CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN CƠ BAN CUA QUAN LÝ NHÀ NƯỚC VE DAT DAI 1. Quan ly nhà nước về đất đai 1. Khái niệm quản lý nhà nước về dat dai - Khái niệm về quản lý: Hiện nay có nhiều cách giải thích thuật ngữ quản lý, có quan niệm cho rằng quản lý là cai trị; cũng có quan niệm cho rằng quản lý là điều hành, điều khiến, chỉ huy. Quan niệm chung nhất về quản lý được nhiều người chấp nhận do điều khiển học đưa ra như sau: Quản lý là sự tác động định hướng bat kỳ lên một hệ thống nào đó nhằm trật tự hóa và hướng nó phát triển phù hợp với những quy luật nhất định.
Quan niệm này không những phù hợp với hệ thống máy móc thiết bi, co thé sống, mà còn phù hợp với một tập thé người, một tổ chức hay một cơ quan nhà nước. Hiểu theo góc độ hành động, quản lý là điều khiển và được phân thành 3 loại. Loại hình thứ nhất: là việc con người điều khiến các vật hữu sinh không phải con người, dé bat chúng phải thực hiện ý đồ của người điều khién. Loại hình này được gọi là quản lý sinh học, quản lý thiên nhiên, quản lý môi trường.
Ví dụ: con người quản lý vật nuôi, cây trồng. Loại hình thứ hai: là việc con người điều khién các vật vô tri vô giác dé bat chúng thực hiện ý đồ của người điều khiển. Loại hình này được gọi là quản lý kỹ thuật. Ví dụ, con người điều khién các loại máy móc.
Loại hình thứ ba: là việc con người điều khiển con người. Loại hình này được gọi là quản lý xã hội (hay quản lý con người). - Khái niệm quan ly nhà nước (QLNN): Trong hệ thống các chủ thé quan lý xã hội, Nhà nước là chủ thé duy nhất quản lý xã hội toàn dân, toàn diện bằng pháp luật. Cụ thể như sau: + Nhà nước quản lý toàn dân là nhà nước quản lý toàn bộ những người sống và làm việc trên lãnh thé quốc gia, bao gồm công dân và những người không phải là công dân.
+ Nhà nước quản lý toàn diện là nhà nước quản lý toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội theo nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo lãnh thé. Nhà nước quản lý toàn bộ các lĩnh vực đời sống xã hội có nghĩa là các cơ quan quản lý điều chỉnh mọi khía cạnh hoạt động của xã hội trên cơ sở pháp luật quy định. + Nhà nước quản lý bằng pháp luật là nhà nước lấy pháp luật làm công cụ xử lý các hành vi vi phạm pháp luật theo luật định một cách nghiêm minh. Vậy Quản lý nhà nước là dạng quan lý xã hội mang tính quyén lực nhà nước, được sử dụng quyền lực nhà nước dé diéu chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động cua con người để duy trì, phát triển các mối quan hệ xã hội, trật tự pháp luật nhằm thực hiện chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước.
- Khái niệm QLNN về đất đai: QLNN về đất đai là tong hợp các hoạt động của các cơ quan nhà nước có thâm quyền dé thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu của Nhà nước đối với đất đai. Đó là các hoạt động nắm chắc tình hình sử dụng đất; phân phối và phân phối lại quỹ đất đai theo quy hoạch, kế hoạch; kiểm tra giám sát quá trình quan lý và sử dung đất; điều tiết các nguôn lợi từ dat đai. Nhà nước nắm chắc tình hình dat đai dé Nhà nước biết rõ các thông tin chính xác về số lượng đất đai, về chất lượng đất đai, về tình hình hiện trạng của việc quản lý và sử dụng đất đai. Từ đó, Nhà nước thực hiện việc phân phối và phân phối lại đất đai theo quy hoạch và kế hoạch chung thống nhất.
Vì vậy, Nhà nước quy hoạch và kế hoạch hoá việc sử dụng đất đai. Đồng thời, Nhà nước còn quản lý việc giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyên mục đích sử dung đất, thu hồi đất; quản lý việc chuyền quyền sử dụng dat; quản lý việc lập quy hoạch, kế hoạch và thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Dé nam được quỹ đất, Nhà nước thường xuyên thanh tra, kiểm tra chế độ quản lý và sử dụng đất đai. Nhà nước tiễn hành kiểm tra giám sát quá trình phân phối và sử dụng đất, trong khi kiểm tra, giám sát, nếu phát hiện các vi phạm va bat cập trong phân phối và sử dung, Nhà nước sẽ xử lý và giải quyết các vi phạm, bất cập đó.
Nha nước cũng thực hiện quyền điều tiết các nguồn lợi từ đất dai dé đảm bảo các lợi ích một cách hài hòa. Hoạt động này được thực hiện thông qua các chính sách tài chính về đất đai như: thu tiền sử dụng đất, thu các loại thuế liên quan đến việc sử dụng đất nhằm điều tiết các nguồn lợi hoặc phần giá trị tăng thêm từ đất mà không do đầu tư của người sử dụng đất mang lại. Vai tro và nguyên tắc quản lý nhà nước về đất đai 1. Vai trò quản lý nhà nước về đất dai a.
