CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của Quy hoạch sử dụng đất 1. Khái niệm quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Về mặt thuật ngữ, “quy hoạch” là việc xác định một cách trật tự nhất định như phân bố, bố trí, tổ chức, sắp xếp.
“Đất đai” là một phần của lãnh thổ nhất định (vùng đất, khoanh đất, mảnh đất,.) có vị trí, hình thể, diện tích với những tính chất tự nhiên hoặc mới tạo thành (đặc tính thổ nhưỡng, điều kiện địa hình, địa chất, thuỷ văn, chế độ nước, nhiệt độ, ánh sáng, thảm thực vật, các tính chất hoá, lý,.), tạo ra những điều kiện nhất định cho việc sử dụng theo các mục đích khác nhau. Như vậy, để sử dụng đất cần phải làm quy hoạch - đây là quá trình nghiên cứu, lao động sáng tạo nhằm xác định ý nghĩa, mục đích của từng phần lãnh thổ và đề xuất một trật tự sử dụng đất nhất định cho giai đoạn tương lai[9]. Về mặt bản chất của quy hoạch sử dụng đất được xác định dựa trên quan điểm nhận thức: đất đai là đối tượng của các mối quan hệ sản xuất trong lĩnh vực sử dụng đất (gọi là các mối quan hệ đất đai) và việc tổ chức sử dụng đất như “tư liệu sản xuất” phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Quy hoạch sử dụng đất là một hiện tượng kinh tế - xã hội thể hiện đồng thời 3 tính chất: kỹ thuật, pháp lý và kinh tế.
Trong đó cần hiểu: - Tính kỹ thuật: bao gồm các tác nghiệp chuyên môn như điều tra, khảo sát, xây dựng bản đồ, xử lý số liệu. - Tính pháp lý: xác nhận tính pháp lý về mục đích và quyền sử dụng đất theo quy hoạch nhằm bảo đảm sử dụng và quản lý đất đai đúng pháp luật. - Tính kinh tế: thể hiện bằng hiệu quả sử dụng đất. Có thể định nghĩa về quy hoạch sử dụng đất như sau: Quy hoạch sử dụng đất là việc phân bổ và khoanh vùng đất đai theo không gian sử dụng cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu trên cơ sở tiềm năng đất đai và nhu cầu sử dụng đất của các ngành, lĩnh vực đối với từng vùng kinh tế - xã hội và đơn vị hành chính trong một khoảng thời gian xác định[3].
Kế hoạch sử dụng đất là việc phân chia quy hoạch sử dụng đất theo thời gian để thực hiện trong kỳ quy hoạch sử dụng đất[3]. Những đặc điểm của quy hoạch sử dụng đất. a) Quy hoạch sử dụng đất mang tính lịch sử - xã hội. Quy hoạch sử dụng đất là một bộ phận của phương thức sản xuất xã hội.
Các giai đoạn phát triển của quy hoạch sử dụng đất phù hợp với mục tiêu phát triển của nền sản xuất xã hội. Nội dung của quy hoạch sử dụng đất luôn biến đổi và hoàn thiện phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com b) Quy hoạch sử dụng đất mang tính nhà nước, thể hiện ở các điểm sau. + Đất đai của nước ta thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý bằng quy hoạch, pháp luật và công cụ kinh tế.
+ Quy hoạch sử dụng đất thực hiện trên cơ sở pháp luật do Nhà nước quy định, là công việc do các cơ quan chức năng của Nhà nước. + Việc thực hiện theo phương án quy hoạch là bắt buộc đối với chủ sử dụng đất hay nói cách khác là các phương án quy hoạch sau khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt có hiệu lực pháp lý. + Kinh phí để thực hiện quy hoạch sử dụng đất (bao gồm cả công tác điều tra, khảo sát) do Nhà nước cấp và dựa vào ngân sách của các địa phương. c) Quy hoạch sử dụng đất mang tính tổng hợp.
Để xây dựng được phương án quy hoạch sử dụng đất cần có những tài liệu, số liệu đánh giá tổng hợp các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến việc sử dụng đất của khu vực nghiên cứu. Vì vậy quy hoạch sử dụng đất mang tính tổng hợp, liên quan đến nhiều lĩnh vực như thổ nhưỡng, nông nghiệp, lâm nghiệp, môi trường, dân số, kinh tế-xã hội,. d) Quy hoạch sử dụng đất mang tính chính sách. Các phương án quy hoạch thể hiện các chính sách của Nhà nước trong sử dụng đất đai và thực hiện các mục tiêu phát triển nền kinh tế quốc dân.
e) Quy hoạch sử dụng đất mang tính khả biến. Do nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội của địa phương thường thay đổi theo từng giai đoạn nên cần có sự chỉnh lý, hoàn thiện của giải pháp và điều chỉnh quy hoạch cho phù hợp với tình hình thực tế của địa phương. Những nguyên tắc cơ bản của quy hoạch sử dụng đất. Việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải bảo đảm các nguyên tắc: 1.
Phù hợp với chiến lược, quy hoạch tổng thể, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh. Được lập từ tổng thể đến chi tiết; quy hoạch sử dụng đất của cấp dưới phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất của cấp trên; kế hoạch sử dụng đất phải phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt. Quy hoạch sử dụng đất cấp quốc gia phải bảo đảm tính đặc thù, liên kết của các vùng kinh tế - xã hội; quy hoạch sử dụng đất cấp huyện phải thể hiện nội dung sử dụng đất của cấp xã. Sử dụng đất tiết kiệm và có hiệu quả.
Khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường; thích ứng với biến đổi khí hậu. Bảo vệ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dân chủ và công khai.
Bảo đảm ưu tiên quỹ đất cho mục đích quốc phòng, an ninh, phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng, an ninh lương thực và bảo vệ môi trường. Quy hoạch, kế hoạch của ngành, lĩnh vực, địa phương có sử dụng đất phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, phê duyệt[3]. Nội dung của quy hoạch sử dụng đất cấp huyện. Nội dung quy hoạch sử dụng đất cấp huyện bao gồm: a) Định hướng sử dụng đất 10 năm; b) Xác định diện tích các loại đất đã được phân bổ trong quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh và diện tích các loại đất theo nhu cầu sử dụng đất của cấp huyện và cấp xã; c) Xác định các khu vực sử dụng đất theo chức năng sử dụng đến từng đơn vị hành chính cấp xã; d) Xác định diện tích các loại đất (phân bổ trong quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh và diện tích các loại đất theo nhu cầu sử dụng đất của cấp huyện và cấp xã) đến từng đơn vị hành chính cấp xã; đ) Lập bản đồ quy hoạch sử dụng đất cấp huyện; đối với khu vực quy hoạch đất trồng lúa, khu vực quy hoạch chuyển mục đích sử dụng đất (Chuyển đất trồng lúa sang đất trồng cây lâu năm, đất trồng rừng, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối; chuyển đất trồng cây hàng năm khác sang đất nuôi trồng thủy sản nước mặn, đất làm muối, đất nuôi trồng thủy sản dưới hình thức ao, hồ, đầm; chuyển đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất sang sử dụng vào mục đích khác trong nhóm đất nông nghiệp; chuyển đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp; chuyển đất phi nông nghiệp không phải là đất ở sang đất ở) thì thể hiện chi tiết đến từng đơn vị hành chính cấp xã; e) Giải pháp thực hiện quy hoạch sử dụng đất[3].
Nội dung kế hoạch sử dụng đất hàng năm cấp huyện bao gồm: a) Kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh; b) Quy hoạch sử dụng đất cấp huyện; c) Nhu cầu sử dụng đất trong năm kế hoạch của các ngành, lĩnh vực, của các cấp; d) Khả năng đầu tư, huy động nguồn lực để thực hiện kế hoạch sử dụng đất[3]. Mối quan hệ giữa quy hoạch sử dụng đất với các loại quy hoạch chuyên ngành khác. Quan hệ của quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội mang tính chiến lược, xác định mục tiêu phát triển các ngành trong phạm vi lãnh thổ, làm căn cứ để xây dựng các quy hoạch chuyên ngành, trong đó vấn đề sử dụng đất ở mức độ phương hướng.
- Quy hoạch sử dụng đất là quy hoạch chuyên ngành, lấy quy hoạch tổng thể làm căn cứ, là sự cụ thể hoá quy hoạch tổng thể với đối tượng là tài nguyên đất đai và nhiệm vụ là xác định qui mô và cơ cấu sử dụng đất hợp lý, phân bố các loại đất cho các mục đích khác nhau nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Quan hệ giữa quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch nông nghiệp (Quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, Quy hoạch phát triển và bảo vệ rừng, Quy hoạch bảo tồn các vùng ngập nước). Quy hoạch phát triển nông nghiệp căn cứ vào tiềm năng đất đai, các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa phương và đặc điểm sinh thái của cây trồng xác định phương hướng, mục tiêu phát triển nông nghiệp, phân bố các loại hình sử dụng đất nông nghiệp hợp lý và đề xuất các biện pháp kinh tế, xã hội để thực hiện các mục tiêu đó. Quy hoạch phát triển nông nghiệp là một trong những căn cứ của quy hoạch sử dụng đất để xác định diện tích, cơ cấu và phân bố các loại đất phục vụ cho mục đích phát triển nông nghiệp và các mục đích khác.
Quan hệ giữa quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch xây dựng đô thị, khu công nghiệp, quy hoạch cơ sở hạ tầng. Quy hoạch sử dụng đất ở khu đô thị, khu công nghiệp, xây dựng cơ sở hạ tầng là một bộ phận của quy hoạch đô thị, khu công nghiệp, xây dựng cơ sở hạ tầng có nhiệm vụ xác định cơ cấu đất đai và phân bố đất cho các mục đích sử dụng khác nhau trong khu vực đô thị, khu công nghiệp, xây dựng cơ sở hạ tầng. Quan hệ giữa quy hoạch sử dụng đất với các ngành sử dụng đất chuyên dùng khác (quy hoạch hệ thống du lịch, khai thác sử dụng tài nguyên nước, quy định về bảo vệ tài nguyên môi trường).