Chương 1 sẽ làm rõ hơn nhu cầu cấp bách và những nội dung phải nghiên cứu của đề tài này. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là: • Đề xuất một hệ thống tiêu chí đánh giá các hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên các trường đại học khối kinh tế. • Đề xuất các quy trình thực hiện việc thu thập thông tin và xử lý để đưa ra đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên các trường đại học khối kinh tế.
• Phát triển một HTTT nhằm trợ giúp việc quản lý và hỗ trợ đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên các trường đại học khối kinh tế. • Thử nghiệm HTTT này tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, từ đó: o Kiểm chứng tính hiệu quả và độ tin cậy của hệ thống. o Thu thập phản hồi của người sử dụng đối với hệ thống để đề xuất những nội dung liên quan đến việc tiếp tục hoàn thiện và triển khai hệ thống tại các trường đại học khối kinh tế. Câu hỏi nghiên cứu của đề tài Từ mục tiêu nghiên cứu nêu trên, những câu hỏi nghiên cứu sau đây được đặt ra: • Những nội dung gì cần có để quản lý được các hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên các trường đại học? 4 • Những tiêu chí nào cho phép đánh giá kết quả giảng dạy và nghiên cứu của giảng viên là có cơ sở khoa học và có độ tin cậy cao? • Với hệ thống chỉ tiêu được xác định, cần có quy trình như thế nào để thu thập dữ liệu và xử lý kết quả cho độ tin cậy chấp nhận được, và có tính khả thi (phù hợp với điều kiện thực tiễn) cao? • HTTT quản lý và hỗ trợ đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học cần được tổ chức và xây dựng như thế nào? • Các nhân tố nào ảnh hưởng đến việc triển khai đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên trên thực tế? Từ thực tiễn thử nghiệm, cần có những đề xuất gì cho việc hoàn thiện và phát triển nghiên cứu? 3.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu trực tiếp của đề tài là HTTT quản lý và hỗ trợ đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên các trường đại học. Tuy nhiên, để có cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc phát triển một hệ thống như vậy, đối tượng nghiên cứu gián tiếp của đề tài là hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên các trường đại học. Phạm vi nghiên cứu Để đánh giá hoạt động của giảng viên đòi hỏi phải có được các thông tin liên quan đến tất cả các hoạt động của giảng viên, bao gồm việc giảng dạy, nghiên cứu, dịch vụ chuyên môn, phục vụ cộng đồng và bổn phận của một viên chức trong một tổ chức và trong xã hội.
Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của đề tài sẽ chỉ giới hạn trong hoạt động giảng dạy và nghiên cứu của giảng viên ở các trường đại học khối kinh tế của Việt Nam. Bởi vì hai hoạt động này cũng là nhiệm vụ và trách nhiệm cơ bản của một trường đại học nói chung, và một trường đại học khối kinh tế nói riêng. Một số hoạt động khác của giảng viên (như tư vấn, tham gia các tổ chức chính trị, xã hội, nghề nghiệp…) cũng như những biểu hiện khác như phẩm chất đạo đức, nhận thức chính trị, trách nhiệm công dân (có thể thay đổi theo thời gian hay tùy thuộc vào thể chế chính trị)… của giảng viên sẽ không được xem xét trong luận án này. Việc tác giả chỉ lựa chọn các trường đại học khối kinh tế để nghiên cứu xuất phát từ tính đa dạng, phức tạp của hệ thống trường đại học Việt Nam, với những trường đại học đa ngành - đa lĩnh vực, đồng thời có những trường đại học chuyên sâu về một khối 5 ngành đào tạo.
Trong đó, cụm “các trường đại học khối ngành kinh tế” được nhìn nhận như một tập hợp các trường đại học đào tạo chuyên sâu về kinh tế, kinh doanh và quản lý tại Việt Nam (Phan Thủy Chi, 2008) - một khối ngành lớn trong hệ thống đào tạo quốc dân. Đặc thù về khối ngành đào tạo có thể ảnh hưởng khá nhiều đến đặc điểm hoạt động của giảng viên, từ đó tác động không nhỏ đến các tiêu chí, quy trình đánh giá hoạt động giảng viên, cũng như cơ sở và điều kiện cho việc triển khai HTTT đánh giá hoạt động giảng viên tại trường đại học. Bởi vậy, khi giới hạn nghiên cứu cho một nhóm trường đại học có tính chất điển hình cho khối ngành kinh tế, tác giả mới có thể có đủ điều kiện và khả năng thu thập thông tin và dữ liệu, đi sâu nghiên cứu đảm bảo được tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Bên cạnh đó, về phạm vi khảo sát, do điều kiện nguồn lực có hạn, tác giả tập trung thu thập dữ liệu sơ cấp từ sáu trường đại học khối kinh tế lớn nhất tại khu vực phía Bắc (và tập trung trên địa bàn Hà Nội).
Tuy nhiên, cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu được sử dụng cho đề tài này hoàn toàn có thể áp dụng cho nhóm trường của khối ngành khác hay với phạm vi nghiên cứu, khảo sát rộng hơn. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 4. Phương pháp tiếp cận Nghiên cứu này sẽ sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống xã hội-kinh tế và kỹ thuật: • Tiếp cận xã hội-kinh tế để xác định hệ thống chỉ tiêu đánh giá. • Tiếp cận xã hội-kinh tế và kỹ thuật để xây dựng các quy trình thu thập và xử lý thông tin đánh giá.
• Tiếp cận kỹ thuật (hệ thống) để xây dựng HTTT và kiểm định. Phương pháp nghiên cứu Đề tài kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính trong ngành khoa học xã hội và các phương pháp phân tích, thiết kế hệ thống của ngành Công nghệ thông tin (CNTT) để phát triển một HTTT cho việc quản lý và đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên các trường đại học khối kinh tế. Ngoài ra, để minh chứng cho khả năng ứng dụng và tính đặc thù ứng dụng của đề tài, tác giả sẽ sử dụng phương pháp nghiên cứu kiểm chứng (thử nghiệm trong môi trường thực) bằng cách áp dụng hệ thống vào đánh giá kết quả hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Mô tả cụ thể về phương pháp nghiên cứu sẽ được trình bày lần lượt tại Chương 2, 4 và 5.
Những đóng góp mới của đề tài Với mục tiêu và những vấn đề nghiên cứu đã chỉ ra như trên, đề tài sẽ đạt đến các kết quả sau: • Một bộ tiêu chí và các quy trình để thu thập và xử lý dữ liệu tương ứng cho việc đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên các trường đại học khối kinh tế. • Một HTTT hoàn chỉnh trên nền web, cho phép các nhà quản lý dễ dàng sử dụng nhằm trợ giúp việc đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của giảng viên các trường đại học khối kinh tế. • Những đề xuất cho việc triển khai HTTT quản lý và hỗ trợ đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu của giảng viên tại các trường đại học khối kinh tế. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG GIẢNG VIÊN VÀ HTTT ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG GIẢNG VIÊN Với vai trò quyết định chất lượng đào tạo của một cơ sở giáo dục đại học, đội ngũ giảng viên luôn được các trường chú trọng bồi dưỡng phát triển, đồng thời được quan tâm quản lý và đánh giá sát sao.
Từ yêu cầu thực tế đó, các nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý giáo dục và quản trị nhân sự về đánh giá hoạt động của giảng viên đại học trên thế giới và tại Việt Nam là rất phong phú. Công việc của giảng viên Trước khi đi vào nghiên cứu vấn đề đánh giá giảng viên, việc xác định rõ công việc của giảng viên là vô cùng cần thiết. Trên thế giới, rất nhiều nhà nghiên cứu đề cập tới vấn đề phức tạp và nhạy cảm này. Theo Boyer (1990): “nhiều tác giả có chung quan điểm công việc của giảng viên được cấu thành từ bốn yếu tố chính là Giảng dạy; Nghiên cứu; Dịch vụ chuyên môn phục vụ cộng đồng; Trách nhiệm công dân với tư cách là nhà khoa học, trong đó tầm quan trọng của mỗi yếu tố được quy định phụ thuộc vào sứ mạng và đặc thù của từng trường.
Tuy nhiên, cách xác định công việc của giảng viên theo mô hình bốn phần này cũng chỉ mang tính ước lệ và tương đối, bởi lẽ khó phân biệt rạch ròi giữa giảng dạy (nhất là giảng dạy sau đại học) và nghiên cứu, giữa nghiên cứu và dịch vụ phục vụ cộng đồng và với thực hiện nghĩa vụ công dân.” “Ở Việt Nam, chức trách, nhiệm vụ cụ thể của giảng viên các trường đại học thay đổi trong tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam. Trước năm 1960, giảng dạy được xem là nhiệm vụ duy nhất của giảng viên, sau đó nghiên cứu khoa học mới được bổ sung vào chức trách của giảng viên. Những năm cuối của thế kỷ 20 và thập kỷ đầu thế kỷ 21, chức trách của giảng viên thường được các trường đại học quy định xung quanh hai nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học” (Trần Xuân Bách, 2008). Nhiều nghiên cứu gần đây đã quan tâm thêm các khía cạnh hoạt động khác của giảng viên như tự bồi dưỡng, tham gia các hoạt động phục vụ cho sự phát triển của nhà trường, các công tác xã hội… (Nguyễn Thiên Tuế, 2009; Trần Xuân Bách, 2009; Phạm Văn Hùng, 2010; Lê Xuân Tùng, 2013.
Tuy nhiên phần lớn các tác giả Việt Nam vẫn coi nghiên cứu khoa học bao hàm cả dịch vụ phục vụ cộng đồng và thực hiện nghĩa vụ công dân. Khi xem xét cụ thể từng hoạt động của giảng viên, các nghiên cứu trong và ngoài nước đã rút ra một số nhận định có thể ảnh hưởng tới việc quản lý và đánh giá các hoạt động này. Hoạt động giảng dạy Hoạt động giảng dạy bao gồm dạy học ở trên lớp, tổ chức các hoạt động trong phòng thí nghiệm, tư vấn hướng dẫn học tập cho các sinh viên và tư vấn cho sinh viên về các đề tài phù hợp với chương trình và bậc học và các cơ hội nghề nghiệp .