sơn La, Hoà Bình, Nghệ An và Thanh Hoá. kéo đài khoảng 370 km và rộng khoảng 68,8 km, với tổng diện tích lưu vục sông Mã là 28. Vị trí địa lý lưu vực sông Mã Lira vực sông Mã. nằm rong khoảng từ 22°37'30" đến 20°37°3 103°05'10" đến 106105`10” độ kinh Đông.

Phía Bắc giáp lưu vực sông Đà, Boi, sông Vac. Phía Nam giáp lưu vực sông Hiểu, sông Mực, Phía Tây giáp lưu vue song Mê Kông. Phía Đông là Vịnh Bắc Bộ chạy dài từ cửa sông Can đến cửa sông Mã với chiều đài bờ biển 40km, 112. ặc điển địa hình: Lưu vực sông Mã trai rộng trên nhiều tỉnh thuộc hai nước Việt Nam, Lào và chạy.

dài từ định Trường Sơn đến Vịnh Bắc Bộ nên địa hình trên lưu vực rit đa dạng. Thể dốc chung của lưu vực từ Tây Bắc xuống Đông Nam, độ cao biển đổ từ 2,00m đến 1.0m, có thé chia địa hình thành các dang chính như sau: = Vang thượng lưu sông Mã khu vực Tây Bắc (Lai Châu, Sơn la, Hồa Bình), Lào, dang địa hình vùng núi cao. ~ Ving tung lưu sông Mã bao gồm các huyện Tân Lạc, Lạc Sơn, Thạch ‘Thanh, Cảm Thủy, Bá Thước, Lang Chánh, Ngọc lạc tỉnh Thanh Hóa có địa hình đồi núi thấp, vùng giáp với đồng bằng Thanh Hóa có địa hình xen kế địa hình Caxto và địa hình xâm thực, ‘Ving hạ lưu sông Mã từ Cẩm Ngọc, Kim Tân, Bái Thượng trở ra cửa sông đồng bằng wong đổi bằng phẳng độ cao biển đổi từ 20-0,5m ở ven biển Ving phía Bắc song Mã, đồng bằng ốc theo hướng Đông Bắc Tây Nam, uất hiện các day đồi núi thắp ở vùng ven biển. = Tiểu vùng Nam sông Mã ~ Bắc sông Chu là vùng chuyển tiếp từ vùng đồi núi hấp sang vùng đồng bằng, có độ dốc nghiêng tir Tây sang Đông và đốc theo hướng chảy của sông Am, sông Cầu Chay.

Cao độ phía cực Tây Bắc của vũng từ 20 - 25m tring nhất là ven hạ du sông Cầu Chay. Dạng địa hình này xen kế có những đồi bát úp và thung lũng rộng, ting và sâu. Vang bạ lưu sông Bưởi là vùng đồi núi thấp từ Kim Tân ổi tả ngọ sông Mã Hướng dốc chính theo chiều Bắc Nam. Ding bằng noi cao nhất đạt 15 - 20m, ơi trang nhất đạt 42,5 ~ Ving Nam sông Chu có đị hình đốc theo hướng Tây Nam sang Đông Bắc và tữ Tây sang Đông.

Độ cao trung bình toàn ving 4 ~ Sin, điểm cao nhất là khu ‘Tho Xuân, Sao Vàng 20 im) thấp nhất vùng ven sông Yên từ (0.7 - 0,8)m có nơi đạttới -0,5m "Điện tích mặt bằng theo địa giới hành chính và theo dạng địa hình thuộc lưu vực xông Mã thể hiện trong Phụ lục 1 trong phần phụ lục, 113. ặc điễn địa chất "Đi kiến tạo sông Mã là miễn nâng cổ trước Đ Vôn bị đứt gay ria tách khỏi đổi Mường Te và Điện Biê Đặc điễm chủ yêu là sự phát tein rộng ãi của trằm tích cỗ Proterozoi bị ting Pateozoi ha phủ Không chỉnh hợp lên trên. Đường phương các khối kiến túc mong và đường phương của lớp phủ gin nhau nhưng không trùng nhau, Đi kiến tạo Thanh Hoá à một nếp lồi rộng, hơi không đổi xứng, Phin trung tâm của đổi sôi Mi, các trim tích Proteozoi tạo thành mộ rộng, thoải, bị phúc tạp hoá bởi các đứt gây và các phá huỷ bổ sung nằm ở trục của đói. Phía nam hệ thông Proteozoi chúc sâu theo đứt gay rìa xuống đưới các thành tạo Patcozoi - Mezozoi ở đồng bằng hạ du sau đó lại rồi lên ở ven biên Sim Sơn oi Thanh Hi dang 1 tam giác châu, ở git đổi ing đọng chủ yên là rằm tích Merozoi Son La, Sam Nua.

