Chương 1: Cơ sở lý luận về đánh giá quy hoạch sử dụng đất cấp huyện, thành phố trực thuộc tỉnh Chương 2: Đánh giá quy hoạch sử dụng đất thành phố Hạ Long giai đoạn 2010 — 2020 Chương 3: Giải pháp nâng cao tính khả thi của quy hoạch sử dung đất thành phố Hạ Long giai đoạn 2010 — 2020 CHUONG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE ĐÁNH GIÁ QUY HOẠCH SỬ DUNG ĐÁT CÁP HUYỆN, THÀNH PHÓ TRỰC THUỘC TỈNH 1. Tổng quan về quy hoạch sử dụng đất 1. Khái niệm quy hoạch sử dụng đất Theo Hội nghị quốc tế về Môi trường ở Rio de Janerio, Brazil, 1993: “Đất đai là khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thang đứng, gồm khí hậu của bầu khí quyền, lớp phủ thé nhưỡng, thảm thực vật, động vật, diện tích mặt nước, tài nguyên nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất; theo chiều nằm ngang, trên mặt đất là sự kết hợp giữa thổ nhưỡng, địa hình, thuỷ văn, thảm thực vật cùng với các thành phần khác, nó giữ vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng như cuộc sống của xã hội loài người” [7]. Do đó, đất đai phải được quản lý và sử dụng một cách khoa học mới phát huy được tính hiệu quả tối đa.
Trong đó, QHSDD đóng vai trò một trong các biện pháp quản lý va SDD khoa học, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, đảm bảo hướng phát triển bền vững. Điều 4 Luật Dat dai 2013 nêu rõ: “Dat đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật này”. Như vậy, Nhà nước là chủ thé thống nhất quản lý tài nguyên đất dai, trong đó có tổ chức quy hoạch và triển khai QHSDĐ.
Theo Luật Quy hoạch 2017: “Quy hoạch là việc sắp xếp, phân bố không gian các hoạt động KT - XH, AN -QP gắn với phát triển kết cau hạ tang, sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường trên lãnh thé xác định dé sử dụng hiệu quả các nguồn lực của đất nước phục vụ mục tiêu phát triển bền vững cho thời kỳ xác định” [4]. Thông tư 14/2012/TT-BTNMT định nghĩa: “Đất đai là một vùng đất có ranh giới, vị trí, điện tích cụ thé và có các thuộc tính tương đối ôn định hoặc thay đổi nhưng có tính chu kỳ, có thể dự đoán được, có ảnh hưởng tới việc sử dụng đất trong hiện tại và tương lai của các yếu tố tự nhiên, KT — XH”. [15] Theo Khoản 2 điều 3 Luật Dat đai 2013: “Quy hoạch sử dụng đất là việc phân bổ và khoanh vùng dat dai theo không gian khai thác, sử dụng cho các mục tiêu phát triển kinh tế — xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường và thích ứng biên đôi khí hậu trên cơ sở tiêm năng tài nguyên và nhu câu sử dụng đât của các ngành, lĩnh vực đối với từng vùng kinh tế — xã hội va đơn vị hành chính trong một khoảng thời gian xác định.” [3] Như vậy, QHSDĐ là quá trình ra quyết định về phân bổ, sử dụng tài nguyên đất một cách hợp lý, đáp ứng nhu cầu sử dụng bên vững, khai thác tối đa hiệu quả và lợi ích cho xã hội. Mục tiêu quy hoạch sử dụng đất Mục đích chung của QHSDĐ là sử dụng có tiết kiệm, hiệu quả, khai thác hợp lý, tối đa tiềm năng của tài nguyên đất, đồng thời kết hợp khai thác sử dụng với bảo vệ và nâng cao chat lượng tài nguyên dat, cụ thé như sau: - Đáp ứng nhu cầu SDD tiết kiệm, khoa học, hợp lý và có hiệu quả cho hiện tại và tương lai dé phát triển các ngành kinh tế quốc dân.
