HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH: Dịch Vụ Cho Phát Triển Nông Nghiệp Ở Thành Phố Hồ Chí Minh

Nghiên cứu dịch vụ phát triển nông nghiệp tại TP.HCM: Thực trạng, giải pháp thúc đẩy đến năm 2030. Phân tích vai trò, kinh nghiệm và quan điểm phát triển.

• Tác giả: Kiều Anh Vũ
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Quang
• Trường học: Học Viện Chính Trị Quốc Gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Dịch Vụ Cho Phát Triển Nông Nghiệp Ở Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN DỊCH VỤ CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ
• 1.1. Các công trình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp ở thành phố
• 1.2. Các công trình nghiên cứu về dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở thành phố
• 1.3. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ DỊCH VỤ CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở thành phố
• 2.2. Nội dung, tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở thành phố
• 2.3. Kinh nghiệm quốc tế và trong nước về dịch vụ cho phát triển nông nghiệp thành phố
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG DỊCH VỤ CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Khái quát tình hình phát triển nông nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2018 – 2023
• 3.2. Thực trạng dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2018 - 2023
• 3.3. Đánh giá chung về dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY DỊCH VỤ CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Bối cảnh ảnh hưởng và quan điểm thúc đẩy dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030
• 4.2. Một số giải pháp thúc đẩy dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Dịch Vụ Nông Nghiệp Đô Thị Tiềm Năng Vai Trò 55 ký tự

Nông nghiệp đô thị (NNĐT) ngày càng được các thành phố lớn tại Việt Nam chú trọng phát triển. Với lợi thế sản xuất gần khu dân cư, NNĐT cung cấp thực phẩm tươi sống, hoa, sinh vật cảnh, và một phần lương thực cho cư dân. NNĐT thường gắn liền với kỹ thuật, công nghệ cao, canh tác hữu cơ, mang lại nhiều lợi ích cho đô thị hiện đại. Cùng với sự phát triển của NNĐT là sự xuất hiện của các dịch vụ cho phát triển nông nghiệp (DVPTNN). Kinh nghiệm cho thấy, nếu được chính quyền tạo điều kiện, được cung cấp đầy đủ các dịch vụ từ khởi nghiệp, sản xuất đến chế biến, bảo quản, xây dựng thương hiệu, thì NNĐT sẽ phát triển mạnh, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển bền vững của đô thị. Do đó, cần nghiên cứu về mặt lý luận để có những phương thức, mô hình thúc đẩy dịch vụ phục vụ cho PTNN ở thành phố.

1.1. Khái niệm và đặc điểm Nông Nghiệp Đô Thị TP.HCM

Nông nghiệp đô thị TP.HCM tận dụng tối đa diện tích đất đai, bao gồm cả sân thượng, ban công, và các khu đất trống để trồng trọt và chăn nuôi. Đặc điểm nổi bật là ứng dụng công nghệ cao, kỹ thuật canh tác tiên tiến như thủy canh, khí canh, và trồng trong nhà kính, nhằm tối ưu hóa năng suất và chất lượng sản phẩm. Các mô hình NNĐT thường hướng đến sản xuất rau sạch, an toàn, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng tại chỗ, giảm thiểu chi phí vận chuyển và bảo quản. Bên cạnh đó, NNĐT còn góp phần tạo cảnh quan xanh, cải thiện môi trường sống và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho cộng đồng.

1.2. Vai trò của Dịch Vụ Phát Triển Nông Nghiệp Đô Thị Bền Vững

Các dịch vụ đóng vai trò then chốt trong sự phát triển của NNĐT. Chúng bao gồm: cung cấp giống, vật tư nông nghiệp chất lượng; tư vấn kỹ thuật; chuyển giao công nghệ; hỗ trợ chế biến, bảo quản, và tiêu thụ sản phẩm. Đặc biệt, các dịch vụ hỗ trợ xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm, và kết nối thị trường giúp nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm NNĐT. Phát triển DVPTNN không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh mà còn góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân đô thị, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Theo [32, tr. ], TP.HCM xác định cần bổ sung nhiều chính sách, xây dựng hệ thống dịch vụ hỗ trợ phát triển kinh tế trong lĩnh vực nông nghiệp đồng bộ, đồng thời xây dựng các chuỗi liên kết và chuỗi cung ứng trong nông nghiệp.

II. Thách Thức Phát Triển Dịch Vụ Nông Nghiệp Đô Thị tại TP

TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn với nhu cầu lớn về lương thực, thực phẩm tươi sống, hoa, sinh vật cảnh. Chủ trương phát triển NNĐT hiện đại, thúc đẩy các loại hình dịch vụ cho PTNN gắn với ứng dụng công nghệ cao đã được Đảng bộ và chính quyền Thành phố đặt ra. Mặc dù đã đạt được những thành tựu bước đầu, song PTNN tại TP.HCM vẫn còn nhiều hạn chế. Đặc biệt là các dịch vụ cho PTNN chưa thực sự phát triển mạnh, chưa hỗ trợ tốt nhất cho các chủ thể sản xuất, kinh doanh.

2.1. Hạn chế trong Cung ứng Giống Cây Trồng Vật Nuôi Chất Lượng

Theo luận án tiến sĩ, dịch vụ về giống vật nuôi, cây trồng chất lượng cao phát triển chưa như mong đợi, nhiều loại giống còn phải nhập ngoại. Điều này làm tăng chi phí sản xuất, giảm tính cạnh tranh của sản phẩm NNĐT. Cần có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp, viện nghiên cứu đầu tư vào nghiên cứu, chọn tạo, sản xuất giống chất lượng cao, phù hợp với điều kiện canh tác đô thị. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống kiểm định, chứng nhận chất lượng giống để đảm bảo quyền lợi của người sản xuất và người tiêu dùng. Khu Nông nghiệp công nghệ cao tại huyện Củ Chi, Trung tâm Công nghệ sinh học tại Quận 12 và Trại Trình diễn và thực nghiệm chăn nuôi bò sữa công nghệ cao tại huyện Bình Chánh, hoạt động bước đầu có hiệu quả, nhưng cần nhân rộng và phát triển hơn nữa.

2.2. Thiếu Hụt Dịch vụ Tư vấn Thiết kế Lắp đặt Kỹ thuật NNĐT

Dịch vụ tư vấn, thiết kế, lắp đặt về kỹ thuật, công nghệ cho sản xuất NNĐT chưa nhiều, giá thành còn cao. Điều này gây khó khăn cho các hộ sản xuất, doanh nghiệp nhỏ trong việc tiếp cận công nghệ tiên tiến. Cần có chính sách hỗ trợ, khuyến khích các đơn vị cung cấp dịch vụ tư vấn, thiết kế, lắp đặt kỹ thuật NNĐT với chi phí hợp lý. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo, tập huấn cho người dân về kỹ thuật canh tác NNĐT hiện đại, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.

