Đặt vấn đề Ở nước ta, ngành nông nghiệp chiếm tỉ trọng lớn trong nền kinh tế với nhiều mặt hàng về nông sản lương thực và thực phẩm. Những năm trở lại đây với sự đi lên của đất nước kéo theo đó là nhu cầu và chất lượng về thực phẩm, chính vì vậy ngành chăn nuôi đã có những bước phát triển vượt bậc trong đó có thể kể đến là ngành chăn nuôi lợn. Sự gia tăng của các sản phẩm nông nghiệp kết hợp với nhu cầu về thực phẩm càng cao của cuộc sống đã thúc đẩy nghành chăn nuôi phát triển mạnh mẽ. Sự phát triển bùng nổ của ngành chăn nuôi để đáp ứng các nhu cầu là một tất yếu.
Tại thời điểm 1/10/2016, tổng đàn lợn cả nước ta đạt 29,075 triệu con, tăng 2,34% so với cùng thời kỳ năm 2015. Sản lượng thịt lợn xuất chuồng cả nước đạt 3,664 tiệu tấn, tăng 2,42% so với cùng thời kỳ năm 2015 [10]. Thách thức về môi trường đối với sự phát triển chăn nuôi là thách thức chung của tất cả các nước trên thế giới. Giải bài toán ô nhiễm môi trường cho hoạt động chăn nuôi là con đường hướng tới ngành chăn nuôi “xanh”, phát triển bền vững ở nước ta.
Tuy nhiên bên cạnh những đóng góp về thực phẩm, tạo thu nhập công ăn việc làm cho nhiều người thì phải nhìn nhận rằng với sự tăng ồ ạt về số lượng các trang trại chăn nuôi lợn đã để lại một mối lo ngại cho việc ảnh hưởng đến vấn đề ô nhiễm môi trường. Với điều kiện kinh tế khó khăn chưa được quan tâm và đầu tư đúng mức vấn đề về môi trường gây ảnh hưởng sinh ra từ các trang trại va gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cược sống của người dân xung quanh, 2 gây suy thoái đến chất lượng đất, chất lượng nước và môi trường không khí. Có thể kể đến như là nước tiểu, nước rửa chuồng, phân,… Các chất thải sinh ra từ các trang trại gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người, khí thải là một phần gây ra hiệu ứng nhà kính, biến đổi khí hậu. Để đánh giá được các tác động đến môi trường của các chất thải từ các trang trại chăn nuôi lợn, chúng ta cần nghiên cứu phân tích và đánh giá đặc trưng của các chất thải đó.
Từ đó đưa ra các giải pháp trong quản lý để giảm thiểu tác động của các chất thải sinh ra từ các trang trại chăn nuôi lợn. Thách thức về môi trường đối với sự phát triển chăn nuôi là thách thức chung của tất cả các nước trên thế giới. Giải bài toán ô nhiễm môi trường cho hoạt động chăn nuôi là con đường hướng tới ngành chăn nuôi “xanh”, phát triển bền vững ở nước ta. Theo cục chăn nuôi, Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn năm 2014 Cả nước có khoảng 8,5 triệu hộ chăn nuôi quy mô gia đình và 18.000 trang trại chăn nuôi tập trung[2].
Ngành chăn nuôi chiếm tỷ trọng lớn trong nông nghiệp. Tuy nhiên, việc quản lý và xử lý chất thải chăn nuôi lại chưa được quan tâm đúng mức. Hiện mới chỉ có khoảng 70% hộ chăn nuôi có chuồng trại, trong đó khoảng 10% chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh; hộ có công trình khí sinh học (hầm biogas) chỉ đạt 8,7%; khoảng 23% số hộ chăn nuôi không xử lý chất thải vật nuôi. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ có cam kết bảo vệ môi trường chỉ chiếm 0,6% [2].
Đối với các trang trại chăn nuôi tập trung, mặc dù phần lớn đã có hệ thống xử lý chất thải nhưng hiệu quả xử lý chưa triệt để. Tình trạng trên đã gây ra ô nhiễm nghiêm trọng môi trường đất, nước, không khí ở nông thôn. Ước tính, hiện có tới 80% các bệnh nhiễm trùng ở nông thôn có liên quan tới nguồn nước bị nhiễm vi sinh vật như giun sán, tả, bệnh ngoài da, mắt[2]… Bên cạnh đó, bộ máy tổ chức quản lý Nhà nước về môi trường trong lĩnh vực chăn nuôi còn thiếu và sự phân công, phân cấp trách nhiệm 3 chưa rõ ràng, thiếu hợp lý, thiếu số lượng và hạn chế về năng lực. Nhận thức của các cấp, ngành, địa phương và toàn xã hội nói chung về tầm quan trọng của công tác bảo vệ môi trường trong hoạt động chăn nuôi chưa đầy đủ và đúng mức [2].
Theo quan điểm hiện nay phát triển bền vững là phát triển phải đi đôi với bảo vệ môi trường. Với việc thải ra các loại chất thải đã và đang là mối đe dọa đến hệ sinh thái và con người, đồng thời nó trở nên cần thiết và bức bách. Bất kỳ hộ chăn nuôi nào cũng phải có trách nhiệm xử lý chất thải khi thải ra môi trường xuất phát từ những lý do trên và sự nhất trí của ban chủ nhiệm khoa Môi trường, Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên dưới sự hướng dẫn của Th.s Nguyễn Thị Huệ em tiến hành nghiên cứa đề tài: “Đánh giá Thực trạng công tác quản lý môi trường tại trang trại chăn nuôi lợn Nguyễn Thanh Lịch, xã Ba Trại, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội” 1. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá được công tác quản lý môi trường, hiện trạng thu gom, xử lý chất thải tại trang trại lợn Nguyễn Thanh Lịch, xã Ba Trại, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội.
