HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THU HẰNG ĐÁNH GIÁ NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI HUYỆN GIA BÌNH, TỈNH BẮC NINH Chuyên ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đoàn Văn Điếm NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thu Hằng i LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Đoàn Văn Điếm đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn sinh thái nông nghiệp, Khoa môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Ủy ban nhân dân huyện Gia Bình, ban lãnh đạo, cán bộ phòng tài nguyên môi trường, phòng nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Gia Bình cùng toàn thể các anh /chị trạm khí tượng Chí Linh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.
Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thu Hằng ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.
vii DANH MỤC HÌNH. viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN. Tính cấp thiết của đề tài. Giả thuyết khoa học.
Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.
Tổng quan về biến đổi khí hậu. Một số khái niệm về biến đổi khí hậu. Nguyên nhân của biến đổi khí hậu. Các biểu hiện của biến đổi khí hậu.
Thực trạng biến đổi khí hậu. Thực trạng biến đổi khí hậu trên thế giới. Thực trạng biến đổi khí hậu ở Việt Nam. Tác động của biến đổi khí hậu đối với nông nghiệp ở Việt Nam.
Thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp. Các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hâu. Thích ứng với biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp trên thế giới. Giải pháp chiến lược thích ứng biến đổi khí hậu trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam.
20 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mối liên hệ giữa nhận thức và khả năng thích ứng của người dân với BĐKH trong sản xuất nông nghiệp. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.
Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp.
Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp thảo luận nhóm. Phương pháp xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.
Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện gia bình, tỉnh bắc ninh. Vị trí địa lý. Địa hình, địa mạo. Đặc điểm khí tượng, khí hậu.
Các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Tăng trưởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Các ngành kinh tế chủ yếu. Biểu hiện biến đổi khí hậu tại địa bàn nghiên cứu.
Xu hướng biến đổi nhiệt độ. Xu hướng thay đổi lượng mưa. Biểu hiện của BĐKH đối với các chỉ tiêu thời tiết khác. Đánh giá nhận thức của người dân về BĐKH tại huyện Gia Bình.
Nguồn cung cấp thông tin về BĐKH. Đánh giá nhận thức của người dân về BĐKH. Nhận thức của người dân về biến đổi nhiệt độ. Nhận thức của người dân về sự thay đổi lượng mưa.
Nhận thức của người dân về xu hướng biến đổi của bão. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tới sản xuất nông nghiêp trên địa bàn huyện Gia Bình. 47 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các sự kiện lịch sử về thời tiết cực đoan ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp ở huyện Gia Bình.
Đánh giá của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đối với sản xuất nông nghiệp. Đánh giá khả năng thích ứng của người dân đối với BĐKH trong sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Lựa chọn những biện pháp thích ứng với BĐKH của người dân. Biện pháp thích ứng với sự thay đổi về nhiệt độ.
Thích ứng với thay đổi lượng mưa trong sản xuất nông nghiệp. Thích ứng với thiên tai và dịch hại trong sản xuất nông nghiệp. Đánh giá các biện pháp thích ứng với BĐKH trong hoạt động sản xuất nông nghiệp. Những thuận lợi và khó khăn chính của người dân trong việc thực hiện các biện pháp thích ứng với BĐKH trong sản xuất nông nghiệp.
Đề xuất giải pháp nâng cao nhận thức và khả năng thích ứng với BĐKH của người dân trong hoạt động sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Gia Bình. Giải pháp về chính sách, giáo dục. Giải pháp công nghệ, kỹ thuật. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
78 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 82 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BĐKH Biến đổi khí hậu BVTV Bảo vệ thực vật ĐB Đồng bằng ĐBSH Đồng bằng sông Hồng ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long HTXDV Hợp tác xã dịch vụ INC/FCCC Ủy ban Hiệp thương liên chính phủ cho một Công ước khung về Biến đổi khí hậu IPCC Ủy ban liên Chính phủ về BĐKH KHHGĐ Kế hoạch hóa gia đình KHKT Khoa học kỹ thuật NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn THCS Trung học cơ sở TN&MT Tài nguyên và môi trường TTC Nhiệt độ tối cao TTT Nhiệt độ tối thấp SXNN Sản xuất nông nghiệp UBND Ủy ban nhân dân UNEP Chương trình môi trường của Liên hợp quốc UNFCCC Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu WMO Tổ chức khí tượng thế giới vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Mức tăng nhiệt độ và mức thay đổi lượng mưa trong 50 năm qua ở các vùng khí hậu của Việt Nam. Diện tích có nguy cơ bị ngập theo các mực nước biển dâng.
Thông tin số liệu cần thu thập. Tổng hợp thông tin về người tham gia phỏng vấn (n=90). Nhiệt độ không khí (0C) trung bình tháng giai đoạn 2011 - 2016. Tổng số giờ nắng trung bình tháng, năm giai đoạn 2011 - 2016.
Độ ẩm tương đối trung bình tháng, năm giai đoạn 2011 - 2016. Lượng bốc hơi trung bình tháng, năm giai đoạn 2011 - 2016. Lượng mưa trung bình tháng, năm. Dân số trung bình huyện Gia Bình giai đoạn 2011 – 2016.
Thống kê tỷ lệ thành phần lao động năm 2016. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế giai đoạn 2005 – 2016. Giá trị sản xuất ngành nông, lâm, thủy sản giai đoạn 2011-2016. Diện tích, năng suất, sản lượng lúa huyện Gia Bình.
Hiện trạng chăn nuôi huyện Gia Bình. Diện tích, sản lượng thủy sản huyện Gia Bình. Nhận thức người dân về sự thay đổi mùa mưa bão. Nhận thức của người dân về biểu hiện của BĐKH tại các xã ở 3 vùng sinh thái huyện Gia Bình.
Danh sách sự kiện thời tiết cực đoan tại 3 xã của huyện Gia Bình trong 10 năm gần đây. Các biện pháp thích ứng của người dân xã Xuân Lai đối với thời tiết cực đoan do BĐKH. Các biện pháp thích ứng của người dân xã Cao Đức đối với thời tiết cực đoan do BĐKH. Các biện pháp thích ứng của người dân xã Bình Dương đối với thời tiết cực đoan do BĐKH.
Lịch thời vụ xếp theo thời tiết của địa phương (dương lịch). Phân tích SWOT các biện pháp thích ứng với BĐKH. 71 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH Hình 2. Phần trăm các loại khí có trong khí nhà kính.
Cây lúa bị thiệt hại do hạn hán. Địa giới hành chính huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Xu hướng thay đổi nhiệt độ giai đoạn 1961-2015. Xu hướng thay đổi số ngày nắng nóng và nắng nóng gay gắt tại địa phương giai đoạn 1961-2015.
Xu hướng biến đổi số ngày rét đậm, rét hại tại địa phương giai đoạn (1961-2015). Diễn biến lượng mưa trung bình các năm giai đoạn từ 1961-2015. Các nguồn cung cấp thông tin về thời tiết cho người dân. Nhận thức chung về BĐKH của người dân huyện Gia Bình.
Nhận thức về biểu hiện của BĐKH. Nhận thức của người dân về biến đổi nhiệt độ. Nhận thức của người dân về sự thay đổi về lượng mưa. Nhận thức của người dân về sự thay đổi về mùa mưa.
Nhận thức của người dân về sự thay đổi số đợt hạn hán. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của các hiện tượng khí hậu cực đoan. Nhận thức của người dân về thay đổi diện tích đất nông nghiệp. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đến thời vụ.
Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đến năng suất cây trồng. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đến năng suất lúa. Nhận thức của người dân về tác động của BĐKH đến sâu bệnh. Thảo luận các biện pháp ứng phó và thích ứng của người dân địa phương với các chiến lược trước/ trong/ sau khi diễn ra thời tiết cực đoan.
Thích ứng của người dân với thay đổi nhiệt độ trong sản xuất. Thích ứng của người dân với thay đổi lượng mưa .