Chương 1: Tổng quan Chương 2: Cơ sở lý luận về đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn đầu tư Chương 3: Thực trạng đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn đầu tư phát triển của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển – Chi nhánh Bắc Hải Dương. Chương 4: Giải pháp hoàn thiên công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn đầu tư phát triển của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển – Chi nhánh Bắc Hải Dương. 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ RỦI RO TRONG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2. Rủi ro trong các dự án đầu tư xây dựng 2.
Khái niệm, đặc điểm của dự án đầu tư xây dựng 2. Khái niệm Có rất nhiều khái niệm về dự án đầu tư xây dựng, tuy nhiên chúng ta thống nhất theo định nghĩa của luật Xây dựng: Dự án đầu tư xây dựng công trình là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình xây dựng nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong một thời hạn nhất định. Dự án đầu tư xây dựng rất đa dạng về chủng loại, hình thức đầu tư. Có thể chỉ ra một số loại dự án đầu tư xây dựng như sau: - Theo quy mô tính chất: dự án quan trọng quốc gia do quốc hội thông qua chủ trương và cho phép đầu tư, các dự án còn lại được phân thành 3 nhóm: A, B, C theo quy định tại phụ lục I nghị định số: 12/2009/NĐ-CP ngày 10/12/2009 của chính phủ.
- Phân theo nguồn vốn đầu tư: Dự án sử dụng ngân sách nhà nước, dự án sử dụng vốn tín dụng do nhà nước bảo lãnh vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước, dự án sử dụng vốn đầu tư phát triển của doanh nghiệp nhà nước, dự án sử dụng vốn khác bao gồm cả vốn tư nhân hoặc sử dụng hỗn hợp nhiều nguồn vốn. Trong phạm vi của luận văn này chúng ta sẽ tập trung nghiên cứu tới loại hình đầu tư xây dựng sử dụng vốn khác bao gồm cả vốn tư nhân, vốn hỗn hợp do có sự tham gia của NHTM với vai trò bên cung cấp tín dụng cho chủ đầu tư. Đặc điểm của dự án đầu tư xây dựng có ảnh hưởng tới công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án cho vay tại NHTM - Đặc điểm của các dự án xây dựng là quy mô tiền vốn, vật tư, lao động cần thiết cho hoạt động đầu tư phát triển thường rất lớn. Tổng vốn đầu tư ngay trước khi trình Ngân hàng thì đã được xác định và đã được nhiều cấp, ngành xem xét, phê 6 duyệt.
Tuy nhiên, Ngân hàng vẫn cần phải thẩm định lại trước khi cho vay, bởi vì: Sai lầm trong việc xác định nhu cầu vốn đầu tư của dự án có thể dẫn tới tình trạng lãng phí vốn lớn, gây khó khăn trong hoạt động đầu tư cũng như hoạt động vận hành kết quả đầu tư sau nay, thậm chí gây hậu quả nghiêm trọng đối với chủ đầu tư. - Thời kỳ đầu tư kéo dài. Thời kỳ đầu tư được tính từ khi khởi công thực hiện dự án cho đến khi dự án hoàn thành và đưa vào hoạt động. Do quy mô các dự án đầu tư thường rất lớn nên thời gian hoàn thành các dự án thường tốn rất nhiều thời gian, có khi tới hàng chục năm như các công trình thuỷ điện, xây dựng cầu đường.
Thời gian thực hiện các dự án đầu tư dài kéo theo sự ảnh hưởng đến tiến độ nghiệm thu công trình và đưa vào sử dụng, do đó có thể làm giảm hiệu quả đầu tư, thời gian thu hồi vốn chậm.Thời gian đầu tư càng dài thì rủi ro cũng như chi phí đầu tư lại càng lớn. - Thời gian vận hành các kết quả đầu tư cũng kéo dài. Thời gian vận hành các kết quả đầu tư tính từ khi đưa vào hoạt động đến khi hết hạn sử dụng và đào thải công trình, thời gian có thể kéo dài hàng chục năm, nên vấn đề đặt ra với đánh giá rủi ro là rất lớn, nhiều vấn đề phát sinh ngoài dự kiến buộc các nhà quản lý và chủ đầu tư cần phải có khả năng nhận diện rủi ro cũng như biện pháp khắc phục kịp thời. - Các thành quả của hoạt động đầu tư xây dựng là các công trình xây dựng thường phát huy tác dụng ngay tại nơi nó được tạo dựng nên, do đó, quá trình thực hiện đầu tư cũng chịu ảnh hưởng rất lớn của các nhân tố về tự nhiên, kinh tế, xã hội vùng.
Các điều kiện tự nhiên của vùng như khí hậu, đất đai. - Hoạt động đầu tư xây dựng có độ rủi ro cao. Mọi kết quả và hiệu quả của quá trình thực hiện đầu tư chịu nhiều ảnh hưởng của các yếu tố không ổn định theo thời gian và điều kiện địa lý của không gian. Các loại rủi ro trong các dự án đầu tư xây dựng Một dự án đầu tư, từ khâu chuẩn bị đầu tư đến thực hiện hoạt động đầu tư và đi vào sản xuất có thể xảy ra nhiều loại rủi ro khác nhau (do nguyên nhân chủ quan hoặc khách quan), việc tính toán khả năng tài chính của dự án chỉ đúng trong trường hợp dự án không bị ảnh hưởng bởi một loạt các loại rủi ro có thể xảy ra.
Vì vậy việc đánh giá, phân tích, dự đoán các rủi ro có thể xảy là rất quan trọng nhằm tăng tính 7 khả thi của phương án tính toán dự kiến cũng như chủ động có biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu. Dưới đây là phân tích một số rủi ro chủ yếu bao gồm: 2. Rủi ro khách quan đối với dự án đầu tư xây dựng - Rủi ro chính trị, cơ chế chính sách Rủi ro này được xem là gồm tất cả những bất ổn về tài chính và chính sách của nơi hoặc địa điểm xây dựng dự án, bao gồm: các sắc thuế mới, hạn chế và chuyển tiền, quốc hữu hoá, tư hữu hoá hay các luật nghị quyết, nghị định và các chế tài khác có liên quan đến dòng tiền của dự án. Rủi ro thuế: sự thay đổi về thuế sẽ làm cho dòng tiền hàng năm của dự án bị thay đổi từ đó NPV và IRR của dự án cũng thay đổi theo làm giảm tính khả thi về mặt tài chính của dự án.
Rủi ro về hạn ngạch thuế quan hoặc các giới hạn thương mại khác: làm giảm sản lượng hoặc tăng chi phí của các dự án từ đó NPV và IRR của dự án cũng thay đổi theo làm giảm tính khả thi về mặt tài chính của dự án. Kiếm soát ngoại hối: hạn chế chuyển tiền ra nước ngoài ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng hoặc tiêu thụ sản phẩm của dự án Môi trường, sức khỏe và an toàn: những quy định liên quan đến kiểm soát chất thải, quy trình sản xuất để bảo vệ sức khỏe cộng đồng làm tăng chi phí của dự án, ảnh hưởng đến NPV và IRR của dự án. Rủi ro quốc hữu hóa, tư hữu hóa: khi lĩnh vực mà dự án đầu tư bị quốc hữu hóa sẽ làm thay đổi các chính sách và cơ chế áp dụng đối với dự án, từ đó làm thay đổi các chi tiêu tài chính của dự án. Rủi ro về chính sách tuyển dụng lao động: sự thay đổi về chính sách quản lý lao động như tăng mức lương tối thiểu, sử dụng lao động địa phương, chế độ bảo hiểm cho người lao động, chính sách đối với lao động nữ, hạn chế sử dụng lao động nước ngoài…đều ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của dự án.
- Rủi ro về kinh tế vĩ mô Đây là những rủi ro phát sinh từ môi trường kinh tế vĩ mô, bao gồm tỷ giá hối đoái, lạm phát, lãi suất… 8 Rủi ro lãi suất: lãi suất chính là chí phí vốn vay của dự án, khi lãi suất trên thị trường tăng sẽ làm tăng chí phí sử dụng vốn vay từ đó làm thay đổi dòng tiền và hiệu quả tài chính của dự án. Rủi ro tỷ giá hối đoái: rủi ro này ảnh hưởng lớn đến các dự án xuất nhập khẩu. Khi nguyên liệu của dự án chủ yếu được nhập khẩu từ nước ngoài và đối với các hợp đồng với đối tác nước ngoài, việc thanh toán bằng ngoại tệ nên tỷ giá hối đoái có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và hiệu quả của dự án. Rủi ro lạm phát: lạm phát làm tăng chi phí đầu vào, tăng lãi suất danh nghĩa của dự án từ đó ảnh hưởng đến doanh thu và hiệu quả tài chính của dự án.
Rủi ro tỷ giá: Sự khác biệt về loại tiền trong ngân lưu vào và ngân lưu ra sẽ gây ra những rủi ro về tỷ giá cho dự án. Đối với các nước đang phát triển, đồng nội tệ ít có khả năng chuyển đổi trên thị trường thế giới, do đó các giao dịch thương mại quốc tế (mua sắm thiết bị, nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào,…) hầu như được thực hiện thông qua các loại ngoại tệ mạnh như USD, EUR, hoặc sử dụng đồng tiền của bên bán làm đồng tiền thanh toán. Như vậy, nếu không thực hiện các biện pháp bảo hiểm tỷ giá, sẽ có nguy cơ rủi ro về tỷ giá trong quá trình thực hiện dự án. Để hạn chế những rủi ro này cần thực hiện biện pháp bảo hiểm như: mua ngoại tệ kỳ hạn, hoặc sử dụng các công cụ phái sinh cần thiết khác.
- Rủi ro về tài chính Rủi ro tài chính xảy ra khi không đảm bảo được nguồn vốn, ứ đọng vốn trong quá trình xây dựng dự án. Việc đảm bảo nguồn vốn dự kiến thể hiện ở tính pháp lí và cơ sở thực tế của các nguồn huy động. Rủi ro có thể xảy ra khi không có phương pháp đúng đắn trong việc tính toán tỷ trọng vốn của từng nguồn vốn huy động vào. Chưa xác định đúng cơ cấu nguồn vốn hoặc tính toán nguồn vốn huy động hàng năm không đúng do những biến động thị trường như giá cả hoặc lạm phát.
- Rủi ro về thị trường, thu nhập, thanh toán Rủi ro này bao gồm: Thị trường không chấp nhận sản phẩm của dự án hoặc không đủ đển bù đắp lại các khoản chi phí của dự án.