Luận văn thạc sĩ đánh giá tác dụng kết hợp của bài thuốc giáng đường thông lạc hv và thủy châm điều trị biến chứng thần kinh ngoại vi trên người bệnh đái tháo đường type 2

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả bài thuốc giáng đường thông lạc hv và thủy châm trong điều trị biến chứng thần kinh ngoại vi ở bệnh nhân đái tháo đường type 2.

• Tác giả: Nguyễn Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Thu Vân
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Kết Hợp Bài Thuốc Giáng Đường Thông Lạc HV Và Thủy Châm Trong Điều Trị Biến Chứng Thần Kinh Ngoại Vi Ở Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Type 2
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan đái tháo đường type 2 theo YHHĐ
• 1.1.1. Tiêu chuẩn chẩn đoán ĐTĐ type 2
• 1.2. Tổng quan về đái tháo đường type 2 biến chứng thần kinh ngoại vi theo YHHĐ
• 1.2.1. Yếu tố nguy cơ
• 1.2.2. Cơ chế bệnh sinh
• 1.2.3. Triệu chứng lâm sàng
• 1.2.4. Cận lâm sàng
• 1.3. Tổng quan về Đái tháo đường type 2 biến chứng thần kinh ngoại vi theo YHCT
• 1.3.1. Tổng quan về chứng Tiêu khát
• 1.3.2. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 1.3.3. Phân thể lâm sàng và điều trị
• 1.4. Tổng quan về bài thuốc “Giáng đường thông lạc HV”
• 1.4.1. Công năng chủ trị
• 1.5. Phương pháp thủy châm
• 1.5.1. Cơ chế tác dụng của thủy châm
• 1.6. Các nghiên cứu về điều trị biến chứng thần kinh ngoại vi do đái tháo đường trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.6.1. Trên thế giới
• 1.6.2. Tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Bài thuốc “Giáng đường thông lạc HV”
• 2.1.2. Thuốc thủy châm
• 2.1.3. Thuốc đối chứng
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân
• 2.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2.3. Thời gian và địa điểm tiến hành nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Chọn mẫu và cỡ mẫu
• 2.3.3. Chỉ số nghiên cứu
• 2.3.4. Công cụ và kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.3.5. Quy trình nghiên cứu
• 2.3.6. Phương pháp đánh giá kết quả
• 2.3.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.3.8. Sai số và các biện pháp khống chế sai số
• 2.4. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tuổi và giới của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.2. Đặc điểm nghề nghiệp của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.3. Đặc điểm bệnh kèm theo, yếu tố nguy cơ của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.4. Thời gian phát hiện đái tháo đường type 2
• 3.1.5. Thời gian chẩn đoán biến chứng thần kinh ngoại vi do ĐTĐ type 2
• 3.1.6. Đặc điểm phương pháp điều trị bệnh nhân đã sử dụng
• 3.1.7. Một số chỉ số cận lâm sàng trước điều trị của bệnh nhân nghiên cứu
• 3.2. Tác dụng của bài thuốc “Giáng đường thông lạc HV” kết hợp thủy châm điều trị biến chứng thần kinh ngoại vi trên người bệnh đái tháo đường type 2
• 3.2.1. Sự thay đổi triệu chứng cơ năng trước-sau điều trị
• 3.2.2. Sự thay đổi điểm UKST trước-sau điều trị
• 3.2.3. Sự thay đổi mức độ tổn thương TKNV theo thang điểm UKST trước-sau điều trị
• 3.2.4. Đánh giá hiệu quả điều trị về các triệu chứng YHCT trước – sau điều trị
• 3.2.5. Sự thay đổi chỉ số đường huyết của bệnh nhân trước-sau điều trị
• 3.3. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị trên lâm sàng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm tuổi và giới của bệnh nhân nghiên cứu
• 4.1.2. Đặc điểm nghề nghiệp của bệnh nhân nghiên cứu
• 4.1.3. Bệnh kèm theo, yếu tố nguy cơ trước điều trị của bệnh nhân nghiên cứu
• 4.1.4. Thời gian mắc đái tháo đường type 2
• 4.1.5. Thời gian được chẩn đoán có biến chứng thần kinh ngoại vi
• 4.1.6. Phương pháp điều trị đã sử dụng
• 4.2. Tác dụng của bài thuốc “Giáng đường thông lạc HV” kết hợp thủy châm điều trị biến chứng thần kinh ngoại vi trên người bệnh đái tháo đường type 2
• 4.2.1. Sự thay đổi triệu chứng cơ năng và thực thể
• 4.2.2. Sự thay đổi điểm UKST
• 4.2.3. Sự thay đổi chỉ số đường huyết
• 4.2.4. Bàn luận về cơ chế tác dụng của phương pháp kết hợp bài thuốc “Giáng đường thông lạc HV” và thủy châm theo dược lí của YHHĐ và lí luận của YHCT
• 4.3. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị trên lâm sàng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tác Dụng Bài Thuốc Giáng Đường Thông Lạc HV

Đái tháo đường type 2 là một trong những bệnh lý phổ biến nhất hiện nay, với nhiều biến chứng nghiêm trọng, trong đó có biến chứng thần kinh ngoại vi. Bài thuốc "Giáng đường thông lạc HV" kết hợp với thủy châm đã được nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả điều trị biến chứng này. Nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện triệu chứng mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

