Luận văn đánh giá mức độ ô nhiễm fomalđehyt ở một số bệnh viện và rủi ro sức khỏe

Luận văn thạc sĩ đánh giá ô nhiễm formaldehyde trong môi trường bệnh viện và nguy cơ sức khỏe liên quan, cung cấp thông tin hữu ích cho nghiên cứu.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Hà
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Mức Độ Ô Nhiễm Fomalđehyt Trong Môi Trƣờng Làm Việc Ở Một Số Bệnh Viện Và Nguy Cơ Rủi Ro Sức Khỏe
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Thông tin chung về fomalđehyt
• 1.2. Cấu tạo, tính chất hoá lý của HCHO
• 1.3. Tác hại và độc tính của HCHO
• 1.4. Tình hình sử dụng HCHO trong các cơ sở y tế
• 1.5. Thực trạng ô nhiễm HCHO trong môi trƣờng làm việc tại các cơ sở y tế
• 1.6. Tình hình nghiên cứu của các nƣớc trên thế giới
• 1.7. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc
• 1.8. Đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe
• 1.9. Phƣơng pháp luận
• 1.10. Các nghiên cứu trong nƣớc về đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe đối với HCHO
• 1.11. Các nghiên cứu trên thế giới về đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe đối với HCHO
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM, ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tƣợng nghiên cứu
• 2.3. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Tổng quan tài liệu
• 2.3.2. Điều tra khảo sát thực tế
• 2.3.3. Phƣơng pháp đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe
• 2.3.4. Phƣơng pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả hiện trạng sử dụng và mức độ ô nhiễm formadehyt (HCHO) trong môi trƣờng không khí nơi làm việc tại 03 Bệnh viện
• 3.1.1. Kết quả hiện trạng sử dụng HCHO trong xử lý & phân tích mẫu bệnh phẩm của 03 Bệnh viện
• 3.1.2. Kết quả đánh giá mức độ ô nhiễm formadehyt (HCHO) trong môi trƣờng làm việc tại 03 Bệnh viện
• 3.2. Kết quả điều tra, đánh giá tình hình sức khỏe của nhân viên y tế (NVYT) tại 03 Bệnh viện
• 3.2.1. Kết quả điều tra, đánh giá điều kiện làm việc của ba bệnh viện
• 3.2.2. Kết quả điều tra, đánh giá tình hình sức khỏe NVYT tại ba bệnh viện
• 3.2.3. Kết quả đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe
• 3.2.3.1. Kết quả đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe của NVYT tại bệnh viện Việt Đức
• 3.2.3.2. Kết quả đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe của NVYT tại bệnh viện K
• 3.2.3.3. Kết quả đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe của NVYT tại bệnh viện XanhPôn
• 3.3. Đề xuất giải pháp đảm bảo an toàn môi trƣờng làm việc tại Khoa GPB của ba bệnh viện
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ô Nhiễm Fomalđehyt Tại Bệnh Viện

Ô nhiễm fomalđehyt tại bệnh viện là một vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến sức khỏe của nhân viên y tế và bệnh nhân. Fomalđehyt, một hóa chất độc hại, thường được sử dụng trong y học để bảo quản mẫu bệnh phẩm và diệt khuẩn. Tuy nhiên, việc tiếp xúc lâu dài với fomalđehyt có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Nghiên cứu cho thấy rằng nồng độ fomalđehyt trong không khí tại các bệnh viện có thể vượt quá tiêu chuẩn an toàn, dẫn đến nguy cơ mắc các bệnh lý hô hấp và ung thư.

1.1. Fomalđehyt Là Gì Và Tác Hại Của Nó

Fomalđehyt (HCHO) là một hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, có mùi khó chịu và được sử dụng rộng rãi trong ngành y tế. Tác hại của fomalđehyt bao gồm kích thích niêm mạc mắt, đường hô hấp và có thể gây ra các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, fomalđehyt được xếp vào nhóm chất gây ung thư cho con người.

1.2. Tình Hình Sử Dụng Fomalđehyt Trong Y Tế

Fomalđehyt được sử dụng chủ yếu trong các phòng thí nghiệm y tế để bảo quản mẫu bệnh phẩm và diệt khuẩn. Tuy nhiên, việc sử dụng này cần được kiểm soát chặt chẽ để giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm không khí trong bệnh viện. Nghiên cứu cho thấy rằng nhiều bệnh viện chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp an toàn khi sử dụng fomalđehyt.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Fomalđehyt Tại Các Bệnh Viện

Ô nhiễm fomalđehyt tại bệnh viện không chỉ ảnh hưởng đến nhân viên y tế mà còn đến bệnh nhân. Nồng độ fomalđehyt trong không khí có thể vượt quá mức cho phép, gây ra các triệu chứng như khó thở, kích ứng mắt và mũi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng nhân viên y tế làm việc trong môi trường có nồng độ fomalđehyt cao có nguy cơ mắc các bệnh lý nghiêm trọng hơn.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ô Nhiễm Fomalđehyt

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm fomalđehyt tại bệnh viện bao gồm việc sử dụng hóa chất trong bảo quản mẫu bệnh phẩm và các quy trình y tế khác. Ngoài ra, việc thông gió kém cũng góp phần làm tăng nồng độ fomalđehyt trong không khí.