Nếp lồi Thanh Hoá được tạo thành bởi hệ ting Paleozoi sớm Đông Sơn và hệ ting Proteozoi Nam Cò. Tan tích Paleozoi hạ bị vO nhăn thành các nắp ổn nhỏ đốc có góc cắm 50- 70”. Đường phương các nếp sắp bi thay đổi mạnh. Đới sông Mã phát tiễn nhiều đt gấy theo một hệ phương Tây Bắc Đông Nam và hệ phương phụ Tây Nam - Đông Bắc đọc theo đồng chính sông Mã, sng Cho, sông Am, sông Civ Chày, sông Bur, Đới sông Mã được ngăn cích với đới sông Boi, sông DA bằng đấy đá vôi Tam Điệp - Mai Châu.

Nhìn chung, đây là min địa chất có ít bién động, các đứt gãy đều là đứt gay cổ ôn định. Thổ nhưỡng “Trên lưu vue sông Mã có mặt hom 40 loi đắt trong s6 60 loại của cả nước. Có 11 nhóm dit chính = Đắt cất va edn cất ven biển Khoảng 15.000ha chủ yêu là phân bổ ö các huyện như Nga Sơn, Hậu Lộ Hoing Hoá, Quảng Xương. ~ Bit mặn - chưa ven biển.

Loại này có khoảng 15.400 + 19:000 ha một số là đất ngập nước thường xuyên, đất màu đen, độ mùn cao tập trung ở sông Mã, sông, Lên, sông Lach Trường, kênh De, sông Cùng. = Đất phù sa chiểm tới 79% diện tích hiện đang canh tác trong lưu vực. c6 độ phì tung bình: min 1,2 + 1.5%, đạm ting số 0,08 + 0,1%, lân 006 + 0,08%, Kali 005 + 0,1%, độ pH 5,6 + 6,5, Dit phân bổ chủ yếu ở hạ đu sông Budi: Thiệu Yên, Tho Xuân, Đông Sơn, Triệu Sơn, Nông Cổng, Hà Trung, Nga Son, Hoỗng Hoá, Hậu Lộc, Cảm Thuỷ. Nguồn gốc thành tạo là do sự bồi đắp của ph sa các sông Mã, Bưởi, Chu, sông Đáy và sông Yên.

Loại đắt này phân thành từng nhóm. Đắt phù xa được bồi đắp hàng năm có độ phì khá, Đắt phù sa Không được bởi đắp thường xuyên, không GIây hoặc có GIây kém, = Đắt lẫy và than bùn diện ích khoảng 10.000ha, phân bổ chủ yếu ở trung du và miễn nói có địa hình dang thung lãng dốc tụ tạo thành. Bit phần lớn bị hoang hoá. = it xm bạc màu diện ích khoảng 32.000ha phan bổ tập tung ở sườn đốc của các huyệ Lạc, Lach Sơn, Thạch Thành, Vinh Lộc, Thuỷ Yên ~ _ Nhóm dit den khoảng 17.000ha, tập trung ở các buy xông Mã, Quang Hoá, Bá “Thước, Lang Chánh, Ngọc Lạc chủ yếu ở miễn núi Ngoài ra còn các nhóm đắt khác phân bổ ở khe suối, ven đồi.

Thành phin dit trên lưu vực singMã cho phép da dang hoá cây trồng cao. Bit thuộc loại đễ cải tạo và néu được tưới tiêu hợp lý sẽ cho năng suit cao, Đây là một tiềm năng lớn để phát iển nông nghiệp, chăn nui, nuôi trồng thuỷ sản trên lưu 1. Đặc điểm sông ny 1. Hình thái lưới song Bang .1: Dặc trưng hình thái sông ngồi một số nhánh lớn thuộc hệ théng sông Mã em TU Tụ, | fo | at | SE [RE [aes [os rr] màn | [YE [an [den | A | | MY am | de ay | 1".