2.3. Khó Khăn trong Kết nối Sản Xuất Phân Phối và Xây dựng Thương hiệu

Việc hỗ trợ kết nối hình thành chuỗi liên kết sản xuất - phân phối còn gặp nhiều khó khăn, nhiều sản phẩm khó tìm được chỗ đứng trong hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại. Nhiều đơn vị sản xuất cũng rất khó khăn trong việc xây dựng và quảng bá thương hiệu, sản phẩm 3 an toàn. Các hợp tác xã (HTX), doanh nghiệp làm dịch vụ cho PTNN đô thị còn hạn chế. Cần có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm NNĐT, kết nối với hệ thống phân phối hiện đại. Đồng thời, cần khuyến khích hình thành các HTX, doanh nghiệp làm dịch vụ cho PTNN đô thị, tạo thành chuỗi liên kết chặt chẽ từ sản xuất đến tiêu thụ.

III. Phương Pháp Phát Triển Dịch Vụ Nông Nghiệp Đô Thị 58 ký tự

Để giải quyết các thách thức trên, cần có các phương pháp tiếp cận toàn diện, đồng bộ, bao gồm:

3.1. Xây dựng Chính sách Hỗ trợ Dịch vụ Nông nghiệp Đô thị Thông minh

Cần xây dựng chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, HTX, trang trại đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ nông nghiệp đô thị, đặc biệt là các dịch vụ ứng dụng công nghệ cao, công nghệ thông tin. Chính sách hỗ trợ có thể bao gồm: ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, xúc tiến thương mại. Cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, cạnh tranh bình đẳng cho các doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực này. Theo [33, tr. ], cần bổ sung nhiều chính sách, xây dựng hệ thống dịch vụ hỗ trợ phát triển kinh tế trong lĩnh vực nông nghiệp đồng bộ, đồng thời xây dựng các chuỗi liên kết và chuỗi cung ứng trong nông nghiệp.

3.2. Tăng cường Nghiên cứu Ứng dụng Khoa học Công nghệ vào Dịch vụ

Cần đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ vào các khâu của dịch vụ nông nghiệp, từ sản xuất giống, chăm sóc cây trồng, vật nuôi đến chế biến, bảo quản, vận chuyển. Cần khuyến khích các doanh nghiệp, viện nghiên cứu hợp tác, chuyển giao công nghệ cho người dân. Ứng dụng công nghệ thông tin, IoT, AI vào quản lý, giám sát, điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp. Theo Davies and Banning Garrett (2018), tích hợp công nghệ thông minh có thể giúp tạo ra các Hệ sinh thái thực phẩm đô thị bền vững (UFEs) cho dân số đô thị đang gia tăng nhanh chóng ở các nước đang phát triển.

3.3. Phát triển Chuỗi Giá trị Nông nghiệp Bền vững và Du lịch

Cần xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp khép kín, từ sản xuất đến tiêu thụ, đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm. Cần kết nối chặt chẽ giữa người sản xuất, doanh nghiệp chế biến, phân phối, và người tiêu dùng. Phát triển các kênh phân phối đa dạng, phù hợp với đặc điểm của sản phẩm NNĐT. Khuyến khích phát triển du lịch nông nghiệp, kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp với trải nghiệm, khám phá văn hóa, ẩm thực địa phương. Chưa gắn kết mạnh mẽ các hoạt động du lịch với thúc đẩy đẩy sản xuất và quảng bá, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Kinh Tế Chính Trị về Nông Nghiệp Đô Thị 57 ký tự

Luận án tiến sĩ ngành Kinh tế chính trị đã nghiên cứu sâu về các yếu tố kinh tế, chính trị ảnh hưởng đến sự phát triển của dịch vụ nông nghiệp đô thị tại TP.HCM. Nghiên cứu đã chỉ ra các rào cản về chính sách, nguồn lực, và thị trường, đồng thời đề xuất các giải pháp cụ thể để khắc phục. Các giải pháp được đề xuất thực hiện đến năm 2030.

4.1. Phân tích Chính sách Hỗ trợ Phát triển Kinh tế Nông nghiệp

Luận án đã phân tích các chính sách hiện hành của Nhà nước và TP.HCM về hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp, đặc biệt là các chính sách liên quan đến nông nghiệp đô thị. Phân tích tập trung vào hiệu quả của các chính sách, những điểm còn hạn chế và các đề xuất sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tiễn phát triển. Cần xây dựng chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp, HTX, trang trại đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ nông nghiệp đô thị, đặc biệt là các dịch vụ ứng dụng công nghệ cao, công nghệ thông tin.

4.2. Đánh giá Tác động Kinh tế và Xã hội của Nông nghiệp Đô thị

Nghiên cứu đánh giá tác động của nông nghiệp đô thị đến kinh tế, xã hội, và môi trường của TP.HCM. Tác động kinh tế bao gồm tăng trưởng GDP, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân. Tác động xã hội bao gồm cải thiện an ninh lương thực, nâng cao chất lượng cuộc sống, và tăng cường gắn kết cộng đồng. Tác động môi trường bao gồm giảm ô nhiễm, cải thiện không khí, và tăng cường đa dạng sinh học. Nông nghiệp đô thị cũng góp phần giảm bất bình đẳng giới, vì theo các tác giả 65% nông dân thành thị là phụ nữ; mang lại lợi ích về mặt sinh thái bằng cách giảm thiểu chất thải thành phố, cải thiện đa dạng sinh học đô thị và chất lượng không khí, giảm thiểu tác động môi trường do giảm việc vận chuyển và lưu trữ thực phẩm.

V. Ứng dụng Dịch vụ Nông nghiệp Đô thị Mô hình Hiệu quả 54 ký tự

Luận án trình bày các mô hình ứng dụng thành công dịch vụ nông nghiệp đô thị tại TP.HCM, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp nhân rộng. Việc triển khai các mô hình hiệu quả góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nông nghiệp đô thị. Các giải pháp được đề xuất thực hiện đến năm 2030.

5.1. Mô hình Chuỗi Cung Ứng Rau Sạch từ Nông Trại đến Bàn Ăn

Phân tích chi tiết về chuỗi cung ứng rau sạch từ các nông trại đô thị đến các siêu thị, cửa hàng tiện lợi, và nhà hàng tại TP.HCM. Mô hình này tập trung vào việc đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm, và giá cả hợp lý cho người tiêu dùng. Để thuận lợi trong việc mô tả các loại hình dịch vụ cho PTNN ở thành phố khi phân tích, đánh giá, luận án phân chia các dịch vụ kể trên vào hai nhóm, đó là dịch vụ đầu vào và đầu ra.

5.2. Mô hình Du Lịch Nông Nghiệp Kết Hợp Giáo Dục và Trải Nghiệm

Mô tả các khu du lịch nông nghiệp tại TP.HCM, nơi du khách có thể tham gia vào các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, và chế biến nông sản. Mô hình này không chỉ mang lại lợi nhuận cho người nông dân mà còn giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về nông nghiệp đô thị và bảo vệ môi trường. Chưa gắn kết mạnh mẽ các hoạt động du lịch với thúc đẩy đẩy sản xuất và quảng bá, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.

VI. Tương Lai Dịch Vụ Nông Nghiệp Đô Thị tại TP

Luận án dự báo về xu hướng phát triển của dịch vụ nông nghiệp đô thị tại TP.HCM trong tương lai, đồng thời đề xuất các chiến lược để nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức. Các giải pháp được đề xuất thực hiện đến năm 2030.

6.1. Xu Hướng Ứng Dụng Công Nghệ Số và Thương Mại Điện Tử

Phân tích về vai trò của công nghệ số và thương mại điện tử trong việc phát triển dịch vụ nông nghiệp đô thị tại TP.HCM. Các ứng dụng này giúp kết nối người sản xuất với người tiêu dùng, giảm chi phí trung gian, và nâng cao hiệu quả hoạt động. Do đó, tích hợp công nghệ thông minh có thể giúp tạo ra các Hệ sinh thái thực phẩm đô thị bền vững (UFEs) cho dân số đô thị đang gia tăng nhanh chóng ở các nước đang phát triển.

6.2. Chiến Lược Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng cao

Đề xuất các chiến lược để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho dịch vụ nông nghiệp đô thị tại TP.HCM, bao gồm đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng cho người lao động, và thu hút các chuyên gia giỏi về lĩnh vực này. Cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, cạnh tranh bình đẳng cho các doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực này. Theo [33, tr. ], cần bổ sung nhiều chính sách, xây dựng hệ thống dịch vụ hỗ trợ phát triển kinh tế trong lĩnh vực nông nghiệp đồng bộ, đồng thời xây dựng các chuỗi liên kết và chuỗi cung ứng trong nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Nông nghiệp đô thị là hướng đi được nhiều đô thị lớn tại Việt Nam chú trọng nhằm khai thác diện tích đất nội thành và ngoại ô, đáp ứng nhu cầu thực phẩm tươi sống, hoa, sinh vật cảnh cho dân cư tập trung đông đúc. Tại Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM), trung tâm kinh tế với quy mô trên 10 triệu dân, áp lực đô thị hóa đặt ra yêu cầu phải chuyển dịch sang mô hình nông nghiệp công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn. Tuy nhiên, các hoạt động dịch vụ hỗ trợ cho sản xuất và lưu thông nông sản còn nhiều hạn chế, thiếu tính đồng bộ; dịch vụ giống chất lượng cao vẫn phụ thuộc nhập khẩu; dịch vụ tư vấn kỹ thuật có chi phí cao; chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ chưa bền vững; dịch vụ quảng bá thương hiệu và du lịch nông nghiệp chưa phát huy tối đa hiệu quả. Xuất phát từ bối cảnh đó, tác giả Kiều Anh Vũ đã thực hiện luận án tiến sĩ kinh tế chính trị với đề tài: "Dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh" (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2025; Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Minh Quang).

Mục đích nghiên cứu của luận án là xây dựng khung lý thuyết về dịch vụ cho phát triển nông nghiệp (PTNN) ở thành phố, đánh giá thực trạng giai đoạn 2018 – 2023, từ đó đề xuất quan điểm và giải pháp khả thi nhằm thúc đẩy đồng bộ các dịch vụ cho PTNN tại TPHCM đến năm 2030 theo hướng hiện đại, bền vững.

Để thực hiện mục đích trên, luận án giải quyết 3 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Thứ nhất, hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về dịch vụ cho PTNN ở một thành phố.
2. Thứ hai, phân tích thực trạng việc cung cấp dịch vụ cho PTNN ở TPHCM, đánh giá kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân.
3. Thứ ba, đề xuất các quan điểm và giải pháp cụ thể góp phần giải quyết những khó khăn, vướng mắc để thúc đẩy hình thành đồng bộ các loại hình dịch vụ cho PTNN ở TPHCM theo hướng nông nghiệp đô thị hiện đại, bền vững.

Luận án đặt ra 3 câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi 1: Dịch vụ cho PTNN ở thành phố là gì? Sử dụng khung lý luận nào để nghiên cứu, đánh giá dịch vụ cho PTNN ở thành phố?
• Câu hỏi 2: Dịch vụ cho PTNN ở TPHCM thời gian qua đã đạt được những kết quả, và còn những hạn chế gì? Đâu là nguyên nhân của những kết quả, hạn chế đó?
• Câu hỏi 3: Trong bối cảnh hiện nay, xây dựng quan điểm thúc đẩy dịch vụ cho PTNN ở TPHCM như thế nào cho phù hợp? Việc khắc phục những hạn chế, thúc đẩy dịch vụ cho PTNN ở TPHCM đến năm 2030 cần tập trung thực hiện những giải pháp nào?

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở thành phố.
• Phạm vi nội dung: Luận án phân loại và tập trung vào hai nhóm dịch vụ chính: (1) Nhóm dịch vụ đầu vào (phục vụ trước và trong sản xuất) gồm khuyến nông, cung ứng giống vật nuôi, cây trồng năng suất cao, tư vấn chuyển giao khoa học - công nghệ (KHCN), ươm tạo doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao; (2) Nhóm dịch vụ đầu ra (phục vụ quá trình lưu thông) gồm chế biến và bảo quản sau thu hoạch, quảng bá, giới thiệu, bán sản phẩm, xây dựng thương hiệu và đăng ký bản quyền, du lịch nông nghiệp.
• Phạm vi không gian: Địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thực trạng thu thập chủ yếu trong giai đoạn 2018 – 2023; các định hướng và giải pháp được đề xuất áp dụng đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai nhánh lớn: nghiên cứu về phát triển nông nghiệp ở thành phố và nghiên cứu về dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở thành phố.

Nhóm công trình	Tác giả, năm công bố	Nội dung chính
Nông nghiệp đô thị quốc tế	Leonie J. Pearson, Linda Pearson, Craig J. (2010); Cathryn O’Sullivan và cs.; Davies & Banning Garrett (2018); Sriram Natrajan; Yiming Shao và cs. (2022)	Phân tích lợi ích kinh tế, xã hội, môi trường của nông nghiệp đô thị; 12 nền tảng công nghệ cho hệ sinh thái thực phẩm đô thị; trang trại nhà kính tại Bangkok; nông trại thẳng đứng (vertical farming) tại Thượng Hải cung cấp 20,68% rau xanh và 2,54% trái cây.
Nông nghiệp đô thị trong nước	Vũ Minh Nhật (2011); Phương Lan (2016); Hoàng Thị Ngọc Ánh (2016); Phan Tuấn Anh (2018); Bùi Thanh Tuấn (2018); Đoàn Thị Thu Hương (2020); Hoàng Triều Hoa (2022)	Giới thiệu mô hình Havana (Cuba), Singapore, Malaysia; phân tích công nghệ thủy canh, khí canh tại TPHCM; phát triển nông nghiệp ngoại thành Hà Nội; chính sách nông nghiệp công nghệ cao.
Dịch vụ đầu vào cho PTNN	Ghany & Salam (2012); Riccardo Bommarco; Mamun Gao & Alam (2018); Colman và cs.; Mai Văn Nam & Hoàng Phương Đài (2012); Nguyễn Văn Lân (2015); Hoàng Vũ Quang & Vũ Trọng Bình (2017); Lê Thanh Tùng (2018); Tô Thị Thùy Trang và cs. (2019); Tăng Thị Hằng & Vũ Tam Hòa (2020); Nguyễn Thị Thanh (2020); Đào Anh Xuân (2021); Trần Thị Thanh Xuân (2021)	Đánh giá chất lượng dịch vụ khuyến nông qua thang đo SERVPERF tại Assiut (Ai Cập) và Bangladesh; dịch vụ đầu vào tại Benin; dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp tại Cần Thơ; dịch vụ giống, thủy lợi, kỹ thuật tại ngoại thành Hà Nội; chất lượng dịch vụ công nông nghiệp tại Bình Định, Hà Nam, Vĩnh Long; nông nghiệp công nghệ cao tại TPHCM, Hải Dương; chuỗi giá trị lúa gạo ở Phú Yên; dịch vụ cho nông nghiệp xanh tại Bắc Ninh.
Dịch vụ đầu ra cho PTNN	Scott M. Hamilton & Frank Lupi; Brenda B. Philpott & Shalene Jha (2015); Kazuaki Tsuchiya và cs. (2015); Kata Gocs; Dang Ding và cs. (2018); Kanang Kantamaturapoj & Alan Marshall (2020); Tạ Văn Tường & Đỗ Kim Chung (2019); Trần Thị Thanh Xuân (2021)	Định giá dịch vụ hệ sinh thái; vai trò của chợ truyền thống và siêu thị trong tiêu thụ thực phẩm hữu cơ tại Bangkok; mạng lưới thực phẩm tại Thượng Hải; mô hình HTX "Zalais grozs" tại Latvia; chuỗi giá trị thịt lợn tại Hà Nội; du lịch nông nghiệp tại Ba Vì, Tây Nguyên, ĐBSCL; chế biến và thương hiệu nông sản xanh tại Bắc Ninh.

Từ việc phân tích tổng quan, luận án xác định hai khoảng trống nghiên cứu cơ bản:

• Về lý luận: Các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận đơn lẻ dưới góc độ dịch vụ hệ sinh thái, dịch vụ công hoặc đi sâu vào một loại hình dịch vụ kỹ thuật riêng biệt. Chưa có công trình nào xây dựng hệ thống khung lý luận đầy đủ, chỉnh thể về dịch vụ cho PTNN ở thành phố (khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung, tiêu chí đánh giá và nhân tố ảnh hưởng) dưới góc độ Kinh tế chính trị.
• Về thực tiễn: Các công trình về TPHCM chủ yếu tập trung vào chính sách phát triển nông nghiệp công nghệ cao hoặc kỹ thuật chuyên ngành, chưa có nghiên cứu đánh giá toàn diện hệ thống dịch vụ hỗ trợ theo cả hai nhóm dịch vụ đầu vào và đầu ra trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2018 – 2023 trong bối cảnh phát triển khoa học - công nghệ mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng cơ sở lý thuyết của chủ nghĩa Mác - Lênin về quá trình tái sản xuất xã hội gồm bốn khâu hữu cơ: sản xuất - phân phối - trao đổi - tiêu dùng. Trong tác phẩm Tư bản, C. Mác đã chỉ rõ bản chất của hàng hóa dịch vụ và vai trò của tư bản thương nghiệp: dù không trực tiếp tạo ra giá trị thặng dư nhưng giúp rút ngắn thời gian lưu thông, tiết kiệm chi phí xã hội, mở rộng quy mô thị trường và nâng cao tỷ suất lợi nhuận cho sản xuất. Đồng thời, luận án kết hợp các quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam và chính sách của Nhà nước về phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Các khái niệm cơ bản được luận án xác định:

• Dịch vụ: Hàng hóa vô hình, có giá trị và giá trị sử dụng, trong đó quá trình sản xuất và tiêu dùng diễn ra đồng thời, không thể cất trữ.
• Dịch vụ nông nghiệp: Toàn bộ các hoạt động phục vụ cho phát triển kinh tế nông nghiệp, thúc đẩy quá trình sản xuất và lưu thông sản phẩm nông nghiệp, đáp ứng nhu cầu sản xuất, tiêu dùng của xã hội.
• Dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở thành phố: Tổng thể các hoạt động phục vụ cho sản xuất và lưu thông trong nông nghiệp, do đa dạng các chủ thể cung cấp và sử dụng, nhằm tăng năng suất, chất lượng, kết quả sản xuất - kinh doanh, hướng tới phát triển nền nông nghiệp hiện đại, bền vững ở khu vực thành phố. Quan hệ dịch vụ này phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa 3 nhóm chủ thể: chủ thể quản lý nhà nước, chủ thể cung ứng (dịch vụ công, dịch vụ tư, dịch vụ xã hội) và chủ thể sử dụng (hộ nông dân, trang trại, HTX, doanh nghiệp nông nghiệp).

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp luận: Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin.
• Phương pháp cụ thể: Phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phương pháp lôgíc kết hợp với lịch sử (đặc trưng của chuyên ngành Kinh tế chính trị); phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê mô tả, quy nạp và diễn dịch.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Tác giả xây dựng phiếu khảo sát dành cho các đối tượng thụ hưởng dịch vụ gồm hộ sản xuất nông nghiệp, trang trại, HTX và doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn TPHCM. Dữ liệu khảo sát được xử lý và phân tích bằng phần mềm SPSS (Statistical Package for the Social Sciences).
• Nguồn dữ liệu: Văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng bộ TPHCM qua các thời kỳ; các văn bản quy phạm pháp luật, đề án, kế hoạch của UBND TPHCM; báo cáo tổng kết của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các sở, ban, ngành liên quan; số liệu Niên giám thống kê của Cục Thống kê TPHCM; các công trình nghiên cứu, sách, bài báo khoa học đã công bố và dữ liệu điều tra thực tế của đề tài.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở thành phố

Chương 1 khái quát các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về nông nghiệp đô thị và dịch vụ hỗ trợ nông nghiệp. Luận án phân tích các mô hình canh tác hiện đại như nông nghiệp môi trường được kiểm soát, nông trại thẳng đứng, hệ thống nuôi trồng kết hợp (aquaponics), các thang đo chất lượng dịch vụ khuyến nông (SERVPERF) và mạng lưới phân phối thực phẩm tại các thành phố lớn như Thượng Hải, Bangkok, Havana. Tác giả tổng kết các kết quả đã đạt được, chỉ ra những khoảng trống về mặt lý luận kinh tế chính trị cũng như thực tiễn tại TPHCM, từ đó xác định rõ 3 câu hỏi nghiên cứu và hướng tiếp cận xuyên suốt của đề tài.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở thành phố

Chương 2 hoàn thiện khung lý luận về dịch vụ cho PTNN ở thành phố. Tác giả làm rõ nội hàm, đặc điểm (gắn liền với điều kiện không gian hẹp, hàm lượng công nghệ cao, phục vụ thị trường đô thị) và vai trò của dịch vụ đối với nền nông nghiệp đô thị. Luận án xác định cấu trúc hệ thống dịch vụ theo hai phân nhóm:

• Nhóm dịch vụ đầu vào: Khuyến nông; cung ứng giống cây trồng, vật nuôi; ứng dụng và chuyển giao KHCN; ươm tạo doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao.
• Nhóm dịch vụ đầu ra: Chế biến và bảo quản sau thu hoạch; xúc tiến thương mại, quảng bá và bán hàng; đăng ký nhãn hiệu, bảo hộ bản quyền thương hiệu; du lịch nông nghiệp kết hợp trải nghiệm sinh thái.

Chương này cũng phân tích các tiêu chí đánh giá chất lượng, hiệu quả dịch vụ, mức độ đáp ứng nhu cầu và các nhân tố ảnh hưởng (thể chế chính sách, hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực, quy mô thị trường). Đồng thời, tác giả đúc kết bài học kinh nghiệm quốc tế (Thượng Hải - Trung Quốc, Bangkok - Thái Lan) và trong nước (Hà Nội, Cần Thơ) nhằm rút ra các gợi ý thực tiễn cho TPHCM.

Chương 3: Thực trạng dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng phát triển nông nghiệp và hệ thống cung ứng dịch vụ tại TPHCM giai đoạn 2018 – 2023. Tác giả khái quát bối cảnh ngành nông nghiệp thành phố: giá trị sản xuất bình quân đạt 583 triệu đồng/ha/năm (năm 2020), tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng bình quân giai đoạn 2016 – 2020 đạt 4,72%/năm. Thành phố đã hình thành các cơ sở nghiên cứu và ứng dụng trọng điểm như Khu Nông nghiệp công nghệ cao tại huyện Củ Chi, Trung tâm Công nghệ sinh học tại Quận 12 và Trại Trình diễn và thực nghiệm chăn nuôi bò sữa công nghệ cao tại huyện Bình Chánh.

Thông qua số liệu thống kê thứ cấp và kết quả khảo sát bằng bảng hỏi xử lý qua phần mềm SPSS, tác giả phân tích chi tiết hai nhóm dịch vụ qua hệ thống bảng biểu:

STT Bảng/Hình	Tên bảng biểu, hình ảnh trong luận án	Nội dung phản ánh
Bảng 3.1	Số lượng các cơ sở cung ứng giống chất lượng cao tại TPHCM	Thống kê năng lực cung ứng giống cây trồng, vật nuôi trên địa bàn
Bảng 3.2	Số lượng sản xuất, xuất khẩu và giá trị xuất khẩu cá kiểng của TPHCM	Tình hình sản xuất và thương mại sản phẩm cá kiểng qua các năm
Bảng 3.3	Doanh nghiệp tham gia ươm tạo tại Khu Nông nghiệp công nghệ cao TPHCM	Đánh giá hoạt động ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao tại Củ Chi
Bảng 3.4	Số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến lương thực, đồ uống, thuốc lá	Quy mô các chủ thể tham gia khâu chế biến nông sản thực phẩm
Bảng 3.5	Một số hội chợ, triển lãm tiêu biểu về nông nghiệp được TPHCM tổ chức	Hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại nông nghiệp đô thị
Bảng 3.6	Một số mặt hàng nông sản xuất khẩu qua các cảng tại TPHCM	Kết quả lưu thông, xuất khẩu hàng nông sản qua hệ thống cảng biển
Bảng 3.7	Tổng số đơn vị được hỗ trợ xây dựng thương hiệu	Hoạt động bảo hộ sở hữu trí tuệ, nhãn hiệu và chứng nhận OCOP
Bảng 3.8	Số lượt khách và tổng thu từ du lịch Thành phố Hồ Chí Minh	Khai thác tiềm năng liên kết du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái
Bảng 3.9 - 3.16	Mức độ hài lòng, hiệu quả, mức độ khó khăn tiếp cận và chất lượng dịch vụ	Kết quả xử lý phiếu khảo sát hộ nông dân, HTX, doanh nghiệp qua SPSS
Hình 3.1 - 3.3	Giá trị gia tăng nông nghiệp, cơ cấu giá trị sản xuất, số lượng chợ và siêu thị	Trực quan hóa tăng trưởng, cơ cấu ngành và mạng lưới phân phối

