Luận văn: Thích ứng với thiên tai trong sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, Hà Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua đánh giá thực trạng và giải pháp thích ứng với thiên tai của người dân trong sản xuất nông, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Đặng Minh Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Văn Điếm
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá thực trạng và giải pháp thích ứng với thiên tai của người dân trong sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
• 1.3. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 1.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5. YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. THỜI TIẾT, KHÍ HẬU VÀ THIÊN TAI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp thích ứng với thiên tai trong nông nghiệp tại Hòa Mạc

Hòa Mạc, một thị trấn thuộc huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam, đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ thiên tai, đặc biệt là mưa lũ. Biến đổi khí hậu đã làm gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp. Việc tìm kiếm và áp dụng các giải pháp thích ứng với thiên tai là vô cùng cần thiết để bảo vệ sinh kế của người dân và đảm bảo an ninh lương thực.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của Hòa Mạc

Hòa Mạc có địa hình thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp với hệ thống kênh mương phát triển. Tuy nhiên, điều kiện khí hậu tại đây đang thay đổi nhanh chóng, dẫn đến nhiều rủi ro cho nông dân. Đánh giá các yếu tố tự nhiên và kinh tế xã hội là bước đầu tiên để hiểu rõ hơn về tình hình sản xuất nông nghiệp tại địa phương.

1.2. Tác động của thiên tai đến sản xuất nông nghiệp

Thiên tai, đặc biệt là mưa lũ, đã gây ra nhiều thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc. Năng suất lúa và hoa màu giảm sút, ảnh hưởng đến thu nhập của người dân. Việc nhận thức rõ về tác động của thiên tai là cần thiết để có những biện pháp ứng phó hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc

Sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc đang phải đối mặt với nhiều thách thức do thiên tai. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn đến đời sống của người dân. Việc đánh giá các thách thức này sẽ giúp tìm ra các giải pháp thích ứng hiệu quả hơn.

2.1. Nhận thức của người dân về thiên tai

Người dân Hòa Mạc đã có những nhận thức nhất định về thiên tai và tác động của nó đến sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, mức độ nhận thức còn hạn chế, cần có các chương trình tuyên truyền để nâng cao hiểu biết cho cộng đồng.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thích ứng

Nhiều yếu tố như điều kiện kinh tế, trình độ học vấn và kinh nghiệm sản xuất ảnh hưởng đến khả năng thích ứng của người dân với thiên tai. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp xây dựng các giải pháp phù hợp hơn.

III. Phương pháp và giải pháp chính để thích ứng với thiên tai

Để thích ứng với thiên tai, người dân Hòa Mạc đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại mà còn nâng cao năng suất sản xuất nông nghiệp.

3.1. Sử dụng giống cây trồng chịu ngập

Việc sử dụng các giống lúa chịu ngập đã giúp nông dân Hòa Mạc giảm thiểu thiệt hại do mưa lũ. Các giống này có khả năng phát triển tốt trong điều kiện ngập úng, từ đó nâng cao năng suất.

3.2. Điều chỉnh lịch thời vụ trồng trọt

Điều chỉnh lịch thời vụ trồng trọt là một trong những giải pháp quan trọng giúp nông dân tránh được thiệt hại do thiên tai. Việc này cần được thực hiện dựa trên dự báo thời tiết chính xác và kịp thời.

3.3. Xây dựng hệ thống kênh mương và thoát nước

Hệ thống kênh mương và thoát nước được xây dựng và cải thiện sẽ giúp giảm thiểu tình trạng ngập úng trong mùa mưa. Điều này không chỉ bảo vệ mùa màng mà còn cải thiện điều kiện sản xuất nông nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hòa Mạc

Các giải pháp thích ứng với thiên tai đã được áp dụng tại Hòa Mạc và mang lại nhiều kết quả tích cực. Việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp này là cần thiết để có thể nhân rộng mô hình.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng giống cây trồng mới

Việc áp dụng giống cây trồng mới đã giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Nông dân đã nhận thấy sự khác biệt rõ rệt trong sản xuất sau khi chuyển đổi giống.

4.2. Tác động của việc điều chỉnh lịch thời vụ

Điều chỉnh lịch thời vụ đã giúp nông dân tránh được thiệt hại do thiên tai. Năng suất lúa và hoa màu đã được cải thiện đáng kể, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc thích ứng với thiên tai trong sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc là cần thiết và khả thi. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và áp dụng các công nghệ mới.

