Nghiên Cứu Đánh Giá Mức Độ Rủi Ro Lũ Lụt Tỉnh An Giang Trong Trường Hợp Lũ Cao

Luận văn thạc sĩ phân tích hus nghiên cứu đánh giá mức độ rủi ro lũ lụt tỉnh an giang trong trường hợp lũ cao và đề xuất các, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Thị Thu Thảo
• Người hướng dẫn: Ts. Cấn Thu Văn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Thủy văn học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Mức Độ Rủi Ro Lũ Lụt Tỉnh An Giang Trong Trƣờng Hợp Lũ Cao Và Đề Xuất Các Biện Pháp Quản Lý
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI
• 1.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên
• 1.2. Vị trí địa lý
• 1.3. Điều kiện địa hình
• 1.4. Đặc điểm khí hậu
• 1.5. Đặc điểm thủy văn
• 1.6. Đặc điểm kinh tế, xã hội
• 1.6.1. Đặc điểm kinh tế
• 1.6.2. Đặc điểm xã hội
• 1.7. Tình hình lũ ở An Giang
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ RỦI RO DO LŨ
• 2.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.3. Xây dựng phương pháp đánh giá mức độ rủi ro do lũ
• 2.3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.2. Các phương pháp xác định và đánh giá rủi ro
• 2.3.3. Xây dựng phương pháp đánh giá rủi ro theo bộ chỉ số
• 2.3.3.1. Thiết lập bộ tiêu chí đánh giá rủi ro lũ tỉnh An Giang
• 2.3.3.2. Thiết lập tiêu chí hiểm họa lũ
• 2.3.3.3. Thiết lập tiêu chí độ phơi nhiễm
• 2.3.3.4. Thiết lập tiêu chí dễ bị tổn thương do lũ
• 2.3.4. Phân cấp mức độ rủi ro lũ lụt ở ĐBSCL
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ RỦI RO DO LŨ TỈNH AN GIANG TRƯỜNG HỢP LŨ CAO
• 3.1. Xác định bộ chỉ số hiểm họa lũ
• 3.2. Phân tích lũ và lựa chọn lũ điển hình để mô phỏng
• 3.2.1. Xác định năm lũ điển hình
• 3.3. Thiết lập, hiệu chỉnh và kiểm định mô hình thủy lực MIKE 11 mô phỏng ngập lụt ở An Giang
• 3.3.1. Chuẩn hóa dữ liệu biến
• 3.4. Tính toán chỉ số hiểm họa lũ lụt tỉnh An Giang
• 3.5. Tính toán chỉ số độ phơi nhiễm
• 3.5.1. Thiết lập và chuẩn hóa dữ liệu
• 3.5.2. Tính toán chỉ số độ phơi nhiễm tỉnh An Giang
• 3.6. Tính toán chỉ số dễ bị tổn thương
• 3.6.1. Thiết lập dữ liệu
• 3.6.2. Tính toán xác định giá trị các biến
• 3.6.3. Tính toán chỉ số dễ bị tổn thương
• 3.7. Tính toán chỉ số rủi ro lũ tổng hợp tỉnh An Giang
• 3.8. Xây dựng bản đồ mức độ rủi ro và đánh giá mức độ rủi ro lũ tỉnh An Giang
• 3.9. Kiểm định bộ chỉ số rủi ro lũ tỉnh An Giang
• 3.9.1. Phương pháp kiểm định bộ chỉ số rủi ro lũ cho tỉnh An Giang
• 3.9.2. Kiểm định bộ chỉ số rủi ro lũ lụt ở An Giang
• 3.10. Đề xuất các giải pháp giảm thiểu thiệt hại do lũ gây ra cho tỉnh An Giang
• 3.10.1. Các giải pháp tác động vào tiêu chí hiểm họa
• 3.10.2. Các giải pháp liên quan đến độ phơi nhiễm
• 3.10.3. Các giải pháp liên quan đến tính dễ bị tổn thương
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Rủi Ro Lũ Lụt Tỉnh An Giang

Tỉnh An Giang, nằm trong vùng đồng bằng sông Cửu Long, thường xuyên phải đối mặt với các hiện tượng lũ lụt. Việc đánh giá rủi ro lũ lụt là rất cần thiết để bảo vệ tài sản và tính mạng của người dân. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình lũ lụt tại An Giang, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Tình Hình Lũ Lụt Tại An Giang

An Giang là một trong những tỉnh chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi lũ lụt. Các trận lũ lớn trong quá khứ đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho nông nghiệp và cơ sở hạ tầng. Theo số liệu thống kê, trận lũ năm 2011 đã làm thiệt hại khoảng 27.000 ha lúa và hoa màu.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Rủi Ro Lũ Lụt

Đánh giá rủi ro lũ lụt giúp xác định mức độ thiệt hại có thể xảy ra và từ đó xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc này không chỉ bảo vệ tài sản mà còn đảm bảo an toàn cho cộng đồng.

II. Các Thách Thức Trong Quản Lý Rủi Ro Lũ Lụt Tại An Giang

Quản lý rủi ro lũ lụt tại An Giang gặp nhiều thách thức do điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội. Những yếu tố này làm gia tăng mức độ rủi ro và khó khăn trong việc triển khai các biện pháp phòng chống.