Đánh giá chung của chương chỉ rõ: Dịch vụ nông nghiệp TPHCM đã đạt kết quả tích cực trong hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu cây trồng - vật nuôi, hình thành các mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế: dịch vụ giống cao cấp chưa tự chủ, dịch vụ tư vấn kỹ thuật có chi phí lớn, chuỗi liên kết sản xuất - siêu thị còn đứt gãy, đăng ký nhãn hiệu còn chậm, du lịch nông nghiệp mang tính tự phát. Nguyên nhân xuất phát từ sự phối hợp liên ngành chưa chặt chẽ, chính sách hỗ trợ vốn chưa bao phủ rộng và năng lực của các HTX, doanh nghiệp dịch vụ còn nhỏ lẻ.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp thúc đẩy dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 4 phân tích bối cảnh cách mạng khoa học - công nghệ, biến đổi khí hậu và định hướng phát triển của TPHCM đến năm 2030. Tác giả đề xuất hệ thống quan điểm chỉ đạo và các nhóm giải pháp toàn diện:

• Hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ và phát triển thị trường dịch vụ nông nghiệp (đất đai, thuế, tín dụng ưu đãi).
• Thúc đẩy dịch vụ đầu vào: Nâng cao năng lực Trung tâm Công nghệ sinh học và Khu Nông nghiệp công nghệ cao; phát triển dịch vụ cung ứng giống chất lượng cao; đổi mới phương thức khuyến nông gắn với công nghệ số.
• Nâng cao hiệu quả dịch vụ đầu ra: Hỗ trợ đầu tư bảo quản sau thu hoạch, logistics nông sản; kết nối chuỗi cung ứng vào hệ thống siêu thị, sàn thương mại điện tử; đẩy mạnh hỗ trợ bảo hộ thương hiệu, chỉ dẫn địa lý; chuẩn hóa các tour tuyến du lịch nông nghiệp sinh thái.
• Đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao năng lực quản trị của các HTX và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nông nghiệp đô thị.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án mang lại những đóng góp cụ thể về mặt lý luận và thực tiễn:

1. Đóng góp về lý luận: Dưới góc độ Kinh tế chính trị, luận án đã xây dựng khung lý luận hoàn chỉnh về dịch vụ cho PTNN ở thành phố trong bối cảnh mới, làm rõ bản chất, đặc điểm, vai trò, nội dung phân loại (nhóm đầu vào và nhóm đầu ra), tiêu chí đánh giá và các nhân tố tác động đến sự phát triển của hệ thống dịch vụ nông nghiệp đô thị.
2. Đóng góp về thực tiễn: Tổng hợp, phân tích và đánh giá thực trạng hệ thống dịch vụ cho PTNN tại TPHCM giai đoạn 2018 – 2023 dựa trên sự kết hợp giữa số liệu thứ cấp chính thức và số liệu khảo sát thực chứng xử lý qua SPSS; chỉ rõ những mặt đạt được, các rào cản hạn chế và nguyên nhân chủ yếu.
3. Đề xuất giải pháp: Xây dựng hệ thống quan điểm và nhóm giải pháp có tính khả thi đến năm 2030 nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, phát triển đồng bộ dịch vụ đầu vào và đầu ra, thúc đẩy nông nghiệp TPHCM phát triển theo hướng nông nghiệp đô thị hiện đại, giá trị gia tăng cao và bền vững.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do giới hạn dữ liệu thống kê và phạm vi nghiên cứu của đề tài cấp tỉnh/thành phố, luận án tập trung khảo sát trên địa bàn TPHCM trong giai đoạn 2018 – 2023, phân loại dịch vụ chủ yếu vào hai nhóm đầu vào và đầu ra trực tiếp phục vụ các định hướng nông nghiệp trọng điểm của thành phố, chưa mở rộng phân tích sâu mạng lưới cung ứng dịch vụ liên vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng đánh giá tác động của các mô hình kinh tế số, nền tảng thương mại điện tử nông nghiệp thế hệ mới và cơ chế liên kết vùng trong cung ứng dịch vụ nông nghiệp đô thị sau năm 2023.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế và Kinh tế nông nghiệp trong việc tiếp cận khung lý thuyết, phương pháp thiết kế bảng hỏi và kỹ thuật xử lý dữ liệu khảo sát dịch vụ nông nghiệp.
• Các nhà hoạch định chính sách, cán bộ quản lý tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn TPHCM, Ban Quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao, Trung tâm Công nghệ sinh học và chính quyền các quận, huyện ngoại thành trong quá trình xây dựng cơ chế hỗ trợ, phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp đô thị đến năm 2030.
• Các hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp tham khảo các định hướng hoàn thiện dịch vụ giống, logistics, chế biến và xúc tiến thương mại nông sản an toàn.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân chia hệ thống dịch vụ cho phát triển nông nghiệp ở thành phố thành những nhóm nào?
Luận án phân chia thành hai nhóm chính: (1) Nhóm dịch vụ đầu vào phục vụ trước và trong quá trình sản xuất (khuyến nông, cung ứng giống năng suất cao, tư vấn chuyển giao KHCN, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao); (2) Nhóm dịch vụ đầu ra phục vụ quá trình lưu thông và tiêu thụ (chế biến, bảo quản sau thu hoạch, quảng bá và bán sản phẩm, xây dựng thương hiệu và đăng ký bản quyền, du lịch nông nghiệp).

2. Giai đoạn 2016 – 2020, ngành nông nghiệp TPHCM đạt những chỉ số tăng trưởng kinh tế nào đáng chú ý?
Theo số liệu được tác giả trích dẫn, tốc độ tăng trưởng giá trị gia tăng bình quân của ngành nông nghiệp TPHCM giai đoạn 2016 – 2020 đạt 4,72%/năm; giá trị sản xuất bình quân trên 01 ha đất nông nghiệp năm 2020 đạt 583 triệu đồng/ha/năm.

3. Những địa điểm trọng điểm nào về nông nghiệp công nghệ cao tại TPHCM được phân tích trong luận án?
Luận án phân tích 3 mô hình tiêu biểu: Khu Nông nghiệp công nghệ cao tại huyện Củ Chi, Trung tâm Công nghệ sinh học tại Quận 12 và Trại Trình diễn và thực nghiệm chăn nuôi bò sữa công nghệ cao tại huyện Bình Chánh.

4. Dữ liệu khảo sát thực tế trong luận án được thu thập từ đối tượng nào và xử lý bằng công cụ gì?
Dữ liệu khảo sát được thu thập từ 4 nhóm khách thể nghiên cứu gồm: hộ sản xuất nông nghiệp, trang trại, hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp trên địa bàn TPHCM, sau đó được mã hóa và xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS.

5. Luận án đề xuất giải pháp trọng tâm nào đối với dịch vụ đầu ra cho nông sản TPHCM đến năm 2030?
Luận án nhấn mạnh việc đầu tư hạ tầng bảo quản sau thu hoạch, phát triển chuỗi liên kết đưa nông sản an toàn vào hệ thống siêu thị, sàn giao dịch trực tuyến, hỗ trợ đăng ký bản quyền thương hiệu, chứng nhận OCOP và kết nối các mô hình du lịch sinh thái nông nghiệp.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Kiều Anh Vũ đã xây dựng hệ thống cơ sở lý luận kinh tế chính trị vững chắc về dịch vụ cho phát triển nông nghiệp đô thị. Dựa trên số liệu thống kê giai đoạn 2018 – 2023 và kết quả khảo sát thực chứng, công trình đã phản ánh toàn diện thực trạng các dịch vụ đầu vào và đầu ra tại TPHCM. Các quan điểm và giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, góp phần giải quyết những điểm nghẽn thực tiễn nhằm thúc đẩy nền nông nghiệp TPHCM phát triển hiện đại và bền vững đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN DỊCH VỤ CHO PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ * 1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ 1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước về phát triển nông nghiệp ở thành phố Leonie J. Pearson, Linda Pearson and Craig J.

Nghiên cứu của các tác giả đã đánh giá nông nghiệp đô thị bền vững ở cả tiêu chí về kinh tế, xã hội và môi trường. Với ba yếu tố của nông nghiệp đô thị: nông nghiệp đô thị biệt lập; giao diện của nó với mọi người và môi trường mà nó nằm trong đó; và đóng góp của nó vào việc thiết kế xây dựng thành phố. Từ đó nghiên cứu cho rằng những nghiên cứu trong tương lai cần hướng tới thực hiện các nhiệm vụ: (1) Xác định một cách chiến lược nội ngành nông nghiệp đô thị bền vững giúp các nhà hoạch định chính sách thiết kế các thành phố có khả năng chống chịu (ví dụ như sử dụng các khu vực dễ bị ngập lụt để sản xuất lương thực và tạo việc làm); (2) Vận hành thử nghiệm các cơ chế thể chế đổi mới (ví dụ thuế đất hỗ trợ nông nghiệp đô thị bền vững); (3) Các khoản chi trả cho các dịch vụ môi trường do nông nghiệp đô thị cung cấp, chẳng hạn như hấp thụ cacbon. Trong nghiên cứu này đã chỉ ra, năm 2007 lần đầu tiên cư dân đô thị đã chiếm hơn nửa dân số thế giới.

Ở nhiều nước đang phát triển, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh, đi cùng với tình trạng nghèo đói, ô nhiễm môi trường và tình trạng an ninh lương thực không được đảm bảo. Các tác giả cho rằng, nông nghiệp đô thị chính là cơ hội để cải thiện nguồn cung cấp lương thực, điều kiện sức khỏe, kinh tế địa phương, hội nhập xã hội và tính bền vững môi trường. Nông nghiệp đô thị ngày 8 càng phát triển trên khắp thế giới với sự đa dạng của các hệ thống canh tác, có tới 25 - 30% cư dân đô thị tham gia vào lĩnh vực nông sản trên toàn thế giới. Nghiên cứu cũng chỉ ra, nông nghiệp đô thị mang lại nhiều lợi ích như: cung cấp cho thị trường thành phố những mặt hàng nông sản tươi sống; hỗ trợ cải thiện đời sống cho người nghèo ở thành thị vì 85% thu nhập của họ để mua thực phẩm; nông nghiệp đô thị cũng góp phần giảm bất bình đẳng giới, vì theo các tác giả 65% nông dân thành thị là phụ nữ; mang lại lợi ích về mặt sinh thái bằng cách giảm thiểu chất thải thành phố, cải thiện đa dạng sinh học đô thị và chất lượng không khí, giảm thiểu tác động môi trường do giảm việc vận chuyển và lưu trữ thực phẩm.

Davies and Banning Garrett (2018), “Technology for Sustainable Urban Food Ecosystems in the Developing World: Strengthening the Nexus of Food-Water-Energy-Nutrition” (Công nghệ cho hệ sinh thái thực phẩm đô thị bền vững ở các nước đang phát triển: Tăng cường mối quan hệ giữa thực phẩm, nước, năng lượng và dinh dưỡng) [122]. Nghiên cứu cho rằng, tốc độ đô thị hóa trên thế giới đang diễn ra rất nhanh, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Do đó, tích hợp công nghệ thông minh có thể giúp tạo ra các Hệ sinh thái thực phẩm đô thị bền vững (UFEs) cho dân số đô thị đang gia tăng nhanh chóng ở các nước đang phát triển. Các tác giả đã tổng hợp từ các nghiên cứu trên thế giới để chỉ ra 12 nền tảng công nghệ sáng tạo, thúc đẩy các Hệ sinh thái thực phẩm đô thị ở các nước đang phát triển, như: (1) các nền tảng công nghệ kỹ thuật số kết nối, cung cấp thông tin; (2) dịch vụ uberized (uberized service cung cấp dịch vụ nền tảng cho các doanh nghiệp nhỏ/thay đổi thị trường nhờ sử dụng công nghệ di động); (3) nông nghiệp chính xác (GPS, IoT, AI); (4) nông nghiệp môi trường được kiểm soát; (5) công nghệ chuỗi khối (Blockchain) để tăng tính minh bạch và an toàn thực phẩm; (6) công nghệ năng lượng mặt trời và năng lượng gió; (7) công nghệ lai tạo giống năng suất, chất lượng cao; (8) di truyền học nâng cao, bao gồm chỉnh sửa gen, sinh học tổng hợp và sinh học đám mây; (9) công nghệ sinh học, bao gồm chỉnh sửa hệ vi sinh vật, sinh học đất; (10) công nghệ nano và vật liệu tiên tiến; (11) Sản xuất phụ gia/in 3-D; (12) tích hợp công nghệ mới để mở rộng quy mô các công nghệ hiện có, chưa được sử dụng.

