Đặt vấn đề Trong cuộc sống luôn hiện diện một tặng vật vô cùng quý giá mà tạo hóa đã ban tặng cho chúng ta - đó là đất đai. Đất đai đóng vai trò quan trọng trong đời sống của con người, là nguồn gốc của mọi của cải vật chất trong xã hội. Luật đất đai nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khẳng định “ Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn phân bổ của các khu dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng ”. Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá, đất đai có những tính chất đặc trưng, trở thành một tư liệu sản xuất không gì thay thế được.
Điều 18 hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành năm 1992 nêu rõ “Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả”. Luật đât đai 1993, luật đất đai sửa đổi bổ sung năm 1998, luật đất đai sửa đổi bổ sung năm 2001 và gần đây nhất là, luật đất đai năm 2003 là những căn cứ pháp lý quan trọng nhằm quy định chi tiết, cụ thể những vấn đề liên quan tới quyền và nghĩa vụ của các chủ sử dụng đất, cũng như các vấn đề nảy sinh trong quá trình khai thác, sử dụng đất đai. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai là một trong 13 nội dung quản lý nhà nước về đất đai, đây là việc đáp ứng nhu cầu sử dụng đất cho các ngành, phân bổ cho các mục đích sử dụng một cách hợp lý, tiết kiệm, mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Quy hoạch sử dụng đất đai là hệ thống các biện pháp nhằm tổ chức, sử dụng một cách đầy đủ, hợp lý, có hiệu quả cao, bảo vệ môi trường, tài nguyên đất.
Quy hoạch đất đai có nhiệm vụ bố trí lại nền sản xuất nông nhiệp, công nghiệp, các công trình xây dựng cơ bản, các công trình văn hóa, phúc lợi xã hội một cách hợp lý. Phúc Lương là một xã miền núi của tỉnh thái nguyên, dân cư sống thưa thớt, giao thông đi lại còn gặp nhiều khó khăn, kinh tế tăng trưởng khá nhưng chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương. Cùng với tốc độ phát triển và đô thị hóa như hiện nay thì tất yếu nảy sinh những mâu thuẫn và sự không đồng bộ về sử dụng đất giữa các ngành, các đối tượng, làm kìm hãm sự phát triển, phá vỡ cảnh quan môi trường. Xuất phát từ thực tế đó, được sự phân công của ban chủ nhiệm Khoa Tài Nguyên và Môi Trường và sự hướng dẫn của Th.Trần Thị Mai Anh tôi tiến hành 5 nghiên cứu đề tài: “Đánh giá kết quả thực hiện Quy hoạch sử dụng đất tại xã Phúc Lương Huyện Đại Từ -Tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2010 -2013”.
Mục tiêu nghiên cứu - Điều tra, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp và đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Phúc Lương, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên - Phân tích tình hình, quản lý và sử dụng các loại đất. - Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của xã Phúc Lương, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. - Tìm nguyên nhân của những tồn tại, yếu kém trong quá trình thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. - Đề xuất các biện pháp để thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tốt hơn.
Ý nghĩa - Giúp cho sinh viên vận dụng kiến thức đã học vào thực tế, tạo điều kiện cho sinh viên tích luỹ kiến thức, kinh nghiệm trong thực tiễn. - Giúp sinh viên thu thập các kinh nghiệm và kiến thức thực tế, củng cố và hoàn thiện thêm kiến thức đã học, biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp. - Là đề tài tham khảo cho những người quan tâm. 6 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học 2. Đất đai – tư liệu sản xuất đặc biệt: Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm tất cả các thành phần của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó. Bao gồm khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản nằm trong lòng đất, các loài động - thực vật, trạng thái định cư của con người hiện tại và trong quá khứ để lại. Đất đai là điều kiện vật chất chung nhất đối với mọi ngành sản xuất và hoạt động sống của con người.
Nó vừa là phương tiện lao động giúp con người thực hiện việc sản xuất vừa là đối tượng lao động để con người tác động lên đó để tạo ra của cải, vật chất. Vì vậy ta có thể khẳng định đất đai là “tư liệu sản xuất đặc biệt”. Khác với các tư liệu sản xuất khác, đất đai là “tư liệu sản xuât đặc biệt” thể hiện ở 6 đặc điểm sau: 1) Đặc điểm tạo thành: Đất đai xuất hiện, tồn tại ngoài ý chí và nhận thức của con người, là sản phẩm của tự nhiên, có trước lao động, là điều kiện tự nhiên của lao động, chỉ khi tham gia vào hoạt động sản xuất của xã hội và dưới tác động của lao động đất đai mới trở thành tư liệu sản xuất đặc biệt. Trong khi đó các tư liệu sản xuất khác là kết quả của lao động có trước của con người.