2.2. Tác Động Đến Sức Khỏe Nhân Viên Y Tế

Nhân viên y tế tiếp xúc với fomalđehyt có nguy cơ cao mắc các bệnh lý hô hấp, viêm da và thậm chí là ung thư. Nghiên cứu cho thấy rằng những người làm việc trong môi trường có nồng độ fomalđehyt cao có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn so với những người làm việc trong môi trường an toàn.

III. Phương Pháp Đánh Giá Ô Nhiễm Fomalđehyt

Đánh giá ô nhiễm fomalđehyt tại bệnh viện cần được thực hiện bằng các phương pháp khoa học để xác định nồng độ fomalđehyt trong không khí. Các phương pháp này bao gồm lấy mẫu không khí, phân tích hóa học và khảo sát sức khỏe nhân viên y tế. Việc đánh giá này giúp xác định mức độ ô nhiễm và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời.

3.1. Các Phương Pháp Lấy Mẫu Không Khí

Các phương pháp lấy mẫu không khí bao gồm sử dụng bẫy khí và máy đo nồng độ fomalđehyt. Những thiết bị này giúp xác định chính xác nồng độ fomalđehyt trong không khí tại các khu vực khác nhau trong bệnh viện.

3.2. Phân Tích Kết Quả Đánh Giá

Kết quả đánh giá ô nhiễm fomalđehyt cần được phân tích để xác định mức độ ô nhiễm và nguy cơ sức khỏe. Các chỉ số sức khỏe của nhân viên y tế cũng cần được theo dõi để phát hiện sớm các triệu chứng liên quan đến ô nhiễm fomalđehyt.

IV. Giải Pháp Giảm Thiểu Ô Nhiễm Fomalđehyt

Để giảm thiểu ô nhiễm fomalđehyt tại bệnh viện, cần thực hiện các biện pháp như cải thiện thông gió, sử dụng các hóa chất thay thế an toàn hơn và đào tạo nhân viên y tế về an toàn lao động. Các biện pháp này không chỉ bảo vệ sức khỏe nhân viên mà còn đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

4.1. Cải Thiện Hệ Thống Thông Gió

Cải thiện hệ thống thông gió trong bệnh viện giúp giảm nồng độ fomalđehyt trong không khí. Việc lắp đặt các thiết bị lọc không khí cũng là một giải pháp hiệu quả để loại bỏ fomalđehyt.

4.2. Đào Tạo Nhân Viên Về An Toàn Lao Động

Đào tạo nhân viên y tế về an toàn lao động và cách sử dụng hóa chất an toàn là rất cần thiết. Nhân viên cần được trang bị kiến thức để nhận biết và xử lý các tình huống liên quan đến ô nhiễm fomalđehyt.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Ô Nhiễm Fomalđehyt

Nghiên cứu về ô nhiễm fomalđehyt tại bệnh viện đã chỉ ra rằng nồng độ fomalđehyt trong không khí thường vượt quá tiêu chuẩn an toàn. Kết quả này cho thấy cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ sức khỏe nhân viên y tế và bệnh nhân.

5.1. Kết Quả Đánh Giá Mức Độ Ô Nhiễm

Kết quả đánh giá cho thấy nồng độ fomalđehyt tại một số bệnh viện cao hơn mức cho phép, gây ra nguy cơ sức khỏe cho nhân viên y tế. Cần có các biện pháp can thiệp để giảm thiểu ô nhiễm.

5.2. Tình Hình Sức Khỏe Của Nhân Viên Y Tế

Tình hình sức khỏe của nhân viên y tế làm việc trong môi trường có nồng độ fomalđehyt cao cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cao hơn so với những người làm việc trong môi trường an toàn. Cần có các biện pháp bảo vệ sức khỏe cho nhân viên.

VI. Kết Luận Và Hướng Tương Lai Về Ô Nhiễm Fomalđehyt

Ô nhiễm fomalđehyt tại bệnh viện là một vấn đề nghiêm trọng cần được quan tâm. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá mức độ ô nhiễm và tác động của nó đến sức khỏe con người. Hướng tới một môi trường làm việc an toàn hơn cho nhân viên y tế và bệnh nhân là mục tiêu quan trọng trong tương lai.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Về Fomalđehyt

Nghiên cứu về ô nhiễm fomalđehyt giúp nâng cao nhận thức về nguy cơ sức khỏe và tìm ra các giải pháp hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe nhân viên y tế mà còn đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

6.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Trong Tương Lai

Các giải pháp trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện điều kiện làm việc, nâng cao tiêu chuẩn an toàn và tăng cường đào tạo cho nhân viên y tế. Việc này sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm fomalđehyt và bảo vệ sức khỏe cho tất cả mọi người trong bệnh viện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản lượng fomalđehyt trên toàn cầu hiện đạt khoảng 20 triệu tấn mỗi năm với tốc độ tăng trưởng bình quân 5 phần trăm hàng năm, đứng thứ tư trong bảng xếp hạng các hóa chất công nghiệp thông dụng nhất. Tại Việt Nam, nhu cầu tiêu thụ dung dịch fomalđehyt 37 phần trăm ước tính đạt từ 30.000 đến 35.000 tấn mỗi năm nhằm phục vụ nhiều lĩnh vực kinh tế và y tế. Trong ngành y học, fomalđehyt là dung môi kinh điển giữ vai trò thiết yếu để cố định, khử trùng và bảo quản mẫu mô bệnh phẩm nhờ khả năng liên kết chéo bền vững với protein. Tuy nhiên, từ tháng 4 năm 2004, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế đã chính thức xếp fomalđehyt vào nhóm 1 các chất có bằng chứng chắc chắn gây ung thư ở người, đặc biệt là ung thư vòm họng và bệnh bạch cầu. Dù vậy, tại các cơ sở khám chữa bệnh ở Việt Nam, điều kiện vệ sinh lao động và nguy cơ phơi nhiễm độc chất của nhân viên y tế tại các khoa phòng chuyên biệt vẫn chưa nhận được sự quan tâm thích đáng. Luận văn tập trung giải quyết vấn đề đánh giá thực trạng ô nhiễm fomalđehyt trong môi trường không khí làm việc và lượng hóa nguy cơ rủi ro sức khỏe cho nhân viên y tế tại Khoa Giải phẫu bệnh. Nghiên cứu được triển khai tại ba cơ sở y tế trọng điểm gồm Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Bệnh viện K và Bệnh viện Xanh Pôn tại Hà Nội trong giai đoạn 2010 đến 2012. Ý nghĩa cốt lõi của đề tài là thiết lập bộ chỉ số định lượng về nồng độ phơi nhiễm thực tế và mức độ rủi ro sức khỏe phi ung thư cũng như ung thư theo chuẩn quốc tế, tạo cơ sở khoa học tin cậy để đề xuất giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí và bảo vệ sức khỏe cho đội ngũ y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng mô hình Đánh giá Rủi ro Sức khỏe Con người theo hướng dẫn của Hội đồng Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ. Mô hình này bao gồm bốn bước nền tảng: nhận diện mối nguy hại, đánh giá phơi nhiễm, đánh giá độc tính và đặc tính rủi ro sức khỏe. Đồng thời, đề tài ứng dụng lý thuyết độc chất học phơi nhiễm nghề nghiệp qua đường hô hấp để xác định cơ chế hấp thụ và chuyển hóa của fomalđehyt trong cơ thể người. Khi hít vào, fomalđehyt phản ứng nhanh với các đại phân tử sinh học tạo thành axit formic và liên kết không đảo ngược với cấu trúc di truyền. Nghiên cứu tập trung vào năm khái niệm định lượng then chốt: Liều tiếp nhận hàng ngày trung bình, Thương số nguy hại phi ung thư, Hệ số nguy cơ ung thư với hệ số góc an toàn 4,5 đơn vị trên mỗi miligam trên kilogam thể trọng mỗi ngày, Giới hạn tiếp xúc ca làm việc trung bình 8 giờ theo Quyết định 3733/2002/QĐ-BYT với ngưỡng 0,5 miligam trên mét khối, và Giới hạn tiếp xúc ngắn tối đa 1,0 miligam trên mét khối.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ việc đo đạc quan trắc môi trường thực địa tại 13 phòng làm việc thuộc Khoa Giải phẫu bệnh và 7 phòng làm việc đối chứng tại ba bệnh viện, kết hợp với điều tra phỏng vấn trực tiếp nhân viên y tế và hồi cứu sổ sách quản lý cấp phát hóa chất.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu thực hiện khảo sát toàn bộ 100 phần trăm các phòng chức năng tham gia vào quy trình xử lý, cắt lọc, đúc nhuộm và lưu trữ mẫu bệnh phẩm, đồng thời chọn mẫu đối chứng là các khoa phòng không tiếp xúc hóa chất trong cùng cơ sở y tế như Khoa Kế toán tài chính, Khoa Huyết học và Khoa Vi sinh. Toàn bộ nhân viên y tế làm việc trực tiếp tại các vị trí này đều được đưa vào diện điều tra dịch tễ học nghề nghiệp.

Phương pháp phân tích được lựa chọn là kỹ thuật lấy mẫu không khí chủ động bằng máy Kimoto của Nhật Bản với tốc độ hút 0,3 lít trên phút trong thời gian 1 giờ cho mỗi lần đo. Nhằm phản ánh chính xác sự biến động nồng độ độc chất trong ngày, mẫu được lấy tại 4 múi giờ rải đều ca làm việc gồm 8 đến 9 giờ, 10 đến 11 giờ, 13 giờ 30 đến 14 giờ 30 và 15 giờ 30 đến 16 giờ 30, sau đó gộp mẫu đại diện cho ca 8 giờ. Phân tích định lượng fomalđehyt được thực hiện bằng phương pháp đo quang trên máy quang phổ tử ngoại khả kiến ở bước sóng 548 nanomét theo tiêu chuẩn kỹ thuật của Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường kết hợp quy trình NIOSH 3500. Phương pháp này được lựa chọn do độ nhạy vượt trội với giới hạn phát hiện đạt 0,001 miligam. Toàn bộ dữ liệu được phân tích thống kê qua phần mềm chuyên dụng trong mốc thời gian từ 2010 đến 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, lượng tiêu thụ hóa chất fomalđehyt tại các bệnh viện có sự chênh lệch lớn tương ứng với quy mô tiếp nhận bệnh phẩm. Bệnh viện K ghi nhận khối lượng xử lý cao nhất với 3.000 mẫu bệnh phẩm và sử dụng 20 lít dung dịch fomalđehyt đậm đặc mỗi tháng. Con số này cao gấp 2 lần so với Bệnh viện Việt Đức với 1.600 mẫu bệnh phẩm và 10 lít hóa chất đậm đặc mỗi tháng, đồng thời cao gấp 4 lần về lượng hóa chất và gấp 15 lần về số mẫu so với Bệnh viện Xanh Pôn với 200 mẫu và 5 lít mỗi tháng.

