HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÊ THỊ BÍCH ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN NĂNG SUẤT LÚA VÀ CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG CỦA NGƯỜI DÂN TẠI HUYỆN NÔNG CỐNG, TỈNH THANH HÓA Chuyên ngành: Khoa học môi trường Mã số : 60.01 Hướng dẫn khoa học: PGS. Đoàn Văn Điếm NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Lê Thị Bích i LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Đoàn Văn Điếm đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn sinh thái nông nghiệp, Khoa môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn Viện Khí tượng thủy văn và môi trường, tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Uỷ ban nhân dân huyện Nông Cống, cán bộ Phòng Tài nguyên môi trường, Phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Nông Cống, đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.
Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Lê Thị Bích ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục các chữ viết tắt. vi Danh mục bảng.
vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.
Giả thuyết khoa học. Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn.
Tổng quan tài liệu. Tổng quan chung về biến đổi khí hậu. Khái niệm về Biến đổi khí hậu 4 2. Nguyên nhân của Biến đổi khí hậu 4 2.
Tình hình biến đổi khí hậu trên Thế giới và Việt Nam 6 2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến năng suất lúa. Kết quả nghiên cứu về phương pháp đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến năng suất cây trồng. Phương pháp xây dựng mô hình động thái 20 2.
Phương pháp thiết lập các mô hình thống kê 20 2. Phương pháp đánh giá của người dân 22 2. Thích ứng với biến đổi khí hậu tại Việt Nam. Các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu 23 2.
Thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp 24 2. Kết quả nghiên cứu về thích ứng với BĐKH tại Việt Nam 25 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.
Thời gian nghiên cứu. Đối tượng/vật liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp 29 3. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp 29 3. Phương pháp xử lý số liệu 30 Phần 4. Kết quả và thảo luận.
Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa. Đặc điểm tự nhiên 34 4. Đặc điểm kinh tế - xã hội huyện Nông Cống 36 4. Đánh giá của người dân về biểu hiện của biến đổi khí hậu tại huyện Nông Cống.
Nhận thức của người dân về xu hướng thay đổi các yếu tố khí tượng 42 4. Thông tin dòng lịch sử thiên tai đã xảy ra từ nhận thức của người dân 46 4. Người dân xác định vùng dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa tại huyện Nông Cống 50 4. Đánh giá ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến hoạt động sản xuất lúa tại huyện Nông Cống.
Đánh giá xu thế năng suất lúa giai đoạn 1991 - 2016 51 4. Mối quan hệ giữa năng suất lúa với điều kiện khí tượng tại Nông Cống 52 4. Đánh giá của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đến lịch thời vụ 59 4. Đánh giá của người dân về ảnh hưởng của bđkh đến cơ cấu giống cây trồng 61 4.
Nhận thức của người dân về các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa. Các biện pháp thích ứng của người dân với biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa 62 4. Những thuận lợi và khó khăn mà người dân gặp phải trong sản xuất nông nghiệp và đời sống 66 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đánh giá tiềm năng năng suất lúa tại huyện Nông Cống năm 2030 theo kịch bản biến đổi khí hậu 68 4.
Đề xuất hoàn thiện các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất lúa cho huyện Nông Cống. Các giải pháp về kỹ thuật nhằm thích ứng với Biến đổi khí hậu 70 4. Các giải pháp quản lý nhằm thích ứng với Biến đổi khí hậu 73 Phần 5. Kết luận và kiến nghị .77 Tài liệu tham khảo.
81 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BĐKH Biến đổi khí hậu F Hệ số Fecner IMHEN Viện khoa học khí tượng thủy văn IPCC Uỷ ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu KNK Khí nhà kính MTQG Mục tiêu quốc gia NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn QPAN Quốc phòng an ninh R Lượng mưa SS Số giờ nắng SXNN Sản xuất nông nghiệp T Nhiệt độ không khí TBNN Trung bình nhiều năm TN&MT Tài nguyên và Môi trường Y Năng suất thực Y Năng suất dự báo vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Mức thay đổi lượng mưa ngày lớn nhất (%) vào cuối thế kỷ 21 so với thời kỳ 1980 - 1999 theo kịch bản phát thải trung bình. Tình hình sử dụng đất của huyện Nông Cống năm 2014 - 2016. Tình hình lao động của huyện Nông Cống năm 2014 - 2016.
Dòng lịch sử về các loại thời tiết cực đoan – thiên tai đã xảy ra và ảnh hưởng dựa trên kết quả thảo luận nhóm cùng người dân. Biến động năng suất lúa (Δy) huyện Nông Cống (tạ/ha). Hệ số Fecner giữa dao động năng suất lúa với dao động các yếu tố khí tượng huyện Nông Cống. Các yếu tố có quan hệ chặt với năng suất lúa huyện Nông Cống.
Phương trình hồi quy đa biến giữa năng suất lúa Cả năm, vụ Xuân, vụ Mùa và các chỉ tiêu khí tượng ở huyện Nông Cống. Năng suất lúa thực tế và năng suất lúa dự tính của các vụ và cả năm giai đoạn (1991 - 2016). Kết quả kiểm chứng phương trình năng suất lúa các vụ và cả năm trên cơ sở số liệu phụ thuộc. Kết quả kiểm chứng phương trình năng suất lúa các vụ và cả năm trên cơ sở số liệu phụ thuộc.
Lịch thời vụ và các hiểm họa dựa trên thảo luận nhóm. Cách thích ứng của hai nhóm người dân với BĐKH trong sản xuất lúa. Nhiệt độ trung bình qua các giai đoạn tại huyện Nông Cống. Lượng mưa qua các giai đoạn tại huyện Nông Cống.
Biến động nhiệt độ tại huyện Nông Cống năm 2030 so với năm 2010. Biến động lượng mưa tại huyện Nông Cống năm 2030 so với năm 2010. Biến động số giờ nắng TBNN so với năm 2010. Năng suất lúa dự báo các vụ và cả năm ở huyện Nông Cống theo kịch bản BĐKH.
70 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 2. Những thay đổi nhiệt độ Trái Đất từ năm 1850 - 2012. Thay đổi lượng mưa quan sát được hàng năm trên Trái Đất. Những thay đổi nhiệt độ và mực nước biển trung bình toàn cầu.
Những thay đổi mực nước biển dâng gần đây. Sự thay đổi nồng độ CO2 trong khí quyển. Xu hướng gia tăng nhiệt độ trung bình năm trên toàn cầu và ở Việt Nam. Chuỗi thời gian và xu thế của lượng mưa năm tại một số trạm khí tượng.
Diễn biến mực nước biển tại trạm hải văn Hòn Dấu. Minh họa các kịch bản SRES. Biến đổi của nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam. Sơ đồ hành chính huyện Nông Cống.
Nhận thức của người dân về tần suất xuất hiện các hiện tượng thời tiết bất thường trong những năm qua. Nhận thức của người dân về những bất thường của nhiệt độ trong những năm qua (n=30). Nhận thức của người dân về tần suất xuất hiện các biểu hiện bất thường của lượng mưa trong những năm gần đây. Nhận thức của người dân về cường độ các biểu hiện bất thường của lượng mưa trong những năm gần đây.
Nhận thức của người dân về xu hướng biến đổi số giờ nắng trong những năm gần đây. Sơ đồ thiên tai huyện Nông Cống. Biến động năng suất lúa huyện Nông Cống giai đoạn 1991 - 2016. Đồ thị biểu diễn năng suất thực và năng suất dự tính vụ Xuân qua phương trình hồi quy.
Đồ thị biểu diễn năng suất thực và năng suất dự tính vụ Mùa qua phương trình hồi quy. Đồ thị biểu diễn năng suất thực và năng suất dự tính cả năm qua phương trình hồi quy. 57 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Lê Thị Bích Tên luận văn:“Đánh giá tác động của Biến đổi khí hậu đến năng suất lúa và các giải pháp thích ứng của người dân tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa” Ngành khoa học: Môi trường Mã Số: 60.