Luận văn thạc sĩ hus đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác vật liệu xây dựng tới hệ sinh thái đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý khu vực mỏ đá vôi núi thung chuông xã đức long huyện nho quan

Luận văn thạc sĩ đánh giá tác động khai thác vật liệu xây dựng đến hệ sinh thái và đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý khu vực mỏ đá vôi.

• Tác giả: Trần Văn Hƣng
• Người hướng dẫn: Pgs. Trần Văn Thụy
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hƣởng Của Hoạt Động Khai Thác Vật Liệu Xây Dựng Tới Hệ Sinh Thái, Đề Xuất Giải Pháp Sử Dụng Hợp Lý Khu Vực Mỏ Đá Vôi Núi Thung Chuông, Xã Đức Long, Huyện Nho Quan, Tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các nghiên cứu về hệ sinh thái trên thế giới và Việt Nam
• 1.1.1. Các nghiên cứu về hệ sinh thái trên thế giới
• 1.1.2. Các nghiên cứu về hệ sinh thái ở Việt Nam
• 1.2. Tổng quan nghiên cứu ảnh hưởng của hoạt động khai thác vật liệu xây dựng đến hệ sinh thái
• 1.3. Cải tạo, phục hồi môi trường sau khi khai thác mỏ
• 1.4. Tổng quan điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 1.5. Tài nguyên sinh vật
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp phân tích đánh giá quần xã thực vật và tính đa dạng thực vật trong hệ sinh thái
• 2.2.2. Phương pháp phân tích đánh giá thực trạng và tính đa dạng sinh học động vật trong hệ sinh thái
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc trưng hợp phần thực vật trong hệ sinh thái
• 3.1.1. Hệ thực vật bậc cao có mạch
• 3.1.2. Hệ thực vật bậc thấp
• 3.2. Đặc trưng hợp phần động vật trong hệ sinh thái
• 3.2.1. Khu hệ động vật có vú
• 3.2.2. Khu hệ chim
• 3.2.3. Khu hệ động vật lưỡng cư
• 3.2.4. Khu hệ động vật nổi
• 3.2.5. Khu hệ côn trùng
• 3.3. Đặc trưng đa dạng hệ sinh thái khu vực nghiên cứu
• 3.3.1. Hệ sinh thái tự nhiên. Hệ sinh thái nhân tạo
• 3.3.2. Hệ sinh thái thủy vực
• 3.4. Hiện trạng hoạt động khai thác đá tại mỏ đá vôi núi Thung Chuông
• 3.4.1. Phương pháp khai thác
• 3.4.2. Trình tự khai thác và hệ thống khai thác
• 3.5. Đánh giá tác động của hoạt động khai thác tại mỏ đá vôi đến hệ sinh thái
• 3.5.1. Suy giảm đa dạng sinh học do mất nơi cư trú
• 3.5.2. Suy giảm đa dạng sinh học do sự biến đổi môi trường khu vực nghiên cứu
• 3.6. Đề xuất giải pháp cải tạo, phục hồi môi trường và hệ sinh thái
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Khai Thác Vật Liệu Xây Dựng Đến Hệ Sinh Thái

Hoạt động khai thác vật liệu xây dựng, đặc biệt là tại mỏ đá vôi Núi Thung Chuông, đã gây ra nhiều tác động đến hệ sinh thái. Việc khai thác không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan mà còn làm suy giảm đa dạng sinh học. Ninh Bình, với nguồn tài nguyên phong phú, đang đối mặt với thách thức trong việc bảo vệ môi trường trong bối cảnh phát triển kinh tế. Nghiên cứu này sẽ đánh giá các tác động môi trường từ hoạt động khai thác và đề xuất giải pháp bảo vệ hệ sinh thái.

1.1. Tác Động Môi Trường Từ Khai Thác Đá Vôi

Khai thác đá vôi tại Núi Thung Chuông đã dẫn đến biến đổi địa hình, làm mất đi các khu vực sinh sống của nhiều loài động thực vật. Sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm suy giảm chất lượng đất và nước. Theo nghiên cứu của Trần Văn Hưng (2018), việc khai thác đã làm giảm đáng kể diện tích rừng và các thảm thực vật tự nhiên.

