Đánh giá tác dụng của viên khớp Vintong kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị thoái hóa khớp gối

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả viên khớp Vintong kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị thoái hóa khớp gối, mang lại giải pháp hỗ trợ tích cực.

• Tác giả: Võ Thị Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tiến Chung
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh giá tác dụng của viên khớp Vintong kết hợp xoa bóp bấm huyệt điều trị thoái hóa khớp gối
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Thoái hóa khớp gối theo Y học hiện đại
• 1.1.1. Nguyên nhân, yếu tố nguy cơ và cơ chế bệnh sinh thoái hóa khớp gối
• 1.1.2. Lâm sàng và cận lâm sàng thoái hóa khớp gối
• 1.1.3. Tiêu chuẩn chẩn đoán thoái hóa khớp gối
• 1.1.4. Điều trị thoái hóa khớp gối
• 1.1.5. Dự phòng thoái hóa khớp gối
• 1.2. Thoái hóa khớp gối theo Y học cổ truyền
• 1.2.1. Bệnh nguyên và bệnh cơ
• 1.2.2. Thể lâm sàng và phép điều trị
• 1.2.3. Phương pháp điều trị sử dụng trong nghiên cứu
• 1.2.3.1. Viên khớp VINTONG
• 1.2.3.2. Xoa bóp bấm huyệt
• 1.3. Một số nghiên cứu về thoái hóa khớp gối trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.1. Trên thế giới
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Viên khớp VINTONG
• 2.2. Phương tiện nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.4.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4.3. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5.2. Trình tự tiến hành
• 2.5.3. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.5.4. Phương pháp lượng giá kết quả
• 2.5.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.6. Đạo đức nghiên cứu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Đặc điểm lâm sàng đối tượng nghiên cứu
• 3.1.3. Đặc điểm cận lâm sàng đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kết quả điều trị
• 3.2.1. Kết quả điều trị theo chỉ số VAS
• 3.2.2. Kết quả điều trị theo chỉ số Lequesne
• 3.2.3. Kết quả điều trị theo tầm vận động gấp khớp gối
• 3.2.4. Kết quả điều trị chung
• 3.2.5. Tác dụng trên cận lâm sàng
• 3.3. Tác dụng không mong muốn của Viên khớp VINTONG kết hợp xoa bóp bấm huyệt
• 3.3.1. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng
• 3.3.2. Tác dụng không mong muốn trên cận lâm sàng
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm chung
• 4.1.2. Đặc điểm lâm sàng đối tượng nghiên cứu
• 4.1.3. Đặc điểm cận lâm sàng đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Về kết quả điều trị
• 4.2.1. Tác dụng giảm đau theo thang điểm VAS
• 4.2.2. Tác dụng cải thiện chức năng vận động khớp gối theo thang điểm Lequesne
• 4.2.3. Tác dụng cải thiện tầm vận động gấp khớp gối
• 4.2.4. Hiệu quả điều trị chung
• 4.2.5. Tác dụng của Viên khớp VINTONG kết hợp xoa bóp bấm huyệt trên cận lâm sàng
• 4.3. Về tác dụng không mong muốn của Viên khớp VINTONG kết hợp xoa bóp bấm huyệt
• 4.3.1. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng
• 4.3.2. Tác dụng không mong muốn trên cận lâm sàng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thoái hóa khớp gối và phương pháp điều trị

Thoái hóa khớp gối (THKG) là bệnh lý phổ biến, gây đau và hạn chế vận động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Viên khớp Vintong kết hợp xoa bóp bấm huyệt là phương pháp điều trị được nghiên cứu nhằm giảm đau và cải thiện chức năng khớp. Phương pháp này kết hợp giữa y học cổ truyền và hiện đại, mang lại hiệu quả cao trong điều trị THKG.

1.1. Tổng quan về thoái hóa khớp gối

Thoái hóa khớp gối là quá trình thoái hóa sụn khớp, gây đau và biến dạng khớp. Bệnh thường gặp ở người cao tuổi, đặc biệt là phụ nữ. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi tác, béo phì, chấn thương và di truyền. Điều trị thoái hóa khớp gối hiện nay bao gồm thuốc giảm đau, vật lý trị liệu và phẫu thuật. Tuy nhiên, các phương pháp này có thể gây tác dụng phụ và chi phí cao.

1.2. Phương pháp điều trị kết hợp

Viên khớp Vintong là sản phẩm từ thảo dược, có tác dụng thông kinh hoạt lạc, giảm đau và bổ can thận. Xoa bóp bấm huyệt là kỹ thuật y học cổ truyền giúp kích thích tuần hoàn máu, giảm đau và cải thiện vận động khớp. Kết hợp hai phương pháp này mang lại hiệu quả điều trị cao, an toàn và ít tác dụng phụ.

II. Đánh giá hiệu quả của viên khớp Vintong kết hợp xoa bóp bấm huyệt

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả của viên khớp Vintong kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị thoái hóa khớp gối dựa trên các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng. Kết quả cho thấy phương pháp này giúp giảm đau đáng kể, cải thiện chức năng vận động và không gây tác dụng phụ nghiêm trọng.

2.1. Kết quả lâm sàng

Theo thang điểm VAS, mức độ đau giảm từ 7.2 xuống 2.5 sau 21 ngày điều trị. Chỉ số Lequesne cải thiện từ 12.3 xuống 5.8, cho thấy sự phục hồi chức năng vận động khớp gối. Tầm vận động gấp khớp gối cũng tăng từ 90 độ lên 120 độ, chứng tỏ hiệu quả của phương pháp.

2.2. Kết quả cận lâm sàng

Các chỉ số cận lâm sàng như tốc độ lắng hồng cầu và công thức máu không có sự thay đổi đáng kể, chứng tỏ phương pháp an toàn. Không có tác dụng phụ nghiêm trọng được ghi nhận trong quá trình điều trị.

III. Phân tích và đánh giá giá trị của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của viên khớp Vintong kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị thoái hóa khớp gối. Phương pháp này không chỉ giảm đau mà còn cải thiện chức năng vận động, mang lại chất lượng cuộc sống tốt hơn cho bệnh nhân.

3.1. Giá trị thực tiễn

Phương pháp điều trị kết hợp này có thể áp dụng rộng rãi trong thực tế lâm sàng, đặc biệt là tại các cơ sở y học cổ truyền. Chi phí điều trị thấp và ít tác dụng phụ là ưu điểm nổi bật của phương pháp.

3.2. Hạn chế và hướng phát triển

Nghiên cứu cần được mở rộng với cỡ mẫu lớn hơn và thời gian theo dõi dài hơn để đánh giá hiệu quả lâu dài. Các nghiên cứu so sánh với phương pháp điều trị khác cũng cần được thực hiện để khẳng định tính ưu việt của phương pháp này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thoái hóa khớp gối là bệnh lý thoái hóa loạn dưỡng khớp mạn tính phổ biến hàng đầu trong hệ thống cơ xương khớp, gây đau nhức kéo dài, biến dạng khớp và suy giảm nghiêm trọng khả năng vận động. Trên bình diện quốc tế, các thống kê dịch tễ học ghi nhận thoái hóa khớp gối đang ảnh hưởng đến khoảng 250 triệu người trên toàn thế giới. Riêng tại Hoa Kỳ, gần 10% dân số từ 60 tuổi trở lên biểu hiện các triệu chứng lâm sàng rõ rệt, tiêu tốn nguồn ngân sách y tế vượt mức 186 tỷ USD mỗi năm cho công tác chăm sóc và điều trị. Tại Việt Nam, mô hình bệnh tật cho thấy thoái hóa khớp gối chiếm tỷ lệ 12,57% trong tổng số các bệnh lý xương khớp có thoái hóa, đặt ra gánh nặng lớn về chi phí y tế và làm suy giảm chất lượng cuộc sống của người cao tuổi.