Vai trò cua dat dai: - Vai tro của dat đai đối với con người: Đất đai là một sản phẩm tự nhiên, nó đóng vai trò vô quyết định đối với sự ton tại và phát triển của các sinh vật, thực vật trên trái đất nói chung và đối với con người nói riêng. Trong tiến trình lịch sử phát triển của xã hội loài người, con người và đất đai ngày càng trở nên gắn bó mật thiết với nhau. Đất đai đã trở thành nguồn của cải vô tận của con người, là một tài sản cô định của cong người, con người dựa vào nó để nuôi sống mình. Đất đai luôn là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, không có đất đai thì không thể có sự sống.
10 Đất đai chính là địa bàn sinh sống của con người. Nó là địa bàn xây dựng các thành phó, lang mạc, nha ở và các công trình phục vụ cho đời sống con người. - Vai trò của đất đai đối với hoạt động sản xuất kinh doanh: Đất đai có trước lao động và cùng với quá trình lịch sử phát triển kinh tế - xã hội, đất đai là điều kiện lao động. Trong các điều kiện vật chất cần thiết, đất đai giữ vi tri và ý nghĩa đặc biệt quan trọng — là điều kiện đầu tiên, là cơ sở thiên nhiên của mọi quá trình sản xuất, đóng vai trò quan trọng đối với toàn bộ quá trình phát triển của nền kinh tế.
Dat đai tham gia vào tat cả các ngành sản xuất vật chất xã hội như là một tư liệu sản xuất đặc biệt. Có thé nói: Đất đai là nguồn gốc của của cải vật chất như Adam Smith đã chỉ ra: Đất đai là mẹ còn lao động là cha của của cải vật chat. Tuy nhién vai tro cua dat đai đối với mỗi ngành sản xuất khác nhau trong nền kinh tế thi lại thé hiện khác nhau. Trong các ngành phi nông nghiệp: Đất đai giữ vai trò thụ động với chức năng là cơ sở không gian và vi trí dé hoàn thiện quá trình lao động, là kho tàng dự trữ trong lòng đất (các ngành khai thác khoáng sản).
Quá trình sản xuất và sản pham được tao ra không phụ thuộc vào đặc điểm, độ phì nhiêu của đất, chất lượng thảm thực vật và các tính chất tự nhiên có sẵn trong đất. Đặc biệt đối với ngành sản xuất nông nghiệp, đất đai có vị trí vô cùng quan trọng. Nó là yếu tố hàng đầu của ngành sản xuất này. Bởi vì đất đai không chỉ là chỗ tựa, chỗ đứng dé lao động mà còn là nguồn cung cấp thức ăn cho ngành chăn nuôi.
Mọi tác động của con người vào cây trồng đều dựa vào đất đai và thông qua đất đai. Trong trường hợp này, đất đai còn đóng vai trò như là một công cụ sản xuất của con nguoi. Mặt khác, trong quá trình tiến hành sản xuất của minh thi con người tác động vào ruộng đất nhằm làm thay đôi chất lượng của đất đai, tạo điều kiện thuận lợi cho cây trồng sinh trưởng và phát triển. Tức là thông qua những 11 hoạt động của mình con người đã cải tạo, bién đổi từ những mảnh đất kém màu mỡ thành những mảnh đất có màu mỡ hơn.
Trong quá trình này thì đất đai đóng vai trò như là một đối tượng lao động. Bởi vậy, có thé nói: đối với nông nghiệp thì không có đất đai thì không thể có các hoạt động sản xuất nông nghiệp. Đất đai là tư liệu đặc biệt, chủ yếu và không thê thay thế được. Đất đai vừa là đối tượng lao động vừa là công cụ lao động của con người.
Đối với các ngành sản xuất khác thì đất đai là nơi xây dựng các công xưởng, nhà máy, kho tàng, bến bãi và là địa điểm dé tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh. Đất đai còn là nguồn cung cấp nguyên vật liệu trực tiếp, chủ yếu cho ngành công nghiệp khai thác và gián tiếp cho công nghiệp chế biến thông qua ngành nông nghiệp. Với ngành du lịch thì đặc thù tự nhiên, địa hình, địa thế của đất đai đóng vai trò khá quan trọng. Do đất đai có hạn trong khi dân số ngày càng tăng nên vai trò của đất đai ngày càng trở nên quan trọng hơn đối với xã hội loài người.
Vì vậy trong sử dụng đất đai cần phải tiết kiệm và hiệu quả. - Vai trò của đất đai đối với quốc gia: Dat đai là một trong những bộ phận lãnh thé của mỗi quốc gia. Nói đến chủ quyền của mỗi quốc gia là phải nói đến những bộ phận lãnh thổ trong đó có đất đai. Tôn trọng chủ quyền của mỗi quốc gia trước hết phải tôn trọng lãnh thổ của quốc gia đó.
Vì thé dat đai đóng vai trò quyết định cho sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia, xã hội loải người. Nếu không có dat đai thì rõ ràng không có bất kỳ một ngành sản xuất nào, một quá trình lao động nào cũng như không thể có sự tồn tại của xã hội loài nguoi. Đất đai là một trong những tài nguyên quý giá của loài người, là điều kiện sống và sự sống của động thực vật và con người trên trái đất. Vì đất đai có vị trí cố định, không di chuyên được, đất đai không thé sản sinh và bị giới hạn bởi vùng hành chính lãnh thổ, quốc gia và theo đặc 12 tính của đất đai.
Tinh hai mặt của đất đai thể hiện có thé tái tao được nhưng không thé sản sinh ra đất đai.