5.1. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thích ứng

Cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và cộng đồng để nâng cao hiệu quả thích ứng với thiên tai. Việc này bao gồm cả việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và nâng cao nhận thức cho người dân.

5.2. Tương lai của sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc

Tương lai của sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thiên tai. Việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện kỹ thuật canh tác sẽ là chìa khóa để phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang gia tăng áp lực nặng nề lên các hệ sinh thái và phương thức sinh kế nông nghiệp truyền thống, đặc biệt tại các quốc gia ven biển có tính dễ bị tổn thương cao như Việt Nam. Theo các báo cáo đánh giá rủi ro thảm họa của Liên Hợp Quốc, trong giai đoạn 2005 - 2014, trung bình mỗi năm Việt Nam hứng chịu khoảng 649 đợt thiên tai, trong đó thiệt hại do lũ lụt chiếm tỷ trọng lớn nhất với 58% tổng thiệt hại kinh tế ước tính 5,2 tỷ USD mỗi năm. Các kịch bản biến đổi khí hậu chỉ ra rằng đến năm 2100, nhiệt độ trung bình tại Việt Nam có thể tăng từ 2 đến 3 độ C, kéo theo sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn cục bộ, ngập úng và khô hạn cục bộ.

Thị trấn Hòa Mạc thuộc huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam có tổng diện tích tự nhiên 184,26 ha, giữ vị trí trung tâm hành chính - kinh tế nhưng vẫn duy trì hoạt động sản xuất nông nghiệp với sản lượng lương thực đạt khoảng 850 tấn mỗi năm. Mặc dù sở hữu hệ thống đê sông Châu Giang vững chắc giúp ngăn ngừa lũ tràn từ thượng nguồn, địa phương này lại đối mặt với nguy cơ ngập úng cục bộ ngày càng phức tạp do các đợt mưa lớn có cường độ vượt quá năng lực tiêu thoát nội đồng. Thực trạng này đe dọa trực tiếp đến mục tiêu duy trì giá trị canh tác đạt từ 50 đến 70 triệu đồng/ha/năm và nguồn thu nhập của hàng trăm hộ nông dân.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Khoa học Môi trường của tác giả Đặng Minh Quang tập trung đánh giá chuỗi dữ liệu khí tượng giai đoạn 1970 - 2017, phân tích nhận thức cộng đồng và khảo sát các phương thức thích ứng trong canh tác lúa và hoa màu tại địa phương. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác lập cơ sở khoa học thực chứng để đề xuất các giải pháp nâng cao tính chủ động, giảm thiểu rủi ro kinh tế cho người dân trước diễn biến bất thường của thời tiết.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên khung lý thuyết đánh giá khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) và các định hướng chiến lược của Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường (IMHEN). Khả năng thích ứng được định nghĩa là sự điều chỉnh của hệ thống tự nhiên hoặc xã hội nhằm giảm thiểu tính dễ bị tổn thương, hạn chế thiệt hại hoặc tận dụng các cơ hội từ hoàn cảnh mới. Báo cáo đánh giá của IPCC phân loại 228 biện pháp thích ứng thành 8 nhóm hành động cốt lõi, trong đó luận văn tập trung vào 4 nhóm hành vi chủ đạo gồm: thay đổi nguy cơ bằng công trình, ngăn ngừa tác động bằng kỹ thuật canh tác, giáo dục thay đổi nhận thức cộng đồng và điều chỉnh cơ cấu mùa vụ.

Mô hình nghiên cứu lồng ghép 4 trụ cột chiến lược thích ứng nông nghiệp theo hướng dẫn của IMHEN, bao gồm: điều chỉnh cơ cấu giống và thời vụ, cải thiện hiệu quả hệ thống tưới tiêu nội đồng, tổ chức dự báo cảnh báo sớm rủi ro thiên tai và áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến. Ba khái niệm nền tảng được chuẩn hóa gồm: "Hiểm họa thiên tai mưa lụt" (xác định qua lượng mưa ngày vượt ngưỡng), "Tính dễ bị tổn thương" (mức độ nhạy cảm của các trà lúa và rau màu trước úng ngập) và "Thích ứng dựa vào cộng đồng" (sử dụng tri thức địa phương kết hợp hỗ trợ kỹ thuật để quản lý rủi ro).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa phân tích dữ liệu thứ cấp và điều tra thực địa sơ cấp. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm chuỗi số liệu khí tượng 48 năm (1970 - 2017) về nhiệt độ, số giờ nắng, lượng mưa tại trạm khí tượng Hà Nam, cùng các báo cáo kinh tế - xã hội giai đoạn 2010 - 2017 từ Ủy ban nhân dân thị trấn Hòa Mạc.

Về dữ liệu sơ cấp, tác giả triển khai điều tra bảng hỏi cấu trúc trên cỡ mẫu N = 30 hộ nông nghiệp, áp dụng phương pháp chọn mẫu khối ngẫu nhiên phân bổ đều tại 3 tiểu vùng đại diện (10 hộ/khu vực):

• Khu A (xóm Yên Hòa và Bắc Hòa): Vùng đất ven sông Châu Giang, địa hình bằng phẳng, chuyên canh lúa hai vụ.
• Khu B (phố Phú Hòa và phố Thịnh Hòa): Khu vực tiếp giáp trung tâm đô thị hóa, chịu áp lực tiêu thoát nước mặt.
• Khu C (xóm Thái Hòa): Vùng trũng thấp, chuyên canh mô hình lúa - rau màu luân canh.

Đồng thời, nghiên cứu tổ chức 3 cuộc thảo luận nhóm tập trung (FGD) vào các ngày 8, 17 và 23 tháng 5 năm 2018 với sự tham gia của 4 - 5 đại diện mỗi nhóm có độ tuổi và kinh nghiệm sản xuất đa dạng. Các công cụ đánh giá có sự tham gia của cộng đồng (PRA) theo chuẩn ICRAF được áp dụng gồm: lập bảng dòng lịch sử thiên tai, xây dựng sơ đồ phân vùng ngập úng, thiết lập lịch thời vụ gắn với rủi ro thời tiết, sơ đồ Venn phân tích vai trò thể chế và phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT).

Toàn bộ dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng. Phương pháp phân tích phương sai một chiều (One-way ANOVA) được lựa chọn nhằm kiểm định mức độ biến động có ý nghĩa thống kê của các yếu tố nhiệt độ và lượng mưa trong gần nửa thế kỷ, bảo đảm độ tin cậy khoa học cao cho các nhận định xu thế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích chuỗi số liệu khí tượng 1970 - 2017 cho thấy những chuyển dịch rõ rệt về khí hậu tại địa bàn nghiên cứu:

• Nhiệt độ trung bình năm có xu hướng gia tăng đều đặn (trung bình đạt 23 - 24 độ C, mùa hè nhiệt độ tối cao vượt ngưỡng 35 - 40 độ C), trong khi tổng số giờ nắng có xu thế giảm nhẹ.
• Lượng mưa bình quân hàng năm dao động quanh mức 1.500 mm nhưng phân bố cực kỳ bất đối xứng, với 70% đến 75% tổng lượng mưa tập trung trong các tháng từ tháng 7 đến tháng 11; các tháng cao điểm xuất hiện lượng mưa vượt trên 600 mm/tháng.
• Nhận thức của người dân về biến đổi khí hậu ở mức khá cao: trên 80% số hộ được phỏng vấn nhận biết chính xác xu hướng gia tăng của các đợt mưa cực đoan và nhiệt độ bất thường.
• 100% hộ dân tại Khu C (vùng trũng) ghi nhận tình trạng ngập úng cục bộ ảnh hưởng tiêu cực đến rau màu vụ đông và trà lúa mùa, trong khi Khu A ít chịu thiệt hại hơn nhờ địa hình cao ráo.
• Nhờ người dân chủ động thay thế giống và bố trí lại lịch gieo cấy, năng suất lúa bình quân vẫn giữ ổn định ở mức 115 - 120 tạ/ha/năm, ngô đạt 200 - 250 kg/sào/vụ, nâng hệ số sử dụng đất nông nghiệp lên 2,8 lần.

Thảo luận kết quả

Diễn biến thiên tai tại Hòa Mạc mang tính đặc thù của vùng trũng đồng bằng sông Hồng. Ngập úng tại địa phương không xuất phát từ việc tràn đê sông Châu Giang mà bắt nguồn từ các trận mưa lớn tập trung (lượng mưa ngày R > 100 mm/ngày hoặc mưa vừa kéo dài liên tục trên 3 ngày với R > 20 mm/ngày) kết hợp với quá trình đô thị hóa làm thu hẹp không gian thấm nước tự nhiên (diện tích đất ở đạt 36,75 ha năm 2017).

Khi so sánh với các nghiên cứu khí hậu diện rộng của Bộ Tài nguyên và Môi trường (MONRE) và Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu (IMHEN), các phát hiện tại Hòa Mạc hoàn toàn trùng khớp với xu thế gia tăng lượng mưa ngày cực đoan tại đồng bằng Bắc Bộ (dự báo tăng tới 50% vào cuối thế kỷ 21).

Trên phương diện trình bày trực quan, các chuỗi số liệu 48 năm về nhiệt độ tối cao, tối thấp và số giờ nắng được thể hiện rõ ràng qua biểu đồ đường xu thế đa thời gian (XY Charts). Ma trận so sánh thiệt hại giữa 3 tiểu vùng A, B, C được mô hình hóa qua bảng tổng hợp tỷ lệ hao hụt năng suất, cho thấy rõ vùng canh tác chuyên màu chịu tổn thương cao hơn vùng chuyên lúa khoảng 15% đến 25% khi xảy ra mưa kéo dài trên 3 ngày. Sơ đồ Venn và bản đồ phân vùng ngập úng giúp trực quan hóa sự bất cập trong hệ thống kênh tiêu nội đồng và vai trò điều phối của Hợp tác xã Nông nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao năng lực ứng phó và bảo vệ sản xuất nông nghiệp bền vững tại thị trấn Hòa Mạc, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Nâng cấp và hiện đại hóa hệ thống thủy lợi tiêu úng nội đồng: Ủy ban nhân dân thị trấn Hòa Mạc phối hợp cùng Hợp tác xã Nông nghiệp triển khai nạo vét, kiên cố hóa 100% hệ thống kênh mương chính; đầu tư bổ sung các trạm bơm dã chiến tại khu vực trũng xóm Thái Hòa (Khu C); mục tiêu rút ngắn thời gian tiêu thoát nước úng xuống dưới 24 giờ sau các trận mưa lớn trên 100 mm/ngày; lộ trình thực hiện từ năm 2019 đến năm 2022.
2. Chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng chịu ngập và rét: Trạm Khuyến nông huyện Duy Tiên chủ trì chuyển giao các giống lúa thuần chất lượng cao có thời gian sinh trưởng ngắn (100 - 115 ngày) và khả năng chịu ngập úng từ 5 đến 7 ngày; mở rộng cơ cấu cây rau màu ưa lạnh, chịu ẩm trong vụ đông; mục tiêu duy trì năng suất lúa trên 120 tạ/ha/năm và nâng tỷ lệ gieo cấy vụ đông trên đất hai lúa đạt 90% diện tích; giai đoạn thực hiện 2019 - 2021.
3. Áp dụng đồng bộ các quy trình canh tác nông nghiệp tiên tiến: Hội Nông dân thị trấn hướng dẫn bà con kỹ thuật lên luống cao, vun gốc thoát nước, sử dụng bạt nilon hoặc rơm rạ che phủ mặt đất chống xói mòn và rửa trôi dinh dưỡng; ứng dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) sau ngập úng; mục tiêu giảm 20% đến 30% chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật bị thất thoát do mưa lũ; triển khai liên tục từ năm 2020 đến 2023.
4. Xây dựng mạng lưới thông tin cảnh báo sớm dựa vào cộng đồng: Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai địa phương thiết lập kênh dự báo thời tiết ngắn hạn qua hệ thống loa truyền thanh và tin nhắn di động trước các đợt mưa lớn từ 2 đến 3 ngày; tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng quản lý rủi ro thiên tai cho 100% hộ dân nông nghiệp; thực hiện thường niên từ năm 2019.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật đa dạng cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cán bộ quản lý nông nghiệp và môi trường cấp cơ sở: Các chuyên viên Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Duy Tiên, cán bộ địa chính - nông nghiệp thị trấn Hòa Mạc có thể sử dụng số liệu phân vùng ngập úng để lập quy hoạch sử dụng đất và kế hoạch phòng chống thiên tai giai đoạn trung hạn.
2. Nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Khoa học Môi trường: Cung cấp bộ khung phương pháp luận kết hợp phân tích chuỗi thời gian khí tượng ANOVA với các công cụ điều tra xã hội học nông thôn (PRA, ICRAF) để tham khảo cho các đề tài biến đổi khí hậu tại vùng đồng bằng châu thổ.
3. Ban quản trị Hợp tác xã và cán bộ khuyến nông: Sử dụng các dữ liệu về lịch thời vụ nông nghiệp gắn với rủi ro thiên tai để chỉ đạo khung lịch gieo cấy lúa xuân, lúa mùa và bố trí cây trồng vụ đông đạt giá trị kinh tế trên 50 triệu đồng/ha.
4. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển nông thôn: Cung cấp bằng chứng thực địa về mô hình thích ứng dựa vào cộng đồng, phục vụ thiết kế các gói tài trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực ứng phó biến đổi khí hậu cho nông dân nghèo.

Câu hỏi thường gặp

Biến đổi khí hậu tại thị trấn Hòa Mạc biểu hiện rõ nét nhất qua những chỉ số nào?

Chuỗi dữ liệu 48 năm (1970 - 2017) tại trạm khí tượng Hà Nam chứng minh nhiệt độ trung bình năm tăng đều, biên độ nhiệt mùa hè có ngày chạm ngưỡng 40 độ C, số giờ nắng suy giảm và lượng mưa phân bố lệch hẳn về các tháng từ tháng 7 đến tháng 11 (chiếm 70 - 75% lượng mưa cả năm).

Thiên tai mưa lớn ảnh hưởng như thế nào đến năng suất cây trồng tại Hòa Mạc?

Mưa lớn cục bộ trên 100 mm/ngày gây ngập úng rễ, phát sinh bệnh nghẹt rễ lúa và nấm hại rau màu. Tuy nhiên, nhờ người dân chủ động né tránh thời vụ bất lợi và thay đổi giống, năng suất lúa địa phương vẫn được bảo toàn ở mức 115 - 120 tạ/ha/năm.

Phương pháp chọn mẫu và phân tích dữ liệu trong luận văn được thực hiện ra sao?

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu khối ngẫu nhiên trên 30 hộ nông dân phân đều tại 3 tiểu vùng sinh thái canh tác khác nhau. Dữ liệu khí tượng 1970 - 2017 được kiểm định xu hướng bằng mô hình phân tích phương sai ANOVA một chiều trên phần mềm chuyên dụng để đảm bảo ý nghĩa thống kê.

Người dân Hòa Mạc đã áp dụng các biện pháp thích ứng phi công trình nào?

Bà con nông dân đã chủ động điều chỉnh lịch gieo cấy trà lúa sớm để thu hoạch trước mùa lũ, vun luống cao cho hoa màu, sử dụng rơm rạ che phủ bề mặt đất giữ ẩm và phòng trừ sâu bệnh kịp thời sau mỗi đợt mưa dài ngày.

Luận văn đưa ra những chỉ tiêu cụ thể nào để phân cấp nguy cơ mưa lụt?

Luận văn dựa trên quy chuẩn khí tượng để thiết lập 2 chỉ tiêu chính: lượng mưa ngày R > 100 mm/ngày (phân thành cấp nghiêm trọng, nguy cơ cao, trung bình) và đợt mưa vừa R > 20 mm/ngày kéo dài liên tục trên 3 ngày để đánh giá khả năng ngập úng nội đồng.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập bức tranh toàn diện về xu thế ấm lên toàn cầu và tính bất thường của lượng mưa tại thị trấn Hòa Mạc trong gần 5 thập kỷ (1970 - 2017).
• Đánh giá chính xác mức độ nhạy cảm của 3 tiểu vùng nông nghiệp, chứng minh năng lực thích ứng của người dân giúp duy trì năng suất lúa 115 - 120 tạ/ha/năm và sản lượng 850 tấn lương thực/năm.
• Đóng góp hệ thống cơ sở dữ liệu thực nghiệm kết hợp giữa phương pháp định lượng thống kê ANOVA và phương pháp định tính PRA trong phân tích thích ứng khí hậu cấp xã phường.
• Xác định lộ trình hành động ưu tiên giai đoạn 2019 - 2023 tập trung vào hoàn thiện thủy lợi nội đồng, chuyển đổi bộ giống ngắn ngày chịu ngập và thiết lập mạng lưới cảnh báo sớm.
• Kêu gọi sự chung tay đồng bộ giữa chính quyền cơ sở, Hợp tác xã và cộng đồng nông dân nhằm xây dựng nền nông nghiệp đô thị bền vững, sẵn sàng thích ứng chủ động trước các rủi ro thiên tai trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM ĐẶNG MINH QUANG ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG VỚI THIÊN TAI CỦA NGƯỜI DÂN TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI THỊ TRẤN HÒA MẠC, HUYỆN DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM Chuyên ngành: Khoa ho ̣c môi trường Mã số: 8440301 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đoàn Văn Điếm NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa hề được sử dụng cho một học vị nào Tôi cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn tốt nghiệp này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong khóa luận đều đã được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, Ngày ……. Tháng 11 Năm 2018 Tác giả luận văn Đặng Minh Quang i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS.TS Đoàn Văn Điếm đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Môi trường - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn Xin cảm ơn các cán bộ trạm Khí tượng tỉnh Hà Nam, Ủy ban nhân dân thị trấn Hòa Mạc, cán bộ và cộng đồng dân cư tại các Khu về sự hợp tác nhiệt tình đồng thời đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành đề ở địa phương trong thời gian qua. Cuối cùng mình xin chân thành cảm ơn bạn bè và người thân đã nhiệt tình giúp đỡ, động viên khích lệ mình trong suốt thời gian học tập, rèn luyện tại trường Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, Ngày …….

Tháng 11 Năm 2018 Tác giả luận văn Đặng Minh Quang ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU .vii DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ .viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. THỜI TIẾT, KHÍ HẬU VÀ THIÊN TAI. Một số loại thiên tai thường gặp.

THIÊN TAI LŨ LỤT VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU. Lũ lụt là một biểu hiện của biến đổi khí hậu. Thiên tai gia tăng do biến đổi khí hậu. THIÊN TAI VỚI SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÀ ĐỜI SỐNG.

Thiên tai đối với đời sống của người dân. Thiên tai đối với sản xuất nông nghiệp. NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN VỀ THIÊN TAI VÀ THÍCH ỨNG. Nhận thức của người dân về thiên tai khí hậu.

Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của thiên tai đến sản xuất. Vấn đề thích ứng với thiên tai khí hậu. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

26 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội trên địa bàn thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Đánh giá những biểu hiện của biến đổi khí hậu và thiên tai mưa lụt trong nửa thế kỷ qua trên địa bàn thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam.

Đánh giá nhận thức của người dân về thiên tai mưa lụt và ảnh hưởng của thiên tai mưa lụt tới sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Các giải pháp thích ứng trong sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên. Đề xuất giải pháp thích ứng với thiên tai mưa lụt chủ động và có hiệu quả cao trong sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN – KINH TẾ XÃ HỘI THỊ TRẤN HÒA MẠC, HUYỆN DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM.

Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội. BIỂU HIỆN THIÊN TAI MƯA LỤT VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU.

Xu hướng biến đổi nhiệt độ. Xu hướng thay đổi lượng mưa. NHẬN THỨC CỦA NGƯỜI DÂN VỀ THIÊN TAI MƯA LỤT TẠI THỊ TRẤN HÒA MẠC, HUYỆN DUY TIÊN, TỈNH HÀ NAM. Nhận thức của người dân về thiên tai khí hậu.

Nhận thức của người dân về xu hướng mưa lụt trên địa bàn thị trấn. ẢNH HƯỞNG CỦA MƯA LỤT ĐẾN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của mưa lụt đến năng suất. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của mưa lụt đến diện tích.

54 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng mưa lụt đến sâu bệnh. Sơ đồ các vùng bị ảnh hưởng của thiên tai mưa lụt đến nông nghiệp. Lịch thời vụ và thiên tai mưa lụt tại thị trấn Hòa Mạc.

CÁC BIỆN PHÁP THÍCH ỨNG CỦA NGƯỜI DÂN VỚI THIÊN TAI MƯA LỤT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI HÒA MẠC. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THÍCH ỨNG VỚI THIÊN TAI MƯA LỤT TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP .1 Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức khi thực hiện các giải pháp thích ứng của người dân với thiên tai mưa lụt. Vai trò của các tổ chức tham gia vào thích ứng với thiên tai mưa lụt. Đề xuất giải pháp thích ứng với thiên tai mưa lụt có hiệu quả cao.