2) Tính hạn chế về số lượng: Đất đai là tài nguyên có hạn, diện tích đất bị giới hạn bởi gianh giới đất liền trên bề mặt trái đất, các tư liệu sản xuất khác có thể tăng về số lượng nhưng đất đai thì không. 3) Tính không thay thế: Thay thế đất bằng tư liệu sản xuất khác là việc không thể làm được, các tư liệu sản xuất khác, tùy thuộc vào mức độ phát triển của lực lượng sản xuất khác hoàn thiện hơn, có hiệu quả kinh tế hơn. 4) Tính không đồng nhất: Đất đai không đồng nhất về mặt chất lượng, hàm lượng dinh dưỡng, các tính chất lý, hóa học….Trong khi các tư liệu sản xuất khác có thể đồng nhất về chất lượng, quy cách, tiêu chuẩn. 5) Tính cố định vị trí: Đất đai hoàn toàn cố định vị trí trong quá trình sử dụng, ( khi sử dụng không thể di chuyển đất từ nơi này sang nơi khác).
Các tư liệu sản xuất khác được sử dụng ở mọi chỗ, mọi nơi, có thể di chuyển trên các khoảng cách khác nhau tùy theo sự cần thiết, nhu cầu của con người. 7 6) Tính vĩnh cửu: Đất đai là tư liệu có tính vĩnh cửu nếu biết sử dụng hợp lý, đặc biệt trong sản xuất nông - lâm nghiệp, đất sẽ không bị hư hỏng, ngược lại có thể còn làm cho đất tăng tính chất sản xuất (độ phì) cũng như hiệu quả sử dụng. Khả năng tăng tính chất sản xuất của đất phụ thuộc vào phương thức sử dụng. Các TLSX khác đều bị hư hỏng dần trong quá trình sử dụng và giảm hiệu ích sử dụng, cuối cùng bị đào thải khỏi quá trình sản xuất.
Có thể nói rằng: Đất đai là điều kiện cần thiết để tồn tại và tái sản xuất các thế hệ tiếp theo của loài người. Vì vậy, trong quá trình sử dụng đất đai cần có những biện pháp thích hợp để đất đai ngày càng tốt hơn cho các thế hệ mai sau. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất và phát triển kinh tế xã hội Đất đai là khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thẳng đứng gồm. Khí hậu của bầu khí quyển, lớp đất phủ bề mặt, diện tích mặt nước, thảm thực vật, động vật, tài nguyên nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất theo chiều nằm ngang – trên bề mặt đất là sự kết hợp giữa thổ nhưỡng, địa hình thủy văn, thảm thực vật cùng với các thành phần khá.
Nó có vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài người. Như vậy đất đai giữ vai trò quan trọng và ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài người. Mác khẳng định “ lao động không phải là nguồn duy nhất sinh ra của cải vật chất và giá trị tiêu thụ. Lao động chỉ là cha của của cải vật chất, còn đất là mẹ”.
Đối với mỗi ngành khác nhau thì đất đai có vai trò khác nhau: 2. Trong ngành phi nông nghiệp: Đất đai giữ vai trò thụ động với chức năng là cơ sở không gian và vị trí để hoàn thiện quá trình lao động, là kho tang dự trữ trong lòng đất. Trong các ngành này việc sử dụng đất không đòi hỏi đến độ phì nhiêu của đất, các tính chất tự nhiên có sẵn trong đất, mà chủ yếu cần quan tâm đến các tính chất cơ lý, vật lý của đất (đối với các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng), các nguồn tài nguyên có sẵn trong lòng đất (với các ngành khai khoáng). Bên cạnh đó đặc điểm kiến tạo địa hình, cảnh quan thiên nhiên đã cung cấp cho con người cơ hội để thưởng thức, giải trí nâng cao đời sống vật chất, tinh thần.
Trong các ngành nông – lâm nghiệp. Đất đai là yếu tố tích cực của quá trình sản xuất, là điều kiện vật chất, đồng thời là đối tượng lao động (luôn chịu sự tác động trong quá trình sản xuất như: cày, bừa,…) và công cụ lao động hay phương tiện lao động (sử dụng để trồng trọt, chăn nuôi). Quá 8 trình sản xuất nông – lâm nghiệp luôn liên quan chặt chẽ tới độ phì nhiêu và quá trình sinh học tự nhiên của đất. Đất đai đóng vai trò to lớn là tham gia trực tiếp trong quá trình tạo nên chất lượng sản phẩm.
Chất lượng hàng nông sản phụ thuộc trực tiếp vào đất phì nhiêu, chất lượng thảm thực vật và các tính chất tự nhiên có sẵn trong đất. Đất đai đóng vai trò tích cực trong quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm, là điều kiện vật chất cơ sở không gian, là đối tượng lao động và phương tiện lao động. Sự khác biệt về tính chất hóa học của đất, địa hình đã hình thành nên các vùng chuyên canh với các sản phẩm nông sản khác nhau. Trong sản xuất nông nghiệp, đất là cơ sở của sự sống và phát triển của cây trồng, là nơi nuôi sống thực vật, là giá đỡ cho mọi cây trồng sinh trưởng và phát triển, cây trồng có thể sống trên đất là nhờ có đất và độ phì nhiêu.