- Từ đó đề xuất ra các biện pháp quản lí và thực hiện vệ sinh môi trường chăn nuôi lợn nhằm giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường, hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe con người và lây lan dịch bệnh. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá đầy đủ, chính xác về công tác quản lý môi trường trang trại chăn nuôi Nguyễn Thanh Lịch, xã Ba Trại, Ba Vì, Hà Nội. - Số liệu thu thập phải chính xác, khách quan, trung thực. - Mẫu câu hỏi phỏng vấn phải đảm bảo tính khoa học và đại diện cho khu vực nghiên cứa 1.
Ý nghĩa của đề tài 4 * Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp sinh viên vận dụng kiến thức đã học vào rèn luyện về kĩ năng điều tra, tổng hợp và phân tích số liệu, tiếp thu và học hỏi những kinh nghiệm từ thực tế. - Củng cố kiến thức cơ sở cũng như kiến thức chuyên ngành, tạo điều kiện tốt hơn để phục vụ cho công tác BVMT sau này. - Rèn luyện kĩ năng thực tế, rút ra kinh nghiệm để làm quen với môi trường làm việc sau này.Đồng thời tạo lập thói quen độc lập. - Kết quả đề tài là nền móng cho các nghiên cứu tiếp theo về đánh giá thực trạng công tác quản lý môi trường trong chăn nuôi trang trại cũng như đề xuất được các giải pháp trong quản lý môi trường trong chăn nuôi lợn.
* Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá được hiện trạng công tác quản lý của chính quyền địa phương về môi trường trang trại. - Tạo cơ sở nhằm đề xuất được các biện pháp quản lý môi trường trang trại trong chăn nuôi một cách hợp lý và hiệu quả. - Ứng dụng vào thực tế sản xuất góp phần cải thiện môi trường. - Tăng cường trách nhiệm của lãnh đạo xã trước ảnh hưởng của hoạt động chăn nuôi đến môi trường.
5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái niệm môi trường và quản lý môi trường 2. Khái niệm môi trường “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo, có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại phát triển của con người và thiên nhiên”[4]. Khái niệm quản lý môi trường “Quản lý môi trường là tổng hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế xã hội quốc gia” [5]… Các mục tiêu chủ yếu trong công tác quản lý môi trường trang trại chăn nuôi lợn: - Khắc phục và phòng chống suy thoái, ô nhiễm môi trường phát sinh trong hoạt động sản xuất chăn nuôi của con người.
- Phát triển bền vững kinh tế xã hội quốc gia theo 9 nguyên tắc của nột xã hội bền vững do hội nghi Rio – 92 đề xuất. - Xây dựng các công cụ có hiệu lực quản lý môi trường trong chăn nuôi trên toàn quốc và các vùng lãnh thổ. Cơ sở khoa học trong công tác quản lý môi trường chăn nuôi 2. Cơ sở triết học của quản lý môi trường Sự phát triển mạnh mẽ, liên tục của cuộc cách mạng công nghiệp, cách mạng khoa học kỹ thuật, khoa học và công nghệ cùng với quá trình công nghiệp hóa trong thế kỷ vừa qua đã làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc bộ mặt xã hội loài người và môi trường tự nhiên.
6 Để có được các công cụ hiểu quả hơn trong quản lý môi trường chăn nuôi, chúng ta phải có cách nhìn bao quát, sâu sắc và toàn diện giữa mối quan hệ giữa con người, xã hội và tự nhiên, hiểu được bản chất , diễn biến các mối quan hệ đó trong quá trình lịch sử. Ba nguyên lý cơ bản để xét mối quan hệ giữa con người và tự nhiên đó là: - Nguyên lý tính thống nhất vật chất thế giới gắn với tự nhiên, con người và xã hội thành một hệ thống rộng lớn “Tự nhiên – con người – xã hội”, trong đó yếu tố con người giữ vai trò quan trọng. - Sự phụ thuộc của mối quan hệ con người và tự nhiên vào trình độ phát triển của xã hội. Tự nhiên và xã hội đều có một quá trình lịch sử phát triển lâu dài và phức tạp, con người xuất hiện trong dai đoạn cuối của quá trình tiến hóa lâu dài của tự nhiên.
- Sự điều khiển một cách có ý thức mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, sự phát triển của loài người ngày nay đang hướng tới mục tiêu cơ bản là phồn thịnh về kinh tế, bình đẳng và công bằng về hưởng thụ vật chất và môi trường trong sạch, duy trì phát triển văn hóa của nhân loại. Để tồn tại và phát triển, con người phải tiến hành điều khiển có ý thức quan hệ giữa xã hội và tự nhiên. Cơ sở khoa học, kỹ thuật, công nghệ của quản lý môi tường - Việc hình thành các bộ môn khác nhau của khoa học môi trường, công nghệ môi trường, thông tin môi trường, kỹ thuật môi trường. Do vậy, quản lý môi trường với tư cách là một lĩnh vực khoa học ứng dụng có chúc năng phân tích, đánh giá và áp dụng các thành tựu của khoa học, công nghệ, quản lý xã hội để giải quyết tổng thể các vấn đề môi trường do phát triển đặt ra.