| BA | ae | a T[mãmw | Tom] Srp S|] 57[ aD a7] 051 T[Niwta [7s | Ba] a7s] oR] Ta mã Dar] Ome F[Rimcone [ap sa] sea] Tas] m5[ mg Dis] wa F [Soar Tane | 1580, 556 sa] ap mã oy] 0 mự TU |. ee Hồ | ne rr] mực | PE |B [| em | BS | | SRS | mm | an taney | to [inane | | stag | SS | sec | ai 3 [Somers | 19M0|332| Teo] ais] Tsp] mã 039] 015 ©] Sing Base | 1790| GIO] 130] BT] eT] 2| 0| ae] 0m T[semem | ssf Tat} as] Tm[ RO] Sap oar] oor | ona] T2 W | Sing Caw | 7580] 7| 55] 70] aN] Wa| ope] =mz| ona] T4 D [Siena [2340| woo] Sa] 7| eB] 5| 086, 0323| 0HỊ 125) ‘Song Mã bắt nguồn từ Tuần Giáo - Lai Châu chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam với chiễu đài đồng chính 512 km, chiễu rộng bình quân lưu vục 42km. Hệ số hình dạng sông 0,17, hệ số uỗn khú 1,7. Hệ số không đối xing của các lưu vực D7.

Mặt độ lưới s 0,66 km/kmẺ, Độ đốc bình quân lưu vực 17,6%. Sông Mã có 39 phụ lưu lớn và 2 phân lưu. Các phụ lưu phát ri đều trên lưu vực. Mạng lưới sông Mã phát triển theo dang cành đây phâ bổ đều trên 2 bở tả và hữu, Các chỉ lưu quan trọng của sông Mã là: Nim Lệ, Suối Vạn Mai, sông Ludng, sông Lò, sông Bưởi, sông Cầu Chay, sông Hoat, sông Chu.

Đặc điểm sông ngồi 1. Đồng chính sông Mã Bắt nguồn từ vùng nói Phu Lan (Twin Giáo Lai Châu) cao 2.179 m, ông chảy theo hưởng Tây Bắc - Đông Nam. Đến Chiéng Khương sông chảy qua dit Lào và trở lại đất Việt Nam tại Mường Lat. Tir Mường Lat đến Vạn Mai sông Chay theo hướng Tây Đông, từ Vạn Mai đến Hồi Xuân sông chảy theo hướng Bắc Nam, từ La Hán đến Dang Tâm sông chảy theo hướng Nam - Bắc va từ Cẩm Thuỷ đến của bin, sông Iai chuyển hướng theo TayBắc - Đông Nam và đỗ ra biển igi Của Hới Từ Hồi Xuân lên thượng nguồn lòng sông hep ct sâu vào địa hình, không có bãi sông và rit nhiều ghẳnh thác.

Từ Cẩm Hoàng ra biển lòng sông mở rộng có bãi sông và thêm sông, Độ dốc dọc sông phần thượng nguồn tới 1,5, nhưng ở hạ du độ đốc: xông chỉ đạt 2 380, Đoạn ảnh hưởng tiểu độ dốc nhỏ hơn, Dòng chính sông Mã tính đến Cảm Thuy không chế lư vụ 17. Sông Chu Là phụ lu cắp lớn nhất của sông Mã. Bắt nguồn từ vùng ni cao trên đắt Lào chủy chủ yếu theo hướng Tây Tây Bắc - Đông Đông Nam. Sông Chu đổ vào sông Mã tai ngã ba Giàn sách cửa sông Mã về phía hạ lưu 25.5 km, Chiễu di dong chính sông Chu 392 km, pin chảy trên đất Việt Nam 160 km, Tổng điện ch lưu ‘ue sông Chu 7.

Diện tích lưu vực sông Chu hẳ hết nằm ở vùng rừng ni “TW Bai Thượng trở lên thượng nguồn lòng sông Chu dốc, có nhiễu ghénh thác, lòng sông hẹp có thểm sông nhưng không có bãi sông. Từ Bai Thượng đi cửa sông Chu chảy giữa hai tuy để, bãi sông rộng, lòng sông thông thoáng đốc nên khả năng thoát lũ của sông Chu nhanh. Sông Chu có rat nhiều phụ lưu lớn như sông Khao, sông Đạt, sông Đằng, sông Am 4. Sông Buổi Là phụ lưu lớn thứ 2 của sông Mã.