2.1. Các Yếu Tố Gây Ra Lũ Lụt

Các yếu tố như biến đổi khí hậu, sự phát triển đô thị không bền vững và việc khai thác tài nguyên nước không hợp lý đã làm gia tăng nguy cơ lũ lụt tại An Giang. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng trong quá trình đánh giá rủi ro.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Triển Khai Biện Pháp Quản Lý

Việc triển khai các biện pháp quản lý rủi ro lũ lụt gặp khó khăn do thiếu nguồn lực, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ và nhận thức của cộng đồng về rủi ro lũ lụt còn hạn chế.

III. Phương Pháp Đánh Giá Rủi Ro Lũ Lụt Tại An Giang

Để đánh giá rủi ro lũ lụt, cần xây dựng một phương pháp luận phù hợp với đặc điểm của tỉnh An Giang. Phương pháp này sẽ bao gồm việc xác định các chỉ số rủi ro và xây dựng bản đồ rủi ro lũ lụt.

3.1. Xây Dựng Bộ Chỉ Số Đánh Giá Rủi Ro

Bộ chỉ số đánh giá rủi ro lũ lụt sẽ bao gồm các yếu tố như mức độ hiểm họa, độ phơi nhiễm và khả năng dễ bị tổn thương. Việc xây dựng bộ chỉ số này sẽ giúp xác định mức độ rủi ro một cách chính xác.

3.2. Sử Dụng Mô Hình Thủy Lực Để Mô Phỏng Lũ

Mô hình thủy lực MIKE 11 sẽ được sử dụng để mô phỏng tình hình ngập lụt tại An Giang. Mô hình này giúp dự đoán mức độ ngập lụt trong các tình huống khác nhau, từ đó đưa ra các biện pháp ứng phó kịp thời.

IV. Biện Pháp Quản Lý Rủi Ro Lũ Lụt Hiệu Quả Tại An Giang

Để giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt, cần triển khai các biện pháp quản lý hiệu quả. Những biện pháp này bao gồm quy hoạch sử dụng đất, xây dựng hệ thống cảnh báo và nâng cao nhận thức cộng đồng.

4.1. Quy Hoạch Sử Dụng Đất An Giang

Quy hoạch sử dụng đất hợp lý sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt. Cần có các khu vực dự trữ để chứa nước lũ và bảo vệ các khu vực dân cư khỏi ngập lụt.

4.2. Hệ Thống Cảnh Báo Lũ Lụt

Xây dựng hệ thống cảnh báo lũ lụt hiệu quả sẽ giúp người dân chủ động hơn trong việc ứng phó với lũ lụt. Hệ thống này cần được cập nhật thường xuyên và truyền tải thông tin kịp thời đến cộng đồng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về rủi ro lũ lụt tại An Giang mà còn đề xuất các giải pháp cụ thể để ứng phó với tình hình lũ lụt. Các kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro.

5.1. Kết Quả Đánh Giá Rủi Ro Lũ Lụt

Kết quả đánh giá cho thấy mức độ rủi ro lũ lụt tại An Giang là rất cao, đặc biệt trong các mùa mưa. Các chỉ số rủi ro đã được xác định và phân tích để đưa ra các biện pháp ứng phó.

5.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Quản Lý

Các giải pháp quản lý đã được đề xuất sẽ được áp dụng trong thực tiễn để giảm thiểu thiệt hại do lũ lụt. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đảm bảo hiệu quả.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Quản Lý Rủi Ro Lũ Lụt Tại An Giang

Quản lý rủi ro lũ lụt tại An Giang cần được chú trọng hơn trong tương lai. Việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại và bảo vệ cuộc sống của người dân.

6.1. Tầm Nhìn Tương Lai

Cần có một tầm nhìn dài hạn trong việc quản lý rủi ro lũ lụt tại An Giang. Các chính sách và biện pháp cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế.

6.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Cơ Quan Chức Năng

Các cơ quan chức năng cần tăng cường phối hợp và nâng cao nhận thức cộng đồng về rủi ro lũ lụt. Việc này sẽ giúp xây dựng một cộng đồng chủ động hơn trong việc ứng phó với thiên tai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lũ lụt tại Đồng bằng sông Cửu Long nói chung và tỉnh An Giang nói riêng là hiện tượng tự nhiên mang tính chu kỳ nhưng ngày càng diễn biến phức tạp và khốc liệt dưới tác động của biến đổi khí hậu. Trong trận lũ lịch sử năm 2011, toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long ghi nhận khoảng 27.000 ha lúa và hoa màu bị thiệt hại (trong đó 10.000 ha mất trắng), hơn 12.000 ha cây ăn quả ngập sâu, 55.000 m đường giao thông hư hỏng và trên 60.000 căn nhà bị sập đổ hoặc ngập nước. Tại tỉnh An Giang – cửa ngõ đón lũ đầu nguồn từ sông Mekong qua Tân Châu (sông Tiền) và Châu Đốc (sông Hậu), hơn 2.000 hộ dân rơi vào tình trạng thiếu đói khẩn cấp. Trận lũ thế kỷ năm 2000 trước đó cũng từng cướp đi sinh mạng của gần 1.000 người và gây tổn thất kinh tế ước tính 500 triệu USD.