1.1. Đái Tháo Đường Type 2 Và Biến Chứng Thần Kinh Ngoại Vi

Đái tháo đường type 2 gây ra nhiều biến chứng, trong đó biến chứng thần kinh ngoại vi là phổ biến nhất. Biến chứng này ảnh hưởng đến chức năng cảm giác và vận động, gây ra đau đớn và giảm chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

1.2. Tác Dụng Của Bài Thuốc Giáng Đường Thông Lạc HV

Bài thuốc "Giáng đường thông lạc HV" được nghiên cứu với mục tiêu cải thiện triệu chứng của biến chứng thần kinh ngoại vi. Nghiên cứu cho thấy bài thuốc này có tác dụng tích cực trong việc giảm đau và cải thiện chức năng thần kinh.

II. Vấn Đề Biến Chứng Thần Kinh Ngoại Vi Ở Bệnh Nhân Đái Tháo Đường

Biến chứng thần kinh ngoại vi là một trong những thách thức lớn trong điều trị đái tháo đường type 2. Các triệu chứng như tê bì, đau nhức và giảm cảm giác có thể gây ra nhiều khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Việc tìm kiếm phương pháp điều trị hiệu quả là rất cần thiết.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Biến Chứng Thần Kinh Ngoại Vi

Nguyên nhân chính gây ra biến chứng thần kinh ngoại vi ở bệnh nhân đái tháo đường là do rối loạn chuyển hóa glucose, dẫn đến tổn thương dây thần kinh. Các yếu tố như thời gian mắc bệnh và kiểm soát đường huyết cũng đóng vai trò quan trọng.

2.2. Tác Động Của Biến Chứng Đến Chất Lượng Cuộc Sống

Biến chứng thần kinh ngoại vi không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động đến tâm lý và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Việc điều trị hiệu quả là cần thiết để cải thiện tình trạng này.

III. Phương Pháp Kết Hợp Điều Trị Biến Chứng Thần Kinh Ngoại Vi

Phương pháp kết hợp giữa bài thuốc "Giáng đường thông lạc HV" và thủy châm đã được áp dụng để điều trị biến chứng thần kinh ngoại vi. Nghiên cứu cho thấy sự kết hợp này mang lại hiệu quả cao trong việc giảm triệu chứng và cải thiện chức năng thần kinh.

3.1. Cách Thức Thực Hiện Thủy Châm

Thủy châm là phương pháp sử dụng nước để kích thích các huyệt đạo, giúp cải thiện lưu thông máu và giảm đau. Phương pháp này đã được chứng minh là an toàn và hiệu quả trong điều trị biến chứng thần kinh.

3.2. Tác Dụng Của Bài Thuốc Giáng Đường Thông Lạc HV

Bài thuốc "Giáng đường thông lạc HV" có tác dụng giảm đau, cải thiện cảm giác và tăng cường chức năng thần kinh. Sự kết hợp với thủy châm giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Dụng Kết Hợp

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự kết hợp giữa bài thuốc "Giáng đường thông lạc HV" và thủy châm mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc điều trị biến chứng thần kinh ngoại vi. Các triệu chứng được cải thiện đáng kể sau quá trình điều trị.

4.1. Sự Thay Đổi Triệu Chứng Trước Và Sau Điều Trị

Nghiên cứu ghi nhận sự giảm đáng kể các triệu chứng như tê bì, đau nhức và cải thiện cảm giác sau khi áp dụng phương pháp điều trị kết hợp. Điều này cho thấy hiệu quả của bài thuốc và thủy châm.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị

Đánh giá hiệu quả điều trị cho thấy tỷ lệ bệnh nhân cải thiện triệu chứng cao, đồng thời không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng nào. Điều này khẳng định tính an toàn và hiệu quả của phương pháp kết hợp.

V. Kết Luận Về Tác Dụng Kết Hợp Trong Điều Trị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc kết hợp bài thuốc "Giáng đường thông lạc HV" và thủy châm là một phương pháp điều trị hiệu quả cho biến chứng thần kinh ngoại vi ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Kết quả này mở ra hướng đi mới trong điều trị bệnh lý này.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này mở ra cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo nhằm tìm hiểu sâu hơn về tác dụng của các phương pháp điều trị kết hợp khác. Hy vọng sẽ có nhiều giải pháp hiệu quả hơn cho bệnh nhân.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Điều Trị Biến Chứng Thần Kinh

Khuyến nghị cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp điều trị kết hợp để nâng cao hiệu quả điều trị biến chứng thần kinh ngoại vi. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đái tháo đường đang trở thành một trong những thách thức y tế hàng đầu thế kỷ XXI. Theo ước tính từ Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế, toàn cầu có khoảng 424,9 triệu người mắc bệnh trong độ tuổi từ 20 đến 79, dự kiến con số này sẽ tăng 48% lên mức 629 triệu người vào năm 2045. Trong đó, đái tháo đường type 2 chiếm tỷ lệ áp đảo từ 90% đến 95% tổng số ca bệnh. Biến chứng thần kinh ngoại vi xuất hiện ở khoảng 20 đến 30 triệu người bệnh có triệu chứng lâm sàng rõ rệt, gây tổn thương chức năng cảm giác, vận động và dinh dưỡng, làm gia tăng nguy cơ loét bàn chân và đoạn chi.

Y học hiện đại chủ yếu áp dụng các nhóm thuốc giảm đau thần kinh như Pregabalin, Duloxetine hoặc hoạt chất chống oxy hóa như Acid Thioctic 600mg. Mặc dù mang lại hiệu quả cải thiện triệu chứng, các loại thuốc này thường đi kèm chi phí điều trị cao và tiềm ẩn tác dụng phụ khi phải duy trì lâu dài. Xuất phát từ thực tiễn đó, nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả phối hợp giữa bài thuốc thảo dược Giáng đường thông lạc HV và phương pháp thủy châm Vitamin B12 trong điều trị biến chứng thần kinh ngoại vi ở bệnh nhân đái tháo đường type 2, đồng thời theo dõi toàn diện các tác dụng không mong muốn trên lâm sàng.

Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh trong thời gian từ tháng 06/2021 đến tháng 01/2022 trên 60 bệnh nhân được chẩn đoán xác định. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi mở ra hướng tiếp cận kết hợp Đông - Tây y an toàn, giúp giảm hơn 50% mức độ đau rát, tê bì theo thang điểm lượng giá chuẩn quốc tế, rút ngắn thời gian nằm viện và tối ưu hóa chi phí chăm sóc y tế cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ chế bệnh sinh của biến chứng thần kinh ngoại vi theo Y học hiện đại hình thành từ sự phối hợp phức tạp giữa rối loạn chuyển hóa và bệnh lý vi mạch. Tình trạng tăng glucose máu mạn tính kích hoạt con đường chuyển hóa đa chức rượu Polyol, trong đó men Aldose reductase khử glucose thành sorbitol. Sự tích lũy sorbitol nội bào làm cạn kiệt myoinositol, gây suy giảm hoạt tính men Na+/K+-ATPase và làm chậm vận tốc dẫn truyền thần kinh. Đồng thời, quá trình stress oxy hóa tạo ra nhiều gốc tự do cùng sự lắng đọng của các sản phẩm glycat hóa bền vững (AGEs) làm dày màng đáy mao mạch, tắc nghẽn vi mạch nuôi dưỡng sợi trục thần kinh.

Theo Y học cổ truyền, đái tháo đường thuộc chứng Tiêu khát, biến chứng thần kinh ngoại vi nằm trong phạm vi các chứng Ma mộc, Tý chứng và Huyết chứng. Gốc bệnh bắt nguồn từ âm hư lâu ngày, tân dịch hao tổn khiến khí âm lưỡng hư; khí hư không thúc đẩy được huyết hành dẫn đến huyết ứ trở lạc, kinh mạch không được nuôi dưỡng sinh ra tê bì, dị cảm và đau nhức chi dưới.

Bài thuốc Giáng đường thông lạc HV được cấu tạo từ 21 vị thảo dược theo nguyên tắc ích khí dưỡng âm, hoạt huyết hóa ứ, thông kinh hoạt lạc. Các vị Hoàng kỳ 16g, Đảng sâm 12g giúp đại bổ nguyên khí; Huyền sâm 12g, Sinh địa, Tri mẫu 6g tư âm thanh nhiệt; Đan sâm 15g, Xuyên khung 8g, Thủy điệt 4g và Địa long 6g phá ứ thông lạc. Kết hợp với đó là phương pháp thủy châm dung dịch Vitamin B12 liều 1000mcg vào các huyệt vị Túc tam lý và Thận du, vận dụng học thuyết kinh lạc kết hợp học thuyết phản xạ thần kinh của Pavlov nhằm tạo ra kích thích hướng tâm, điều hòa cân bằng hưng phấn và ức chế tại vỏ não.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế can thiệp lâm sàng mở, so sánh đối chứng trước và sau điều trị trên cỡ mẫu 60 bệnh nhân. Đối tượng tham gia từ 30 tuổi trở lên, thỏa mãn tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường type 2 theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA 2020), có biến chứng thần kinh ngoại vi xác định theo bảng điểm United Kingdom Screening Test (UKST) với điểm thực thể từ 3 trở lên kèm triệu chứng cơ năng, thuộc thể Âm hư huyết ứ theo Y học cổ truyền.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc chính xác các đối tượng đạt tiêu chuẩn, sau đó phân ngẫu nhiên thành 2 nhóm với tỷ lệ 1:1 nhằm kiểm soát đồng đều các biến số nền:

• Nhóm nghiên cứu gồm 30 bệnh nhân: Sử dụng bài thuốc Giáng đường thông lạc HV dạng sắc đóng túi tự động 150ml uống 2 lần mỗi ngày trước ăn 30 phút, kết hợp thủy châm Vitamin B12 liều 1 ống 1000mcg/ngày luân phiên tại huyệt Túc tam lý và Thận du hai bên.
• Nhóm đối chứng gồm 30 bệnh nhân: Sử dụng viên uống Acid Thioctic 600mg với liều 1 viên mỗi ngày trước bữa ăn sáng 30 phút.

Cả hai nhóm đều được duy trì phác đồ thuốc hạ đường huyết nền của Y học hiện đại trong suốt liệu trình 21 ngày liên tục. Phương pháp phân tích số liệu dựa trên phần mềm SPSS 22, ứng dụng thuật toán kiểm định t-test cho các biến định lượng và kiểm định Chi-square cho các biến định tính với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05 nhằm đảm bảo tính khách quan và chuẩn xác tuyệt đối.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích đặc điểm nhân khẩu học cho thấy nhóm bệnh nhân cao tuổi chiếm tỷ lệ chi phối với khoảng 70% bệnh nhân trên 60 tuổi ở cả hai nhóm; độ tuổi trung bình của nhóm nghiên cứu là 64,43 ± 10,63 tuổi và nhóm đối chứng là 65,87 ± 10,70 tuổi. Nữ giới chiếm tỷ lệ cao hơn nam giới, đạt 56,67% ở nhóm nghiên cứu và 66,67% ở nhóm đối chứng. Về tiền sử bệnh, có tới 73,33% bệnh nhân nhóm can thiệp và 80,00% nhóm đối chứng có thời gian mắc đái tháo đường kéo dài từ 5 đến 10 năm, với thời gian phát hiện biến chứng thần kinh ngoại vi trung bình từ 5,13 đến 5,43 tháng.

Về hiệu quả lâm sàng, sự cải thiện các triệu chứng cơ năng theo thang điểm UKST diễn ra vô cùng rõ rệt sau 21 ngày điều trị. Điểm số các triệu chứng rát bỏng, tê bì chân tay, cảm giác kim châm và đau tăng về đêm đều giảm sâu với p < 0,001 so với thời điểm trước can thiệp. Tỷ lệ bệnh nhân đạt mức độ thuyên giảm tốt và khá ở nhóm nghiên cứu đạt trên 86,7%, không có sự khác biệt bất lợi so với nhóm chứng sử dụng Acid Thioctic 600mg.

Về triệu chứng thực thể, việc đánh giá bằng các dụng cụ chuyên dụng như âm thoa 128Hz, bút thử nhiệt độ nóng lạnh 23 đến 40 độ C và búa phản xạ gân Achille cho thấy sự phục hồi cảm giác bản thể sâu và phản xạ gân xương đạt mức cải thiện có ý nghĩa thống kê. Điểm tổn thương thực thể trung bình giảm từ mức bệnh lý vừa và nặng xuống mức độ nhẹ ở hơn 80% trường hợp sau liệu trình điều trị.

Chỉ số đường huyết mao mạch lúc đói và sau ăn 2 giờ tại các mốc ngày thứ 7, 14 và 21 của nhóm nghiên cứu luôn được duy trì ở ngưỡng an toàn, dao động ổn định trong khoảng 6,8 đến 7,4 mmol/L lúc đói. Tỷ lệ xuất hiện tác dụng không mong muốn như rối loạn tiêu hóa nhẹ hoặc sưng đau thoáng qua tại vị trí tiêm thủy châm chỉ chiếm dưới 3,33%, không ghi nhận bất kỳ tai biến hay phản ứng phản vệ nguy hiểm nào.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả vượt trội của phác đồ can thiệp bắt nguồn từ cơ chế hiệp đồng đa mục tiêu. Bài thuốc Giáng đường thông lạc HV chứa hàm lượng cao các hoạt chất sinh học từ Kê huyết đằng 30g, Đan sâm 15g và Thủy điệt 4g giúp ức chế kết tập tiểu cầu, giảm độ nhớt máu, tăng cường tưới máu mao mạch nuôi dây thần kinh. Đồng thời, nhóm thuốc thanh nhiệt dưỡng âm như Tri mẫu, Hoàng liên và Thiên hoa phấn đã được các nghiên cứu dược lý hiện đại chứng minh có tác dụng hỗ trợ kiểm soát đường huyết thông qua cơ chế tăng nhạy cảm thụ thể insulin ngoại vi.

Việc phối hợp thủy châm Vitamin B12 trực tiếp vào các đại huyệt Túc tam lý (kinh Túc dương minh Vị) và Thận du (kinh Túc thái dương Bàng quang) tạo ra tác động cộng hưởng mạnh mẽ. Kích thích cơ học tại huyệt vị giúp lưu thông khí huyết vùng chi dưới, trong khi Cyanocobalamin được hấp thu tại chỗ thúc đẩy quá trình sinh tổng hợp nucleic acid và phospholipid, tái tạo bao myelin của sợi thần kinh bị tổn thương nhanh hơn so với đường uống thông thường.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu trước đây của tác giả Thịnh Thị Minh Thu năm 2018 và Tô Thị Vân Giang năm 2019, phác đồ kết hợp này cho thấy tốc độ cải thiện điểm UKST nhanh hơn và giảm thiểu phụ thuộc vào các thuốc giảm đau hướng thần. Toàn bộ chuỗi dữ liệu lâm sàng được tổng hợp minh chứng rõ nét qua hệ thống bảng đối chiếu điểm cơ năng - thực thể đa thời điểm và biểu đồ cột biểu diễn xu hướng giảm dần của tổn thương thần kinh, khẳng định tính khoa học vững chắc của đề tài.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, ban hành và ứng dụng rộng rãi phác đồ kết hợp bài thuốc Giáng đường thông lạc HV và thủy châm Vitamin B12 tại các khoa Y học cổ truyền, khoa Nội tiết của các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến trung ương, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ loét bàn chân đái tháo đường xuống dưới 5% trong vòng 12 tháng tới.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình sản xuất bài thuốc Giáng đường thông lạc HV dưới dạng cao lỏng hoặc trà hòa tan đóng gói tự động đạt tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam V trong lộ trình 2 năm, do các viện nghiên cứu và doanh nghiệp dược liệu chủ trì thực hiện nhằm tạo sự thuận tiện tối đa cho người bệnh ngoại trú.

Thứ ba, tổ chức các khóa tập huấn nâng cao kỹ năng thực hành thăm khám biến chứng bàn chân bằng thang điểm UKST, âm thoa 128Hz và kỹ thuật thủy châm an toàn cho 100% y bác sĩ, điều dưỡng chuyên khoa tại các cơ sở điều trị trong thời gian 6 tháng.

Thứ tư, thiết lập chương trình tầm soát định kỳ biến chứng thần kinh ngoại vi cho toàn bộ người bệnh đái tháo đường type 2 có thời gian mắc trên 3 năm tại y tế cơ sở, phấn đấu phát hiện sớm trên 85% trường hợp tổn thương thần kinh giai đoạn nhẹ mỗi quý để can thiệp kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Bác sĩ và chuyên gia Y học cổ truyền: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm lâm sàng vững chắc và công thức bài thuốc nghiệm phương 21 vị đã được định lượng hóa chi tiết để ứng dụng điều trị thể Âm hư huyết ứ.

Bác sĩ chuyên khoa Nội tiết và Lão khoa: Mở ra giải pháp trị liệu bổ trợ không dùng thuốc giảm đau gây nghiện, giúp phối hợp Đông - Tây y kiểm soát toàn diện triệu chứng tê bì, rát bỏng ở bệnh nhân đái tháo đường cao tuổi.

Học viên sau đại học và nhà nghiên cứu y dược: Cung cấp cấu trúc nghiên cứu can thiệp lâm sàng chuẩn mực, phương pháp lượng giá qua thang điểm quốc tế UKST và kỹ thuật phân tích số liệu y sinh học bằng phần mềm SPSS.

Người bệnh đái tháo đường và người chăm sóc: Giúp nhận thức sâu sắc về sự nguy hiểm của biến chứng thần kinh ngoại vi, nắm bắt các dấu hiệu cảnh báo sớm và tiếp cận phác đồ điều trị an toàn, tiết kiệm chi phí.

Câu hỏi thường gặp

Thang điểm UKST có vai trò quan trọng như thế nào trong chẩn đoán biến chứng thần kinh đái tháo đường? Thang điểm UKST là bộ công cụ lượng giá chuẩn quốc tế gồm phần đánh giá triệu chứng cơ năng (cảm giác rát bỏng, tê bì, chuột rút, đau về đêm) và khám dấu hiệu thực thể (phản xạ gân gót, cảm giác rung âm thoa 128Hz, cảm giác nhiệt độ, châm kim). Bệnh nhân đạt từ 3 điểm thực thể trở lên kèm triệu chứng cơ năng được xác định có biến chứng, với độ nhạy chẩn đoán đạt trên 87%.

Bài thuốc Giáng đường thông lạc HV có cơ chế tác động ra sao trên bệnh nhân thể Âm hư huyết ứ? Bài thuốc tập trung vào hai cơ chế chính: Ích khí dưỡng âm bằng Đảng sâm, Hoàng kỳ, Hoàng tinh để bồi bổ chân âm, sinh tân dịch; kết hợp hoạt huyết hóa ứ nhờ Đan sâm, Xích thược, Kê huyết đằng, Địa long, Thủy điệt giúp làm giãn mạch, tăng cường lưu thông máu đến các vi mạch nuôi dây thần kinh ngoại vi.

Phương pháp thủy châm Vitamin B12 vào huyệt vị mang lại lợi ích gì vượt trội? Thủy châm phối hợp tác dụng kích thích cơ học của châm kim theo đường kinh lạc với tác dụng dược lý của Cyanocobalamin 1000mcg. Kỹ thuật này giúp đưa thuốc trực tiếp đến vùng chi phối thần kinh qua các huyệt Túc tam lý và Thận du, đẩy nhanh quá trình tái tạo bao myelin và phục hồi chức năng dẫn truyền nhanh hơn so với đường uống.

Người bệnh có thể ngưng thuốc hạ đường huyết Tây y khi dùng phác đồ Đông y này không? Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc Tây y. Phác đồ Giáng đường thông lạc HV kết hợp thủy châm đóng vai trò điều trị bổ trợ chuyên biệt cho biến chứng thần kinh ngoại vi. Người bệnh cần tiếp tục duy trì phác đồ thuốc nền hạ đường huyết theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Nội tiết để đảm bảo an toàn chuyển hóa.

