HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ NHUNG ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG KẾT HỢP CỦA MỘT SỐ DÒNG NGÔ NẾP TÍM BẰNG PHƯƠNG PHÁP LAI ĐỈNH NĂM 2015 TẠI GIA LÂM – HÀ NỘI Chuyên ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Người hướng dẫn khoa học: GS. Vũ Văn Liết NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Nhung i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc GS.TS Vũ Văn Liết đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn di truyền và chọn giống, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Viện nghiên cứu và phát triển cây trồng đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.
Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Nhung ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục các từ viết tắt. vi Danh mục bảng.
vii Danh mục hình. viii Danh mục hình. viii trích yếu luận văn. ix thesis abstract.
Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích, phạm vi, ý nghĩa thực khoa học và thực tiễn nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tế. Tổng quan tài liệu.
Tình hình sản xuất ngô. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới. Tình hình sản xuất ngô tại Việt Nam. Nghiên cứu chọn tạo giống ngô.
Nghiên cứu chọn tạo giống ngô trên thế giới. Nghiên cứu chọn tạo giống ngô tại Việt Nam. Thành tựu chọn tạo giống ngô nếp và ngô Nếp Tím. Nghiên cứu cải thiện chất lượng của ngô nếp.
Cải thiện chất lượng ngô nếp bằng gen ngô đường. Cải thiện chất lượng ngô nếp bằng cách tăng hàm lượng protein. Cải thiện tính trạng vỏ mỏng để nâng cao chất lượng ngô nếp. Màu sắc hạt ảnh hưởng đến chất lượng của ngô nếp.
Cơ sở khoa học của đề tài. Ưu thế lai và phương pháp tạo ưu thế lai. Khả năng kết hợp và phương pháp đánh giá khả năng kết hợp. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu.
Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu: Được tiến hành trong hai vụ. Vật liệu nghiên cứu.
Nội dung nghiên cứu. Khảo sát các dòng tự phối ngô nếp tím vụ Xuân 2015. Đánh giá các tổ hợp lai thu được vụ Thu Đông năm 2015. Phương pháp nghiên cứu.
Kỹ thuật canh tác và quản lý đồng ruộng. Chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Phân tích kết quả thí nghiệm. Kết quả nghiên cứu và thảo luận.
Kết quả khảo sát các dòng ngô thí nghiệm. Thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng của các dòng ngô. Động thái tăng trưởng chiều cao cây của các dòng ngô nếp trong vụ Xuân năm 2015. Động thái ra lá của các dòng ngô nếp trong vụ xuân năm 2015.
Một số đặc trưng về hình thái cây của các dòng ngô trong vụ xuân năm 2015. Mức độ chống chịu của các dòng trong vụ xuân năm 2015. Đặc điểm màu sắc cây của các dòng ngô trong vụ xuân năm 2015. Một số chỉ tiêu chất lượng của các dòng trồng trong vụ Xuân năm 2015.
Năng suất và yếu tố cấu thành năng suất của các dòng ngô nếp trồng vụ xuân năm 2015 tại Gia Lâm – Hà Nội. Kết quả khảo sát các tổ hợp lai và xác định khả năng kết hợp của các dòng ngô bằng phương pháp lai đỉnh (vụ thu đông năm 2015). Động thái tăng trưởng chiều cao của các tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015. Động thái ra lá của tổ hợp lai ngô nếp tím vụ đông năm 2015.
Một số đặc trưng về hình thái cây của các tổ hợp lai trong vụ thu đông năm 2015. Thời gian phát triển của tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015. Đặc điểm màu sắc hình thái của tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015. Chỉ tiêu chất lượng của các tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015.
Mức độ nhiễm sâu bệnh của các tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp lai ngô nếp tím năm 2015. Kết quả xác định về khả năng kết hợp trên một số tính trạng năng suất của các tổ hợp lai. Kết luận và kiến nghị.
66 Tài liệu tham khảo. 73 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiễng Việt CCC Chiều cao cây CĐB Cao đóng bắp CIMMYT Trung tâm cải lương giống ngô và lúa mì quốc tế CV% Hệ số biến động DĐC Chiều dài đuôi chuột ĐKB Chiều dài bắp FAO Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc GCA Khả năng kết hợp chung H/H Số hạt trên hàng HH/B Số hàng hạt trên bắp KNKH Khả năng kết hợp NSBT Năng suất bắp tươi NSTT Năng suất thực thu P1000 Khối lượng 1000 hạt SBHH/C Số bắp hữu hiệu/cây SCA Khả năng kết hợp riêng TC – PR Trỗ cờ, và phun râu TGST Thời gian sinh trưởng THL Tổ hợp lai ƯTL Ưu thế Lai vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Diện tích, năng suất, sản lượng ngô trên thế giới 2010-2013. Diện tích, năng suất, sản lượng ngô tại Việt Nam 2010-2013.
Danh sách các dòng ngô nếp tự phối đời S3 – S8. Bảng ký hiệu các tổ hợp ngô nếp lai (Vụ thu đông năm 2015). Thời gian sinh trưởng của các dòng ngô (Vụ Xuân năm 2015 tại Gia Lâm - Hà Nội). Động thái tăng trưởng chiều cao cây của các dòng ngô nếp trong vụ Xuân năm 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội).
Động thái ra lá của các dòng ngô nếp trong vụ xuân năm 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội). Một số đặc trưng hình thái cây của các dòng ngô. Khả năng chống chịu sâu bệnh của các dòng ngô nếp trong vụ xuân năm 2015 (Tại Gia Lâm – Hà Nội). Đặc điểm màu sắc cây của các dòng ngô nếp trong vụ xuân năm 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội).
Các chỉ tiêu chất lượng của các dòng ngô nếp trong vụ xuân 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội). Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các dòng ngô nếp trong trồng vụ xuân năm 2015 tại Gia Lâm – Hà Nội. Động thái tăng trưởng chiều cao của tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội). Động thái ra lá của tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội).
Một số đặc trưng hình thái cây của các tổ hợp lai ngô. Thời gian phát triển của tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội). Đặc điểm màu sắc hình thái của tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015 (Tại Gia Lâm – Hà nội). Chỉ tiêu chất lượng của các tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội).
Mức độ nhiễm sâu bệnh của các tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội). Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp lai ngô nếp tím vụ thu đông năm 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội). Khả năng kết hợp chung một số tính trạng của các dòng bố mẹ. Khả năng kết hợp riêng theo tính trạng năng suất thực thu.
63 DANH MỤC HÌNH Hình 4. Động thái ra lá của các tổ hợp ngô nếp tím trồng tại vụ thu đông năm 2015 (tại Gia Lâm – Hà Nội). Khả năng kết hợp chung của dòng bố. Khả năng kết hợp chung của dòng mẹ.
62 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Nhung Tên luận văn: “Đánh giá khả năng kết hợp của một số dòng ngô nếp tím bằng phương pháp lai đỉnh năm 2015 tại Gia Lâm, Hà Nội”. Ngành: Khoa học cây trồng Mã số: 60.10 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Đánh giá dòng, tổ hợp lai nhằm xác định dòng có khả năng kết hợp và tổ hợp lai ưu tú phục vụ cho chương trình chọn giống ngô nếp tím ưu thế lai cho sản xuất ngô ở miền Bắc nước ta. Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp nghiên cứu đánh giá dòng tự phối ngô nếp tím về đặc điểm sinh trưởng, phát triển, một số đặc điểm nông sinh học, chống chịu, chất lượng và hàm lượng anthocyanin trong thí nghiệm đồng ruộng và phân tích trong phòng. Thông qua đánh giá chọn 10 dòng ưu tú để đưa vào lai đỉnh với 2 dòng thử để đánh giá khả năng kết hợp chung.
Kết quả chính và kết luận: Đánh giá các tổ hợp lai đỉnh trong thí nghiệm đồng ruộng đã xác định 2 dòng tự phối và phân tích khả năng kết hợp đã xác định 2 dòng có KNKH chung cao là NT6 và D601, một THL triển vọng là THL11. Các dòng và tổ hợp lai này có thể sử dụng trong chương trình phát triển giống ngô nếp tím lai. ix THESIS ABSTRACT Master candidate: Nguyen Thi Nhung Thesis title: “General Combining abilty evaluation of the waxy purple corn inbred lines by topcross in 2015 in Gia Lam, Hanoi”. Major: Crop Science Code: 60.