Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1. Sơ lược về hoa chuông 1.1 Nguồn gốc và phân loại Hoa chuông có nguồn gốc nhiệt đới (thuộc khu vực rừng nhiệt đới của Brazil ở Nam Mỹ). Hoa chuông được phát hiện từ rất sớm (1785) sau đó được trồng phô biến ở nhiều nước trên thế giới như Hà Lan, Pháp, Đức và được người châu Âu chọn tạo ra nhiều giống hoa mới như ngày nay (David, 2012). Ở Việt Nam, hoa chuông còn có nhiều tên gọi khác như hoa tình yêu (valentine), hoa thánh, tử la lan, tứ quý, mõm chó biển, đại nhân đồng, hồng xiêm,.
Cây hoa chuông (Sinningia speciosa ) thuộc nhóm thân thảo , có dạng than củ, sống tự dưỡng thuộc (Lã Thị Thu Hằng, 2015): Giới: Plantae (Thực vật) Ngành: Magnoliophyta (Ngành Ngọc lan) Lớp: Magnoliopsida (Lớp Ngọc lan) Bộ: Lamiales (Bộ Hoa môn) Họ: Gesmeriaceae (Ho Tai voi) Chi: Sinningia (Chi Hoa chuông) Loài: Sinningia speciosa Hoa chuông rat da dang về màu sắc và hình dang hoa, kích thước bộ lá. Chi Sinningia có khoảng 40-50 loài và vô số các loài lai. Hiện nay Sinningia speciosa được trồng phổ biến trên thế giới như: Mỹ, Châu Âu, Trung Quốc, Nhật, Thai Lan, Brazil, An Độ, Philippin. Ở điều kiện khí hậu lạnh, hoa chuông được trồng như là cây một năm và chúng sẽ ra hoa vào mùa hè, vùng có điều kiện khí hậu 4m hơn thì chúng có thể ra hoa quanh năm (Kessler, 1999), 1.2 Đặc điểm thực vật học Theo Lã Thị Thu Hằng (2015) cây hoa chuông có những đặc điểm thực vật học sau: 1.1 Rễ Ré cây hoa chuông thuộc rễ chùm, phan lớn phát triển theo chiều ngang, ở tang đất mặt từ 10 — 20 em.
Kích thước các rễ trong bộ rễ chênh lệch nhau không nhiều, số rễ tương đối nhiều nên khả năng hút nước và dinh dưỡng của cây rất mạnh. Rễ phát sinh từ mầm rễ của hạt, từ củ, thân, cuống lá và những cơ quan sinh dưỡng tiếp xúc trực tiếp với dat. Vì vay, hoa chuông rat thích hợp trồng trên các loại giá thé tươi xốp, chủ động điều chỉnh thành phần dinh dưỡng phù hợp đề kích thích bộ rễ phát triển.2 Thân Cây hoa chuông thuộc dạng thân thảo có nhiều đốt giòn đễ gãy, lá mọc ra ở những vị trí đốt thân ngầm, có lóng bị rút ngắn nên nhiều lá kết cụm lại rậm Tập. chiều cao cây khoảng 12-15 cm.
Tan lá toa ra đường kính khoảng 22 - 33 cm. Cây hoa chuông có dạng thân củ.3 Lá Cây hoa chuông có lá hình oval, mọc đối xứng từng cặp xen kẽ nhau, xếp theo kiểu xoắn ốc có lông nhung mềm mượt bao phủ, mặt dưới lá thường hơi đỏ, mặt trên lá thường xanh đậm, mép lá có dạng khía hoặc răng cưa. Cây có ít lá, mặt trên lá bao phủ một lớp lông tơ mượt như nhung, mặt dưới nhẫn, gân lá hình mạng, trung bình một chu kì sinh trưởng của cây có từ 5 đến 18 lá trên thân chính. Lá góp phan làm tăng giá tri thâm mỹ của hoa và là co quan sinh dưỡng có thé sử dụng làm vật liệu để nhân giống vô tính.4 Hoa Hoa có hình chuông, cánh mướt như nhung và viền cánh hoa có gợn sóng.
Màu sắc hoa rất phong phú như đỏ, trắng, hồng, đỏ viền trang, xanh, tím cho đến tím sam. Cánh hoa đơn hoặc kép, các cánh xếp xen kẽ nhau. Hoa mọc đơn lẻ hoặc mọc thành chùm. Hoa chuông là hoa lưỡng tính, cau tạo hoa gồm các bộ phận: đài hoa, cánh hoa, nhị hoa và noãn, có hai cặp nhị so le nhau, trong đó có một nhị lép đính trên tràng hoa, các bao phan dính nhau thành từng cặp, có một nhụy hoa, vòi nhụy mảnh mai, nim nhụy 4 chia thành hai thùy.
Ngoài ra, hoa còn có thêm túi mật thu hút côn trùng (ong, kiến) và động vật nhỏ (chim, rudi) làm tăng kha năng thụ phan cho hoa. Vì vậy, hoa chuông có thê đáp ứng được sự đa dạng về thị hiếu, sở thích của người chơi hoa. Ngoài ra, cấu tạo hoa rất phù hợp dé lai tạo, chon lọc ra nhiều giống mới có màu sắc và kiêu dáng hoa khác nhau.5 Quả và hạt Quả có dạng qua nang (khi chín sẽ nứt ra theo ba đường nứt dọc dé giải phóng các hạt), hạt nhiều và nhỏ (12.000 hat/g), có nội nhũ.3 Điều kiện ngoại cảnh Theo Lã Thị Thu Hằng (2015) cây hoa chuông có các yêu cầu ngoại cảnh như sau: 1.1 Nhiệt độ Hoa chuông có nguồn gốc nhiệt đới nên đa số các giống hoa chuông được trồng hiện nay đều ưa khí hậu mát mẻ, nhiệt độ thích hợp dao động từ 18 — 24 °C. Trong giai đoạn ra hoa, nhiệt độ 16 — 18 °C sẽ kéo dài thời gian ra hoa.
Nhiệt độ nhỏ hon 10°C cây ngừng sinh trưởng, gây tốn thương đến lá và hoa, khi nhiệt độ lớn hon 27°C cây sinh trưởng nhanh. Hiện nay, Trung tâm Công nghệ Sinh học đã tiến hành trồng được cây hoa chuông ở điều kiện nhiệt độ tương đối cao (27 — 35°C), cây sinh trưởng và phát triển tốt. Đây là một tiền đề để mở rộng quy mô sản xuất hoa chuông ở những nơi nhiệt độ cao.2 Ánh sáng Ánh sáng có ảnh hưởng rất lớn đến sự phân hoá mầm hoa và sự nở hoa của cây hoa chuông. Hoa chuông ưa ánh sáng tán xạ.
Ánh sáng trực tiếp sẽ làm cháy lá, trong thời kỳ ngủ nghỉ cây không cần ánh sáng. Quang kỳ thích hợp nhất dé hoa chuông phát triển là khoảng 12 — 16 giờ chiếu sáng/ngày. Cường độ ánh sáng thấp (270 lux) được chấp nhận với nhiệt độ mát 18°C, mức ánh sáng từ 0,5 — 1,1 Klux hoặc cao hơn được khuyến cáo dé cây phát triển số lượng nụ và hoa tốt hơn. Vì vậy, trong sản xuất chúng ta có thé điều chỉnh thời gian và cường độ chiếu sáng cho cây hoa chuông bang cách dùng lưới đen che nắng, thắp đèn dé điều chỉnh sinh trưởng phát triển của cây, nhằm dat hiệu quả kinh tế cao nhất.3 Âm độ và nước tưới Hoa chuông là cây trồng cạn nên không chịu được úng.
Tuy nhiên, do cây có sinh khối lớn, bộ lá to nên cần nhiều nước, chịu hạn kém. Cây hoa chuông sinh trưởng, phát triển thuận lợi nhất trong điều kiện ẩm độ đất từ 65 — 80 %, ẩm độ không khí từ 60 — 75%. Trong thời kì nở hoa nếu âm độ quá cao gây thối hoa và sâu bệnh phát triển mạnh làm giảm chất lượng hoa và độ bền của hoa. Cây bị úng trong giai đoạn ra hoa thì các núm hoa bị rụng và có thê gây chết.
Khi cây ở giai đoạn ngủ nghỉ, giảm lượng nước tưới cho cây. Bảo quản củ trong giai đoạn ngủ nghỉ ở điều kiện mát mẻ nhưng phải khô ráo. Khi trồng nên sử dụng chậu thoáng và thoát nước tưới.Tưới nước mỗi ngày phụ thuộc vào cường độ ánh sáng và nhiệt độ. Nên tưới nước vào lúc sáng sớm, tưới nước xung quanh gốc cây, không tưới quá đẫm vì cây dé bị thối và nhiễm bệnh.