Nghiên cứu của tác giả O’Sullivan và các cộng sự chỉ ra rằng, nông nghiệp đô thị hiện đang được nhiều thành phố giàu có quan tâm và phát triển với công nghệ và kiến trúc nông nghiệp mới, hướng tới việc cung cấp lương thực, thực phẩm với quy mô thương mại. Các tác giả dẫn theo số liệu của FAO cho thấy trên thế giới hiện có hơn 800 triệu người tham gia vào nông nghiệp đô thị, sản xuất hơn 15% lương thực trên thế giới. Nông nghiệp đô thị có thể giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, các trang trại ‘chống chọi với khí hậu’, giúp giải quyết vấn đề an ninh lương thực cho dân số đô thị ngày càng tăng và cung cấp thực phẩm không hóa chất, không có nguy cơ sâu bệnh. Các trang trại đô thị được phát triển để tận dụng năng lượng, nước và chất dinh dưỡng từ chất thải đô thị nhưng cần có những đổi mới để sử dụng các nguồn tài nguyên này một cách an toàn và tiết kiệm.

Các tác giả cũng cho rằng, nông nghiệp đô thị cũng có cơ hội để cải thiện năng suất và chất lượng cây trồng bằng cách kết hợp những tiến bộ trong kiểm soát môi trường (ít chịu tác động bởi những thay đổi thời tiết, khí hậu), hiện tượng học và tự động hóa với những nỗ lực lai tạo để thích nghi với các đặc điểm về kiến trúc, và nâng cao chất lượng (hương vị và dinh dưỡng) cho phép nhiều loại cây trồng đa dạng hơn được trồng trong môi trường được kiểm soát tại các trang trại đô thị. Theo tác giả Cathryn O’Sullivan, các thành phố nên bắt đầu suy nghĩ về cách các trang trại này có thể phù hợp với quy hoạch đô thị của họ và hiểu những ưu và nhược điểm. Họ cũng nên làm việc với các nhà nghiên cứu để hiểu hệ thống nào sẽ hoạt động tốt nhất trong môi trường của họ. Nghiên cứu của tác giả Sriram Natrajan tìm hiểu về sự tái xuất hiện (theo tác giả) của nông nghiệp đô thị tại các thành phố lớn của Trung Quốc.

Tác giả cho rằng trước những năm 1990 các thành phố lớn của Trung Quốc có khả năng đáp ứng khá 10 tốt nhu cầu về lương thực, thực phẩm, tuy nhiên, sau đó với quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, sự bùng nổ dân số cùng với đó là diện tích sản xuất nông nghiệp giảm đáng kể, đã khiến cho nhu cầu lương thực, thực phẩm chủ yếu phải nhập về từ nơi khác. Trong khoảng mười năm trở lại đây, nghiên cứu chỉ ra rằng với sự tiến bộ của KHCN trong canh tác, nông nghiệp đô thị đã trở thành một ưu tiên trong nông nghiệp và chính sách lương thực của Trung Quốc. Tác giả đã trình bày sự phát triển của nông nghiệp ở các thành phố lớn của Trung Quốc như Bắc Kinh, Nam Kinh, Thượng Hải, Vũ Hán. Với những công viên nông nghiệp đô thị hiện đại (Modern Urban Agricultural Park) ở Bắc Kinh hay Thượng Hải.

Những hộ gia đình ở Nam Kinh, Vũ Hán tận dụng những diện tích chật hẹp của đô thị để canh tác như ban công, mái nhà, vỉa hè, đất dưới cầu và đường dây điện,… Mục đích của nông nghiệp đô thị theo nghiên cứu của Sriram Natrajan là để cung cấp thực phẩm tươi và an toàn, tạo ra môi trường sống trong lành, hay cũng có thể phục vụ du lịch nông nghiệp và giáo dục học sinh trong các trường học ở thành phố. Kết luận của nghiên cứu, tác giả cho rằng nông nghiệp đô thị và ven đô đang là một ngành quan trọng và phát triển ở Trung Quốc. Và trong số các các hình thức nông nghiệp đô thị, thì nông nghiệp vùng ven đô và nông nghiệp công nghệ cao là trọng tâm trong chính sách phát triển của chính phủ Trung Quốc, do có tiềm năng lớn hơn về quy mô, năng suất và giá trị gia tăng. Tác giả đã tập trung phân tích những cơ hội và thách thức trong PTNN đô thị ở Băng-cốc - Thái Lan, đặc biệt là mô hình trang trại nông nghiệp nhà kính.

Nghiên cứu đã phân tích về vị trí nông nghiệp trong nhà kính ở đô thị, vận hành, thiết kế nhà kính và phân tích tiếp thị sản phẩm nông nghiệp. Trên cơ sở khảo sát 54 trang trại nhà kính thuộc vùng đô thị Băng-cốc, tác giả khẳng định, vị trí của các trang trại không còn là hạn chế của nông nghiệp đô thị, vì những chủ trang trại nhà kính có thể sử dụng phương tiện truyền thông xã hội để quảng bá trang trại và sản phẩm của 11 họ. Nghiên cứu này có thể được sử dụng làm cơ sở dữ liệu cho các nhà nghiên cứu, nông dân thành thị và người dân địa phương muốn đầu tư vào kinh doanh nông nghiệp đô thị nhà kính. Yiming Shao and partners (2022), “The potential of urban family vertical farming: A pilot study of Shanghai” (Tiềm năng của nông trại gia đình thẳng đứng ở đô thị: Một nghiên cứu thí điểm tại Thượng Hải) [143].

Công trình nghiên cứu đánh giá tính khả thi về kinh tế của nông trại gia đình thẳng đứng ở một khu dân cư mới xây dựng tại Thượng Hải - Trung Quốc. Kết quả nghiên cứu chứng minh, nông trại gia đình thẳng đứng góp phần vào việc tăng khả năng tự cung cấp rau xanh lên tới 20,68% và trái cây là 2,54%. Các tác giả cho rằng, nông trại gia đình thẳng đứng ở đô thị có thể rất quan trọng để tăng cường khả năng phục hồi của hệ thống thực phẩm địa phương. Bên cạnh đó, lợi nhuận đầu tư của nông trại gia đình thẳng đứng ở đô thị có thể lên tới 30%.

Mô hình kinh tế - kỹ thuật được đề xuất có thể hỗ trợ để dự đoán tốt hơn nông trại thẳng đứng quy mô nhỏ ở thành phố, cung cấp cơ sở để ra quyết định về PTNN đô thị bền vững. Nông trại gia đình thẳng đứng ở đô thị có thể mang lại sản lượng rau và trái cây đáng kể. Bằng cách sắp xếp một cấu trúc canh tác thẳng đứng đơn giản ở ban công và cửa sổ hướng Nam dựa vào ánh sáng tự nhiên, năng suất rau quả hàng năm có thể đạt 112,6 kg-147,4 kg.