Thứ hai, mức độ ô nhiễm không khí tại Khoa Giải phẫu bệnh ở mức nghiêm trọng khi có 40 phần trăm vị trí đo tại Bệnh viện Việt Đức với 2 trên 5 phòng và 40 phần trăm vị trí tại Bệnh viện K với 2 trên 5 phòng vượt Tiêu chuẩn Vệ sinh lao động theo Quyết định 3733/2002/QĐ-BYT.

Thứ ba, nồng độ fomalđehyt tập trung cao đột biến tại các phòng thao tác thủ công. Tại Bệnh viện K, Phòng pha bệnh phẩm có nồng độ lên tới 2,21 miligam trên mét khối, vượt giới hạn cho phép 4,42 lần; Phòng kỹ thuật mô học thông thường đạt 0,93 miligam trên mét khối, vượt chuẩn 1,86 lần. Tại Bệnh viện Việt Đức, Phòng nhận và cắt bệnh phẩm đạt 1,17 miligam trên mét khối, vượt chuẩn 2,34 lần; Phòng rửa dụng cụ và pha hóa chất đạt 0,88 miligam trên mét khối, vượt chuẩn 1,76 lần. Ngược lại, tất cả 7 vị trí đối chứng đều có nồng độ dưới ngưỡng phát hiện 0,001 miligam.

Thứ tư, kết quả đánh giá nguy cơ sức khỏe chỉ ra rằng chỉ số rủi ro phi ung thư tại các vị trí phơi nhiễm cao đều lớn hơn 1, dao động từ 1,76 đến 4,42, khẳng định khả năng gây hại rõ rệt cho hệ hô hấp. Đồng thời, hệ số rủi ro ung thư tích lũy cả đời của nhân viên y tế tại các khu vực này vượt mức 10 lũy thừa âm 4 đến 10 lũy thừa âm 3, thuộc nhóm nguy cơ cao đến rất cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm không khí vượt ngưỡng xuất phát từ diện tích phòng thao tác quá chật hẹp, chỉ từ 7 đến 10 mét vuông, thiếu hoàn toàn hệ thống hút khí cục bộ chuyên dụng. Tại các phòng cắt và pha bệnh phẩm, nhân viên y tế thường mở cửa sổ và sử dụng quạt điện thông thường, khiến hơi hóa chất không được triệt tiêu mà bị phát tán mạnh sang các khu vực lân cận. Bên cạnh đó, việc ngâm lưu bệnh phẩm trong các hộp nhựa không kín khít làm lượng hơi độc bay hơi liên tục trong 18 đến 24 giờ.

Khi so sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công bố tại 8 bệnh viện lớn ở Tehran với nồng độ phòng giải phẫu bệnh đạt 0,96 ppm và các khảo sát tại Mỹ dao động từ 0,6 đến 1,7 ppm. Điểm khác biệt là tại các nước phát triển, hệ thống tủ hút chuyên dụng đã giúp giảm thiểu đáng kể thời gian phơi nhiễm trực tiếp của nhân viên.

Về phương diện trực quan hóa dữ liệu, các kết quả đo đạc và lượng hóa rủi ro được tổng hợp trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch nồng độ fomalđehyt giữa các phòng chức năng và bảng ma trận đánh giá mức độ rủi ro sức khỏe. Cách trình bày này giúp làm nổi bật các điểm nóng ô nhiễm cần ưu tiên can thiệp khẩn cấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật bằng việc lắp đặt tủ hút khí độc chuyên dụng và hệ thống hút mùi cục bộ tại tất cả các bàn nhận, cắt và pha mẫu bệnh phẩm. Mục tiêu là kiểm soát nồng độ fomalđehyt trong không khí phòng làm việc duy trì dưới mức quy chuẩn 0,5 miligam trên mét khối, giảm trên 70 phần trăm nồng độ phơi nhiễm hiện tại. Thời gian triển khai hoàn thành trong 6 tháng, do Ban Giám đốc bệnh viện phê duyệt và Phòng Vật tư - Thiết bị y tế chủ trì thực hiện.

Thứ hai, chuẩn hóa vật tư lưu trữ và quy trình thao tác kỹ thuật bằng cách chuyển đổi hoàn toàn sang bình chứa thủy tinh có nút nhám hoặc hộp nhựa chuyên dụng có gioăng đệm cao su kín khí tuyệt đối để ngâm giữ mô bệnh phẩm. Biện pháp này hướng tới mục tiêu loại bỏ 100 phần trăm hiện tượng rò rỉ hơi độc ra môi trường trong thời hạn 3 tháng, do Trưởng khoa Giải phẫu bệnh chịu trách nhiệm giám sát.