KẾT LUẬN & KIẾN NGHỊ. 68 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 69 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt ATTP An toàn thực phẩm BĐKH Biến đổi khí hậu BNNPTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn BTNMT Bộ Tài Nguyên và Môi Trường BVTV Bảo vệ thực vật CN – TTCN Công Nghiệp và Tiểu thủ Công nghiệp ĐBSCL Đồng bằng sôn Cửu Long GDP Tổng sản phẩm quốc nội. IMHEN Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu IPB Phòng trừ sâu bệnh IPCC Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu.

SWOT Mô hình phân tích Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội, Thách thức SXNN Sản xuất nông nghiệp TTC Nhiệt độ tối cao TTT Nhiệt độ tối thấp TW Trung ương UBND Ủy ban nhân dân UNDP Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc UNICEF Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc WB Ngân hàng thế giới XTNĐ Xoáy thuận nhiệt đới vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2. Bão, áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp (*) hoặc gián tiếp (**). Tần số bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam. Mức thay đổi lượng mưa ngày lớn nhất (%) vào cuối thế kỷ 21 so với thời kỳ 1980-1999 theo kịch bản phát thải trung bình.

Tác động của thiên tai đến hoạt động sản xuất trồng trọt. Quy mô hộ, số hộ và dân số thị trấn Hòa Mạc năm 2017. Nguy cơ mưa lụt do có mưa lớn (R>100mm/ngày) tại Duy Tiên. Nguy cơ mưa lụt do mưa vừa (R>20 mm/ngày) kéo dài 3 ngày liên tục tại Hà Nam qua các tháng.

Dòng lịch sử về khí hậu cực đoan và thiên tai đã xảy ra, gây hại đối với sản xuất nông nghiệp tại Hòa Mạc. Nhận thức của người dân về biểu hiện của mưa lụt tại thị trấn Hòa Mạc. Lịch thời vụ gắn với thiên tai mưa lụt trong năm. Chiến lược thích ứng với mưa lụt tại khu A và khu B trồng lúa.

Chiến lược thích ứng với mưa lụt tại khu C trồng hoa màu. Phân tích SWOT một số biện pháp thích ứng với thiên tai mưa lụt. 61 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ Hình 2. Ảnh vệ tinh chụp một cơn bão hoạt động trên biển Đông.

Đường đi của các cơn bão vào Việt Nam qua các tháng. Xu thế của lượng mưa năm tại một số trạm khí tượng. Xu hướng nhiệt độ trung bình năm trên toàn cầu và ở Việt Nam. Biến đổi của nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam (oC).

Sơ đồ vị trí thị trấn Hòa mạc. Xu hướng thay đổi nhiệt độ trung bình giai đoạn 1970-2017. Xu hướng thay đổi nhiệt độ tối cao giai đoạn 1970-2017. Xu hướng thay đổi nhiệt độ tối thấp giai đoạn 1970-2017.

Xu hướng thay đổi số giờ nắng tại địa phương giai đoạn 1970-2017. Diễn biến lượng mưa trung bình các năm giai đoạn từ 1970-2017. Tần suất các cấp nguy cơ mưa lụt do có mưa lớn (>100mm/ngày) các tháng tại Duy Tiên (%). Tần suất các cấp nguy cơ mưa lụt do mưa vừa kéo dài >3 ngày/tháng (R>20mm/ngày) tại Duy Tiên (%).

Nhận biết về thiên tai khí hậu của người dân (%). Nhận biết của người dân về các loại thiên tai khí hậu. Nhận thức của người dân về xu hướng mưa lớn và lụt cục bộ. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của thiên tai mưa lụt đến sản lượng.

Nhận thức về ảnh hưởng của mưa lụt đến diện tích gieo trồng. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của mưa lụt đến sâu bệnh hại cây trồng. Sơ đồ các vùng bị ảnh hưởng của mưa lụt tại khu B. Sơ đồ các vùng bị ảnh hưởng bởi mưa lụt tại khu C.

Sơ đồ các vùng bị ảnh hưởng bởi mưa lụt tại khu A. Sơ đồ Venn về vai trò của chủ thể thích ứng với thiên tai mưa lụt. 65 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Đặng Minh Quang Tên Luận văn: “Đánh giá thực trạng và giải pháp thích ứng với thiên tai của người dân trong sản xuất nông nghiệp tại thị trấn Hòa Mạc, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam” Ngành: Khoa học Môi trường Mã số: 8440301 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Đánh giá thực trạng thiên tai khí hậu tại huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam.