Vệ sinh thú y

Bài giảng Vệ sinh thú y cho sinh viên Nông học - Đặng Thị Mỹ Tú, Đại học Cửu Long (2022)

• Tác giả: Đặng Thị Mỹ Tú
• Trường học: Đại học Cửu Long
• Chuyên ngành: Nông học
• Đề tài: Vệ sinh thú y
• Loại tài liệu: Bài giảng
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Vĩnh Long

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Bài giảng Vệ sinh thú y do tác giả Đặng Thị Mỹ Tú biên soạn, được Trường Đại học Cửu Long phát hành năm 2022. Tài liệu được thiết kế làm giáo trình giảng dạy, học tập và tài liệu tham khảo chính thức cho sinh viên bậc đại học thuộc chuyên ngành Nông học, Chăn nuôi và Thú y. Vị trí của môn học nằm trong khối kiến thức cơ sở ngành và chuyên ngành, đóng vai trò cung cấp các cơ sở khoa học để thiết lập môi trường chăn nuôi an toàn sinh học.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống nguyên tắc về quản lý vệ sinh môi trường, các nguyên tắc sử dụng thuốc trong phòng trị bệnh, kiểm soát các tác nhân lý - hóa - sinh học từ môi trường tự nhiên (không khí, đất, nước) và môi trường nhân tạo (chuồng trại, thức ăn, bãi chăn thả). Qua đó, sinh viên có khả năng phân tích mối quan hệ tương hỗ giữa sinh lý vật nuôi với điều kiện ngoại cảnh để bảo vệ sức khỏe đàn gia súc, gia cầm, gia tăng sức sản xuất và hạn chế ô nhiễm sinh thái.

Cấu trúc bài giảng bao gồm 10 chương chuyên đề, chia thành hai phần logic: đánh giá các thành phần môi trường tự nhiên và thiết lập quy chuẩn kỹ thuật quản lý môi trường nuôi dưỡng. Điểm đặc sắc của giáo trình là việc xây dựng hệ thống luận điểm dựa trên cơ sở sinh học duy vật biện chứng (học thuyết sinh học Michurin và học thuyết phản xạ thần kinh Pavlop), gắn liền với các số liệu khí tượng đặc thù của Việt Nam và thực trạng dịch tễ học thú y nội địa.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình phân bổ nội dung qua các chương trọng tâm:

• Chương 1: Khái niệm vệ sinh thú y: Phân tích định nghĩa, nhiệm vụ của môn học; làm rõ mối quan hệ liên ngành với Sinh lý học, Hóa học, Vật lý, Khí tượng thủy văn, Thổ nhưỡng học và Dịch tễ học; xác lập cơ sở lý luận sinh học và tổng kết thực trạng vệ sinh thú y tại Việt Nam.
• Chương 2: Vệ sinh môi trường không khí trong chăn nuôi: Khảo sát đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa; phân tích cơ chế điều hòa thân nhiệt, sự cân bằng nhiệt; ảnh hưởng của nhiệt độ, độ ẩm, vận tốc gió, áp suất khí quyển, bức xạ mặt trời, bụi, vi sinh vật và các loại khí độc trong chuồng nuôi.
• Chương 3: Vệ sinh môi trường đất trong chăn nuôi: Nghiên cứu tính chất cơ học, vật lý, hóa học, sinh vật học của đất; khả năng tự làm sạch của đất; các nguồn gây ô nhiễm đất (chất thải sinh hoạt, hóa chất bảo vệ thực vật, chất thải công nghiệp) và biện pháp phòng chống dịch bệnh qua đất.
• Chương 4: Vệ sinh môi trường nước trong chăn nuôi: Đánh giá thủy lý (độ trong, độ đục), thủy hóa (hợp chất nitơ, clo, sunfat, độ cứng, oxy hòa tan) và thủy sinh học của các nguồn nước thiên nhiên; xác định tiêu chuẩn nước uống cho gia súc và các phương pháp xử lý nước (sa lắng, khử mùi, tiêu độc).
• Chương 5: Vệ sinh chuồng trại: Thiết lập nguyên tắc xây dựng, quy hoạch mặt bằng; tính toán hệ số chiếu sáng, độ thông thoáng, quy cách vật liệu xây dựng; quy định diện tích, kích thước ô chuồng, máng ăn cho từng đối tượng vật nuôi.
• Chương 6: Vệ sinh thức ăn chăn nuôi: Xác định nguyên nhân gây bệnh từ thức ăn (cây cỏ độc, nấm mốc độc sinh độc tố); phương pháp phân tích thành phần hóa học, thử nghiệm sinh học và tiêu chuẩn vệ sinh thức ăn hỗn hợp.
• Chương 7: Một số vấn đề vệ sinh trong chăn nuôi: Trình bày quy trình vệ sinh bãi chăn thả, vệ sinh thân thể (da, móng); yêu cầu kỹ thuật khi vận chuyển vật nuôi bằng đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng không; nguyên lý và biện pháp kiểm soát bệnh truyền nhiễm.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống kiến thức nền tảng dựa trên các nguyên lý khoa học:

• Học thuyết Michurin: Xác định nguyên tắc về sự thống nhất hữu cơ giữa cơ thể động vật và môi trường ngoại cảnh, khả năng biến đổi và di truyền các đặc tính thích nghi.
• Học thuyết Pavlop: Ứng dụng cơ chế phản xạ có điều kiện qua hệ thần kinh trung ương trong việc giải thích phản ứng của cơ thể trước các tác nhân môi trường; xác định ngưỡng giới hạn sinh lý và trạng thái bệnh lý khi mất cân bằng nội môi.
• Hệ thống công thức nhiệt động lực học và vi khí hậu:
  • Công thức cân bằng nhiệt: $S = M \pm R \pm C - E - W$ (với $M$ là nhiệt sinh, $R$ là bức xạ, $C$ là truyền dẫn đối lưu, $E$ là bốc hơi, $W$ là nhiệt hâm nóng thức ăn).
  • Công thức truyền nhiệt đối lưu của Haines và Hatch.F: $C = 2 \times V \times (t_a - 95)$.
  • Công thức bức xạ: $R = 22 \times (t_w - 95)$.
  • Công thức bốc hơi nước: $E = 10,3 \times V^{0,4} \times (42 - P_a)$.
  • Công thức mất nhiệt do hâm nóng thức ăn của Blaster: $W = I \times (t_r - t_a)$.
  • Công thức tính độ ẩm bão hòa ($E$), độ ẩm tuyệt đối ($e$) và độ ẩm tương đối ($r = \frac{e}{E} \times 100$).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Đo đạc và xử lý các chỉ tiêu vi khí hậu (ẩm độ, nhiệt độ, vận tốc gió, áp suất khí quyển); tính toán hệ số chiếu sáng tự nhiên; xác định tiêu chuẩn kích thước chuồng nuôi, mật độ nuôi nhốt và khối lượng nước uống.
• Kỹ năng phân tích: Đánh giá các phản ứng sinh lý và bệnh lý của động vật khi chịu stress nhiệt; phân tích nguy cơ nhiễm bẩn hóa học, kim loại nặng trong đất; xác định các chỉ tiêu độc chất trong thức ăn chăn nuôi.
• Kỹ năng ứng dụng: Lập kế hoạch tiêu độc khử trùng; vận hành quy trình kiểm soát vệ sinh phương tiện vận chuyển; tổ chức các biện pháp cách ly và an toàn sinh học phòng chống dịch truyền nhiễm.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận sư phạm tích hợp giữa lý thuyết sinh lý học động vật với các quy chuẩn kỹ thuật thực nghiệm trong chăn nuôi. Nguyên tắc cốt lõi được quán triệt xuyên suốt là phương châm "phòng bệnh hơn chữa bệnh" dựa trên việc điều hòa các yếu tố ngoại cảnh.

Các bài tập và nghiên cứu tình huống (case studies) trong tài liệu tập trung vào việc xử lý các tình huống thực tế:

• Tính toán sự mất cân bằng nhiệt trong chuồng nuôi khi nhiệt độ môi trường vượt ngưỡng $30^\circ\text{C}$ kết hợp ẩm độ cao từ $90 - 100%$.
• Phân tích nguyên nhân làm bùng phát các ổ dịch truyền nhiễm (như Tụ huyết trùng, Newcastle, Cúm gia cầm, Phó thương hàn, tiêu chảy do E. coli) khi thời tiết chuyển mùa.
• Giải pháp kỹ thuật loại trừ ẩm ướt chuồng nuôi bằng biện pháp cơ học và hóa học (sử dụng $3,\text{kg}$ vôi sống để hấp thụ $1,\text{lít}$ nước).

Về phương pháp thực hành và đánh giá, người học được hướng dẫn sử dụng các thiết bị đo đạc khí tượng cơ bản (nhiệt kế khô - ướt, ẩm kế, áp kế), đối chiếu kết quả đo với các bảng quy chuẩn kỹ thuật ban hành. Cuối mỗi chương đều có hệ thống câu hỏi ôn tập nhằm kiểm tra khả năng phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật nuôi và môi trường, khả năng giải thích cơ chế bệnh lý và kỹ năng thiết lập các biện pháp vệ sinh phòng ngừa.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp dữ liệu khí tượng học đặc thù của Việt Nam: Bài giảng cập nhật các số liệu khí hậu chi tiết, từ sự biến động lượng mưa (Bắc Quang - Hà Giang $> 4000,\text{mm/năm}$) đến sự phân hóa chế độ nhiệt - ẩm giữa miền Bắc (4 mùa, ẩm cực đại vào tháng 2–3) và miền Nam (2 mùa mưa - khô rõ rệt).
• Hệ thống hóa các chỉ số sinh lý vi khí hậu: Cung cấp bảng dữ liệu về khu nhiệt điều hòa và nhiệt độ giới hạn cho từng loài gia súc, gia cầm cụ thể (dẫn theo tài liệu của Đỗ Ngọc Hoè và cs., 2005; Lê Viết Ly, 1995):

Loài gia súc / gia cầm	Khu nhiệt điều hoà ($^\circ\text{C}$)	Nhiệt độ giới hạn ($^\circ\text{C}$)
Lợn nái chửa	13 – 18	13
Lợn nái nuôi con	24 – 29	24
Lợn con theo mẹ	28 – 33	28
Lợn thịt nuôi vỗ béo	18 – 21	18
Cừu sản xuất lông	12 – 20	12
Bò sữa Holstein	10 – 15	10
Gà Broiler ngày thứ nhất	32 – 34	32
Gà đẻ	20 – 24	20

• Phản ánh thực trạng chăn nuôi và dịch tễ nội địa: Đưa ra các phân tích thực tế về tình trạng thiếu hụt thức ăn trong vụ đông làm chết rét trâu bò ở miền núi phía Bắc; các nguy cơ dịch bệnh phát sinh do tập quán chăn thả tự do thủy cầm ở miền Nam và đại gia súc ở Tây Nguyên; thực trạng ô nhiễm do xử lý chất thải chăn nuôi chưa đúng quy trình kỹ thuật.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Phục vụ trực tiếp cho sinh viên chuyên ngành Nông học, Chăn nuôi, Thú y từ năm thứ hai trở đi, sau khi đã hoàn thành các học phần khoa học tự nhiên cơ sở.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức nền tảng về Sinh lý học động vật, Hóa học vô cơ và hữu cơ, Vật lý đại cương và các nguyên lý cơ bản của Dịch tễ học thú y.
• Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức, khung tham chiếu để biên soạn đề cương chi tiết môn học Vệ sinh thú y, xây dựng ngân hàng câu hỏi kiểm tra và hướng dẫn thực hành ngoại khóa.
• Cán bộ kỹ thuật và người tự học: Làm tài liệu tra cứu các tiêu chuẩn kỹ thuật về quy cách chuồng trại, chỉ số vệ sinh nguồn nước, ngưỡng dư lượng hóa chất trong đất và các phương pháp an toàn sinh học tại các trang trại chăn nuôi.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu phù hợp cho sinh viên đại học chuyên ngành Nông học, Chăn nuôi, Thú y; giảng viên giảng dạy khối ngành nông - lâm nghiệp; và cán bộ kỹ thuật quản lý an toàn sinh học tại các cơ sở chăn nuôi gia súc, gia cầm.

2. Cần kiến thức nền nào để tiếp thu tốt nội dung giáo trình?
Người học cần nắm vững kiến thức về Sinh lý học động vật (đặc biệt là cơ chế phản xạ thần kinh và trao đổi chất), Hóa học, Vật lý học nhiệt động lực học và các nguyên lý Dịch tễ học cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?
Giáo trình kết hợp hệ thống lý luận sinh học kinh điển (Pavlop, Michurin) với mô hình toán học tính toán cân bằng nhiệt, đồng thời liên hệ trực tiếp với các số liệu khí hậu học và hiện trạng chăn nuôi thực tế tại các vùng sinh thái của Việt Nam.

4. Làm sao để tự học giáo trình đạt hiệu quả cao?
Người học cần kết hợp đọc lý thuyết với việc giải các bài toán cân bằng nhiệt vi khí hậu ($S = M \pm R \pm C - E - W$), tra cứu các bảng tiêu chuẩn kỹ thuật chuồng trại và hoàn thành đầy đủ hệ thống câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi chương.

5. Có tài liệu bổ trợ nào đi kèm giáo trình không?
Giáo trình đi kèm danh mục bảng biểu chi tiết (bảng tiêu chuẩn khu nhiệt điều hòa, kích thước chuồng, hệ số chiếu sáng), danh mục hình vẽ thiết kế kiến trúc chuồng trại (chuồng một mái, bán mái, hai mái) và hệ thống danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành tại trang 177.

---

Kết luận

Bài giảng Vệ sinh thú y của tác giả Đặng Thị Mỹ Tú cung cấp một khung kiến thức học thuật hoàn chỉnh về kiểm soát môi trường chăn nuôi và phòng ngừa bệnh tật cho vật nuôi. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở tính logic khoa học, hệ thống hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật định lượng và khả năng ứng dụng thực tiễn trong điều kiện khí hậu nhiệt đới tại Việt Nam.

Lộ trình học tập đề xuất cho sinh viên bắt đầu từ việc nắm vững cơ sở lý luận sinh học tại Chương 1, tiến hành phân tích các yếu tố môi trường tự nhiên (Chương 2, 3, 4), sau đó làm chủ các kỹ thuật thiết kế và quản lý môi trường nuôi dưỡng (Chương 5, 6, 7). Để mở rộng kiến thức, người học có thể tham khảo thêm các tài liệu chuyên ngành về vi khí hậu chuồng nuôi của Đỗ Ngọc Hoè và cs. (2005), tài liệu sinh lý thích ứng của Lê Viết Ly (1995) cùng các công trình nghiên cứu được trích dẫn trong phần Tài liệu tham khảo của bài giảng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Khái niệm vệ sinh thú y 1. Khái niệm môn học Vệ sinh thú y là môn khoa học nghiên cứu về sự ảnh hưởng của môi trường xung quanh đối với sức khoẻ và sức sản xuất của động vật. Mọi sự biến đổi quá mức của các yếu tố môi trường xung quanh (không khí, đất, nước vv.) đều có những tác động, ảnh hưởng đến cơ thể và sức khoẻ của vật nuôi.