Thứ ba, trang bị phương tiện bảo hộ cá nhân đặc thù đạt tiêu chuẩn an toàn hóa chất, bắt buộc 100 phần trăm kỹ thuật viên và bác sĩ tiếp xúc trực tiếp phải sử dụng mặt nạ phòng độc có phin lọc hơi hữu cơ chuyên dụng và găng tay nitrile chống thấm thay thế cho khẩu trang y tế thông thường. Kế hoạch cấp phát và tập huấn sử dụng cần hoàn tất trong vòng 1 tháng dưới sự điều phối của Hội đồng An toàn vệ sinh lao động bệnh viện.

Thứ tư, thiết lập chương trình quan trắc môi trường lao động định kỳ 6 tháng một lần và tổ chức khám sức khỏe chuyên khoa hô hấp, da liễu cùng xét nghiệm công thức máu chuyên sâu 1 năm một lần cho toàn bộ nhân viên khoa Giải phẫu bệnh. Chương trình này cần được duy trì thường niên do Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn phối hợp cùng Trung tâm Y tế dự phòng địa phương thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban Giám đốc và các nhà quản lý bệnh viện có thể sử dụng các số liệu thực chứng và phân tích rủi ro trong luận văn làm căn cứ khoa học để xây dựng kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất, phân bổ ngân sách cải tạo môi trường làm việc và ban hành quy chế an toàn vệ sinh lao động đặc thù cho khối cận lâm sàng.

Thứ hai, đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên và nhân viên y tế tại Khoa Giải phẫu bệnh có thể tham khảo để nâng cao nhận thức về độc tính của hóa chất, hiểu rõ các công đoạn có nguy cơ phơi nhiễm cao nhất và áp dụng đúng quy trình bảo hộ nhằm giảm thiểu tác hại sức khỏe lâu dài.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu, cán bộ chuyên trách an toàn lao động và chuyên gia môi trường y tế có thể ứng dụng khung lý thuyết đánh giá rủi ro sức khỏe bốn bước và phương pháp lấy mẫu đa thời điểm để mở rộng nghiên cứu sang các loại độc chất khác trong bệnh viện như dung môi hữu cơ hay khí mê.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và sinh viên các chuyên ngành Khoa học môi trường, Sức khỏe nghề nghiệp và Y tế công cộng có thể khai thác tài liệu này như một tài liệu tham khảo điển hình về phương pháp luận kết hợp giữa kỹ thuật trắc quang hóa học và mô hình lượng hóa rủi ro dịch tễ học.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Nồng độ fomalđehyt đo được tại các bệnh viện trong nghiên cứu vượt quy chuẩn bao nhiêu lần?

Trả lời: Tại Bệnh viện K, Phòng pha bệnh phẩm có nồng độ cao nhất đạt 2,21 miligam trên mét khối, vượt 4,42 lần so với Tiêu chuẩn Vệ sinh lao động 0,5 miligam trên mét khối. Tại Bệnh viện Việt Đức, Phòng nhận và cắt bệnh phẩm đạt 1,17 miligam trên mét khối, vượt 2,34 lần quy chuẩn hiện hành.

Câu hỏi 2: Mô hình đánh giá rủi ro sức khỏe trong luận văn được tính toán dựa trên các thông số nào?

Trả lời: Nghiên cứu áp dụng mô hình của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ dựa trên các thông số thực tế của nhân viên y tế gồm tốc độ hô hấp 3,6 mét khối trong ca 8 giờ, tần suất làm việc 240 ngày mỗi năm, thời gian công tác 30 năm, trọng lượng cơ thể trung bình 60 kilogam và hệ số dốc ung thư đường hô hấp 4,5.

Câu hỏi 3: Phơi nhiễm fomalđehyt vượt ngưỡng kéo dài gây ra những hậu quả sức khỏe cụ thể nào?

Trả lời: Tiếp xúc ngắn hạn ở nồng độ trên 2 ppm gây cay mắt, rát họng, chảy nước mũi và khó thở cấp tính. Tiếp xúc mạn tính trong nhiều năm làm tăng nguy cơ viêm xoang, viêm da tiếp xúc dị ứng, tổn thương móng tay và đặc biệt là làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư vòm họng cùng các bệnh lý ác tính dòng bạch cầu.

Câu hỏi 4: Vì sao khẩu trang y tế thông thường không thể bảo vệ nhân viên y tế trước hơi fomalđehyt?

Trả lời: Khẩu trang y tế thông thường chỉ có cấu trúc màng lọc cơ học giữ được các hạt bụi và giọt bắn vi sinh vật kích thước micro-mét, hoàn toàn không có khả năng hấp phụ hay ngăn chặn các phân tử khí fomalđehyt có kích thước siêu nhỏ dễ dàng bay hơi ở nhiệt độ phòng.

Câu hỏi 5: Quy trình xử lý bệnh phẩm hiện nay có thể thay thế hoàn toàn dung dịch fomalđehyt được không?