Thiếu nước cây sinh trưởng kém, rút nước chu kì sinh trưởng. Ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt là công nghệ tiên tiến giúp điều chỉnh được lượng nước tưới phù hợp cho cây, giúp giảm sâu bệnh và điều chỉnh được lượng dinh dưỡng đầy đủ cho cây phát triển tốt nhất.4 Đất Hoa chuông có bộ rễ ăn nông vì vậy, yêu cầu đất trồng phải cao ráo, thoát nước tốt, tơi xốp và nhiều mun, thích hợp với đất có pH từ 5,8 — 7,5.2 Kỹ thuật trồng và chăm sóc hoa chuông Theo Trung tâm Công nghệ Sinh học Thành phó Hồ Chí Minh (2020) kỹ thuật trồng và chăm sóc hoa chuông như sau: 1.1 Thời vụ Hoa Chuông có thể trồng được quanh năm trong điều kiện nhà màng, nhà có mái che và sử dụng công nghệ tưới nhỏ giọt.2 Chọn giống Hoa chuông rất đa dạng về màu sắc, tùy theo sở thích mà người sử dụng có thể chọn hoa có màu sắc khác nhau như đỏ, tím, hồng, cam, cánh hoa có viền hoặc không. e Hạt giống: Hạt giống phải được đóng gói, có nguồn gốc xuất xứ rõ rang trên bao bì ghi rõ thời hạn sử dụng. e Cây cay mô: chọn cây cao 4 — 5 cm, thân mập, khoẻ, có 4 — 5 lá, cây đã hình thành củ và có nhiều rễ tơ.
Sau khi chuyển chai mô từ phòng thí 6 nghiệm ra vườn ươm, không nên đưa cây ra khỏi chai ngay mà nên đề chai tại vườn 3 — 5 ngày giúp cây thích nghi dần với điều kiện bên ngoài.3 Kỹ thuật trồng a) Chuẩn bị giá thể. Hoa chuông thích hợp môi trường trồng thoáng, xốp, thoát nước tốt. - Giá thể gieo hat: dùng đất sạch dé gieo hạt. Hat được gieo trên vỉ nhựa, đặt hạt trên giá thể, bên trên phủ nhẹ một ít mụn dừa.
Tưới nước đủ am, sau 5 — 7 ngày hạt nảy mầm. - Giá thé trồng cây hậu cay mô và cây trưởng thành: hỗn hợp giá thé gồm: % mun xơ đừa + 1⁄4 tro trâu + 1⁄4 phân chuồng. Ngoài ra, dé hạn chế nam gây hại rễ, có thé bổ sung chế phẩm sinh học BIMA, theo tỷ lệ 100kg giá thé trộn với 0,3 kg BIMA. Cây cay mô, sau khi ra cây 15 — 20 ngày chuyên sang trồng chậu.
Đối với cây con phát triển từ hạt, sau 25 — 30 ngày chuyền sang trồng chậu. b) Tưới nước: Hoa chuông có cấu tạo hình ống kín, vì vậy khi tưới nước hoặc gặp mưa, nước thường đọng lại trong ống hoa không thoát ra được, làm cho hoa dé bi thối và nhanh tàn. Do đó ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt chỉ cung cấp nước trực tiếp vào gốc cây không làm ướt lá và hoa. Góp phần hạn chế nắm bệnh gây hại trên lá và hoa.
Sử dụng nguồn nước sạch, pH nước tốt nhất từ 6 — 6,5. Dinh kì tưới nước cho cây qua hệ thống nhỏ giọt, 1 lần/ngày với lượng nước tưới là 150 - 200 ml/chậu tuỳ vào điều kiện thời tiết, đảm bảo đủ độ âm cho cây, không được dé cây bị úng. c) Dinh dưỡng: Dinh dưỡng cung cấp cho cây qua hệ thống tưới nhỏ giọt 1 tuần 3 lần, mỗi lần khoảng 100 — 150 ml/chau (EC = 1.000 HS/cm; pH = 5,8 — 6,5). Giai đoạn hình thành nụ - ra hoa: bổ sung thêm phân bón gốc NPK 20 — 20 — 20, lượng bón 1g/chậu.
d) Chăm sóc: Sau khi trồng cần thường xuyên, loại bỏ cỏ đại, ngắt bỏ những lá bị đập, thối, các nụ hoa bị côn trùng căn phá. Ngắt bỏ 2 nụ hoa đầu tiên để tập trung dinh dưỡng cho cây hoa chuông sinh trưởng phát triển tốt, nâng cao năng suất và chất lượng hoa. Phải giữ bộ lá của cây luôn xanh tươi, toa đều quanh góc.