Trước thực trạng quản lý thiên tai truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế, việc chuyển dịch phương thức tiếp cận từ ứng phó bị động sang quản lý rủi ro lũ tổng hợp là yêu cầu cấp bách. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của đề tài là giải quyết bài toán định lượng rủi ro lũ lụt trên cơ sở tích hợp đồng thời các yếu tố hiểm họa tự nhiên, mức độ phơi nhiễm tài sản và tính dễ bị tổn thương của cộng đồng dân cư.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào 3 nhiệm vụ:

• Thiết lập bộ tiêu chí đánh giá mức độ rủi ro lũ phù hợp với điều kiện đặc thù vùng ngập lũ đầu nguồn An Giang.
• Ứng dụng mô hình thủy lực kết hợp công nghệ GIS để tính toán bộ chỉ số rủi ro và thành lập bản đồ phân vùng rủi ro lũ chi tiết cho 155 đơn vị hành chính cấp xã trong kịch bản lũ cao.
• Đề xuất hệ thống giải pháp công trình và phi công trình nhằm giảm thiểu thiệt hại và phục vụ công tác quy hoạch phát triển bền vững.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 353.675,89 ha diện tích tự nhiên của tỉnh An Giang qua chuỗi số liệu thủy văn và kinh tế - xã hội giai đoạn 2000 - 2015. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp bộ công cụ định lượng hỗ trợ chính quyền địa phương giảm thiểu từ 15% đến 25% tổn thất kinh tế nhờ chủ động phân vùng thích ứng trong các mùa lũ cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý rủi ro thiên tai hiện đại của Trung tâm Phòng chống hiểm họa châu Á (ADRC), Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) và khung đánh giá tính dễ bị tổn thương của Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP). Mô hình rủi ro lũ tổng hợp được xác lập theo công thức tích hợp đa nhân tố: Chỉ số rủi ro lũ tổng hợp (FRI) là hàm số đồng thời của Hiểm họa lũ (H), Độ phơi nhiễm (E) và Tính dễ bị tổn thương (V).

Hệ thống đánh giá được chuẩn hóa qua 42 biến số đại diện cho 3 trụ cột chính:

• Hiểm họa lũ (H) gồm 6 biến phản ánh độ sâu ngập cực đại và thời gian duy trì ngập theo 5 ngưỡng phân cấp: dưới 0,5m; từ 0,5m đến 1,0m; từ 1,0m đến 1,5m; từ 1,5m đến 2,0m; và trên 2,0m.
• Độ phơi nhiễm (E) gồm 6 biến đại diện cho hiện trạng sử dụng đất, tài sản trên đất (diện tích gieo trồng, số lượng vật nuôi, diện tích nuôi trồng thủy sản, cây lâu năm) và mật độ dân số tiếp xúc trực tiếp.
• Tính dễ bị tổn thương (V) gồm 30 biến được cấu trúc thành 3 thành phần: Tính nhạy cảm (nhạy cảm xã hội với 7 biến và nhạy cảm môi trường với 5 biến); Khả năng chống chịu - phục hồi (khả năng đối phó với 5 biến và khả năng phòng ngừa - phục hồi với 7 biến); cùng Lợi ích do lũ mang lại (lợi ích kinh tế với 3 biến và lợi ích sinh thái với 3 biến như rửa phèn, bồi đắp phù sa).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn phần đối với toàn bộ 155 đơn vị hành chính cấp xã, phường, thị trấn trực thuộc 11 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh An Giang, kết hợp phương pháp nội suy lưới thủy lực không gian. Cỡ mẫu bao phủ 100% địa bàn nghiên cứu giúp triệt tiêu sai số chọn mẫu cục bộ và phản ánh đầy đủ bức tranh kinh tế - xã hội của tỉnh.

Nguồn dữ liệu bao gồm chuỗi số liệu thủy văn thực đo liên tục từ năm 1931 đến 2015 tại các trạm Tân Châu, Châu Đốc, Vàm Nao, Xuân Tô kết hợp số liệu thống kê kinh tế - xã hội chính thức của Cục Thống kê tỉnh An Giang và kết quả điều tra xã hội học thực địa.

Phương pháp phân tích cốt lõi bao gồm:

• Mô hình toán thủy lực MIKE 11: Được lựa chọn vì khả năng mô phỏng vượt trội dòng chảy 1 chiều trên hệ thống mạng lưới sông ngòi, kênh rạch chằng chịt dài hơn 5.500 km với mật độ 1,6 km/km² tại An Giang. Mô hình được thiết lập, hiệu chỉnh và kiểm định chuẩn xác với hệ số tương quan Nash-Sutcliffe đạt trên 0,85 khi đối soát mực nước đỉnh lũ năm 2000 và năm 2011.
• Tiến trình phân tích cấp bậc (AHP): Sử dụng để xác định trọng số cho từng biến số và tiêu chí thành phần thông qua ma trận so sánh cặp đôi từ ý kiến chuyên gia, đảm bảo tỷ số nhất quán (CR) luôn dưới 0,10.
• Hệ thống thông tin địa lý (GIS): Công cụ ArcGIS và MapInfo được dùng để chồng xếp không gian các lớp dữ liệu H, E, V, chiết xuất chỉ số FRI và xây dựng bản đồ phân hạng rủi ro theo 5 cấp độ chuẩn hóa theo Quyết định số 44/2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về phân bố hiểm họa lũ (H), mô hình mô phỏng chỉ ra sự phân hóa không gian rõ rệt từ thượng nguồn xuống hạ nguồn. Các xã thuộc huyện An Phú, thị xã Tân Châu và thành phố Châu Đốc là những khu vực chịu mức độ hiểm họa cao nhất với chỉ số H vượt ngưỡng 0,60. Tại đây, độ sâu ngập lũ phổ biến từ 1,5m đến trên 2,5m và thời gian duy trì ngập sâu trên 1,5m kéo dài từ 40 đến 65 ngày trong kịch bản lũ lớn năm 2011.

Thứ hai, về độ phơi nhiễm (E), các huyện vùng đồng bằng phù sa màu mỡ như Châu Phú, Chợ Mới và Phú Tân có chỉ số phơi nhiễm cao nhất, dao động từ 0,55 đến 0,78. Nguyên nhân do mật độ dân số tập trung đông đúc (trung bình toàn tỉnh 610 người/km²) kết hợp với diện tích canh tác lúa 3 vụ và vùng nuôi trồng thủy sản tập trung chiếm tỷ trọng trên 70% diện tích đất sản xuất nông nghiệp.

Thứ ba, về tính dễ bị tổn thương (V), các xã miền núi thuộc huyện Tri Tôn và Tịnh Biên ghi nhận chỉ số nhạy cảm xã hội cao hơn 35% so với mặt bằng chung toàn tỉnh. Nơi đây tập trung gần 92% trong tổng số 80.000 người đồng bào dân tộc Khmer của tỉnh An Giang, với sinh kế chủ yếu dựa vào làm thuê thời vụ, tỷ lệ hộ nghèo còn ở mức cao và khả năng tiếp cận hạ tầng giao thông mùa lũ bị chia cắt.

Thứ tư, về chỉ số rủi ro lũ tổng hợp (FRI), kết quả tính toán đã khoanh vùng được 28 xã, phường nằm ở mức rủi ro cấp 4 (rủi ro rất cao, màu đỏ) và cấp 5 (nguy cơ thảm họa, màu tím). Các khu vực này tập trung dọc theo hành lang thoát lũ sông Tiền, sông Hậu và vùng trũng Tứ Giác Long Xuyên, nơi hội tụ đồng thời hiểm họa ngập sâu, phơi nhiễm tài sản lớn và năng lực chống chịu của hạ tầng cơ sở còn hạn chế.

Thảo luận kết quả

Cơ chế hình thành rủi ro lũ cao tại An Giang chịu sự chi phối chặt chẽ bởi lưu lượng dòng chảy thượng nguồn Mekong (chiếm 80% đến 85% lượng nước vào mùa lũ) kết hợp tương tác bán nhật triều từ biển Đông với biên độ triều lên tới 3,0 - 4,0m. Khi lũ thượng nguồn đạt đỉnh kết hợp kỳ triều cường, mực nước tại Tân Châu và Châu Đốc dâng cao đột ngột với cường suất từ 24 đến 25 cm/ngày.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua hệ thống bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1:50.000 và bảng phân cấp rủi ro 5 mức:

• Cấp 1: Rủi ro nhỏ (FRI dưới 0,20 - màu xanh dương nhạt)
• Cấp 2: Rủi ro trung bình (FRI từ 0,20 đến cận 0,40 - màu vàng nhạt)
• Cấp 3: Rủi ro cao (FRI từ 0,40 đến cận 0,60 - màu da cam)
• Cấp 4: Rủi ro rất cao (FRI từ 0,60 đến cận 0,80 - màu đỏ)
• Cấp 5: Thảm họa (FRI từ 0,80 trở lên - màu tím)

Biểu đồ tương quan phân tán giữa chỉ số FRI tính toán và số liệu thiệt hại kinh tế thực tế giai đoạn 2000 - 2015 cho thấy hệ số tương quan R² đạt 0,82, khẳng định tính chuẩn xác và độ tin cậy của mô hình. Khác với các nghiên cứu trước đây chỉ chú trọng đánh giá thiệt hại thuần túy về vật lý, mô hình của luận văn đã tích hợp thành công giá trị sinh thái tích cực của lũ (bổ sung phù sa màu mỡ và nguồn lợi thủy sản tự nhiên), giúp bức tranh rủi ro mang tính toàn diện và thực tế hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân vùng rủi ro lũ tổng hợp, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Nâng cấp và hoàn thiện hệ thống công trình kiểm soát lũ đa mục tiêu Chủ động gia cố 120 km đê bao triệt để bảo vệ vùng sản xuất lúa vụ 3 tại huyện Châu Phú, Châu Thành và Phú Tân; đồng thời nâng cao trình mặt đê thêm 0,5m đến 0,8m tại các cống xung yếu trước năm 2027. Mục tiêu cắt giảm 35% nguy cơ vỡ đê cục bộ trong trường hợp xuất hiện lũ trên mức báo động 3 do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh An Giang chủ trì thực hiện.

2. Chuyển đổi mô hình sinh kế thích ứng lũ và quy hoạch không gian thoát lũ Triển khai chuyển đổi 15.000 ha đất trũng ngập sâu tại Tịnh Biên và Tri Tôn sang mô hình sinh kế mùa nước nổi như mô hình lúa - cá kết hợp du lịch sinh thái nông nghiệp giai đoạn 2026 - 2030. Giải pháp này do Ủy ban nhân dân các huyện phối hợp Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thực hiện, nhằm nâng thu nhập nông hộ thêm 20% đến 30% và tận dụng nguồn phù sa tự nhiên.

3. Hiện đại hóa hệ thống quan trắc, cảnh báo sớm và nâng cao năng lực ứng phó tại chỗ Lắp đặt thêm 25 trạm đo mực nước và lưu lượng tự động trên tuyến kênh trục chính thuộc Tứ Giác Long Xuyên; tổ chức tập huấn kỹ năng phòng chống lũ cho 100% cán bộ xã và 85% người dân thuộc vùng rủi ro cấp 4 và cấp 5 trước năm 2028. Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh An Giang giữ vai trò đầu mối điều phối.

4. Bố trí cụm tuyến dân cư an toàn và mở rộng chính sách an sinh xã hội Đầu tư hoàn thiện 45 cụm tuyến dân cư vượt lũ an toàn để di dời khẩn cấp 3.200 hộ dân đang sinh sống tại các khu vực sạt lở bờ sông Tiền, sông Hậu và vùng ngập sâu nguy hiểm trước năm 2029; cấp phát thẻ bảo hiểm rủi ro thiên tai cho hơn 15.000 hộ nghèo và hộ đồng bào dân tộc thiểu số do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai các cấp: Sử dụng bản đồ phân vùng rủi ro 5 cấp để xây dựng phương án ứng phó khẩn cấp theo phương châm 4 tại chỗ, điều hành xả lũ hợp lý và xây dựng kế hoạch phòng thủ dân sự giai đoạn 2026 - 2030.
• Các viện nghiên cứu, trường đại học và học viên chuyên ngành Thủy văn, Biến đổi khí hậu: Tiếp cận quy trình phương pháp luận chuẩn hóa kết hợp mô hình thủy lực MIKE 11, tiến trình phân tích thứ bậc AHP và GIS với bộ 42 chỉ số để mở rộng nghiên cứu cho các lưu vực sông khác tại Việt Nam.
• Đơn vị tư vấn quy hoạch đô thị, hạ tầng giao thông và nông nghiệp: Ứng dụng cơ sở dữ liệu phơi nhiễm đất đai và cao trình ngập lụt chi tiết để thiết kế hạ tầng giao thông vượt lũ, quy hoạch các cụm tuyến dân cư và bố trí hệ thống công trình thủy lợi liên vùng bền vững.
• Các tổ chức phi chính phủ và các quỹ tài trợ phát triển bền vững: Dựa vào bản đồ phân bố các nhóm dân tộc thiểu số và hộ nghèo dễ bị tổn thương để định hướng các dự án tài trợ sinh kế thích ứng biến đổi khí hậu và hỗ trợ nâng cao năng lực cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số rủi ro lũ tổng hợp trong luận văn được cấu thành từ những yếu tố cốt lõi nào? Chỉ số rủi ro lũ tổng hợp (FRI) được xây dựng từ tích số của 3 tiêu chí: Hiểm họa lũ (H), Độ phơi nhiễm (E) và Tính dễ bị tổn thương (V) với tổng cộng 42 biến số. Ví dụ, tiêu chí hiểm họa xét đồng thời độ sâu ngập và 5 cấp thời gian ngập, trong khi tính dễ bị tổn thương xét cả năng lực chống chịu và lợi ích phù sa, thủy sản do lũ mang lại.

Tại sao mô hình thủy lực MIKE 11 lại được lựa chọn để mô phỏng ngập lụt tại An Giang? Mô hình thủy lực 1 chiều MIKE 11 có khả năng mô phỏng dòng chảy vượt trội trên mạng lưới kênh rạch phức tạp dài hơn 5.500 km ở An Giang. Mô hình được kiểm định chuẩn xác qua chuỗi số liệu thực đo tại các trạm Tân Châu và Châu Đốc trong các trận lũ lịch sử năm 2000 và 2011 với sai số mực nước đỉnh lũ dưới 5%.

Tính dễ bị tổn thương do lũ tại tỉnh An Giang có điểm gì khác biệt so với các tỉnh miền Trung? Khác với lũ quét miền Trung gây tàn phá tức thời, lũ tại An Giang lên xuống chậm và mang lại nhiều lợi ích sinh thái. Vì vậy, chỉ số tổn thương của tỉnh tích hợp thêm hàm lượng phù sa, khả năng rửa phèn và nguồn lợi thủy sản, giúp đánh giá chính xác tác động hai mặt của mùa nước nổi đối với sinh kế người dân.

Những khu vực nào tại An Giang nằm trong vùng rủi ro lũ lụt cấp độ cao nhất? Khu vực rủi ro cấp 4 và cấp 5 tập trung chủ yếu tại các xã đầu nguồn thuộc huyện An Phú, thị xã Tân Châu, thành phố Châu Đốc và một số vùng trũng thấp thuộc huyện Châu Phú. Nguyên nhân do tiếp nhận trực tiếp lưu lượng lũ cực lớn từ Campuchia tràn về với độ sâu ngập trên 2,0m kết hợp mật độ dân cư sinh sống ven sông cao.

Kết quả phân vùng rủi ro của luận văn có thể tích hợp vào quy hoạch kinh tế - xã hội như thế nào? Chính quyền địa phương có thể tích hợp trực tiếp bản đồ rủi ro tỷ lệ xã vào quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2026 - 2030, chủ động chuyển đổi 15.000 ha đất ngập sâu sang mô hình sinh kế mùa nước nổi và ưu tiên nguồn vốn ngân sách đầu tư hạ tầng đê bao, đường giao thông vượt lũ tại 28 xã trọng điểm.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công phương pháp luận đánh giá rủi ro lũ tổng hợp phù hợp với đặc thù vùng ngập lũ Đồng bằng sông Cửu Long dựa trên bộ 42 chỉ số chi tiết.
• Ứng dụng mô hình thủy lực MIKE 11 kết hợp kỹ thuật AHP và công nghệ GIS mô phỏng chuẩn xác không gian ngập lụt cho 155 xã, phường, thị trấn trên toàn địa bàn tỉnh An Giang.
• Phân loại rõ nét 5 cấp độ rủi ro thiên tai theo chuẩn Quyết định 44/2014/QĐ-TTg, chỉ ra 28 xã trọng điểm có mức độ rủi ro rất cao và nguy cơ thảm họa trong kịch bản lũ cực đoan.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp công trình và phi công trình gắn liền với lộ trình thực hiện từ năm 2026 đến năm 2030 và phân công trách nhiệm cụ thể cho các cơ quan chức năng.
• Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác bộ cơ sở dữ liệu số hóa GIS và chỉ số rủi ro chi tiết trong luận văn để ứng dụng vào công tác lập quy hoạch phòng thủ dân sự và phát triển bền vững kinh tế - xã hội tỉnh An Giang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chƣơng 1: Tổng quan đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội Chƣơng 2: Xây dựng phƣơng pháp luận đánh giá mức độ rủi ro do lũ Chƣơng 3: Đánh giá mức độ rủi ro do lũ cho tỉnh An Giang và đề xuất các giải pháp Kết luận - Kiến nghị 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 - ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI 1. Đặc điểm địa lý tự nhiên 1. Vị trí địa lý An Giang là một tỉnh biên giới Tây Nam của Tổ quốc, nằm trong vùng đồng bằng sông Cửu Long, có tổng diện tích tự nhiên là 353.675,89 ha chiếm 1,07% diện tích đất của cả nƣớc, xếp thứ 4 ở khu vực ĐBSCL. Toàn tỉnh có 11 đơn vị hành chính trực thuộc gồm thành phố Long Xuyên, thị xã Châu Đốc, thị xã Tân Châu và 8 huyện là An Phú, Phú Tân, Chợ Mới, Châu Phú, Châu Thành, Thoại Sơn, Tịnh Biên và Tri Tôn.

Đơn vị hành chính cấp xã, phƣờng, thị trấn có 155 đơn vị gồm 118 xã, 21 phƣờng và 16 thị trấn. Tỉnh An Giang có vị trí địa lý: Từ 10010’30’’ đến 10037’50’’ vĩ độ Bắc; Từ 104047’20’’ đến 105035’10’’ kinh độ Đông. Đƣợc giới hạn bởi: Phía Tây Bắc giáp Vƣơng quốc Campuchia; Phía Đông và Đông Bắc giáp ỉnh Đồng Tháp; Phía Tây và Tây Nam giáp tỉnh Kiên Giang; Phía Nam và Đông Nam giáp Tp.1: Bản đồ hành chính tỉnh An Giang 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Điều kiện địa hình An Giang là tỉnh đầu nguồn vùng ĐBSCL, vừa có đồng bằng, vừa có đồi núi, địa hình đƣợc chia làm 2 dạng đặc trƣng: Địa hình đồng bằng: Có cao độ thấp dần từ Đông Bắc xuống Tây Nam với độ chênh cao 0,5cm/km - 1cm/km.

Cao trình của toàn đồng bằng biến thiên từ 0,8m đến 3m và đƣợc chia thành 2 vùng: + Vùng cù lao gồm thị xã Tân Châu và 3 huyện: An Phú, Phú Tân và Chợ Mới có cao trình biến thiên từ 1,3m - 3m và thấp dần từ ven sông vào nội đồng. Dọc theo ven đê về phía đồng thƣờng có khu trũng cục bộ. + Vùng hữu ngạn sông Hậu thuộc TGLX gồm thành phố Long Xuyên, thị xã Châu Đốc, huyện Châu Phú, Châu Thành và Thoại Sơn có cao trình biến thiên từ 0,8m - 3m và thấp dần về phía Tây. Địa hình đồi núi: Tập trung và chiếm phần lớn diện tích tự nhiên 2 huyện Tri Tôn và Tịnh Biên với nhiều núi có độ cao từ 300m - 700m, cao nhất là núi Cấm 710m.

Có ba khu vực núi tập trung là núi Cấm, núi Dài và núi Tô. Bao bọc chung quanh núi là đồng bằng chân núi, dạng địa hình chuyển tiếp giữa núi và đồng bằng, có cao trình từ 4m - 40m và độ dốc từ 300 – 800. Các dãy núi lớn ở phía Bắc của tỉnh nhƣ núi Cấm, núi Cô Tô. có bề mặt đỉnh tƣơng đối bằng phẳng (tạo khu du lịch núi Cấm), sƣờn núi dốc 300 – 400, có chỗ đến 500 – 600 tạo nên địa hình rất phức tạp và gây khó khăn cho đi lại.

Tuy nhiên, hiện nay sƣờn núi đã đƣợc cải tạo thành đƣờng đi cho du khách tham quan các khu du lịch trên đỉnh núi Cấm. Đặc điểm khí hậu * Nhiệt độ Nhiệt độ trung bình nhiều năm (giai đoạn 2005 – 2009) là 27,50C. Chênh lệch giữa nhiệt độ trung bình tháng nóng nhất (tháng V) và tháng lạnh nhất (tháng I) là 9,50C. Thời kỳ lạnh nhất là các tháng XII, tháng I và tháng II có nhiệt độ vào khoảng 25,40C – 27,30C.

Tháng có nhiệt độ trung bình 5 năm thấp nhất là tháng I, 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiệt độ trung bình tháng này là 260C. Thời kỳ nóng nhất là các tháng V, tháng VI. Tháng có nhiệt độ trung bình 5 năm cao nhất là tháng V, nhiệt độ trung bình là 28,50C. * Độ ẩm Độ ẩm không khí thay đổi theo mùa và phân chia thành hai mùa khô - ẩm khá rõ rệt.

Với mùa nắng có độ ẩm bình quân tháng dao động trong khoảng 77% - 79,5% và mùa mƣa có độ ẩm bình quân tháng dao động trong khoảng 79,75% - 84,25%. Thời kỳ khô trùng với mùa ít mƣa, từ tháng XII đến tháng IV năm sau, độ ẩm trung bình giảm xuống khoảng 78%, tháng khô nhất thƣờng là tháng IV và tháng XII. Thời kỳ ẩm trùng với mùa mƣa, từ tháng V đến tháng XI, độ ẩm trung bình thƣờng vƣợt 83%. Tháng ẩm nhất thƣờng là tháng VI và tháng VII.

* Mƣa Mƣa ở khu vực tỉnh An Giang nguyên nhân chủ yếu là do hoạt động của áp thấp nhiệt đới và gió mùa Tây Nam từ vịnh Beigan mang nhiều hơi nƣớc thổi vào. Do mặt đất bị đốt nóng mà tạo các dòng đối lƣu, buổi chiều mỗi trận mƣa thƣờng chỉ đạt từ 15 - 20mm diện hẹp. Tuy nhiên vẫn có nhiều trận mƣa giông đạt trên 100mm. Một nguyên nhân nữa là do dải hội tụ nhiệt đới di chuyển trên đồng bằng Nam Bộ và gây ra mƣa lớn và dài ngày.

Lƣợng mƣa trung bình nhiều năm ở An Giang vào khoảng 1200 - 1600mm, nơi nhiều mƣa nhất chủ yếu xảy ra ở vùng có địa hình là đồi núi. Hằng năm có khoảng 140 - 180 ngày mƣa. Chế độ mƣa bị phân hoá thành 2 mùa rõ rệt. Mùa mƣa xảy ra từ tháng V đến tháng XI.

Mùa khô kéo dài từ tháng XII đến tháng IV năm sau. Lƣợng mƣa hàng năm tập trung hầu hết vào mùa mƣa chiếm 80 - 85% tổng lƣợng mƣa cả năm. Lƣợng mƣa mùa mƣa lớn lại trùng vào mùa nƣớc lũ của sông Mekong dồn về hạ lƣu nên đã gây ra tình trạng úng tổ hợp với ngập lụt, chi phối đến nhiều hoạt động sản xuất và đời sống. * Nắng An Giang có số giờ nắng mỗi tháng dao động từ 106,1 – 291,1 giờ, trung bình từ 4 - 10 giờ nắng/ngày.

Thời kỳ ít nắng thƣờng nhằm vào các tháng VI đến 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tháng X, số giờ nắng mỗi tháng dao động từ 106,1 – 195,1 giờ, trung bình mỗi ngày từ 4 - 7 giờ nắng/ngày. Thời kỳ nhiều nắng là các tháng I đến tháng V, số giờ nắng mỗi tháng từ 170,1 giờ trở lên, mỗi ngày có từ 6 - 10 giờ nắng/ngày. * Gió Chế độ gió ở An Giang khá thuần nhất với 2 chế độ gió mùa rõ rệt. Từ tháng V đến tháng X là gió mùa Tây Nam mang hơi nƣ ớc về tạo mƣa; từ tháng XI đến tháng IV năm sau là gió mùa Đông Bắc có đặc điểm lạnh và khô; tốc độ gió trung bình qua các năm khoảng 3m/giây.

Địa bàn An Giang ít chịu ảnh hƣởng trực tiếp của bão, các hiện tƣợng lốc xoáy có xảy ra trong mùa mƣa nhƣng tần suất thấp nên mức độ ảnh hƣởng không lớn. Tóm lại, với nền nhiệt cao khá đều trong năm, giàu nắng và ít bão, điều kiện khí hậu ở An Giang rất thuận lợi cho phát triển SXNN, có thể thâm canh tăng vụ và tăng năng suất cây trồng một cách rộng rãi theo không gian và thời gian. Đặc điểm thủy văn * Chế độ thủy văn Chế độ thuỷ văn của An Giang phụ thuộc chặt chẽ chế độ nƣớc sông Mekong và chịu ảnh hƣởng của 4 yếu tố chính: chế độ thuỷ triều, chế độ dòng chảy, chế độ mƣa nội đồng và đặc điểm về địa hình, hình thái kênh rạch. An Giang là tỉnh nằm trong khu vực ĐBSCL nên có hệ thống sông, rạch tự nhiên và kênh thuỷ lợi chằng chịt với tổng chiều dài hơn 5.500km (mật độ 1,6 km/km2), đủ sức chuyển tải nguồn nƣớc mặt phục vụ sản xuất, sinh hoạt và vận tải thủy.

Hệ thống sông nhánh, kênh, rạch tự nhiên phụ thuộc nguồn nƣớc hoàn toàn vào sông Hậu và Sông Tiền. An Giang là tỉnh địa đầu sông Cửu Long nên hàng năm phải chịu ảnh hƣởng của mùa nƣớc nổi, lƣợng nƣớc đổ về rất lớn gây ngập khoảng 70% diện tích tự nhiên, ngập từ 1m đến 2,5m, thời gian ngập từ 2,5 - 5 tháng. * Mạng lƣới sông ngòi, kênh rạch Tỉnh An Giang có hệ thống sông và kênh rạch rất phát triển. Mạng lƣới giao thông thủy của tỉnh gồm hệ thống sông, rạch tự nhiên và các tuyến kênh cấp 1, cấp 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 phục vụ cho công tác tƣới tiêu trong nông nghiệp và vận tải.

Trên địa bàn tỉnh có hai tuyến sông Tiền, sông Hậu có điều kiện khá thuận lợi cho giao thông thủy, chiều rộng phổ biến từ 300m – 400m, có độ sâu từ 5m – 15m, hai tuyến sông này đƣợc liên kết với nhau bởi các sông, rạch cắt ngang, tạo nên một mạng liên thông về vận tải thủy khá thuận lợi. Hệ thống sông, rạch tự nhiên có 10 tuyến với chiều dài 233,2km (sông Tiền, sông Hậu, sông Cái Vừng, sông Vàm Nao, sông Châu Đốc, sông Bình Di, Rạch Ông Chƣởng, Xép Năng Gù và Xép Vĩnh Trƣờng, rạch Long Xuyên), Kênh cấp I có 19 tuyến với chiều dài 469,8km, Kênh cấp II có 290 tuyến với chiều dài 1.721,3km, kênh cấp III và kênh mƣơng nội đồng có 1.654 tuyến với chiều dài 3. Đặc điểm kinh tế, xã hội 1. Đặc điểm kinh tế Ƣớc mức tăng trƣởng kinh tế bình quân trong 5 năm (2011 - 2015) đạt 8,63% (giá so sánh 1994), mặc dù không đạt so Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ IX nhƣng xét về giá trị tuyệt đối thì giai đoạn 2011 - 2015 tăng thêm 8.640 tỷ đồng (giai đoạn 2006 - 2010 chỉ tăng 6.473 tỷ đồng), GDP bình quân đầu ngƣời đến năm 2015 đạt 39,274 triệu đồng (tăng 17,336 triệu đồng so năm 2010; trong khi giai đoạn 2006 - 2010 chỉ tăng 13,134 triệu đồng so năm 2005); cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hƣớng tích cực, nhất là khu vực dịch vụ tăng từ 53,35% năm 2010 lên 60,29 % năm 2015, khu vực nông nghiệp giảm từ 35,53% năm 2010 xuống còn 27,11% năm 2015, khu vực công nghiệp - xây dựng tăng từ 11,12% năm 2010 lên 12,61% năm 2015.

* Khu vực nông, lâm, ngƣ nghiệp Tốc độ tăng trƣởng bình quân 5 năm đạt 2,64%, trong đó, lĩnh vực nông nghiệp tăng 3,1%, lĩnh vực thủy sản giảm 0,5%, lĩnh vực lâm nghiệp tăng 0,2%, đóng góp vào tăng trƣởng chung của tỉnh là 0,61% trong tổng số 8,63%. Chƣơng trình Phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn đạt nhiều kết quả nổi bật, nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò nền tảng giúp kinh tế của tỉnh vƣợt qua khó khăn, hai mặt hàng nông nghiệp chủ lực của tỉnh (lúa gạo, cá tra) đạt giá trị kim 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngạch xuất khẩu cao.