1.2. Đánh Giá Tác Động Đến Đa Dạng Sinh Học

Đánh giá tác động đến đa dạng sinh học là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Các loài động thực vật tại khu vực mỏ đá vôi đang bị đe dọa do mất môi trường sống. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều loài thực vật quý hiếm đã biến mất hoặc giảm số lượng nghiêm trọng do hoạt động khai thác.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Khai Thác Vật Liệu Xây Dựng

Khai thác vật liệu xây dựng tại Ninh Bình đang gặp phải nhiều vấn đề và thách thức. Sự gia tăng nhu cầu vật liệu xây dựng đã dẫn đến việc khai thác ồ ạt, gây ra nhiều hệ lụy cho môi trường. Các vấn đề như ô nhiễm nước, không khí và suy giảm đa dạng sinh học đang trở nên nghiêm trọng hơn.

2.1. Ô Nhiễm Nguồn Nước Tại Khu Vực Khai Thác

Hoạt động khai thác đá vôi đã làm ô nhiễm nguồn nước xung quanh khu vực. Nước ngầm và nước mặt bị ảnh hưởng bởi bụi và hóa chất từ quá trình khai thác. Theo báo cáo của Tổng cục Môi trường (2011), chất lượng nước tại khu vực này đã giảm sút nghiêm trọng.

2.2. Suy Giảm Đa Dạng Sinh Học Do Khai Thác

Suy giảm đa dạng sinh học là một trong những thách thức lớn nhất. Nhiều loài động thực vật đã mất đi nơi cư trú do khai thác. Nghiên cứu cho thấy rằng sự biến đổi môi trường đã làm giảm số lượng các loài động vật hoang dã, ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Môi Trường Từ Khai Thác

Để đánh giá tác động môi trường từ hoạt động khai thác, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc thu thập dữ liệu về đa dạng sinh học, chất lượng nước và không khí là rất quan trọng. Các phương pháp này sẽ giúp xác định mức độ ảnh hưởng và đề xuất giải pháp khắc phục.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu Đánh Giá

Việc thu thập dữ liệu cần được thực hiện định kỳ để theo dõi sự thay đổi của môi trường. Các chỉ số về chất lượng nước, không khí và đa dạng sinh học sẽ được ghi nhận và phân tích. Điều này giúp đánh giá chính xác tác động của hoạt động khai thác.

3.2. Phân Tích Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Phân tích dữ liệu thu thập được sẽ giúp xác định các yếu tố tác động chính đến môi trường. Các mô hình sinh thái có thể được sử dụng để dự đoán các tác động trong tương lai và đề xuất các biện pháp bảo vệ hiệu quả.

IV. Giải Pháp Cải Tạo Và Phục Hồi Môi Trường Sau Khai Thác

Sau khi khai thác, việc cải tạo và phục hồi môi trường là rất cần thiết. Các giải pháp như trồng cây, phục hồi thảm thực vật và cải tạo đất sẽ giúp khôi phục lại hệ sinh thái. Điều này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo ra các lợi ích kinh tế lâu dài.

4.1. Các Biện Pháp Phục Hồi Hệ Sinh Thái

Các biện pháp phục hồi hệ sinh thái cần được thực hiện ngay sau khi kết thúc khai thác. Việc trồng cây và phục hồi thảm thực vật sẽ giúp tái tạo môi trường sống cho các loài động thực vật. Nghiên cứu cho thấy rằng việc phục hồi kịp thời có thể làm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

4.2. Quản Lý Tài Nguyên Bền Vững

Quản lý tài nguyên bền vững là một yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Cần có các chính sách và quy định rõ ràng để kiểm soát hoạt động khai thác và bảo vệ hệ sinh thái. Việc này sẽ đảm bảo rằng tài nguyên được sử dụng một cách hợp lý và bền vững.

V. Kết Luận Về Tác Động Khai Thác Vật Liệu Xây Dựng

Khai thác vật liệu xây dựng tại mỏ đá vôi Núi Thung Chuông đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Tuy nhiên, với các giải pháp hợp lý, có thể giảm thiểu những tác động này và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý tài nguyên bền vững.

5.1. Tương Lai Của Hệ Sinh Thái Tại Núi Thung Chuông

Tương lai của hệ sinh thái tại Núi Thung Chuông phụ thuộc vào các biện pháp bảo vệ và phục hồi môi trường. Nếu được quản lý tốt, khu vực này có thể phục hồi và duy trì đa dạng sinh học. Các chính sách bảo vệ môi trường cần được thực hiện nghiêm túc để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Bảo Vệ Môi Trường

Đề xuất các chính sách bảo vệ môi trường là cần thiết để giảm thiểu tác động từ hoạt động khai thác. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để thực hiện các biện pháp bảo vệ hiệu quả. Điều này sẽ giúp bảo vệ hệ sinh thái và phát triển kinh tế bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại Việt Nam, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đã đẩy nhu cầu khai thác vật liệu xây dựng tăng trưởng mạnh mẽ, kéo theo những áp lực sinh thái nghiêm trọng tại các vùng đồi núi đá vôi phía Bắc. Tỉnh Ninh Bình là địa phương sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản dồi dào, song hoạt động khai khoáng tại huyện Nho Quan đang đối mặt với mâu thuẫn gay gắt giữa bài toán phát triển kinh tế và yêu cầu bảo tồn môi trường. Đề tài tập trung nghiên cứu khu vực mỏ đá vôi núi Thung Chuông, xã Đức Long với diện tích cấp phép khai thác 12,3 ha, nơi có địa hình vách đá dựng đứng với độ cao đỉnh đạt +138,5m và chiều dày vỉa đá vôi lên tới khoảng 400m.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự phá vỡ cấu trúc cảnh quan tự nhiên, biến dạng địa mạo và suy thoái nghiêm trọng nơi cư trú của các quần xã sinh vật do hoạt động bóc đất tầng phủ, khoan nổ mìn và chế biến khoáng sản. Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc kiểm kê toàn diện thành phần loài động vật, thực vật; đánh giá định lượng mức độ suy giảm đa dạng sinh học; đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật cải tạo, phục hồi môi trường và quy hoạch sử dụng đất hợp lý sau khai thác.

Phạm vi thời gian nghiên cứu thực địa được triển khai liên tục từ tháng 3 đến tháng 11 năm 2018. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bộ dữ liệu sinh thái nền tảng, làm cơ sở khoa học để thiết lập các chỉ số phục hồi môi trường, hạn chế xói mòn sạt lở và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững cho các mỏ khai thác đá vôi khu vực Bắc Trung Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết sinh thái phát sinh quần thể thực vật của Thái Văn Trừng (1978) kết hợp với thang phân loại cấu trúc ngoại mạo thảm thực vật theo tiêu chuẩn của UNESCO (1973). Khung phân tích này cho phép nhận diện chính xác các trạng thái diễn thế sinh thái thoái hóa từ rừng nhiệt đới nguyên sinh sang các quần xã trảng cây bụi và trảng cỏ thứ sinh do áp lực nhân tác. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp hệ thống phân loại phổ dạng sống Raunkiaer (1934) nhằm đo lường mức độ thích nghi sinh học và phản ứng của thảm thực vật trước sự thay đổi vi khí hậu khu vực mỏ. Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: quần xã thực vật thứ sinh, bậc taxon phân loại học, phổ dạng sống sinh thái và chỉ thị sinh học môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được tổng hợp từ các đợt khảo sát thực địa trong năm 2017 và 2018 kết hợp giải đoán ảnh vệ tinh viễn thám và kế thừa các tài liệu đa dạng sinh học đã công bố tại khu vực lân cận. Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu đã thiết lập 6 tuyến khảo sát thực địa cắt ngang qua toàn bộ các sinh cảnh đặc trưng từ chân núi, sườn dốc đến thung lũng, kết hợp bố trí 18 ô tiêu chuẩn diện tích 100 m² đến 500 m² để đo đạc mật độ, độ tàn che và cấu trúc tầng tán thực vật.

Đối với khu hệ động vật, phương pháp điều tra theo tuyến ghi nhận dấu vết bằng định vị vệ tinh GPS được kết hợp với phỏng vấn sâu bảng hỏi đối với 45 người dân bản địa và kiểm lâm viên địa phương. Lý do lựa chọn phương pháp định loại hình thái so sánh kết hợp phân tích cấu trúc taxon họ, chi, loài là nhằm xác lập chính xác danh lục phân loại học theo tiêu chuẩn Sách Đỏ Việt Nam năm 2007 và Danh lục Đỏ IUCN năm 2016. Quy trình này phản ánh chân thực mức độ xáo trộn sinh cảnh, tạo căn cứ định lượng xác đáng cho các can thiệp sinh thái phục hồi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra tại khu vực mỏ đá vôi núi Thung Chuông ghi nhận 431 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 273 chi, 104 họ của 4 ngành thực vật, trong đó ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế áp đảo với 404 loài (chiếm 93,74% tổng số loài), tiếp đến là ngành Dương xỉ chiếm 5,34%, Thông đất chiếm 0,70% và Thông hạt trần chiếm 0,23%. Khi đối chiếu với hệ sinh thái nguyên vẹn tại Vườn quốc gia Cúc Phương, hệ thực vật Thung Chuông đã mất đi khoảng 2/3 số loài (tương đương mức suy giảm 70%), số họ giảm 40% và số chi giảm gần 50%.

Cấu trúc phổ dạng sống Raunkiaer đạt tỷ lệ: 52,82% cây chồi trên (Ph), 37,78% nhóm cây chồi sát đất, nửa ẩn và chồi ẩn (Cha + He + Cry) và 9,4% cây một năm (The). Đáng chú ý, nhóm cây chồi trên nhỏ (Microphanerophytes) chiếm tỷ lệ cao nhất với 23,31%, minh chứng cho tình trạng thảm thực bì chỉ còn ở dạng tái sinh bụi thấp. Giá trị bảo tồn ghi nhận 02 loài thực vật quý hiếm thuộc nhóm Sẽ nguy cấp (VU) là Bổ cốt toái (Drynaria fortunei) và Lát hoa (Chukrasia tabularis).

Về khu hệ động vật, nghiên cứu chỉ thống kê được 7 loài thú nhỏ, 21 loài chim, 9 loài lưỡng cư và 3 loài bò sát (chỉ bằng 5% độ phong phú loài so với Cúc Phương), trong đó có 01 loài bò sát quý hiếm thuộc bậc Nguy cấp (EN) theo Sách Đỏ Việt Nam là Rắn cạp nong (Bungarus fasciatus). Hệ sinh thái thủy vực ghi nhận 63 loài thực vật nổi và 63 loài động vật nổi, trong đó có 57 loài động vật nổi phân bố tập trung tại các vùng nước đứng.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm đa dạng sinh học đột biến bắt nguồn trực tiếp từ việc bóc tách trắng lớp đất mặt và thảm phủ thực vật trên diện tích 12,3 ha thuộc phụ hệ tầng Đồng Giao. Tiếng ồn và chấn động từ hoạt động nổ mìn khai thác định kỳ đã triệt tiêu môi trường sống của các loài thú lớn và chim săn mồi, biến đổi cấu trúc rừng kín thường xanh thành các trảng bụi thoái hóa như cây Bùm bụp, Cỏ lào và cỏ Tranh.

Các dữ liệu nghiên cứu được mô tả trực quan và chi tiết thông qua các biểu đồ hình tròn thể hiện tỷ lệ phổ dạng sống và các bảng thống kê cấu trúc taxon họ, chi, loài so sánh giữa Thung Chuông và các vùng đệm tự nhiên. Điều này khẳng định mức độ phân mảnh sinh cảnh đã vượt ngưỡng chịu tải của hệ sinh thái cục bộ, đòi hỏi các giải pháp can thiệp kỹ thuật khẩn cấp để ngăn chặn đà thoái hóa đất đá vôi.

Đề xuất và khuyến nghị

Để khôi phục chất lượng môi trường và ổn định cân bằng sinh thái tại khu vực mỏ đá Thung Chuông, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể:

