Đặt vấn đề Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lƣợc trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ tổ quốc, là cơ sở và lực lƣợng quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội bền vững, gìn giữ ổn định chính trị, đảm bảo an ninh quốc phòng, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trƣờng sinh thái của đất nƣớc. Nông dân là chủ thể của quá trình phát triển; xây dựng nông thôn mới là căn bản, phát triển toàn diện, hiện đại hóa nông nghiệp là khâu then chốt. Xây dựng nông thôn mới là một chủ trƣơng lớn của ảng và Nhà nƣớc nhằm đƣa sản xuất nông nghiệp phát triển theo chiều sâu, hình thành một số vùng sản xuất chuyên canh tập trung; nhiều mặt hàng nông sản đạt tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế. Kết cấu hạ tầng nông thôn ngày một hoàn thiện, nhất là hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, thông tin liên lạc, trƣờng học, trạm y tế… đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe, nâng cao dân trí, phục vụ sản xuất và sinh hoạt của nhân dân.
Thƣơng mại, dịch vụ vùng nông thôn không ngừng phát triển, góp phần quan trọng tạo việc làm, tăng thu nhập cho ngƣời dân vùng nông thôn, từ đó thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hƣớng tích cực, tỷ trọng trong sản xuất nông nghiệp giảm dần, tăng dần tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ. Hệ thống chính trị cơ sở ở nông thôn đƣợc củng cố; dân chủ cơ sở đƣợc phát huy; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội khu vực nông thôn ổn định. Ngoài những mục tiêu trên thì công cộc xây dựng nông thôn mới cũng chính là tạo nên bộ mặt mới cho môi trƣờng sinh thái tại nơi ngƣời dân sinh sống Bảo vệ môi trƣờng là một trong 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Mục tiêu chung của tiêu chí này là nâng cao chất lƣợng môi trƣờng sống ở khu vực nông thôn.
Theo khảo sát của Ban chỉ đạo Chƣơng trình xây dựng NTM huyện ại Từ, đến nay việc thực hiện tiêu chí số 17 về môi trƣờng chỉ dừng lại ở việc tăng tỷ lệ hộ dân sử dụng nƣớc sinh hoạt hợp vệ sinh, khuyến khích các hộ gia đình giữ gìn môi trƣờng sống qua các hoạt động trồng cây xanh, tạo cảnh 2 quan xanh - sạch - đẹp tại địa bàn dân cƣ, các tuyến đƣờng nông thôn. Trong khi đó, tình trạng lén lút thải rác bừa bãi nơi công cộng, ven đƣờng, ven sông và xuống kênh mƣơng… khá phổ biến và khó xử lý. Chỉ tiêu về các cơ sở sản xuất - kinh doanh đạt tiêu chuẩn về môi trƣờng, nghĩa trang đƣợc xây dựng theo quy hoạch, chất thải, nƣớc thải đƣợc thu gom và xử lý theo quy định rất khó để đạt đƣợc. Ngoài nguyên nhân thiếu kinh phí đầu tƣ thì vấn đề ngƣời dân chƣa thực sự quan tâm và chƣa thấy rõ trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ môi trƣờng.
Xã Mỹ Yên, huyện ại Từ là một trong 35 xã điểm xây dựng nông thôn mới của Tỉnh Thái Nguyên. Tính đến 31/6/2014 xã đã đạt dƣợc 14/19 tiêu chí, còn lại 05 tiêu chí xã chƣa hoàn thành; trong đó có tiêu chí môi trƣờng. ể có những đánh giá rõ hơn về thực trạng môi trƣờng nông thôn tại xã, qua đó đƣa ra giải pháp hoàn thành tiêu chí môi trƣờng cùng với việc thực hiện xây dựng nông thôn mới tại địa phƣơng, dƣới sự hƣớng dẫn của thầy giáo PGS. Lƣơng Văn Hinh, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng môi trường và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Mỹ Yên, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2015 - 2020”.
Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung ánh giá thực trạng môi trƣờng và đề xuất các giải pháp thực hiện các chỉ tiêu của tiêu chí môi trƣờng trong công cuộc xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Mỹ Yên, huyện ại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu hiện trạng và nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến môi trƣờng trên địa bàn xã Mỹ Yên - ánh giá ảnh hƣởng của một số yếu tố chính đến môi trƣờng xã Mỹ Yên - ƣa ra giải pháp cụ thể để thực hiện đƣợc các chỉ tiêu về tiêu chí môi trƣờng trong công cuộc xây dựng nông thôn mới xã Mỹ Yên 3. Yêu cầu - iều tra các số liệu về hiện trạng điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trƣờng xã Mỹ Yên huyện ại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
3 - ánh giá các tác động môi trƣờng đối với đời sống, kinh tế và xã hội tại xã Mỹ Yên huyện ại Từ tỉnh Thái Nguyên. - ề xuất các giải pháp về môi trƣờng trong công cuộc xây dựng nông thôn mới tại xã Mỹ Yên huyện ại Từ tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa của đề tài 4. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - ề tài nhằm bổ sung thêm tài liệu cho ngƣời học về tầm quan trọng của môi trƣờng nông thôn, rút ra kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này.
- Cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác xây dựng kế hoạch thực hiện tiêu chí môi trƣờng trong công cuộc xây dựng nông thôn mới, nhằm hƣớng tới mục tiêu phát triển bền vững kinh tế - xã hội và môi trƣờng tại xã Mỹ Yên huyện ại Từ tỉnh Thái Nguyên. - Vận dụng, phát huy đƣợc các kiến thức đã học tập và nghiên cứu. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả của đề tài sẽ góp phần nâng cao đƣợc sự quan tâm của ngƣời dân về bảo vệ môi trƣờng. - Làm căn cứ để cơ quan chức năng tăng cƣờng công tác tuyên truyền, giáo dục nhận thức của ngƣời dân về môi trƣờng.
- Xác định thực trạng môi trƣờng nông thôn tại xã Mỹ Yên huyện ại Từ tỉnh Thái Nguyên. - ƣa các giải pháp bảo vệ môi trƣờng cho địa phƣơng nói riêng và khu vực nông thôn của huyện ại Từ nói chung. - Làm tài liệu tham khảo cung cấp cho các ban ngành, đoàn thể và ngƣời dân tại xã Mỹ Yên triển khai thực hiện tốt tiêu chí môi trƣờng. - Giúp Ban chỉ đạo chƣơng trình xây dựng nông thôn mới huyện ại Từ tỉnh Thái Nguyên có cơ sở dữ liệu để triển khai tiêu chí môi trƣờng cho các xã còn lại trên địa bàn huyện ại Từ.
4 CHƢƠN 1 TỔN QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học 1. Các khái niệm liên quan Môi trường Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con ngƣời và sinh vật. Thành phần môi trường Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trƣờng gồm đất, nƣớc, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật và các hình thái vật chất khác.
Ô nhiễm môi trƣờng - Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trƣờng không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trƣờng và tiêu chuẩn môi trƣờng gây ảnh hƣởng xấu đến con ngƣời và sinh vật [12]. - Suy thoái môi trường - Suy thoái môi trường là sự suy giảm về chất lƣợng và số lƣợng của thành phần môi trƣờng, gây ảnh hƣởng xấu đến con ngƣời và sinh vật [12]. Nông thôn Khác với vấn đề đô thị, nông thôn là một hiện tƣợng xuất hiện đồng thời với sự ra đời của nƣớc Việt Nam. Các chặng đƣờng lịch sử đã chứng kiến những biến đổi cũng nhƣ các cuộc cách mạng lịch sử liên quan, xuất phát từ nông thôn.
Tại Việt Nam, nông thôn dƣờng nhƣ mang những nét rất đặc thù so với các nƣớc khác trên thế giới, thể hiện ở văn hóa làng xã và các đặc điểm xã hội tiềm ẩn trong mỗi chặng đƣờng phát triển. Nếu nhƣ khái niệm đô thị đƣợc đề cập khá nhiều trong các văn bản pháp luật của các quốc gia trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam thì khái niệm nông thôn dƣờng nhƣ đƣợc quan tâm một cách khiêm tốn hơn. Các nghiên cứu từ trƣớc đến nay đã cho thấy một điều rằng, các nhìn nhận về nông thôn luôn đi theo hƣớng xác định những nội dung của nông thôn chứ ít khi đƣa ra một định nghĩa chung cho khái niệm nông thôn. 5 Theo quan điểm chung, nông thôn là khái niệm chỉ hệ thống cộng đồng xã hội lãnh thổ đƣợc hình thành trong quá trình phân công lao động xã hội mà ở đó dân số tƣơng đối thấp; lao động nông nghiệp chiếm tỉ trọng cao, mối quan hệ cộng đồng chặt chẽ; do vậy, lối sống, phƣơng thức sống của cộng đồng dân cƣ nông thôn khác biệt cộng đồng dân cƣ thành thị.
Nông thôn Việt Nam là danh từ để chỉ những vùng đất trên lãnh thổ Việt Nam, ở đó, ngƣời dân sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp. Hay nói cách khác nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn đƣợc quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã. Nông thôn mới Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cƣ ở nông thôn đồng lòng để kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cƣ dân nông thôn đƣợc nâng cao. Nông thôn phát triển theo quy hoạch, cơ cấu hạ tầng, kinh tế, xã hội hiện đại, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ.
Dân trí đƣợc nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc đƣợc giữ gìn và phát huy. Chất lƣợng hệ thống chính trị đƣợc nâng cao. Quy chế dân chủ đƣợc phát huy. An ninh chính trị đƣợc giữ vững.
Việc xây dựng NTM nhằm phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế của quê hƣơng, đất nƣớc trong giai đoạn mới. Sau 25 năm thực hiện đƣờng lối đổi mới dƣới sự lãnh đạo của ảng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nƣớc ta đã đạt nhiều thành tựu to lớn. Tuy nhiên, nhiều thành tựu đạt đƣợc chƣa tƣơng xứng với tiềm năng và lợi thế: Nông nghiệp phát triển còn kém bền vững, sức cạnh tranh thấp, chuyển giao khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế. Nông nghiệp, nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng nhƣ giao thông, thủy lợi, trƣờng học, trạm y tế, cấp nƣớc… còn yếu kém, môi trƣờng ngày càng ô nhiễm.
ời sống vật chất, tinh thần của ngƣời nông dân còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao, chênh lệch giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị còn lớn phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc.