phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, Luận án có 4 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lí luận của đánh giá hiệu trƣởng trƣờng tiểu học Việt Nam theo hƣớng chuẩn hóa Chƣơng 2. Cơ sở thực tiễn của đánh giá hiệu trƣởng trƣờng tiểu học Việt Nam theo hƣớng chuẩn hóa Chƣơng 3. Mô hình đánh giá hiệu trƣởng trƣờng tiểu học Việt Nam theo hƣớng chuẩn hóa Chƣơng 4.
Khảo nghiệm và thử nghiệm mô hình đánh giá hiệu trƣởng trƣờng tiểu học Việt Nam theo hƣớng chuẩn hóa. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐÁNH GIÁ HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TIỂU HỌC VIỆT NAM THEO HƢỚNG CHUẨN HÓA 1. TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Những nghiên cứu ngoài nƣớc 1.1 Nghiên cứu về hiệu trƣởng và chuẩn hiệu trƣởng Trong nhiều nghiên cứu gần đây về các trƣờng học thành công và nhà trƣờng hiệu quả ngƣời ta thấy rằng hiệu trƣởng là ngƣời đóng vai trò quan trọng nhất cho sự thành công của một nhà trƣờng [123;124;173].
Hay nói cách khác, hiệu trƣởng trƣờng phổ thông đóng vai trò sống còn với chất lƣợng giáo dục của nhà trƣờng [172;97]. Hiệu trƣởng tốt đảm bảo cho sự thành công của nhà trƣờng. Hiệu trƣởng hoạt động có hiệu quả đảm bảo cho nhà trƣờng hiệu quả. Hiệu trƣởng có một vị trí ảnh hƣởng quyết định đến chất lƣợng, hiệu quả của nhà trƣờng [139;124].
Chính vì vai trò hiệu trƣởng có tầm quan trọng nhƣ vậy nên các nƣớc nói chung nhất là những nƣớc đang phát triển rất quan tâm đến việc làm sao đảm bảo đƣợc chất lƣợng nghề nghiệp của hiệu trƣởng để đảm bảo cho sự thành công của nhà trƣờng. Xung quanh vấn đề đảm bảo chất lƣợng hiệu trƣởng có rất nhiều nghiên cứu đã đƣợc tiến hành. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các nghiên cứu về chất lƣợng hiệu trƣởng trƣờng phổ thông ở nhiều góc độ khác nhau nhƣng chủ yếu nhất vẫn là những nghiên cứu về những chủ đề nhƣ: Làm thế nào để tuyển chọn đƣợc hiệu trƣởng có chất lƣợng tốt để bổ nhiệm cho các trƣờng đảm bảo cho các trƣờng học thành công [139]; Chƣơng trình đào tạo, bồi dƣỡng hiệu trƣởng cần đƣợc phát triển và cải tiến thế nào để cung cấp cho các trƣờng trong bối cảnh đòi hỏi giáo dục ngày càng cần có chất lƣợng cao và công nghệ thông tin đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội [123]; Những kĩ năng, phong cách lãnh đạo hoặc năng lực mà hiệu trƣởng cần để có thể đảm nhiệm tốt vị trí hiệu trƣởng nhà trƣờng [133][148][163]; Phát triển các chuẩn đào tạo hiệu trƣởng để có thể đào tạo đƣợc những hiệu trƣởng đáp ứng với vai trò nhà lãnh đạo/nhà quản lí trƣờng học trong bối cảnh mới; Phát triển các chuẩn cho hiệu trƣởng, nhà quản lí giáo dục, nhà lãnh đạo trƣờng học [137,145,151,152,153,158,166,169,170,171] đặt ra những yêu cầu, tiêu chí mà hiệu trƣởng cần đạt đƣợc để có thể thực hiện tốt nhiệm vụ hiệu trƣởng đảm bảo cho nhà trƣờng thành công. Ngoài ra còn có những nghiên cứu chung về nhà quản lí giáo dục/quản lí trƣờng học trong đó có nói đến hiệu trƣởng.
Tất cả những nghiên cứu về các chủ đề trên đều với mục đích nâng cao chất lƣợng của nhà quản lí hay hiệu trƣởng để đáp ứng với nhiệm vụ quản lí nhà trƣờng trong giai đoạn hiện nay[139,146,147,151,165]. Đặc biệt là trong xu thế cải cách dựa vào chuẩn và thực hiện quản lí dựa vào chuẩn thì có nhiều nghiên cứu đề cập đến chất lượng của hiệu trưởng theo cách đáp ứng các chuẩn đề ra. Về chƣơng trình đào tạo, ví dụ Đại học Nam Florida có Chuẩn chƣơng trình đào tạo cho hiệu trƣởng, nhà quản lí, giám đốc phát triển chƣơng trình giáo dục nhằm mục đích phát triển năng lực nghề nghiệp cho các đối tƣợng này đảm bảo lãnh đạo nhà trƣờng hiệu quả. Các chuẩn chƣơng trình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tích hợp 11 vùng kiến thức kĩ năng theo 4 lĩnh vực lớn.
Bốn lĩnh vực này là: 1/ Lãnh đạo chiến lƣợc; 2/ Lãnh đạo tổ chức 3/ Lãnh đạo giảng dạy; 4/ Lãnh đạo chính trị và cộng đồng. 11 vùng kiến thức kĩ năng là: Lãnh đạo đạo đức và nghề nghiệp; Quản lí thông tin và đánh giá; Luật giáo dục, chính sách công cộng và các hệ thống chính trị; Giáo dục, giám sát và môi trƣờng học tập; Phát triển nghề nghiệp và nguồn lực con ngƣời; Các dịch vụ tổ chức cho học sinh; Quản lí tổ chức; Các mối quan hệ liên cá nhân; Quản lí tài chính và xác định nguồn lực; Các hệ thống thông tin và công nghệ; Các mối quan hệ cộng đồng và phƣơng tiện truyền thông đại chúng [157]. Thụy Sĩ đào tạo nhà lãnh đạo trƣờng học theo những năng lực sau: năng lực lãnh đạo, năng lực xã hội, năng lực cá nhân, năng lực giáo dục, năng lực phát triển trƣờng học, năng lực tổ chức - quản lí [124]. Chƣơng trình đào tạo của Anh cung cấp cho những ngƣời chuẩn bị làm nhà lãnh đạo trƣờng học những năng lực lãnh đạo và quản lí.
CHLB Đức đào tạo nhà lãnh đạo trƣờng học theo các nhóm năng lực: năng lực sƣ phạm, giáo dục và thiết lập; năng lực kiểm sóat; năng lực lãnh đạo; năng lực tổ chức; năng lực tƣ vấn [124]. Các chuẩn bang Wisconsin đƣa ra những yêu cầu mà một ngƣời khi nhận bằng quản lí giáo dục cần phải đạt [179]. Những yêu cầu đƣợc đƣa vào 7 chuẩn sau: 1/ Nhà quản lí có sự hiểu biết và thể hiện năng lực trong các chuẩn giáo viên; 2/ Nhà quản lí lãnh đạo bằng cách tạo điều kiện cho sự phát triển, kết hợp và thực hiện một tầm nhìn đƣợc chia sẻ bởi tập thể nhà trƣờng; 3/ Nhà quản lí quản lí bằng cách ủng hộ, nuôi dƣỡng và duy trì văn hóa trƣờng học và chƣơng trình giảng dạy có lợi cho việc học của học sinh và việc phát triển nghề nghiệp cho đội ngũ; 4/ Nhà quản lí đảm bảo quản lí tổ chức, hoạt động, tài chính và nguồn lực, tạo môi trƣờng học tập an toàn, hiệu quả và hiệu suất; 5/ Nhà quản lí gƣơng mẫu hợp tác với gia đình và các thành viên của cộng đồng, đáp ứng những mối quan tâm và nhu cầu khác nhau của cộng đồng, huy động các nguồn lực từ cộng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đồng; 6/ Nhà quản lí hành động với sự trung thực ngay thẳng, công bằng theo lối ứng xử có đạo đức; 7/ Nhà quản lí hiểu, đáp ứng, tƣơng tác với các nhà chính trị lớn, các nhà văn hóa, kinh tế, luật pháp và bối cảnh văn hóa có ảnh hƣởng đến giáo dục của nhà trƣờng. Từ những năm 90 nƣớc Mĩ có phong trào xây dựng chuẩn trong giáo dục, thực hiện quản lí dựa vào chuẩn.
Hầu hết các lĩnh vực trong giáo dục đều đƣợc phát triển chuẩn. Chuẩn là văn bản có tính pháp lí trong đó có chứa những yêu cầu, tiêu chí, mà khi các đối tƣợng của chuẩn (con ngƣời, sự vật, hiện tƣợng.) nào đó đạt những tiêu chí trong chuẩn có nghĩa là đạt yêu cầu của chủ thể quản lí. Nhƣ vậy chuẩn là công cụ có tính chất xác minh sự vật, hiện tƣợng nào đó theo mong muốn của chủ thể quản lí. Quản lí dựa vào chuẩn, không tùy tiện vì thế đảm bảo chất lƣợng các lĩnh vực trong giáo dục nhƣ mong muốn [54].
Các lĩnh vực giáo dục ở Mĩ đều có chuẩn trong đó có chuẩn hiệu trƣởng. Chuẩn hiệu trƣởng xác định một ngƣời làm nghề hiệu trƣởng “cần phải biết và có khả năng làm gì”[147]. Chuẩn hiệu trƣởng thực chất là chuẩn chất lƣợng bởi vì chuẩn qui định một ngƣời làm hiệu trƣởng cần phải đạt đƣợc những yêu cầu của chuẩn đề ra mới đảm bảo dẫn dắt nhà trƣờng thành công. Khi xây dựng chuẩn ngƣời ta đã chuyển những giá trị mong muốn đối với một hiệu trƣởng thành các yêu cầu, tiêu chí trong chuẩn.
Có nghĩa là khi một ngƣời hiệu trƣởng đạt đƣợc yêu cầu của chuẩn thì ngƣời đó chắc chắn đủ tƣ cách để đảm nhiệm tốt vị trí ngƣời đứng đầu nhà trƣờng. Ở Mĩ, có chuẩn cho nhà lãnh đạo trƣờng học liên bang [169] sau đó mỗi bang lại có thể dựa trên chuẩn đó phát triển chuẩn riêng cho bang mình. Có bang có riêng chuẩn hiệu trƣởng, có bang có chuẩn nhà lãnh đạo trƣờng học (hiệu trƣởng), có bang chỉ có chuẩn chung cho nhà quản lí trong đó có hiệu trƣởng. Qua những tài liệu chúng tôi có đƣợc thì thấy rằng hiện nay ở Mĩ chỉ có chuẩn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhà quản lí/hiệu trƣởng trƣờng phổ thông chung chứ chƣa thấy có chuẩn hiệu trƣởng riêng cho từng cấp học.
Ví dụ, Hiệp hội các hiệu trƣởng trƣờng phổ thông Mĩ (National Association of School Principals - NASP) đƣa ra những yêu cầu với hiệu trƣởng theo quan điểm mới: hiệu trƣởng phải là nhà lãnh đạo giáo dục với ý là tất cả mọi hoạt động, nỗ lực của hiệu trƣởng là để “đảm bảo cho việc học của trẻ em và ngƣời lớn trong nhà trƣờng”[147]. Những yêu cầu này đƣợc đƣa vào 6 chuẩn dựa theo hình thức chuẩn hiệu trƣởng. Theo chuẩn này, nhà lãnh đạo trƣờng học có hiệu quả cần: 1/ Lãnh đạo theo cách đặt việc học của học sinh và ngƣời lớn ở trung tâm; 2/ Đặt ra những mong muốn và chuẩn cao cho việc học và phát triển xã hội của học sinh và việc thực hiện của ngƣời lớn; 3/ Yêu cầu nội dung và giảng dạy đảm bảo cho học sinh đạt và vƣợt chuẩn; 4/ Hình thành văn hóa học tập liên tục cho ngƣời lớn gắn với việc học của học sinh và những mục tiêu khác của nhà trƣờng; 5/ Sử dụng nhiều nguồn dữ liệu khác nhau nhƣ là công cụ đối thoại để đánh giá, nhận diện và ứng dụng để cải tiến giảng dạy; 6/ Cam kết tích cực với cộng đồng tạo ra sự chia sẻ về thành tích học tập của học sinh và thành công của nhà trƣờng. Trong mỗi chuẩn này lại đƣa ra các yêu cầu để hiệu trƣởng thực hiện.
Các bang khác của Mĩ cũng chỉ thấy có các chuẩn cho hiệu trƣởng trƣờng phổ thông. Qua tìm hiểu một số chuẩn hiệu trƣởng có thể xác định đƣợc một số cách tiếp cận trong việc phát triển chuẩn hiệu trƣởng nhƣ sau [137], [145],[151],[152],[153],[158],[166],[169],[170],[171]. 1) Chuẩn hiệu trƣởng đƣợc xác định theo những công việc và nhiệm vụ cụ thể mà ngƣời hiệu trƣởng phải thực hiện trong nhà trƣờng và yêu cầu về đức tính cá nhân (New Jersey, NASP, Wincosin, Illinoi); LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
