Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sản xuất thịt và hiệu quả kinh tế của gà lai f1 giữa gà chọi mía hồ với gà lương phượng nuôi tại tỉnh bắc giang

Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sản xuất thịt và hiệu quả kinh tế của gà lai F1 giữa gà chọi mía hồ và gà lương phượng tại Bắc Giang.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hà
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thúy Mỵ
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Đánh giá khả năng sản xuất thịt và hiệu quả kinh tế của gà lai F1 giữa gà chọi, mía, hồ với gà lương phượng nuôi tại tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Cơ sở khoa học của di truyền các tính trạng ở gia cầm
• 1.2. Cơ sở khoa học của ưu thế lai
• 1.2.1. Khái niệm ưu thế lai
• 1.2.2. Bản chất di truyền của ưu thế lai
• 1.2.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến ưu thế lai
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, ĐỊA ĐIỂM PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.2. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi
• 2.4.2.1. Tỷ lệ nuôi sống
• 2.4.2.2. Nhóm chỉ tiêu sinh trưởng
• 2.4.2.3. Nhóm chỉ tiêu thức ăn
• 2.4.2.4. Nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả chăn nuôi của gà thí nghiệm
• 2.4.2.5. Nhóm chỉ tiêu khảo sát thân thịt của gà thí nghiệm
• 2.4.2.6. Nhóm chỉ tiêu đánh giá chất lượng thân thịt
• 2.4.2.7. Một số chỉ tiêu lý hóa tính đánh giá thịt tươi
• 2.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tỷ lệ nuôi sống của gà thí nghiệm qua các tuần tuổi
• 3.2. Kết quả sinh trưởng của các cặp gà lai
• 3.2.1. Khối lượng qua các tuần tuổi
• 3.2.2. Tăng khối lượng tuyệt đối của gà thí nghiệm
• 3.2.3. Tăng khối lượng tương đối của gà thí nghiệm
• 3.3. Khả năng sử dụng và chuyển hóa thức ăn
• 3.3.1. Khả năng tiêu thụ thức ăn của gà thí nghiệm
• 3.3.2. Tiêu tốn thức ăn/ kg tăng khối lượng
• 3.3.3. Tiêu tốn protein (g) cho 1kg tăng khối lượng
• 3.3.4. Tiêu tốn năng lượng trao đổi cho tăng khối lượng
• 3.4. Năng suất và chất lượng thịt
• 3.4.1. Năng suất thịt
• 3.4.2. Thành phần hóa học của thịt
• 3.4.3. Đánh giá chất lượng thịt của gà thí nghiệm
• 3.4.4. Chỉ số sản xuất PI (Performance -Index)
• 3.4.5. Chỉ số kinh tế (EN) (Economic Number)
• 3.4.6. Hiệu quả kinh tế
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đánh giá khả năng sản xuất thịt

Khả năng sản xuất thịt của gà lai F1 giữa gà chọi, mía hồ và gà lương phượng tại Bắc Giang được đánh giá qua nhiều chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất. Nghiên cứu cho thấy, gà lai F1 có khả năng sinh trưởng vượt trội so với các giống gà bố mẹ. Cụ thể, khối lượng cơ thể của gà lai F1 tăng nhanh hơn, cho thấy sự ưu việt trong khả năng sử dụng thức ăn và chuyển hóa dinh dưỡng. Theo số liệu thu thập, tỷ lệ nuôi sống của gà lai F1 đạt mức cao, điều này cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện nuôi dưỡng tại địa phương. Kết quả này không chỉ khẳng định tiềm năng của gà lai F1 trong sản xuất thịt mà còn mở ra hướng đi mới cho ngành chăn nuôi tại Bắc Giang.

1.1. Chỉ tiêu sinh trưởng

Các chỉ tiêu sinh trưởng của gà lai F1 được theo dõi và phân tích kỹ lưỡng. Kết quả cho thấy, gà lai F1 có tốc độ tăng trưởng nhanh, với khối lượng cơ thể đạt mức tối ưu trong thời gian ngắn. Sự khác biệt về khối lượng giữa các tuần tuổi cho thấy gà lai F1 có khả năng tiêu thụ thức ăn hiệu quả hơn. Theo nghiên cứu, tỷ lệ tiêu tốn thức ăn cho mỗi kg tăng khối lượng cũng thấp hơn so với các giống gà khác, điều này chứng tỏ khả năng chuyển hóa thức ăn tốt. Những chỉ tiêu này không chỉ phản ánh năng suất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.

1.2. Năng suất và chất lượng thịt

Năng suất thịt của gà lai F1 được đánh giá qua các chỉ tiêu như khối lượng thịt, thành phần hóa học và chất lượng thịt. Kết quả cho thấy, gà lai F1 không chỉ có khối lượng thịt lớn mà còn có chất lượng thịt tốt, với tỷ lệ mỡ và nạc hợp lý. Các chỉ số như độ dai, độ ẩm và hàm lượng protein trong thịt đều đạt tiêu chuẩn cao. Điều này cho thấy gà lai F1 không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường mà còn có tiềm năng xuất khẩu. Việc nâng cao chất lượng thịt sẽ góp phần tăng giá trị kinh tế cho người chăn nuôi, đồng thời đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao của thị trường.

II. Hiệu quả kinh tế

Đánh giá hiệu quả kinh tế của gà lai F1 là một phần quan trọng trong nghiên cứu. Kết quả cho thấy, chi phí sản xuất cho mỗi kg thịt của gà lai F1 thấp hơn so với các giống gà khác. Điều này không chỉ giúp tăng lợi nhuận cho người chăn nuôi mà còn khẳng định tính khả thi của mô hình chăn nuôi này. Theo phân tích, chỉ số kinh tế (EN) cho thấy gà lai F1 mang lại lợi nhuận cao hơn, nhờ vào năng suất thịt và khả năng tiêu thụ thức ăn hiệu quả. Việc áp dụng mô hình chăn nuôi này sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho các hộ chăn nuôi tại Bắc Giang.

2.1. Chi phí sản xuất

Chi phí sản xuất cho gà lai F1 được phân tích chi tiết, bao gồm chi phí thức ăn, thuốc thú y và các khoản chi khác. Kết quả cho thấy, chi phí thức ăn chiếm tỷ lệ lớn trong tổng chi phí, nhưng nhờ vào khả năng tiêu thụ thức ăn hiệu quả, tổng chi phí sản xuất cho mỗi kg thịt giảm đáng kể. Điều này cho thấy, việc lựa chọn giống gà phù hợp không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn đến chi phí sản xuất, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi.

2.2. Lợi nhuận từ chăn nuôi

Lợi nhuận từ chăn nuôi gà lai F1 được tính toán dựa trên doanh thu từ việc bán thịt và chi phí sản xuất. Kết quả cho thấy, lợi nhuận từ gà lai F1 cao hơn so với các giống gà khác, nhờ vào năng suất thịt lớn và chi phí sản xuất thấp. Việc áp dụng mô hình chăn nuôi này không chỉ giúp người chăn nuôi tăng thu nhập mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương. Những số liệu này khẳng định rằng gà lai F1 là một lựa chọn hợp lý cho các hộ chăn nuôi tại Bắc Giang.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi gà thả vườn là phương thức phổ biến tại nhiều vùng nông thôn Việt Nam, đòi hỏi giống gà có khả năng thích nghi cao, sức kháng bệnh tốt và hiệu quả kinh tế hợp lý. Tỉnh Bắc Giang với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng đặc thù đã phát triển phong trào nuôi gà thả vườn, trong đó các giống gà nội địa như gà Mía, gà Chọi, gà Hồ được ưa chuộng nhờ tầm vóc lớn và chất lượng thịt thơm ngon. Tuy nhiên, các giống này thường có tốc độ sinh trưởng chậm và hệ số nhân giống thấp, gây khó khăn trong phát triển quy mô chăn nuôi. Để khắc phục, việc lai tạo giữa gà trống nội với gà mái Lương Phượng nhằm tận dụng ưu thế lai và sức đẻ của giống mái đã được áp dụng rộng rãi.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sản xuất thịt và hiệu quả kinh tế của các tổ hợp lai F1 giữa gà trống Chọi, Mía, Hồ với gà mái Lương Phượng nuôi tại tỉnh Bắc Giang. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 8/2012 đến tháng 8/2013 tại 8 hộ gia đình thuộc huyện Tân Yên, Bắc Giang. Qua đó, đề tài hướng tới việc lựa chọn cặp lai phù hợp với đặc điểm địa phương và thị hiếu người tiêu dùng, đồng thời góp phần làm phong phú công thức lai gà thả vườn, thúc đẩy phát triển ngành chăn nuôi gia cầm.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung minh chứng cho lý thuyết ưu thế lai trong chăn nuôi gia cầm, đồng thời mang ý nghĩa thực tiễn khi cung cấp nguồn giống lai thương phẩm thích hợp với phương thức chăn thả và thị trường tiêu thụ. Các chỉ số như tỷ lệ nuôi sống, tốc độ tăng trưởng, tiêu tốn thức ăn, năng suất thịt và hiệu quả kinh tế được sử dụng làm thước đo chính trong nghiên cứu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết di truyền và sinh trưởng trong chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là:

• Lý thuyết di truyền tính trạng số lượng: Các tính trạng như sinh trưởng, năng suất thịt là tính trạng số lượng do nhiều gen chi phối, chịu ảnh hưởng của kiểu gen và môi trường. Công thức tổng quát biểu diễn kiểu hình là $P = G + E$, trong đó $G$ gồm giá trị cộng gộp, sai lệch trội và tương tác gen, còn $E$ là sai lệch môi trường.

• Lý thuyết ưu thế lai (heterosis): Ưu thế lai làm tăng giá trị kiểu hình của con lai F1 so với bố mẹ, đặc biệt ở các tính trạng số lượng như tốc độ sinh trưởng, khả năng sử dụng thức ăn và sức sống. Ưu thế lai đạt cao nhất ở đời F1 và giảm dần ở các thế hệ sau.

• Khái niệm sinh trưởng và các chỉ tiêu đánh giá: Sinh trưởng được đo bằng khối lượng cơ thể qua các tuần tuổi, tăng khối lượng tuyệt đối và tương đối. Các yếu tố ảnh hưởng gồm giống, giới tính, dinh dưỡng, môi trường và phương thức nuôi dưỡng.

• Khả năng cho thịt và chất lượng thịt: Đánh giá qua tỷ lệ thịt xẻ, tỷ lệ cơ ngực, cơ đùi, mỡ bụng và các chỉ tiêu lý hóa như pH, độ dai, thành phần hóa học (protein, mỡ, nước).

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Ba tổ hợp lai F1 gồm gà trống Mía, Chọi, Hồ lai với gà mái Lương Phượng, ký hiệu lần lượt là F1 (♂M x ♀LP), F1 (♂C x ♀LP), F1 (♂H x ♀LP).

• Thời gian và địa điểm: Từ tháng 8/2012 đến tháng 8/2013 tại 8 hộ gia đình ở huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang.

• Thiết kế thí nghiệm: Phân lô so sánh với 3 lô, mỗi lô 50 con, lặp lại 3 lần, tổng số 450 con. Nuôi trong 12 tuần, giai đoạn 1-4 tuần nhốt hoàn toàn, 5-12 tuần thả vườn ban ngày. Thức ăn sử dụng theo 3 giai đoạn với khẩu phần dinh dưỡng được chuẩn hóa.

• Chỉ tiêu theo dõi:

  • Tỷ lệ nuôi sống hàng tuần và cộng dồn.
  • Sinh trưởng: khối lượng cơ thể, tăng khối lượng tuyệt đối và tương đối.
  • Tiêu tốn thức ăn, protein và năng lượng trên 1 kg tăng trọng.
  • Hiệu quả kinh tế: chi phí trực tiếp/kg gà thịt, chỉ số sản xuất (PI), chỉ số kinh tế (EN).
  • Khảo sát thân thịt: khối lượng và tỷ lệ thịt xẻ, thịt đùi, thịt ngực, mỡ bụng.
  • Chất lượng thịt: thành phần hóa học, pH, tỷ lệ mất nước, độ dai.

• Phương pháp phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Minitab và Excel để tính giá trị trung bình, sai số, hệ số biến dị và so sánh sai khác trung bình giữa các nhóm bằng phương pháp thống kê sinh vật học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nuôi sống: Tỷ lệ nuôi sống cộng dồn đến 12 tuần tuổi đạt từ 94,00% (F1 (♂M x ♀LP)) đến 96,67% (F1 (♂C x ♀LP)), không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các tổ hợp lai. Tỷ lệ nuôi sống cao cho thấy khả năng thích nghi và sức khỏe tốt của các tổ hợp lai trong điều kiện nuôi thả vườn.

2. Khối lượng cơ thể và tốc độ sinh trưởng: Gà lai F1 (♂M x ♀LP) và F1 (♂C x ♀LP) có khối lượng cơ thể trung bình ở 12 tuần tuổi đạt khoảng 2,3 - 2,5 kg, cao hơn gà lai F1 (♂H x ♀LP) khoảng 5-7%. Tăng khối lượng tuyệt đối và tương đối cũng phản ánh hiệu quả sinh trưởng vượt trội của hai tổ hợp lai đầu.

3. Hiệu quả sử dụng thức ăn: Tiêu tốn thức ăn/kg tăng khối lượng của F1 (♂M x ♀LP) và F1 (♂C x ♀LP) dao động từ 2,5 đến 2,7 kg, thấp hơn khoảng 10% so với F1 (♂H x ♀LP). Tiêu tốn protein và năng lượng cũng tương ứng thấp hơn, cho thấy hiệu quả chuyển hóa thức ăn tốt hơn.

4. Năng suất và chất lượng thịt: Tỷ lệ thịt xẻ trung bình đạt 68-70%, trong đó tỷ lệ cơ ngực và cơ đùi chiếm khoảng 60-65% tổng thịt xẻ. Chất lượng thịt được đánh giá qua các chỉ tiêu pH, độ dai và thành phần hóa học đều nằm trong ngưỡng tốt, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng địa phương.

5. Hiệu quả kinh tế: Chỉ số sản xuất PI của F1 (♂M x ♀LP) và F1 (♂C x ♀LP) cao hơn 8-12% so với F1 (♂H x ♀LP). Chỉ số kinh tế EN cũng cho thấy lợi nhuận thu được từ hai tổ hợp lai này vượt trội, nhờ vào tỷ lệ nuôi sống cao, tốc độ sinh trưởng nhanh và tiêu tốn thức ăn thấp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy ưu thế lai rõ rệt của các tổ hợp lai F1 giữa gà trống Mía, Chọi với gà mái Lương Phượng, phù hợp với điều kiện nuôi thả vườn tại Bắc Giang. Tỷ lệ nuôi sống cao phản ánh khả năng thích nghi tốt với môi trường và quy trình chăm sóc. So với gà lai F1 (♂H x ♀LP), các tổ hợp lai F1 (♂M x ♀LP) và F1 (♂C x ♀LP) có tốc độ sinh trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn vượt trội, phù hợp với mục tiêu nâng cao năng suất thịt.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này tương đồng với các báo cáo về ưu thế lai trong chăn nuôi gà thịt, đặc biệt là ưu thế lai F1 giúp tăng tốc độ tăng trưởng và giảm tiêu tốn thức ăn. Việc lựa chọn dòng trống có khối lượng lớn, sinh trưởng nhanh như Mía và Chọi phối hợp với dòng mái Lương Phượng có sức đẻ cao đã tạo ra con lai có hiệu quả kinh tế cao.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng khối lượng cơ thể theo tuần tuổi, bảng so sánh tiêu tốn thức ăn và chỉ số sản xuất giữa các tổ hợp lai, giúp minh họa rõ ràng ưu thế của từng tổ hợp. Ngoài ra, bảng phân tích thành phần thịt và các chỉ tiêu chất lượng thịt cũng góp phần làm rõ ưu điểm của các tổ hợp lai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích sử dụng tổ hợp lai F1 (♂Mía x ♀Lương Phượng) và F1 (♂Chọi x ♀Lương Phượng) trong chăn nuôi gà thả vườn tại Bắc Giang nhằm nâng cao năng suất thịt và hiệu quả kinh tế. Thời gian áp dụng: ngay trong các vụ nuôi tiếp theo. Chủ thể thực hiện: các hộ chăn nuôi và các cơ sở giống.

2. Xây dựng quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng chuẩn hóa phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của các tổ hợp lai này, bao gồm khẩu phần dinh dưỡng cân đối, lịch tiêm phòng và quản lý môi trường nuôi. Mục tiêu giảm tỷ lệ hao hụt và tăng tỷ lệ nuôi sống trên 95%. Thời gian: triển khai trong 6 tháng đầu sau nghiên cứu.

3. Phát triển mô hình nhân giống và cung cấp con giống lai F1 chất lượng cao tại các trung tâm giống và trạm khuyến nông để đảm bảo nguồn giống ổn định, đồng đều. Chủ thể: các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp giống gia cầm.

4. Tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho người chăn nuôi về kỹ thuật nuôi, chăm sóc và quản lý đàn gà lai F1 nhằm nâng cao năng lực sản xuất và áp dụng hiệu quả các kết quả nghiên cứu. Thời gian: trong vòng 12 tháng tới. Chủ thể: các cơ quan khuyến nông, trường đại học và viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ và vừa: Nắm bắt được các tổ hợp lai gà phù hợp với điều kiện nuôi thả vườn, giúp tăng năng suất và lợi nhuận kinh tế.

2. Các cơ sở sản xuất giống gia cầm: Áp dụng kết quả nghiên cứu để phát triển con giống lai F1 chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi: Tham khảo cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm về ưu thế lai, sinh trưởng và hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi gà.

4. Cơ quan quản lý và khuyến nông: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng chính sách phát triển giống và hỗ trợ kỹ thuật cho người chăn nuôi tại các địa phương có điều kiện tương tự.

Câu hỏi thường gặp

1. Ưu thế lai F1 có ảnh hưởng như thế nào đến tốc độ sinh trưởng của gà?
   Ưu thế lai F1 giúp tăng tốc độ sinh trưởng trung bình từ 5-10% so với giống bố mẹ, nhờ sự kết hợp gen dị hợp tử làm tăng khả năng chuyển hóa thức ăn và sức đề kháng, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất thịt.

2. Tỷ lệ nuôi sống của các tổ hợp lai F1 có khác biệt đáng kể không?
   Tỷ lệ nuôi sống của các tổ hợp lai F1 nghiên cứu đều đạt trên 94%, không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê, cho thấy các tổ hợp đều thích nghi tốt với điều kiện nuôi thả vườn tại Bắc Giang.

3. Chỉ số sản xuất PI và chỉ số kinh tế EN phản ánh điều gì trong chăn nuôi gà?
   PI đo lường hiệu quả tổng hợp giữa tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ nuôi sống và tiêu tốn thức ăn; EN phản ánh lợi nhuận kinh tế thu được trên mỗi kg tăng trọng. Chỉ số cao đồng nghĩa với hiệu quả chăn nuôi tốt và chi phí hợp lý.

4. Làm thế nào để cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn trong nuôi gà lai F1?
   Cung cấp khẩu phần dinh dưỡng cân đối, phù hợp với từng giai đoạn phát triển, kết hợp quản lý môi trường nuôi tốt và áp dụng kỹ thuật chăm sóc đúng cách sẽ giúp giảm tiêu tốn thức ăn trên kg tăng trọng.

5. Tại sao nên chọn gà mái Lương Phượng làm giống mái trong các tổ hợp lai?
   Gà mái Lương Phượng có sức đẻ cao, khả năng thích nghi tốt và tốc độ sinh trưởng nhanh, khi phối hợp với các giống trống nội địa tạo ra con lai F1 có ưu thế lai rõ rệt về năng suất thịt và hiệu quả kinh tế.

Kết luận

• Ưu thế lai F1 giữa gà trống Mía, Chọi với gà mái Lương Phượng tạo ra tổ hợp lai có tốc độ sinh trưởng nhanh, tỷ lệ nuôi sống cao (trên 94%) và hiệu quả sử dụng thức ăn tốt hơn so với tổ hợp lai với gà trống Hồ.
• Tỷ lệ thịt xẻ và chất lượng thịt của các tổ hợp lai đáp ứng yêu cầu thị trường, phù hợp với phương thức nuôi thả vườn tại Bắc Giang.
• Hiệu quả kinh tế của tổ hợp lai F1 (♂M x ♀LP) và F1 (♂C x ♀LP) vượt trội, góp phần nâng cao thu nhập cho người chăn nuôi.
• Nghiên cứu đề xuất áp dụng rộng rãi các tổ hợp lai này trong sản xuất gà thịt thả vườn, đồng thời phát triển quy trình nuôi dưỡng và nhân giống phù hợp.
• Các bước tiếp theo bao gồm chuyển giao kỹ thuật, xây dựng mô hình nhân giống và mở rộng nghiên cứu để tối ưu hóa hiệu quả sản xuất.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả chăn nuôi gà thả vườn tại địa phương bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 1. Cơ sở khoa học của di truyền các tính trạng ở gia cầm Khi nghiên cứu các tính trạng sản xuất của gia cầm, các nhà khoa học không những nghiên cứu về đặc điểm di truyền mà còn nghiên cứu đến các yếu tố ngoại cảnh tác động lên tính trạng đó. Theo quan điểm di truyền học thì hầu hết các tính trạng về năng suất của gia cầm như: Sinh trưởng, sinh sản, cho lông, cho trứng, cho thịt…đều là những tính trạng số lượng (Quantitative Character) và do các gen nằm trên cùng nhiễm sắc thể (NST) quy định.

Theo Lê Đình Trung và Đặng Hữu Lanh (2000) [60] bản chất di truyền của các tính trạng số lượng là đa gen và sự di truyền của chúng cũng phù hợp với các quy luật Mendel. Mỗi alen của chúng có một hiệu ứng nhỏ riêng biệt và kiểu hình là kết quả cộng gộp mọi hiệu ứng của các alen. Nhiều yếu tố môi trường ảnh hưởng đến tính trạng bằng cách tăng cường hay giảm bớt hiệu ứng giống như tác động của các alen. Nguyễn Văn Thiện (1995) [49] cho biết giá trị đo lường của tính trạng số lượng trên một cá thể được gọi là giá trị kiểu hình (Phenotypic value) của cá thể đó.

Các giá trị có liên quan đến kiểu gen là giá trị kiểu gen (Genotypic value) và giá trị có liên quan đến môi trường là sai lệch môi trường (Environmental deviation). Như vậy kiểu gen qui định một giá trị nào đó của kiểu hình và môi trường gây ra một sự sai lệch với giá trị kiểu gen theo hướng này hoặc hướng khác. Quan hệ đó được biểu thị như sau: P= G + E Trong đó: P là giá trị kiểu hình G là giá trị kiểu gen E là sai lệch môi trường n 4 Tuy nhiên khác với tính trạng chất lượng, giá trị kiểu gen của tính trạng số lượng do nhiều gen nhỏ (Minorgene) cấu tạo thành. Đó là hiệu ứng riêng biệt của từng gen thì rất nhỏ, nhưng tập hợp nhiều gen nhỏ sẽ ảnh hưởng rõ rệt đến tính trạng nghiên cứu.

Hiện tượng này gọi là hiện tượng đa gen (Polygene) gồm các thành phần: Cộng gộp, trội, tương tác gen nên được biểu thị theo công thức sau: G = A+ D + I Trong đó: G là giá trị kiểu gen A là giá trị cộng gộp D là giá trị sai lệch trội I là giá trị sai lệch tương tác. Trong đó giá trị cộng gộp (A) là do giá trị giống qui định, là thành phần quan trọng nhất của kiểu gen vì nó ổn định, có thể xác định được và di truyền lại cho thế hệ sau, có ý nghĩa trong chọn dòng thuần, là cơ sở cho việc chọn giống. Hai thành phần sai lệch trội (D) và tương tác gen (I) cùng có vai trò quan trọng, là giá trị giống đặc biệt chỉ có thể xác định được thông qua con đường thực nghiệm. D và I không di truyền được và phụ thuộc vào vị trí và sự tương tác giữa các gen.

Chúng là cơ sở của việc lai giống. Đồng thời tính trạng số lượng cũng chịu ảnh hưởng của môi trường chung và môi trường riêng: - Sai lệch môi trường chung (General environmental) (Eg) là sai lệch do các yếu tố tác động lên toàn bộ các cá thể trong nhóm vật nuôi. Loại này có tính chất thường xuyên không cục bộ như: Thức ăn, khí hậu…do vậy đó là sai lệch giữa các nhóm, giữa các cá thể và giữa các thành phần khác nhau trên một cơ thể. - Sai lệch môi trường riêng (Environmental deviation) (Es) là các sai lệch do các yếu tố môi trường tác động riêng rẽ lên từng nhóm cá thể vật nuôi n 5 hoặc một giai đoạn nào đó trong đời một con vật hay các phần khác nhau của con vật.

Loại này có tính chất không thường xuyên và cục bộ như: thay đổi về thức ăn, khí hậu, trạng thái sinh lý gây ra… Như vậy, quan hệ của kiểu hình (P), kiểu gen (G), môi trường (E) của một cá thể biểu hiện như sau: P = A+ D+I + Eg + Es. Do đó để đạt được năng suất, chất lượng cao trong chăn nuôi (giá trị kiểu hình như mong muốn) chúng ta cần phải có giống tốt và tạo ra môi trường thích hợp để phát huy hết tiềm năng của giống. Cơ sở khoa học của ưu thế lai 1. Khái niệm ưu thế lai Thuật ngữ "ưu thế lai" được Shul G.H nhà di truyền học người Mỹ đề cập từ năm 1914, sau đó vấn đề ưu thế lai đã được ứng dụng rộng rãi ở cả động vật và thực vật.

Cơ sở di truyền của ưu thế lai là thể dị hợp tử con lai. Ưu thế lai làm tăng mức trung bình giữa con lai so với 2 giống gốc, hai dòng thuần nhất là đối với các tính trạng số lượng (Nguyễn Văn Thiện, 1996 [50]). Theo Lê Đình Lương và Phan Cự Nhân (1994) [28]: khi các loài, chủng, giống hoặc dòng nội phối khác nhau với nhau thì con lai F1 thường vượt bố mẹ ban đầu về tốc độ tăng trưởng, về khả năng sử dụng chất dinh dưỡng, tính chống chịu bệnh tật. Ưu thế lai tăng sức sống, sức chịu đựng về năng suất của đời con do giao phối không cận huyết và nuôi dưỡng trong điều kiện khác nhau (Lebedev, 1972) [24].

Theo Kushler (1969) [22], ưu thế lai có nghĩa là sự tăng trưởng và phát triển mạnh mẽ ở đời con, tính chịu đựng và năng suất của nó cao hơn bố mẹ. Nguyễn Ân và cs (1983) [1] cho rằng trong chăn nuôi: việc lai các cá thể khác dòng, khác giống, khác chủng nói chung đã xuất hiện ưu thế lai ở tính trạng sản xuất. Ưu thế lai trong chăn nuôi thể hiện đa dạng khó xếp loại n 6 rành mạch, nhưng một điều thể hiện rõ nhất là con lai F1 có ưu thế lai so với bất kỳ con lai nào ở thế hệ tiếp theo là F2, F3. Song dựa vào sự thể hiện của tính trạng mà người ta thấy ưu thế lai ở động vật có thể phân thành các loại sau: - Con lai F1 vượt bố mẹ về số lượng và sức sống.

- Con lai F1 có khối lượng cơ thể ở mức độ trung gian giữa 2 giống song khả năng sinh sản và sức sống có thể lớn hơn hẳn bố mẹ. - Con lai F1 trội hơn bố mẹ về thể chất, tuổi thọ, sức làm việc, song nó mất một phần hoặc hoàn toàn khả năng sinh sản. - Một dạng ưu thế lai đặc biệt từ tính trạng riêng rẽ có khả năng di truyền theo type trung gian, song có khi liên quan đến sản phẩm cuối cùng thì lại khác. Theo Đặng Vũ Bình (2000) [3], mức độ ưu thế lai của một tính trạng năng suất được tính bằng công thức sau: 1/2(AB + BA)-1/2(A + B) H (%) = .100 1/2(A + B) Trong đó: H: ưu thế lai (tính theo %) AB: giá trị kiểu hình trung bình của con lai bố A, mẹ B.

BA: giá trị kiểu hình trung bình của con lai bố B, mẹ A. A: giá trị kiểu hình trung bình của giống (hoặc dòng) A. B: giá trị kiểu hình trung bình của giống (hoặc dòng) B. Nếu chỉ sử dụng năng suất của một loại con lai, chẳng hạn bố giống A lai với mẹ giống B, chúng ta đã bỏ qua ảnh hưởng ngoại cảnh của mẹ (sản lượng sữa, tính nuôi con khéo, năng suất thịt.) thì ưu thế lai của một tính trạng năng suất được tính bằng công thức sau: AB-1/2(A + B) H (%) = n 7 1/2(A + B) Trong lịch sử của ngành chăn nuôi, ưu thế lai được biểu hiện rõ rệt trong việc lai Lừa với Ngựa ra con La.

Kết quả con lai được tạo ra hơn hẳn bố mẹ về nhiều mặt như: tầm vóc, sức thồ, sự dẻo dai, sức chịu đựng (Trần Đình Miên và cs (1995) [35]. Theo Hutt (1978) [81], hiện tượng ưu thế lai được phát hiện từ gia súc lớn nhất đến gia súc nhỏ nhất. Bản chất di truyền của ưu thế lai Theo Nguyễn Huy Đạt (1991) [6] cơ sở của ưu thế lai chính là ở ngay tính dị hợp tử theo nhiều yếu tố di truyền. Kết quả nghiên cứu của Hutt (1978) [81] cho thấy: cơ thể ở trạng thái dị hợp A1A2 phát triển mạnh hơn cơ thể ở trạng thái đồng hợp A1A1, A2A2.

Ưu thế lai của A1A1 là ở chỗ mỗi alen trong quá trình tổng hợp sinh hoá đảm đương một chức năng ít nhiều khác các alen cùng loại, kết quả là gây ảnh hưởng bổ sung cho nhau, từ đó tăng hiệu quả tác động. Khi nghiên cứu về tính trạng số lượng cho thấy: các tính trạng số lượng có hiệu ứng xấu nhất khi có sự cận huyết thì lại thể hiện mạnh mẽ nhất do ưu thế lai. Hơn nữa, các tính trạng có hệ số di truyền (h2) cao dường như ít chịu ảnh hưởng của ưu thế lai, trong khi đó các tính trạng có hệ số di truyền (h2) thấp lại chịu ảnh hưởng nhiều hơn. Mức ưu thế lai phụ thuộc vào mức độ sai khác di truyền của các cặp bố mẹ đem lại.

Theo Trần Đình Miên và Nguyễn Văn Thiện (1995) [35] thì bản chất của ưu thế lai được giải thích tập trung vào hai thuyết chính: thuyết gen trội và thuyết gen siêu trội. Giả thiết một locus có hai alen A1 và A2 ta sẽ có các kiểu gen trong quần thể A1A1, A1A2, A2A2 với giá trị kiểu gen tương ứng là +a, d, -a. Thuyết trội: Theo thuyết này trong điều kiện chọn lọc lâu dài các gen trội phần lớn là các gen có lợi và lấn át sự hoạt động của các gen lặn, do đó qua tạp giao có thể đem các gen trội của hai bên bố mẹ tổ hợp lại ở đời lai, làm cho đời lai có n 8 giá trị hơn bố mẹ (AA =Aa > aa).F (1969) [22], nhờ tác dụng lâu dài của chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo gen trội thường là gen có ích, được biểu hiện ra kiểu hình của sinh vật. Biểu hiện kiểu hình của con lai là do các gen quy định, các gen này chính là sự tổ hợp các gen của bố mẹ.

Các gen trội có thể biểu hiện thành kiểu hình, có thể ức chế các gen lặn tương ứng tạo ra tác dụng lẫn nhau làm tăng các đặc điểm trộ lên, các gen lặn bao giờ cũng bị che lấp, còn gen trội khi lai sẽ có tác động mạnh hơn nên biểu hiện ra kiểu hình có năng suất cao hơn. Các tính trạng số lượng như khả năng sinh trưởng, khả năng sinh sản… được nhiều gen điều khiển nên rất hiếm các gen đồng hợp tử.