Luận Án Tiến Sĩ: Đánh Giá Nghệ Thuật Kiến Trúc Và Kỹ Thuật Xây Dựng Tháp Chăm Nhằm Bảo Tồn Di Sản

• Tác giả: Hồ Thế Vinh
• Người hướng dẫn: GS. TS. Phạm Đình Việt
• Trường học: Trường Đại Học Xây Dựng
• Chuyên ngành: Kiến trúc
• Đề tài: Đánh Giá Nghệ Thuật Kiến Trúc Và Kỹ Thuật Xây Dựng Tháp Chăm: Hướng Đến Bảo Tồn Di Sản
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề - Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu - Ý nghĩa nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng - Phạm vi – giới hạn nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2. TỔNG QUAN THÁP CHĂM – DẤU ẤN VĂN HÓA ĐẶC SẮC CỦA DÂN TỘC CHĂM TRÊN DÃI ĐẤT MIỀN TRUNG VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát nhà nước Chăm pa (TK IV – XVII)
• 2.2. Thực trạng tồn tại các Tháp Chăm hiện nay
• 2.3. Tổng quan về công tác bảo tồn các Tháp Chăm
• 2.4. Tổng quan về các công trình nghiên cứu tháp Chăm
• 2.4.1. Những nghiên cứu tổng quan
• 2.4.2. Những nghiên cứu trên các kiến trúc đền tháp
• 2.4.3. Đánh giá chung về các nghiên cứu
• 2.4.4. Những vấn đề tồn tại trong nghiên cứu – bảo tồn tháp Chăm và hướng nghiên cứu đặt ra của tác giả
• 3. CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ ĐÁNH GIÁ NGHỆ THUẬT KIẾN TRÚC VÀ KỸ THUẬT XÂY DỰNG THÁP CHĂM
• 3.1. Hệ thống tiêu chí và phương pháp đánh giá trị di sản
• 3.2. Phân cấp di tích
• 3.3. Khu vực bảo vệ
• 3.4. Tiêu chí bảo tồn của UNESCO
• 3.5. Cơ sở về lịch sử - tự nhiên và văn hóa - xã hội
• 3.5.1. Các yếu tố tự nhiên
• 3.5.2. Yếu tố chính trị - lịch sử
• 3.5.3. Đặc điểm về kinh tế - văn hóa - xã hội và tín ngưỡng
• 3.5.3.1. Đặc điểm kinh tế
• 3.5.3.2. Đặc điểm tín ngưỡng
• 3.6. Cơ sở về công nghệ xây dựng
• 3.6.1. Vật liệu xây dựng - Gạch
• 3.6.1.1. Các loại vật liệu
• 3.6.1.2. Vật liệu gạch
• 3.6.2. Chất kết dính
• 3.6.3. Kỹ thuật xây dựng không chất kết dính
• 3.7. Cơ sở quy hoạch và kiến trúc
• 3.7.1. Hình thức Kiến trúc. Giải pháp sử dụng vòm cuốn, gá ghép vật liệu và hệ thống kết cấu móng
• 3.8. Cơ sở về nghệ thuật trang trí
• 3.8.1. Các loại hình trang trí
• 3.8.2. Phương thức thể hiện trang trí trên các công trình kiến trúc
• 3.9. Cơ sở lý luận và thực tiễn về bảo tồn và trùng tu các công trình kiến trúc đền tháp Chăm
• 3.9.1. Cơ sở thực tiễn
• 4. ĐỀ XUẤT VỀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO TỒN THÁP CHĂM HIỆN NAY
• 4.1. Đánh giá các giá trị trong nghệ thuật kiến trúc và kỹ thuật xây dựng Tháp
• 4.1.1. Những giá trị chung trong nghệ thuật kiến trúc và kỹ thuật xây dựng Tháp
• 4.1.2. Đánh giá các giá trị riêng cho từng Tháp và cụm Tháp tại khu vực nghiên cứu
• 4.2. Những nhận định có tính chuyên khảo của Luận Án về phương pháp xây dựng Tháp của người Chăm
• 4.3. Các giải pháp cho việc bảo tồn - tu bổ Tháp trên cơ sở vận dụng những nhận định về phương pháp xây dựng Tháp của người Chăm
• 4.3.1. Nguyên tắc chung
• 4.3.2. Nguyên tắc đặc thù cho các Tháp Chăm
• 4.3.3. Việc quy hoạch
• 4.3.4. Việc can thiệp
• 4.3.5. Các phương pháp và kỹ thuật truyền thống
• 4.3.6. Giải pháp thực hiện
• 4.4. Đề xuất giải pháp bảo tồn không gian tổng thể cho từng Tháp
• 4.5. Giải pháp tu bổ đề xuất
• 4.6. Đề xuất tổ chức quản lý thực hiện
• 4.7. Bàn luận về các kết quả nghiên cứu
• 4.7.1. Về nhận định kỹ thuật xây dựng Tháp
• 4.7.2. Về các giải pháp tu bổ - trùng tu
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Nghệ thuật kiến trúc Tháp Chăm

Nghệ thuật kiến trúc của Tháp Chăm thể hiện sự tinh tế và độc đáo trong thiết kế, kết hợp giữa yếu tố tôn giáo và văn hóa. Các tháp được xây dựng với hình dáng thon gọn, đỉnh nhọn, tượng trưng cho sự kết nối giữa trời và đất. Kiến trúc Chăm sử dụng hệ thống vòm cuốn và kỹ thuật ghép gạch không cần vữa, tạo nên sự bền vững và thẩm mỹ cao. Các họa tiết trang trí trên tháp phản ánh văn hóa Chăm và tín ngưỡng tôn giáo, đặc biệt là ảnh hưởng của Ấn Độ giáo.

1.1. Hình thức kiến trúc

Hình thức kiến trúc cổ của Tháp Chăm được thiết kế với tỷ lệ cân đối, từ đế tháp rộng đến đỉnh tháp nhọn. Các tháp thường có ba phần chính: đế, thân và đỉnh. Đế tháp được xây dựng vững chắc, thân tháp trang trí các họa tiết điêu khắc tinh xảo, và đỉnh tháp thường được gắn các biểu tượng tôn giáo như linga hoặc búp sen.

1.2. Trang trí và điêu khắc

Nghệ thuật trang trí trên Tháp Chăm bao gồm các họa tiết hoa văn, hình tượng thần linh, và các biểu tượng tôn giáo. Các bức phù điêu và tượng đá được chạm khắc tỉ mỉ, thể hiện sự kết hợp giữa nghệ thuật và tín ngưỡng. Những họa tiết này không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn phản ánh đời sống tâm linh của người Chăm.

II. Kỹ thuật xây dựng Tháp Chăm

Kỹ thuật xây dựng của Tháp Chăm là một trong những thành tựu đáng chú ý của kỹ thuật cổ đại. Người Chăm sử dụng gạch nung và kỹ thuật ghép gạch không cần vữa, tạo nên sự liên kết chặt chẽ giữa các viên gạch. Kỹ thuật này không chỉ đảm bảo độ bền vững mà còn tạo nên vẻ đẹp tự nhiên cho công trình. Vật liệu xây dựng chủ yếu là gạch và đá, được chế tác và lắp ghép một cách tinh xảo.

2.1. Vật liệu xây dựng

Gạch là vật liệu chính trong xây dựng Tháp Chăm. Gạch được nung ở nhiệt độ cao, có độ cứng và độ bền vượt trội. Kỹ thuật ghép gạch không cần vữa được thực hiện bằng cách mài các viên gạch sao cho khít nhau, tạo nên sự liên kết chặt chẽ. Đá cũng được sử dụng để làm nền móng và các chi tiết trang trí.

2.2. Kỹ thuật xây dựng

Kỹ thuật truyền thống của người Chăm bao gồm việc xây dựng các lớp gạch chồng lên nhau, tạo nên hình dáng tháp. Kỹ thuật này đòi hỏi sự chính xác cao trong việc đo đạc và lắp ghép. Các tháp được xây dựng với hệ thống móng vững chắc, đảm bảo sự ổn định qua hàng trăm năm.

III. Bảo tồn di sản Tháp Chăm

Bảo tồn di sản là một nhiệm vụ quan trọng trong việc duy trì và phát huy giá trị của Tháp Chăm. Các tháp đang đối mặt với nhiều thách thức như sự xuống cấp do thời gian, tác động của thiên nhiên và con người. Việc áp dụng các giải pháp bảo tồn hiện đại, kết hợp với kỹ thuật truyền thống, là cần thiết để đảm bảo sự tồn tại lâu dài của các di tích này.

3.1. Giải pháp bảo tồn

Các giải pháp bảo tồn bao gồm việc tu bổ, gia cố và phục hồi các phần bị hư hỏng. Việc sử dụng vật liệu và kỹ thuật tương tự như nguyên gốc là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính nguyên vẹn của di tích. Các phương pháp như mài chập gạch và sử dụng chất kết dính tự nhiên được áp dụng để duy trì tính thẩm mỹ và độ bền của tháp.

3.2. Quản lý di sản

Việc quản lý di sản văn hóa đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, chuyên gia và cộng đồng địa phương. Các khu vực bảo vệ được thiết lập để hạn chế tác động từ môi trường và con người. Công tác giáo dục và nâng cao nhận thức cũng được thực hiện để bảo vệ và phát huy giá trị của Tháp Chăm.