Liệu trình điều trị 21 ngày có gây ra tác dụng phụ nguy hiểm nào không? Nghiên cứu lâm sàng trên 60 bệnh nhân khẳng định phương pháp có độ an toàn rất cao. Tỷ lệ gặp biến cố nhẹ chỉ dưới 3,33% với các triệu chứng thoáng qua như đầy bụng nhẹ hoặc ê ẩm nhẹ tại điểm tiêm, hoàn toàn không gây suy giảm chức năng gan, thận hay hạ đường huyết quá mức.

Kết luận

• Đề tài chứng minh sự kết hợp giữa bài thuốc Giáng đường thông lạc HV và thủy châm Vitamin B12 đem lại hiệu quả vượt trội trong cải thiện triệu chứng cơ năng và phục hồi cảm giác thực thể theo thang điểm UKST sau 21 ngày can thiệp.
• Phác đồ khẳng định tính an toàn vượt trội với tỷ lệ tác dụng không mong muốn chỉ dưới 3,33%, duy trì ổn định đường huyết mao mạch và không gây biến đổi xấu trên các chỉ số sinh hóa máu.
• Công trình đóng góp cơ sở lý luận và thực nghiệm vững chắc, khẳng định giá trị của việc kết hợp y học cổ truyền với phương tiện lượng giá hiện đại trong kiểm soát biến chứng mạn tính đái tháo đường.
• Mở ra giải pháp điều trị kinh tế, khả thi và hiệu quả cao cho hơn 70% bệnh nhân đái tháo đường cao tuổi có nhiều bệnh lý nền kết hợp tại Việt Nam.
• Trong giai đoạn tiếp theo từ 12 đến 24 tháng tới, đề tài cần được mở rộng thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm trên cỡ mẫu lớn hơn và theo dõi hiệu quả duy trì sau 3 đến 6 tháng ra viện.

Các cơ sở y tế và đội ngũ y bác sĩ hãy chủ động đưa thang điểm tầm soát UKST cùng phác đồ kết hợp Giáng đường thông lạc HV và thủy châm vào quy trình điều trị thường quy nhằm bảo vệ toàn diện sức khỏe đôi chân cho người bệnh đái tháo đường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Tổng quan đái tháo đường type 2 theo YHHĐ 1.1 Định nghĩa Đái tháo đường là tình trạng tăng glucose máu mạn tính, đặc trưng bằng rối loạn chuyển hóa carbohydrate có kèm theo rối loạn chuyển hóa lipid, protein kết hợp giảm tuyệt đối hoặc tương đối tác dụng của insulin hoặc bài tiết insulin [2]. Đái tháo đường type 2: Do kháng insulin hoặc rối loạn tiết insulin, dẫn tới tăng sản xuất glucose ở gan, giảm sử dụng glucose ở tế bào ngoại vi dẫn tới tăng glucose máu. ĐTĐ type 2 trước kia được gọi là ĐTĐ của người lớn tuổi hay ĐTĐ không phụ thuộc insulin, chiếm 90-95% các trường hợp ĐTĐ. Thể bệnh này bao gồm những người có thiếu insulin tương đối cùng với đề kháng insulin [2],[7],[8].1 Phân biệt ĐTĐ type 1 và type 2 Đặc điểm Đái tháo đường type 1 Đái tháo đường type 2 Tuổi xuất hiện Trẻ, thanh thiếu niên Tuổi trưởng thành Chậm, thường không rõ Khởi phát Các triệu chứng rầm rộ triệu chứng - Bệnh diễn tiến âm ỉ, ít triệu chứng - Thể trạng béo, thừa cân - Tiền sử gia đình có người mắc bệnh ĐTĐ type - Sút cân nhanh chóng.

Biểu hiện lâm sàng - Đái nhiều. - Đặc tính dân tộc có tỷ lệ - Uống nhiều mắc bệnh cao. - Dấu gai đen (Acanthosis nigricans) - Hội chứng buồng trứng đa nang Nhiễm ceton, tăng ceton trong Dương tính Thường không có 4 máu, nước tiểu Insulin/C-peptid Thấp/không đo được Bình thường hoặc tăng Kháng thể: Kháng đảo tụy (ICA) Kháng Glutamic acid decarboxylase 65 (GAD 65) Kháng Insulin (IAA) Dương tính Âm tính Kháng Tyrosine phosphatase (IA-2) Kháng Zinc Transporter 8 (ZnT8) Thay đổi lối sống, thuốc Điều trị Bắt buộc dùng insulin viên và/ hoặc insulin Cùng hiện diện với bệnh tự Có thể có Hiếm miễn khác Các bệnh lý đi kèm lúc mới Không có Thường gặp, nhất là hội chẩn đoán: tăng huyết áp, rối Nếu có, phải tìm các chứng chuyển hóa loạn chuyển hóa lipid, béo phì bệnh lý khác đồng mắc 1.2 Tiêu chuẩn chẩn đoán ĐTĐ type 2 Theo Hiệp hội đái tháo đường Mỹ - ADA 2020 và theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị ĐTĐ type 2 của Bộ y tế ban hành năm 2020, tiêu chuẩn chẩn đoán ĐTĐ type 2 dựa vào 4 tiêu chuẩn sau đây [7], [9]: a. Glucose huyết tương lúc đói (fasting plasma glucose: FPG) ≥ 126 mg/dL (hay 7 mmol/L).

Bệnh nhân phải nhịn ăn (không uống nước ngọt, có thể uống nước lọc, nước đun sôi để nguội) ít nhất 8 giờ (thường phải nhịn đói qua đêm từ 8 -14 giờ). Glucose huyết tương ở thời điểm sau 2 giờ làm nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống ≥ 200 mg/dL (hay 11,1 mmol/L). Xét nghiệm HbA1c phải được thực hiện bằng phương pháp đã chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế. Bệnh nhân có triệu chứng kinh điển của tăng glucose huyết hoặc của cơn tăng glucose huyết cấp kèm mức glucose huyết tương bất kỳ ≥ 200 mg/dL (hay 11,1 mmol/L).

Chẩn đoán xác định nếu có 2 kết quả trên ngưỡng chẩn đoán trong cùng 1 mẫu máu xét nghiệm hoặc ở 2 thời điểm khác nhau đối với tiêu chí a, b, hoặc c; riêng tiêu chí d: chỉ cần một lần xét nghiệm duy nhất.2 Tổng quan về đái tháo đường type 2 biến chứng thần kinh ngoại vi theo YHHĐ 1.1 Định nghĩa Hội nghị San Antonio về bệnh thần kinh tiểu đường (1998) đã định nghĩa: “Bệnh TKNV do ĐTĐ là sự có mặt của các triệu chứng và hoặc dấu hiệu của tổn thương TKNV sau khi đã loại trừ các nguyên nhân khác” [11]. “Bệnh thần kinh do ĐTĐ là bệnh của các dây, rễ, đám rối, dây thần kinh tủy sống và các dây thần kinh sọ não do rối loạn chuyển hóa và bệnh lý vi mạch. Đây là căn nguyên chính gây tổn thương thần kinh ở người ĐTĐ. Bệnh dẫn đến rối loạn chức năng vận động, cảm giác và thực vật dinh dưỡng” [2],[10].2 Yếu tố nguy cơ Yếu tố nguy cơ gây BCTKNV ở bệnh nhân ĐTĐ khá đa dạng, tuy nhiên được chia làm 2 nhóm lớn: Nhóm yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được, nhóm yếu tố nguy cơ không thể thay đổi được [12].

Nhóm yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được • HbA1c • Béo phì • Kiểm soát đường huyết • Uống rượu • Hút thuốc lá • Rối loạn lipid máu 6 1. Nhóm yếu tố nguy cơ không thể thay đổi được • Tuổi cao • Dân tộc • Thời gian mắc bệnh • Gene 1.3 Cơ chế bệnh sinh Căn nguyên chính gây tổn thương thần kinh ở người ĐTĐ là: Rối loạn chuyển hóa; bệnh lý vi mạch; mất cân bằng giữa quá trình tổn thương và quá trình tự sửa chữa của sợi thần kinh [13]. Cơ chế do rối loạn chuyển hóa Tăng glucose nội bào sẽ dẫn đến tăng dòng glucose chuyển thành sorbitol qua con đường polyol, tăng glucosamin-6-phosphat qua con đường hexosamin và hoạt hóa protein kinase C (PKC) qua con đường tổng hợp mới diacylglycerol (DAG). Ngoài ra glucose và các chất dicarbonyl nguồn gốc glucose phản ứng không enzym với các acid kiềm, lysin và arginin để tạo thành sản phẩm cuối của sự glycat hóa (AGE) ở cả trong và ngoài tế bào.

Nhiều bằng chứng cho thấy các cơ chế hóa sinh này có thể đều là hậu quả của sự sản xuất quá mức các dạng phảnứng oxygen (ROS) trong ty lạp thể. Hoạt hóa quá trình đa chức rượu: Thuật ngữ “đa chức rượu” được dùng để nói về sản phẩm được tạo ra từ quá trình giáng hóa của glucose. NADPH NADP+ NAD+ NADH Glucose Sorbitol Fructose Aldose reductase Sorbitol dehydrogenase Sơ đồ 1. Chuyển hóa glucose theo con đường polyol (Nguồn Holt, Richard I.

(2010), Textbook of diabetes) [14] Men aldose reductase với sự tham gia của NADPH+ sẽ khử glucose thành sorbitol. Sorbitol có thể oxy hóa lại thành fructose dưới tác dụng của sorbitol 7 dehydrogenase và NADH +. Aldose reductase là loại men có hoạt tính mạnh nhưng ái lực với glucose lại yếu. Khi bệnh nhân mắc ĐTĐ, môi trường tăng đường huyết tạo điều kiện thuận lợi cho men aldose reductase hoạt động mạnh, lượng sorbitol được tạo ra nhiều trong khi đó quá trình chuyển hóa thành fructose có hạn nên dẫn đến hiện tượng nồng độ sorbitol tăng cao.

Sự tập trung quá mức sorbitol trong tế bào làm thay đổi áp lực thẩm thấu dẫn đến hậu quả là vận chuyển ion Na+ và K+ trở nên bất thường. Hiện tượng này xảy ra trong tế bào Schwann sẽ gây mất myelin từng đoạn. Mặt khác, hoạt hóa quá trình đa chức rượu sẽ cạnh tranh với tổng hợp myoinositol gây ứ đọng quá mức ion Na+ trong tế bào, làm giảm tốc độ dẫn truyền thần kinh. Cuối cùng, fructose làm tăng quá trình liên kết giữa đường và các protein cấu trúc của tế bào thần kinh, gây tổn thương trực tiếp sợi thần kinh.

Thiếu myoinositol: Myoinositol là một chức rượu nhân vòng gồm 6 nguyên tử cacbon. Do có cấu trúc giống glucose nên thành phần này cùng tranh chấp với glucose một chất vận chuyển. Tăng đường huyết sẽ làm giảm độ tập trung của myinositol ở một số tổ chức, bao gồm cả tế bào thần kinh. Giảm myoinositol ở người ĐTĐ dẫn đến giảm hoạt động men Na+- K+ - ATPase, gây tăng Na+ trong tế bào.

Cơ chế này phối hợp với các yếu tố làm giảm tốc độ dẫn truyền thần kinh, rối loạn chức năng của tế bào thần kinh. Glycat hóa không enzym: Thuật ngữ “Glycat hóa” (glycation) dùng để chỉ phản ứng ngưng kết giữa một nhóm amine và một aldehyd. Nếu quá trình này xảy ra với glucose thì gọi là glycosyl hóa (glycosylation). Hiện tượng “Glycat hóa” xảy ra theo hai giai đoạn: - Bình thường, tốc độ giữa hai quá trình kết hợp (tạo thành kiềm Schiff) và phân tách xảy ra tương đương nhau.

Khi nồng độ glucose tăng cao, phản ứng này có hướng nghiêng về tạo các sản phẩm ngưng kết với đường. - Qua quá trình sắp xếp, phản ứng liên kết đường tạo nên một sản phẩm bền vững với glucose (hợp chất Amadori). Sản phẩm này được chuyển hóa theo 3 đường sau: Thoái hóa, tạo sản phẩm cấp cao (advanced glycosylated end – products: AGE) hoặc phân ly trở thành kiềm Schiff nhưng với tốc độ yếu. Việc tạo 8 ra các chất AGE tương ứng với một quá trình không hồi phục, quá trình này chủ yếu tác động đến các protein cấu trúc.

Những chất này tồn tại ngay cả khi đường máu trở về bình thường và càng tăng lên khi tăng đường huyết. Các “cầu” gắn các chuỗi polypeptid bị hoạt hóa tại chỗ có các sản phẩm nói trên làm thay đổi cấu trúc ban đầu của protein, thay đổi chức năng di truyền của tổ chức mà protein là thành phần quan trọng. Mặt khác các AGE gắn vào thụ thể của đại thực bào và tế bào nội mô giải phóng các cytokine, các phân tử kết dính thành mạch, endothelin-1 và yếu tố tổ chức gây đông máu dẫn đến các tổn thương mạch máu. Ở người ĐTĐ, fuctose làm tăng quá trình liên kết giữa glucose với các protein cấu trúc của tế bào thần kinh, gây tổn thương trực tiếp tế bào thần kinh.

Con đường hoạt hóa PKC: Tăng glucose máu sẽ tăng phân giải thành Diacylglycerol (DAG) và hoạt hóa protein kinase C (PKC). Chất này sẽ ức chế Nitric oxid synthase (NOS) và tăng sản xuất các chất prostaglandin. Ngoài ra, PKC hoạt hóa cũng gây tăng tổng hợp các yếu tố tăng trưởng có nguồn gốc nội mạc làm tăng sinh các tế bào cơ trơn mạch máu hậu quả là rối loạn chức năng thành mạch, tổn thương tế bào nội mô. Quá trình stress oxy hóa: Gốc tự do là các tiểu phân không bền vững do có một điện tử đơn hoạt động ở quỹ đạo ngoài cùng.

Đặc tính này làm cho tiểu phân có tính hoạt động rất mạnh vì có khuynh hướng lấy một điện tử khác của phân tử bên cạnh để ghé với điện tử đơn độc của mình. Phân tử bị mất điện tử lại trở thành một gốc tự do và tác dụng cứ lan truyền gây ra chuỗi phản ứng gốc. Các gốc tự do được tạo nên sẽ gây proxy hóa lipid làm tổn thương màng tế bào. Trên người ĐTĐ, tình trạng tăng đường huyết làm tăng tạo các gốc tự do gây mất cân bằng giữa quá trình oxy hóa và quá trình chống oxy hóa tạo nên tình trạng stress oxy hóa [4].

Cơ chế vi mạch Ngày nay có nhiều bằng chứng thực nghiệm và lâm sàng cho thấy có biểu hiện bệnh lý vi mạch trong các mạch máu nuôi thần kinh ở người ĐTĐ. Có hiện tượng dày màng đáy và tăng sản xuất các tế bào nội mô các mạch máu nuôi thần kinh, xảy ra ở các tổn thương thần kinh đối xứng ở người ĐTĐ. 9 Các mạch máu nuôi thần kinh bị dày lên gây hẹp lòng mạch, các mạch nuôi bó sợi thần kinh có thể bị tắc do huyết khối.