- Cụ thé hóa QHSDĐ các ngành và đơn vị hành chính cấp cao hơn. - Làm căn cứ, cơ sở để các đơn vị hành chính cấp dưới và các ngành cùng cấp triển khai QHSDD các ngành và tai địa phương minh. - Làm cơ sở dé lap KHSDD 5 năm và hàng năm, từ đó là căn cứ dé giao cấp đất, thu hồi dat theo thẩm quyền được quy định trong LDD. - Phục vụ cho công tác thống nhất QLNN về đất đai.
Phân loại quy hoạch sử dụng đất QHSDD theo lãnh thé có đối tượng là toàn bộ diện tích tự nhiên của lãnh thô. QHSĐĐ theo lãnh thé sẽ có nội dung, chỉ tiết khác nhau, tùy thuộc vào đơn vị lãnh thổ hành chính. Các nguyên tắc đề triển khai thực hiện theo trình tự: “Từ trên xuống, từ đưới lên, từ toàn cục đến bộ phận, từ cái chung đến cái riêng, từ vĩ mô đến vi mô, và bước sau chỉnh lý theo bước trước”. Các loại QHSDĐ được phân theo cấp độ quản lý và sử dụng như sau: - QHSDD cấp quốc gia là QHSDĐ được xây dựng trên phạm vi lãnh thé quốc gia.
Bởi vậy, cấp quy hoạch này có phạm vi rộng về không gian lãnh thổ, nội dung về quản lý và sử dụng quy hoạch. - QHSDD cấp tỉnh là QHSDD được xem xét trên phạm vi cấp tỉnh, thành phó trực thuộc TW. Do đó, cấp quy hoạch này có phạm vi hẹp hơn so với cấp quốc gia, nhưng các nội dung của QHSDD mang tính cụ thé cao hơn, chỉ tiết hơn. - QHSDĐ cấp huyện là QHSDĐ được xây dựng trên phạm vi cấp huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh.
Do đó, cấp quy hoạch này có phạm vi hẹp nhất trong cả 3 cấp, nhưng mang tính cụ thể, chỉ tiết nhất. Xét theo mục đích SDD, QHSDD được xây dựng trên phạm vi quốc gia và tỉnh, thành phố trực thuộc TW theo các ngành và lĩnh vực, bao gồm các loại QHSDĐ với tư cach là các bản quy hoạch độc lập sau: - QHSDD nông nghiệp là QHSDD vào mục đích SXKD nông nghiệp. - QHSDD công nghiệp là QHSDD vào mục đích SXKD công nghiệp, trong đó tập trung ở đất xây dựng hạ tầng các nhà máy sản xuất công nghiệp, KCN, cụm tiêu thủ công nghiệp. - QHSDĐ phát triển hạ tầng giao thông.
- QHSDĐ quốc phòng. - QHSDD an ninh. Quy hoạch sử dụng tài nguyên cả nước Quy hoạch tài nguyên quốc gia << Kế hoạch sử dụng tài nguyên cả nước Quy hoạch tài nguyên câp vùng ` inal các khu kinh tế Quy hoạch sử dụng tài nguyên cấp tỉnh Quy hoạch tài nguyên cấp tỉnh << Kế hoạch sử dụng tài nguyên cấp tỉnh Quy hoạch sử dụng tài nguyên cấp huyện Quy hoạch tài nguyên cấp huyện KC Kế hoạch sử dung tài nguyên cấp huyện Hình 1: Sơ đồ mỗi quan hệ giữa các cấp quy hoạch Nguồn: Bài giảng Quy hoạch tài nguyên, trường Đại học Kinh tế Quốc dân Mối quan hệ giữa các cấp quy hoạch được thé hiện rat chặt chẽ, giữa chúng có sự tác động qua lại lẫn nhau, trong đó quy hoạch cấp dưới được xây dựng dựa trên tiền đề của quy hoạch cấp trên, đồng thời quy hoạch cấp trên dựa vào căn cứ tình hình phát triển chung của các cấp thấp hơn dé xây dựng quy hoạch. Cuối cùng, bản quy hoạch cấp dưới sẽ được xây dựng dựa trên cơ sở nội dung bản quy hoạch của cấp trên và tình hình thực tiễn tại địa phương.
QHSDĐ cấp huyện được xây dựng phải đáp ứng nhu cầu của người dân địa phương, tăng cường sự tham gia đóng góp ý kiến của họ vào bản quy hoạch. Quy hoạch cũng phải đáp ứng nhu cầu từ thị trường; ví dụ như vùng thích hợp cho trồng lúa, hay cây ăn quả phải phù hợp với những nhu cầu của các chủ thể có liên quan. Nhìn chung, quy hoạch ở những cấp khác nhau vừa cần có những thông tin ở mức độ tổng quát hóa, vừa cần những thông tin ở mức độ cụ thê, chỉ tiết. Về nội dung, QHSDD cap huyện bao gồm: - Xác định phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ và các biện pháp SDD trên địa bàn huyện.
- Xác định nguồn lực đất đai tại địa phương, cơ cấu và phân bồ SDD cho các ngành và cho các loại đất trên địa bàn huyện như quỹ dat phân bổ cho nông nghiệp, lâm nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng CSHT. Đặc điểm, yêu cầu, nguyên tắc lập quy hoạch 1. Đặc điểm quy hoạch sử dụng đất 1. Tinh lịch sử - xã hội Lich sử phát triển của xã hội gắn liền với lịch sử phát triển của QHSDĐĐ.
Trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định đều tồn tại những hình thái KT - XH đặc trưng, tuy nhiên đều được thé hiện theo hai mặt trong quá trình sản xuất: Một là, mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, hay còn gọi là lực lượng sản xuất; hai là, mối quan hệ giữa con người với con người, hay còn gọi là quan hệ sản xuất. Trong QHSDĐ luôn tồn tại mối quan hệ giữa người với đất đai (trong quá trình điều tra, đo đạc, khoanh vùng, xác định, thiết kế.) cũng như quan hệ giữa người với người (trong việc xác nhận quyên sở hữu và quyền SDD bằng van bang giữa người với chủ SDD, thông qua GCNQSDĐ). Có thé nói, QHSDĐ là một bộ phận của phương thức sản xuất xã hội, vừa có vai trò thúc đấy mối quan hệ sản xuất, vừa có vai trò thúc đầy phát triển LLSX. Tại Việt Nam, QHSDĐ vừa đảm bảo nhu cầu của người SDĐ và quyền lợi của xã hội; tích cực thay đổi QHSX ở nông thôn.
Bên cạnh đó, QHSDĐ khuyến khích SDD hợp lý, bảo vệ tài nguyên đất và phát huy tối đa hiệu quả sản xuất xã hội, giải quyết những vướng mắc phát sinh trong bản thân các lợi ích KT — XH va môi trường, và các mâu thuẫn tôn tại trong mối quan hệ giữa các lợi ích này trong quá trình SDĐ. Tính tổng hợp QHSDĐ có mối liên hệ chặt chẽ tới nhiều lĩnh vực về KT — XH, khoa học, dân số, môi trường. Ngoài ra, đối tượng của QHSDD là cải tạo, khai thác, sử dụng, bảo vệ đất đai đáp ứng nhu cầu cho sự phát triển KT - XH. Do đó, QHSDĐ có trách nhiệm là tổng hợp toàn bộ nhu cầu SDĐ, cân đối nhu cầu SDĐ đai của các ngành, lĩnh vực phù hợp với mục tiêu phát triển KT — XH, nhằm bao đảm sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc dân.
Tính dài hạn QHSDĐ có thời hạn thường từ 10 năm đến 20 năm hoặc lâu hơn, phụ thuộc vào dự báo xu thé biến động dài hạn của các yếu tổ KT — XH quan trọng như sự thay đổi về nhân khâu, tiến bộ KHKT, quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn. Quy hoạch mang tính dài hạn nhằm đáp ứng nhu cầu đất phát triển lâu dài KT — XH.