Do vậy, việc nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố ngoại cảnh tới động vật sẽ giúp tìm ra giải pháp để khắc phục, khống chế, điều chỉnh một cách tối ưu, phù hợp với đặc điểm sinh lý bình thường của cơ thể gia súc, đảm bảo cho sức khoẻ, sức sản xuất, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, hạn chế sự ô nhiễm môi trường sinh thái. Nhiệm vụ của môn học vệ sinh thú y Vệ sinh thú y học là khoa học khảo sát mối quan hệ giữa điều kiện ngoại cảnh (bao gồm các yếu tố tự nhiên và điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng) với cơ thể gia súc, gia cầm, nhằm bảo vệ sức khoẻ và nâng cao sức sản xuất của chúng. Có thể nói khoa học vệ sinh thú y là nghệ thuật giữ gìn sức khoẻ, phòng ngừa dịch bệnh, thể hiện phương châm “phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Theo Pavlop, khi chúng ta khám phá được tất cả nguyên nhân của dịch bệnh thì y học sẽ trở thành y học của tương lai, tức là Vệ sinh học.

Vận dụng trong thú y học càng cho thấy sự xác đáng, bởi phải phòng, trị bệnh 11 cho cả đàn, không thể chỉ tập trung ở một vài con gia súc, gia cầm và việc phòng, trị bệnh trước hết phải đạt được yêu cầu là có lợi về kinh tế. Đối với người chăn nuôi, việc hiểu rõ tác động của những nhân tố ngoại cảnh như điều kiện khí hậu, thời tiết, nhu cầu về thức ăn, điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, việc khai thác, sử dụng vv., đến cơ thể gia súc sẽ góp phần tạo ra những vật nuôi khoẻ mạnh, có sức chống đỡ tốt với dịch bệnh, là điều kiện cơ bản để từng bước nâng cao chất lượng con giống và sức sản xuất của từng loại gia súc, gia cầm được chăn nuôi theo những mục đích khác nhau. Mối quan hệ giữa vệ sinh thú y với các khoa học chuyên ngành khác Phạm vi của khoa học vệ sinh thú y rất rộng. Phải vận dụng kiến thức của những môn học cơ sở như: Sinh lý học; Hoá học; Vật lý vv.

Phải dựa vào những thành tựu của nhiều môn học khác để thúc đẩy khoa học vệ sinh thú y: Khí tượng thuỷ văn giúp vệ sinh môi trường không khí, đất và môi trường nước; Thổ nhưỡng học giúp vệ sinh đồng cỏ trồng cây thức ăn, các bãi chăn thả gia súc; Đông y học giúp vệ sinh dinh dưỡng thức ăn và cây cỏ độc hại đối với gia súc, gia cầm; Dịch tễ học giúp nâng cao hiểu biết về các yếu tố bệnh nguyên, quy luật của sự phát sinh, phát triển và ngừng tắt của dịch bệnh gia súc, các biện pháp phòng, chống dịch bệnh vv. Cơ sở lý luận của khoa học vệ sinh thú y Cơ sở lý luận của khoa học vệ sinh thú y là học thuyết duy vật biện chứng về Sinh vật học, nghiên cứu những quy luật cơ bản về quan hệ giữa cơ thể động vật và ngoại cảnh: ở đây chủ yếu dựa vào học thuyết của Michurin và học thuyết Pavlop. Học thuyết Michurin xây dựng trên nguyên tắc về sự thống nhất giữa cơ thể và ngoại cảnh; về tác động tích cực của ngoại cảnh trong quá trình hình thành cơ thể động vật; về sự di truyền của những đặc tính mới; về khả năng biến đổi của cơ thể phù hợp theo điều kiện ngoại cảnh. Theo quan điểm của Pavlop thì cơ thể của động vật cấp cao do có hoạt động của phản xạ có điều kiện nên đã tạo cho cơ thể sống và ngoại cảnh luôn có sự liên hệ thông qua hệ thống thần kinh.

Một số phản xạ có điều kiện được xây dựng trong đời sống cá thể và có khả năng di truyền. Như vậy, các biện pháp vệ sinh chủ yếu nhằm tạo ra những điều kiện ngoại cảnh thích hợp làm cho cơ thể gia súc hình thành những phản xạ có điều kiện có lợi, được cố định lại để gia tăng sức đề kháng chống dịch, bệnh và nâng cao sức sản xuất của chúng. Pavlop cho rằng, một cơ thể khoẻ mạnh sẽ luôn duy trì được trạng thái cân bằng với điều kiện ngoại cảnh. Một cơ thể mắc bệnh khi gặp phải những điều kiện ngoại cảnh không bình thường hoặc những hoàn cảnh thường gặp nhưng cường độ tăng quá ngưỡng, kết hợp với thời gian tác động kéo dài dẫn tới mất thăng bằng nội môi trong cơ thể, giữa cơ 13 thể với môi trường bên ngoài.

Nếu điều kiện vệ sinh thú y không đảm bảo, thì không những gia súc không thể hiện được những đặc tính di truyền quý, khả năng phản xạ tốt mà còn bị giảm sức đề kháng và có thể mắc bệnh. Cũng theo Pavlop, nghiên cứu đặc điểm sinh lý học của cơ thể động vật chính là cơ sở để xây dựng những tiêu chuẩn kỹ thuật về vệ sinh. Khi muốn xác định mức độ “dễ chịu” của các nhân tố ngoại cảnh đối với cơ thể trong những hoàn cảnh cụ thể, người ta thường căn cứ vào ngưỡng giới hạn cao nhất hoặc thấp nhất mà cơ thể chịu được. Vượt quá giới hạn này, cơ thể sẽ bị tác động dẫn tới sự hình thành trạng thái phản ứng sinh lý.

Nếu cường độ và thời gian ảnh hưởng tiếp tục tăng lên, các cơ năng sinh lý chịu ảnh hưởng chủ yếu sẽ bị rối loạn, cơ thể gia súc rơi vào tình trạng bệnh lý. Tác dụng của phản xạ có điều kiện còn chứng minh một yếu tố ngoại cảnh vẫn coi là không có tác dụng trên cơ thể trong những điều kiện nhất định, có thể trở thành có hại cho cơ thể thông qua hệ thống thần kinh và những cơ quan mẫn cảm của cơ thể. Vì vậy, khoa học vệ sinh thú y còn có thể khám phá trong những điều kiện nào, một yếu tố ngoại cảnh có thể trở nên có hại, phương pháp khắc phục sự ảnh hưởng có hại đó bằng cách giảm cường độ, thời gian tác động hoặc thay đổi những điều kiện khác như thay đổi phương thức cho ăn, uống, vận động, chăn thả, biện pháp nhốt giữ (chỗ ở cho gia súc) vv… Đồng thời tăng cường các yếu tố có lợi cho sức khoẻ của gia súc như vệ sinh chuồng trại, độ thông thoáng về mùa hè và ấm áp trong mùa đông, biện pháp tắm chải, vệ sinh lông, da, chân, móng vv. Yêu cầu đối với khoa học vệ sinh thú y Công tác vệ sinh thú y phải góp phần tăng cường tác dụng phòng ngừa dịch bệnh, thực hiện phương châm “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, cải tiến điều kiện chăn nuôi, giữ gìn sức khoẻ và nâng cao sức đề kháng cơ thể của gia súc.