Trả lời: Hiện nay trên 90 phần trăm cơ sở y tế vẫn bắt buộc dùng fomalđehyt 10 phần trăm vì tính ưu việt trong bảo tồn cấu trúc tế bào và chi phí rẻ. Một số dung dịch cố định thay thế không chứa andehyt đã được nghiên cứu nhưng chưa thể ứng dụng đại trà do giá thành cao và hạn chế về độ ổn định tiêu bản.

Kết luận

• Khảo sát thực địa khẳng định 40 phần trăm vị trí làm việc tại Khoa Giải phẫu bệnh của các bệnh viện lớn có nồng độ fomalđehyt vượt Tiêu chuẩn Vệ sinh lao động từ 1,76 đến 4,42 lần.
• Lượng hóa thành công mức độ nguy hại sức khỏe với chỉ số rủi ro phi ung thư lớn hơn 1 và nguy cơ rủi ro ung thư nghề nghiệp ở mức cao đến rất cao đối với nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp.
• Xác định các mắt xích ô nhiễm trọng điểm tập trung tại khâu pha chế, nhận cắt mẫu bệnh phẩm và rửa dụng cụ tái sử dụng do thao tác thủ công và hạ tầng thông gió chưa đạt chuẩn.
• Đóng góp bộ dữ liệu thực chứng tin cậy phục vụ công tác xây dựng chính sách, bổ sung tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường lao động đặc thù trong các cơ sở y tế.
• Hoàn thiện gói giải pháp đồng bộ 4 nội dung kết hợp giữa kỹ thuật thông gió hút độc, chuẩn hóa dụng cụ lưu trữ, trang bị bảo hộ chuyên dụng và quan trắc sức khỏe định kỳ.

Về lộ trình tiếp theo, các cơ sở y tế cần khẩn trương phê duyệt đề án trang bị tủ hút khí độc chuyên dụng và cấp phát mặt nạ phòng độc lọc hơi hữu cơ cho 100 phần trăm nhân viên Khoa Giải phẫu bệnh ngay trong quý tới nhằm xóa bỏ triệt để các rủi ro sức khỏe nghề nghiệp tiềm tàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Fomalđehyt là một trong những hóa chất công nghiệp cơ bản, rất độc nhƣng lại thông dụng. Sản lƣợng fomalđehyt thế giới hiện nay khoảng 20 triệu tấn/năm và tăng hàng năm khoảng 5%, đứng thứ 4 trong bảng xếp hạng các loại hóa chất thông dụng. Hàng năm Việt Nam sử dụng khoảng 30 - 35 nghìn tấn fomalđehyt 37%. Nhu cầu này ngày càng tăng cùng với sự tăng trƣởng của nền kinh tế.

Fomalđehyt đƣợc dùng rộng rãi trong các ngành công nghiệp dệt, nhựa,. Ngoài ra, Fomalđehyt có tính sát trùng cao nên trong y học sử dụng để diệt vi khuẩn, sát trùng và là dung môi để bảo vệ các mẫu thí nghiệm, các cơ quan trong cơ thể con ngƣời, ƣớp xác. Tổ chức Y tế Thế giới liệt kê fomalđehyt vào loại hóa chất độc hại đối với sức khỏe con ngƣời. Fomalđehyt gây những triệu chứng cấp tính nhƣ kích thích gây cay niêm mạc mắt, đỏ mắt, kích thích đƣờng hô hấp trên gây chảy mũi, viêm thanh quản, viêm đƣờng hô hấp, hen phế quản, viêm phổ; gây viêm da tiếp xúc, viêm da dị ứng, nổi mề đay; làm chậm tiêu, rối loạn tiêu hóa, viêm loét dạ dày, viêm đại tràng.

Fomalđehyt là một chất có tiềm năng gây ung thƣ đã đƣợc tranh luận từ những năm 1980. Từ tháng 4 năm 2004, fomalđehyt đã đƣợc Cơ quan Nghiên cứu Ung thƣ Quốc tế phân loại thuộc nhóm 3 (chất có khả năng gây ung thƣ) sang nhóm 1 (chất gây ung thƣ). Tuy nhiên, hiện giờ phân loại fomalđehyt là chất có khả năng gây ung thƣ vẫn duy trì trên toàn EU. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu đánh giá về mức độ ô nhiễm của fomalđehyt trong môi trƣờng không khí cũng nhƣ những ảnh hƣởng của nó đến sức khỏe con ngƣời.

Ngoài lĩnh vực công nghiệp, lĩnh vực y học cũng đƣợc nhiều nƣớc quan tâm và nghiên cứu đánh giá mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trƣờng không khí làm việc có sử dụng fomalđehyt nhƣ Khoa giải phẫu bệnh,., trong các bệnh viện. Tuy nhiên ở Việt Nam, hiện nay có các đánh giá về điều kiện lao động và sức khỏe nghề nghiệp cho ngƣời lao động nói chung, nhƣng đối với ngƣời lao động Luận văn thạc sỹ khoa học – Nguyễn Thị Thanh Hải – Khóa 2010 - 2012 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] là nhân viên y tế (NVYT) thì chƣa đƣợc quan tâm chú trọng, nhất là các NVYT tại Khoa Giải phẫu bệnh của các bệnh viện, nơi mà họ thƣờng xuyên phải tiếp xúc với fomalđehyt. Mặc dù, đã có các nghiên cứu đánh giá về mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trƣờng không khí và ảnh hƣởng tới sức khỏe con ngƣời tại một số ngành công nghiệp nhƣ: sản xuất hóa chất, gỗ, nhựa,., nhƣng hầu nhƣ chƣa có một nghiên cứu đánh giá nào về mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong không khí và ảnh hƣởng sức khỏe tới NVYT tại bệnh viện. Vì vậy, đề tài “Đánh giá mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trường làm việc ở một số bệnh viện và nguy cơ rủi ro sức khỏe” đƣợc tiến hành với mục tiêu và nội dung nghiên cứu nhƣ sau: Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Đánh giá mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trƣờng làm việc ở một số bệnh viện.

- Đánh giá nguy cơ rủi ro sức khỏe. Nội dung nghiên cứu của đề tài - Đánh giá hiện trạng sử dụng và mức độ ô nhiễm fomalđehyt trong môi trƣờng làm việc tại một số Bệnh viện. - Điều tra đánh giá tình hình sức khỏe của nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với fomalđehyt tại một số Bệnh viện. - Đánh giá nguy cơ, rủi ro sức khỏe đối với nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với fomalđehyt tại một số Bệnh viện.

- Đề xuất giải pháp đảm bảo an toàn môi trƣờng làm việc tiếp xúc trực tiếp với fomalđehyt tại một số Bệnh viện. Luận văn thạc sỹ khoa học – Nguyễn Thị Thanh Hải – Khóa 2010 - 2012 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 - TỔNG QUAN 1. Thông tin chung về fomalđehyt 1. Fomalđehyt (HCHO) tự nhiên đƣợc sản xuất với số lƣợng rất nhỏ nhƣ là một quá trình trao đổi chất bình thƣờng trong cơ thể con ngƣời và quá trình đó không có hại cho con ngƣời.

Fomalđehyt cũng đƣợc tìm thấy trong không khí mà chúng ta hít thở hàng ngày ở nhà và ở nơi làm việc, trong thực phẩm chúng ta ăn ….Một nguồn chính của fomalđehyt mà chúng ta hít thở hàng ngày đƣợc tìm thấy trong sƣơng mù trong khí quyển. Khí thải từ ô tô cũng có chứa fomalđehyt. Môi trƣờng không khí trong nhà, nguồn thải ra fomalđehyt là do khói thuốc lá, bếp ga, lò sƣởi[11]. Các quá trình xảy ra trong tự nhiên cũng thải ra formaldehyde nhƣ: cháy rừng, chất thải động vật, sản phẩm vi sinh vật của các hệ thống sinh học.

Nó cũng có thể đƣợc hình thành trong nƣớc biển bởi quá trình quang hóa. Fomalđehyt là sản phẩm trong quá trình chuyển hóa ở sinh vật, do đó đƣợc tìm thấy tự nhiên trong nhiều loại thực phẩm: rau củ, trái cây, nấm khô, thịt cá, và ngay cả trong nƣớc uống. Hàm lƣợng focmol tự nhiên trong thực phẩm có từ 3- 23mg/kg, tùy loại thực phẩm (IARC, 1982 – International Agency for Research on Cancer). Fomalđehyt có thể đƣợc tạo ra từ sự cháy không hoàn toàn của các vật liệu chứa cacbon.

Có thể tìm thấy trong khói của các đám cháy rừng, trong khí thải ô tô và trong khói thuốc lá. Trong khí quyển Trái Đất, fomalđehyt đƣợc tạo bởi phản ứng của ánh sáng mặt trời và ôxy đối với mêtan và hyđrocacbon khác trong khí quyển. Một lƣợng nhỏ fomalđehyt đƣợc tạo ra nhƣ là sản phẩm phụ trong quá trình trao đổi chất của phần lớn các sinh vật, trong đó có con ngƣời. Trong tự nhiên, fomalđehyt có sẵn trong gỗ, táo, cà chua, khói động cơ, khói thuốc lá, khói đốt gỗ, dầu và khí hóa lỏng (gas).

Ngoài ra, fomalđehyt còn hiện diện trong các sản phẩm đã qua chế biến nhƣ sơn và dầu bóng, gỗ ép, keo, vải, chất chống cháy, các chất bảo quản và chất cách ly…[20]. Luận văn thạc sỹ khoa học – Nguyễn Thị Thanh Hải – Khóa 2010 - 2012 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cấu tạo, tính chất hoá lý của HCHO. Cấu trúc phân tử của fomalđehyt.

Fomalđehyt là hợp chất hữu cơ có rất nhiều tên gọi khác nhau nhƣ focmol, metyl anđehyt, metylen oxit, metan, là anđehyt đơn giản nhất… Công thức hóa học là HCHO, là hợp chất hữu cơ dễ bay hơi và có khả năng chuyển sang thể khí ở điều kiện bình thƣờng, không màu, mùi cay xốc, khó ngửi, tan nhiều trong nƣớc (nếu dung dịch này có khoảng 40% theo thể tích hoặc 37% theo khối lƣợng gọi là focmôn hay focmalin). Fomalđehyt lần đầu tiên đƣợc nhà hóa học ngƣời Nga Aleksandr Butlerov tổng hợp năm 1859 nhƣng chỉ đƣợc Hoffman xác định chắc chắn vào năm 1867[30],[36]. Mặc dù fomalđehyt là một chất khí ở nhiệt độ phòng, nó rất dễ hòa tan trong nƣớc và chủ yếu đƣợc bán ra dƣới dạng dung dịch 37% trong nƣớc đƣợc gọi theo tên thƣơng phẩm là focmalin hay focmôn. Trong nƣớc, fomalđehyt bị pôlyme hóa và focmalin trên thực tế chứa rất ít fomalđehyt ở dạng đơn phân H2CO.

Thông thƣờng, các dung dịch này chứa thêm một chút mêtanon để hạn chế sự pôlyme hóa. Các thông số đặc trƣng của fomalđehyt: Phân tử gam: 30,03 g/mol Tỷ trọng và pha: 1 g/m3, khí Độ hòa tan trong nƣớc: > 100g/100ml (200C) Điểm nóng chảy: -1170C (156K) Điểm sôi: -19,30C (253,9 K) Luận văn thạc sỹ khoa học – Nguyễn Thị Thanh Hải – Khóa 2010 - 2012 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Điểm bắt lửa: -530C Fomalđehyt có các thuộc tính hóa học chung của các anđehyt, ngoại trừ nó là anđehyt hoạt động mạnh nhất. Fomalđehyt là một chất có ái lực điện tử (electrophil). Nó có thể tham gia vào các phản ứng thế thơm ái lực điện tử với các hợp chất thơm và cũng có thể tham gia các phản ứng cộng ái lực điện tử với các anken.

Trong sự hiện diện của các chất xúc tác có tính bazơ, fomalđehyt tham gia vào phản ứng cannizaro để tạo ra axít formic và mêtanon. Fomalđehyt bị pôlyme hóa theo hai hƣớng khác nhau để tạo ra tam phân vòng, 1,3,5-triôxan hay pôlyme mạch thẳng pôlyôxymêtylen. Sự hình thành của các chất này làm cho khí fomalđehyt có các tính chất không tuân theo các định luật của khí lý tƣởng một cách rõ nét, đặc biệt ở các nhiệt độ thấp hay áp suất cao. Fomalđehyt dễ dàng bị ôxi hóa bởi ôxy trong khí quyển để tạo ra axít formic.

Dung dịch fomalđehyt vì thế phải đóng nắp chặt để ngăn không cho tạo ra chất này trong quá trình lƣu trữ. Phản ứng cộng với hidro Anđehyt + hidro → rƣợu bậc nhất RCHO+H2→ RCH2OH Phản ứng với các amin Anđehyt + Amin → Imine + nƣớc Phản ứng aldol CH3-CHO+CH3-CHO → CH3-CH(OH)-CH2-CHO Phản ứng hỗn hợp Phản ứng cộng hạt nhân Phản ứng khử Anđehyt cộng hidro (xúc tác Niken) đun nóng tạo ra ancol bậc I. R-CHO + H2 → R-CH2OH Phản ứng oxi hóa Phản ứng đặc trƣng của Anđehyt là phản ứng tráng gƣơng: R-CHO + 2[Ag(NH3)2]OH → R-COONH4 + 2Ag + 3NH3 + H2O. Riêng HCHO có thể phản ứng tráng gƣơng với tỉ lệ 1:4 Luận văn thạc sỹ khoa học – Nguyễn Thị Thanh Hải – Khóa 2010 - 2012 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] HCHO + 4[Ag(NH3)2]OH → (NH4)2CO3 + 4Ag + 6NH3 + 2H2O.

Các anđehyt đa chức phản ứng theo tỉ lệ 1:2n ( n là số chức -CHO). Ngoài ra anđehyt còn có phản ứng với dung dịch brom : R-CHO + Br2 + H2O → R-COOH + 2HBr. Anđehyt cũng có thể làm mất màu dung dich thuốc tím KMnO4. RCHO + KMnO4 → RCOOK + MnO2 + H20.

Anđehyt có phản ứng oxi hóa bởi O2 tạo ra axit cacboxylic tƣơng ứng với xúc tác Mn2+ và ở nhiệt độ cao: Các phản ứng: tráng gƣơng, làm mất màu dung dịch brom, làm mất màu dung dịch thuốc tím dùng để nhận biết Anđehyt. Tác hại và độc tính của fomalđehyt. Fomalđehyt ở dạng khí là chất dễ cháy, ở dạng lỏng cháy đƣợc. Khi cháy sinh ra khí độc, gặp lửa các phƣơng tiện chứa đựng có thể nổ.

Hơi nặng hơn không khí, có thể di chuyển xa gây cháy nổ ở xa nguồn[6]. Tổ chức Y tế Thế giới cũng liệt kê fomalđehyt vào loại hóa chất độc hại đối với sức khỏe con ngƣời. Cơ thể con ngƣời nếu tiếp xúc với fomalđehyt trong thời gian dài thì dù hàm lƣợng cao hay thấp cũng gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng cho da và hệ thống hô hấp, các bệnh về bạch cầu, gây ung thƣ nhiều cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là ung thƣ đƣờng hô hấp nhƣ mũi, họng, phổi,.