• San gạt và hoàn thổ theo mô hình bậc thang: Doanh nghiệp khai thác phối hợp chặt chẽ với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Ninh Bình tiến hành bạt thoải góc dốc sườn tầng về mức dưới 35 độ, trải thảm đất màu dày tối thiểu 0,3-0,5m trên diện tích hoàn nguyên và hoàn thành trong vòng 12 đến 24 tháng sau khi kết thúc khai thác từng moong mỏ.
• Phục hồi lớp phủ thực vật bằng loài bản địa: Đơn vị quản lý dự án tiến hành trồng phủ xanh 100% diện tích bãi thải và sườn dốc hoàn thổ bằng các loài cây gỗ bản địa có khả năng cố định đất và chịu hạn như Lát hoa, Keo, Tre nứa, nâng mật độ che phủ sinh thái đạt trên 65% trong giai đoạn 2020-2025.
• Xây dựng hệ thống thu gom và lắng đọng nước mưa chảy tràn: Ban điều hành mỏ triển khai thi công 3 hố lắng bậc hai với tổng dung tích từ 500-1.000 m³ trước quý 3 năm 2019, giúp loại bỏ 85-90% hàm lượng bùn cát lơ lửng (TSS) trước khi xả ra các cánh đồng canh tác lúa của xã Đức Long.
• Tăng cường cơ chế giám sát và thực thi ký quỹ môi trường: Ủy ban nhân dân huyện Nho Quan và Chi cục Bảo vệ môi trường thực hiện kiểm tra định kỳ 6 tháng/lần, áp dụng nghiêm ngặt Thông tư 38/2015/TT-BTNMT, đồng thời yêu cầu nâng mức ký quỹ dự phòng thêm 15-20% đối với các hạng mục có nguy cơ sạt lở cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo và ứng dụng thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Cán bộ chuyên trách tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Ninh Bình, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Nho Quan sử dụng tài liệu để thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và nghiệm thu đề án đóng cửa mỏ khoáng sản trên địa bàn.
• Chủ đầu tư và doanh nghiệp khai thác khoáng sản: Các đơn vị khai thác đá vôi và vật liệu xây dựng tham khảo quy trình kỹ thuật hoàn thổ bạt dốc, thiết kế hố lắng và lập dự toán ký quỹ phục hồi môi trường theo đúng khung pháp luật quy định.
• Học viên, nghiên cứu sinh và giảng viên: Giới học thuật thuộc các chuyên ngành Khoa học Môi trường, Sinh thái học ứng dụng sử dụng khung phân tích phổ dạng sống Raunkiaer và phương pháp điều tra taxon để phát triển các nghiên cứu đánh giá biến động hệ sinh thái.
• Các tổ chức bảo tồn đa dạng sinh học: Các chuyên gia bảo tồn thiên nhiên khai thác cơ sở dữ liệu để xây dựng chiến lược khoanh vùng bảo vệ các loài nguy cấp như Rắn cạp nong, Lát hoa và Bổ cốt toái tại vùng karst nhiệt đới.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động khai thác đá vôi tại mỏ Thung Chuông đã làm suy giảm hệ thực vật ở mức độ nào?
Nghiên cứu chỉ ra hệ thực vật tại mỏ Thung Chuông chỉ còn 431 loài thực vật bậc cao có mạch, suy giảm tới 70% số loài so với hệ thực vật nguyên vẹn cùng điều kiện thổ nhưỡng tại Vườn quốc gia Cúc Phương. Số lượng họ thực vật giảm 40% và số lượng chi giảm gần 50%.

Những loài động thực vật quý hiếm nào còn sót lại tại khu vực nghiên cứu?
Luận văn ghi nhận 02 loài thực vật quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 gồm Bổ cốt toái (Drynaria fortunei) và Lát hoa (Chukrasia tabularis) cùng 01 loài bò sát nguy cấp được bảo vệ nghiêm ngặt theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP là Rắn cạp nong (Bungarus fasciatus).

Tại sao phổ dạng sống Raunkiaer phản ánh rõ sự thoái hóa của hệ sinh thái mỏ?
Phổ dạng sống chỉ ra nhóm cây chồi trên chiếm 52,82%, nhưng phần lớn là cây chồi trên nhỏ dạng bụi (23,31%) và dây leo (12,87%), trong khi cây gỗ lớn chỉ chiếm 0,62%. Điều này phản ánh cấu trúc rừng nhiều tầng tán đã biến mất hoàn toàn, chỉ còn thảm cây bụi tái sinh non trẻ.

Những rào cản lớn nhất trong công tác phục hồi môi trường sau khai thác mỏ hiện nay là gì?
Theo thống kê từ Bộ Tài nguyên và Môi trường, dù đã phê duyệt hơn 1.420 đề án với 1.360 tỷ đồng tiền ký quỹ, nhiều doanh nghiệp vẫn né tránh hoàn thổ do thiếu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết theo từng loại khoáng sản và thủ tục hoàn trả tiền ký quỹ còn nhiều phức tạp.

Giải pháp kỹ thuật nào quan trọng nhất để phục hồi vách đá sau khai thác?
Giải pháp cốt lõi là bạt thoải góc dốc tầng khai thác về mức dưới 35 độ, tạo bậc thang phủ đất màu dày 0,3-0,5m và gieo trồng các loài thực vật tiên phong bản địa như Keo, Tre, Lát hoa giúp cố định nền đất và phục hồi thảm thực vật bền vững.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã giải quyết trọn vẹn các mục tiêu khoa học đặt ra với những đóng góp nổi bật:

• Kiểm kê chi tiết 431 loài thực vật bậc cao có mạch và nhận diện 7 loài thú, 21 loài chim, 9 loài lưỡng cư, 3 loài bò sát hiện hữu tại mỏ đá Thung Chuông.
• Lượng hóa chính xác mức độ thoái hóa sinh thái khi hệ thực vật mất 70% số loài và khu hệ bò sát chỉ còn tương đương 5% so với sinh cảnh nguyên sinh lân cận.
• Xác định vị trí phân bố của 03 loài nguy cấp cần ưu tiên bảo tồn gồm Bổ cốt toái, Lát hoa và Rắn cạp nong.
• Đề xuất quy trình kỹ thuật hoàn thổ sườn dốc dưới 35 độ kết hợp hệ thống 3 hố lắng giúp loại bỏ 85-90% cặn lơ lửng.
• Cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác thanh tra, đóng cửa mỏ và nghiệm thu ký quỹ môi trường theo đúng tinh thần Thông tư 38/2015/TT-BTNMT.

Trong lộ trình từ năm 2019 đến năm 2025, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần xúc tiến ngay việc triển khai mô hình thử nghiệm phục hồi 5 ha thảm thực vật bản địa trên nền khai trường cũ. Doanh nghiệp và cộng đồng hãy chung tay thực hiện khai thác khoáng sản gắn liền với hoàn nguyên sinh thái vì mục tiêu phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Ninh Bình là tỉnh có nguồn tài nguyên khoáng sản khá phong phú như đá vôi làm nguyên liệu sản xuất xi măng, đá vôi làm vật liệu xây dựng thông thường, đá sét làm nguyên liệu sản xuất xi măng, sét làm nguyên liệu sản xuất gạch ngói, đất đá hỗn hợp làm vật liệu san lấp. Trong những năm gần đây, kinh tế tỉnh Ninh Bình phát triển mạnh trên nhiều lĩnh vực, trong đó nhu cầu phát triển công nghiệp và xây dựng hạ tầng ngày càng cao làm cho nhu cầu khối lượng lớn về vật liệu xây dựng. Chính vì vậy, trên địa bàn tỉnh Ninh Bình nói chung và huyện Nho Quan nói riêng đã có rất nhiều các dự án đầu tư khai thác và chế biến đá vôi nhằm đáp ứng nhu cầu của thị trường trong và ngoài tỉnh. Bên cạnh những tác động tích cực như nguồn lợi kinh tế thu được từ hoạt động khai thác đá vôi thì không thể không kể đến rất nhiều tác động tiêu cực tới môi trường xung quanh như: làm biến dạng địa mạo và cảnh quan khu vực; chiếm dụng diện tích trồng trọt và cây xanh để mở khai trường và đổ đất đá thải; làm ô nhiễm nguồn nước và đất đai quanh mỏ; thay đổi môi trường văn hóa, xã hội.

Sau quá trình khai thác mỏ thường để lại các dạng địa hình có tiềm năng gây sạt lở cao, làm ô nhiễm môi trường, gây nguy hiểm cho con người, súc vật, động vật hoang dã trong khu vực sau khai thác. Đề tài “Đánh giá ảnh hƣởng của hoạt động khai thác vật liệu xây dựng tới hệ sinh thái, đề xuất giải pháp sử dụng hợp lý khu vực mỏ đá vôi núi Thung Chuông, xã Đức Long, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình” được thực hiện nhằm đánh giá tính đa dạng sinh học động, thực vật và các hệ sinh thái khu vực mỏ đá Thung Chuông và các tác động của hoạt động khai thác mỏ vật liệu xây dựng phục vụ cho mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững trên cơ sở kết quả nghiên cứu và các giải pháp đã đề xuất. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 – TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các nghiên cứu về hệ sinh thái trên thế giới và Việt Nam 1.

Các nghiên cứu về hệ sinh thái trên thế giới Các công trình nghiên cứu đồ sộ về hệ thực vật trên thế giới chủ yếu tập trung ở thế kỷ 19 và thế kỷ 20. Có thể kể đến một số nghiên cứu điển hình như: Thực vật chí Hong Kong (1861), Thực vật chí Australia (1866), Thực vật chí rừng Tây Bắc và trung tâm Ấn Độ (1874), Thực vật chí Ấn Độ 7 tập (1872 – 1897), Thực vật chí Miến Điện (1877), Thực vật chí Malaysia (1892 – 1925), Thực vật chí Hải Nam (1972 – 1977), Thực vật chí Vân Nam (1977). Các nghiên cứu tập trung vào việc điều tra thống kê số lượng loài ở vùng, khu vực, một quốc gia cụ thể. Trên cơ sở đó đánh giá độ phong phú về thành phần loài, sự phân bố của hệ thực vật theo các bậc taxon, theo các yếu tố địa lý, dạng sống, giá trị sử dụng… Phân loại thảm thực vật: Thảm thực vật được phân chia theo nhiều hệ thống tùy theo phương pháp tiếp cận của các tác giả.

Trong đó phổ biến nhất là 5 cách phân loại sau: - Phân loại dựa vào điều kiện sinh thái: Tiêu biểu cho cách tiếp cận này có thể kể đến Sennhicop (1964), Warming (1896), Richards P. - Phân loại theo cấu trúc ngoại mạo: Cơ sở phân loại trong hệ thống phân loại này là dựa vào hình thái ngoại mạo của thảm thực vật - dạng sống ưu thế cùng điều kiện sống. Thang phân loại được chia thành lớp quần hệ, mỗi lớp lại chia thành các lớp phụ, tiếp đến là nhóm quần hệ và quần hệ. Tác tác giải phân loại theo cách tiếp cận này như Rubel (1930), Mausel (1954), Ellenberg, Mueller và Dombois (1967),UNESCO (1973).

- Phân loại theo động thái và nguồn gốc phát sinh: Đây là cách phân loại thảm thực vật thành quần xã cao đỉnh, quần xã dẫn xuất, hay là quần xã ở các giai đoạn của quá trình hình thành quần xã cao đỉnh, các quần xã có sự giống nhau về loài ưu thế, về trạng thái của các loài ưu thế trong cấu trúc của quần xã. Đại diện 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cho trường phái này là Ramenski (1938), Sotrava (1972), Clemets (1916), Whittaker (1953). - Ngoài ra còn có thể phân loại theo thành phần hệ thực vật hoặc phân theo mục đích kinh doanh: Braun - Blanquet (1928) , Morodov G. Các nghiên cứu về hệ sinh thái ở Việt Nam 1.

Nghiên cứu về thực vật a. Phân loại thảm thực vật Nghiên cứu về các thảm thực vật Việt Nam, từ xưa đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu. Phương pháp áp dụng để phân loại thảm thực vật thì có nhiều cách, tuy nhiên cách tiếp cận được sử dụng phổ biến nhất là phân loại theo sinh thái phát sinh quần thể của Thái Văn Trừng (1978) và phân loại theo cấu trúc ngoại mạo của UNESCO (1973). Thái Văn Trừng (1978, 1999) đã căn cứ vào quan điểm sinh thái phát sinh quần thể thực vật để phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam.

Tư tưởng học thuật của quan điểm này là trong một môi trường sinh thái cụ thể chỉ có thể xuất hiện một kiểu thảm thực vật nguyên sinh nhất định. Trong môi trường sinh thái đó, có 5 nhóm nhân tố sinh thái phát sinh ảnh hưởng quyết định đến tổ thành loài cây rừng, hình thái, cấu trúc và hình thành nên những kiểu thảm thực vật rừng tương ứng. Căn cứ vào cơ sở lí luận trên, Thái Văn Trừng đã phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam thành 14 kiểu thảm thực vật có trên đất lâm nghiệp. Trong mỗi kiểu thảm thực vật lại chia thành các kiểu phụ miền (phụ thuộc vào tổ thành thực vật), kiểu phụ thổ nhưỡng (phụ thuộc vào điều kiện đất), kiểu phụ nhân tác (phụ thuộc vào tác động của con người) và trong mỗi kiểu phụ đó tuỳ theo độ ưu thế của loài cây mà hình thành nên những phức hợp, ưu hợp và quần hợp tự nhiên khác nhau.

Trần Ngũ Phương (1970) cũng từng đề xuất bảng phân loại rừng miền Bắc Việt Nam. Theo đó, ông phân loại rừng miền Bắc thành 3 đai rừng: Đai rừng nhiệt đới lá rộng thường xanh ngập mặn, Đai rừng á nhiệt đới mưa mùa, Đai rừng á nhiệt đới mưa mùa núi cao. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thang phân hạng của UNESCO (1973) thì phân loại thảm thực vật nước ta thành 4 lớp quần hệ, trong đó có 2 lớp quần hệ liên quan đến rừng và chia thành 6 phân lớp quần hệ. Lớp quần hệ rừng rậm bao gồm phân lớp: rừng thường xanh, rừng rụng lá nhiệt đới, rừng khô nhiệt đới; còn lớp quần hệ rừng thưa bao gồm phân lớp: rừng thưa thường xanh, rừng lá rộng rụng lá vùng núi và vùng đất thấp.

Ở cấp độ nhỏ hơn, chia mỗi phân lớp quần hệ thành các nhóm quần hệ và sau cùng là các quần hệ. Cũng dựa theo thang phân loại của UNESCO (1973), tác giả Phan Kế Lộc (1985) phân loại thảm thực vật ở Việt Nam thành 5 lớp quần hệ bao gồm rừng rậm, rừng thưa, trảng cây bụi, trảng cây bụi lùn, trảng cỏ. Ngoài những nghiên cứu về thảm thực vật nói chung của nước ta, nhiều tác giả đã có các công trình nghiên cứu cụ thể ở một số địa phương hoặc nghiên cứu thảm thực vật ở các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên trong cả nước tiêu biểu có thể kể đến Schmid (1974) với công trình nghiên cứu thảm thực vực ở khu vực Nam Trung Bộ hay Đặng Ngọc Quốc Hưng (2009) với công trình nghiên cứu sự thay đổi lớp phủ thực vật ở khu vực diện tích mở rộng của Vườn quốc gia Bạch Mã, tỉnh Thừa Thiên Huế. Vũ Anh Tài và cs (2007) đánh giá sự đa dạng của thảm thực vật theo tiêu chuẩn và thang phân loại của Thái Văn Trừng (1970) được Nguyễn Nghĩa Thìn chỉnh sửa (1997) để khái quát các kiểu thảm đặc trưng cho đai cao của vườn quốc gia.

Phan Thanh Lâm (2016) phân loại thảm thực vật rừng quốc gia Yên Tử thành hai kiểu thảm thực vật chính là thảm thực vật ở vành đai nhiệt đới và thảm thực vật ở vành đai á nhiệt đới. Phân loại thảm thực vật tại các địa phương theo cách tiếp cận của UNESCO (1973) có thể kể đến công trình nghiên cứu của Trần Văn Thụy và cộng sự (2006) với việc phân chia thảm thực vật tự nhiên ở lưu vực hồ chứa nước Phù Nình, tỉnh Quảng Nam thành 2 quần hệ và thảm thực vật nhân tác. Trần Văn Hoàn và cộng sự (2009) đã thống kê thảm thực vật khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, tỉnh Bắc Giang có đại diện của 4 lớp quần hệ. Nguyễn Nghĩa Thìn và cs (2011) đã thống kê được thảm thực vật ở khu bảo tồn thiên nhiên Sông Thanh, tỉnh Quảng Nam thuộc 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kiểu quần hệ rừng rậm thường xanh mưa mùa và các biến dạng được chia thành các quần hệ khác nhau căn cứ vào vị trí địa hình, thành phần và cấu trúc thảm thực vật.

Các nghiên cứu về thành phần loài Bên cạnh các nghiên cứu nhằm phân loại thảm thực vật, các tác giả còn đi sâu nghiên cứu và thống kê thành phần các loài. Trong cuốn Thực vật chí đại cương Đông Dương của Pócs T. (1965) đã thống kê hệ thực vật phía Bắc Việt Nam có 5190 loài. Phan Kế Lộc với công trình “Bước đầu thống kê số loài đã biết ở miền Bắc Việt Nam” thống kê hệ thực vật Bắc Việt Nam có 5609 loài thuộc 1660 chi và 240 họ Dẫn theo Phạm Bình Quyền, 2002).

Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) với cuốn “Cẩm nang nghiên cứ đa dạng sinh vật” thống kê tổng cộng có 397 họ, 2.398 loài thực vật ở Việt Nam. Nghiên cứu của Phạm Hoàng Hộ (1999-2003) với công trình “Cây cỏ Việt Nam” cho thấy có tới 11.611 loài thực vật ở Việt Nam. Lê Trần Chấn và cộng sự (1999) nghiên cứu một số đặc điểm của hệ thực vật Việt Nam ghi nhận được 10.298 chi, 285 họ của 6 ngành thực vật. Trong cuốn “Tên cây rừng Việt Nam” Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (2000) thống kê được 4544 loài thực vật.

Nhìn chung, trong giai đoạn 1993 – 2003, đã có 13 chi, 222 loài và 30 taxon dưới loài đó được phát hiện và mô tả mới cho khoa học (Nguyễn Huy Dũng, Vũ Văn Dũng (2007)).