Phải thực hiện các biện pháp ngăn chặn triệt để các hành vi buôn bán, giết mổ, vận chuyển gia súc ốm, chết. Thực hiện nghiêm công tác kiểm soát giết mổ, kiểm dịch vận chuyển động vật xuất, nhập khẩu, vận chuyển quá cảnh và lưu thông nội địa. Ban hành các quy định về sản xuất kinh doanh thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y, quy định về công tác phòng chống dịch bệnh động vật, kiểm tra vệ sinh thú y nội địa và xuất nhập khẩu. Xây dựng các tiêu chuẩn về chăn nuôi và phát triển động vật, bảo vệ gia súc cày kẻo, gia súc sinh sản và gia súc non, thực hiện vệ sinh thức ăn, nước uống, thân thể, bãi chăn thả, chuồng trại, phương tiện vật dụng chăn nuôi, vệ sinh nước thải, chất thải chăn nuôi vv… Xây dựng và củng cố các hình thức chăn nuôi tập trung có quy mô lớn, phù hợp với từng đối tượng gia súc, gia cầm theo đặc thù riêng của khu vực nhằm thực hiện tốt việc quản lý, theo dõi và phòng chống dịch bệnh.

Thường xuyên tuyên truyền, phát động phong trào thực hiện vệ sinh chăn nuôi ở hộ gia đình, vận động người dân thay đổi tập quán chăn nuôi lạc hậu, chuyển đổi sang các hình thức chăn nuôi phù hợp, khuyến khích tham gia thực hiện vệ sinh thú y phòng chống dịch bệnh cho gia súc, gia cầm. Tình hình vệ sinh thú y hiện tại Thực hiện chăm sóc, nuôi dưỡng gia súc không tuân thủ quy trình kỹ thuật: đặc biệt đối với gia súc cày kẻo (chủ yếu là trâu, bò), nguồn dự trữ thức ăn cho gia súc trong vụ đông luôn ở trong tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nên hàng năm vẫn còn rất nhiều trâu, bò chết vì đói rét, bê nghé chết vì thiếu sữa. Mặt khác, do suy nhược cơ thể kéo dài vì thiếu thức ăn trong mùa thu - đông, đến vụ sản xuất đông - xuân gia súc lại thường phải làm việc nhiều nên dịch bệnh rất dễ phát sinh (ví dụ như bệnh Tụ huyết trùng trâu bò, Sán lá gan, các bệnh Ký sinh trùng đường máu vv…) gây thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng đến an ninh lương thực. Chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng chống dịch, bệnh cho gia súc: chăn nuôi gia súc không đảm bảo vệ sinh, không thực hiện tiêm phòng đúng, đủ, đối với các bệnh truyền nhiễm hay gặp nên dẫn đến hàng năm dịch bệnh gia súc vẫn thường xuyên xảy ra: ví dụ như các bệnh Gà rù (Newcastle Diseases), Cúm gia cầm (Avian Influenza), bệnh Tụ huyết trùng (Pasteurellosis), bệnh Phó thương hàn (Salmonellosis), bệnh Phân trắng lợn con và Phù đầu lợn do E.

Chuồng nuôi gia súc thiếu, không thiết kế theo tiêu chuẩn kỹ thuật, không đam bảo vệ sinh: đặc biệt ở các tỉnh miền núi 16 phía Bắc, miền Trung và Tây Nguyên, chăn nuôi đại gia súc thường thả rông gây khó khăn không nhỏ cho công tác vệ sinh, kiểm soát phòng chống dịch bệnh và chăm sóc nuôi dưỡng gia súc non. Đối với lợn sinh sản, hầu hết các trại chăn nuôi hiện nay đều không đảm bảo vệ sinh thú y. Chăn nuôi gia cầm (đặc biệt ở các tỉnh phía Nam, đối với thuỷ cầm) chủ yếu được chăn thả tự do, người dân chưa có ý thức chấp hành Pháp lệnh thú y và Điều lệ về phòng chống dịch bệnh vv Do vậy, khi gặp điều kiện thuận lợi như chăm sóc, nuôi dưỡng kém, sự có mặt của nguồn bệnh kết hợp với yếu tố môi trường bất lợi (thời tiết nóng, lạnh, ẩm, thay đổi bất thường), dịch bệnh sẽ phát sinh.