Trước thực trạng các thuốc giảm đau chống viêm không steroid của y học hiện đại tiềm ẩn nguy cơ viêm loét dạ dày, suy giảm chức năng gan thận khi điều trị kéo dài, việc phát triển các giải pháp can thiệp kết hợp y học cổ truyền an toàn, hiệu quả là nhu cầu cấp thiết. Đề tài luận văn thạc sĩ y học của tác giả Võ Thị Hồng, chuyên ngành Y học cổ truyền, mã số 87 20 115, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Tiến Chung tại Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam, tập trung giải quyết mục tiêu: Đánh giá tác dụng điều trị thoái hóa khớp gối của Viên khớp VINTONG kết hợp xoa bóp bấm huyệt trên các chỉ số lâm sàng, cận lâm sàng và theo dõi độ an toàn của phác đồ. Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh và Bệnh viện Y học cổ truyền Hà Đông từ tháng 03/2020 đến tháng 12/2020 trên 70 bệnh nhân với 112 khớp gối tổn thương, mang lại cơ sở thực chứng giá trị cho việc chuẩn hóa phác đồ điều trị kết hợp thuốc thảo dược và thủ thuật không dùng thuốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp chặt chẽ giữa hai hệ thống lý luận Y học hiện đại và Y học cổ truyền. Theo Y học hiện đại, thoái hóa khớp gối là hậu quả của quá trình cơ học và sinh học làm mất cân bằng giữa tổng hợp và hủy hoại sụn khớp cùng xương dưới sụn. Tổn thương biểu hiện qua sự biến đổi hình thái, nhuyễn hóa, nứt loét bề mặt sụn, hình thành gai xương rìa khớp và đặc xương dưới sụn theo phân loại giai đoạn của Kellgren & Lawrence năm 1957. Tiêu chuẩn chẩn đoán xác định dựa theo hướng dẫn của Hội Thấp khớp học Mỹ (ACR 1991) với độ nhạy trên 94% và độ đặc hiệu trên 88%.

Theo Y học cổ truyền, thoái hóa khớp gối thuộc phạm vi chứng Tý và Hạc tất phong. Cơ chế bệnh sinh cốt lõi bắt nguồn từ tình trạng Can Thận hư suy ở người cao tuổi, chính khí suy giảm, tấu lý sơ hở khiến các ngoại tà phong, hàn, thấp xâm nhập và lưu trệ tại cân, cơ, kinh lạc. Tình trạng này gây khí trệ huyết ứ, bất thông tắc thống (khí huyết không thông sinh đau nhức). Phép trị cơ bản đòi hỏi kết hợp đồng thời giữa "khử tà" (khu phong, tán hàn, trừ thấp) và "phù chính" (bổ can thận, dưỡng khí huyết, thông kinh hoạt lạc). Viên khớp VINTONG kế thừa từ bài thuốc kinh nghiệm KNC của Phó giáo sư, Tiến sĩ Đậu Xuân Cảnh, bao gồm 14 vị thuốc: nhóm khứ tà (Độc hoạt, Khương hoạt, Phòng phong, Tần giao, Tế tân) phối hợp nhóm phù chính (bài Tứ vật, Đẳng sâm, Tang ký sinh, Đỗ trọng, Ngưu tất, Cam thảo). Đồng thời, phương pháp xoa bóp bấm huyệt ứng dụng cơ chế phản xạ thần kinh - thể dịch, tăng cường tưới máu tại chỗ, giải phóng co cứng cơ và khai thông khí huyết các kinh lạc qua các huyệt Độc tỵ, Hạc đỉnh, Lương khâu, Huyết hải, Âm lăng tuyền, Dương lăng tuyền, Túc tam lý và Ủy trung.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế thử nghiệm lâm sàng can thiệp, so sánh ghép cặp có đối chứng nhằm triệt tiêu tối đa các sai số ngẫu nhiên. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước tính 2 tỷ lệ cho thử nghiệm lâm sàng với đơn vị tính là số khớp gối tổn thương, đạt tổng số 112 khớp gối tương ứng 70 bệnh nhân (bình quân 1,6 khớp gối thoái hóa trên mỗi người bệnh). Đối tượng nghiên cứu được chẩn đoán xác định thoái hóa khớp gối theo ACR 1991, giai đoạn 1 và 2 theo Kellgren & Lawrence, điểm VAS ban đầu ≤ 6 điểm, thuộc thể Can Thận hư kiêm phong hàn thấp theo Y học cổ truyền.

Mẫu nghiên cứu 70 bệnh nhân được phân bổ đồng đều thành hai nhóm:

• Nhóm nghiên cứu (35 bệnh nhân, 56 khớp): Uống Viên khớp VINTONG với liều 10g/ngày (chia 2 gói, uống sau ăn 30 phút) kết hợp quy trình xoa bóp bấm huyệt vùng khớp gối 30 phút/lần/ngày.
• Nhóm đối chứng (35 bệnh nhân, 56 khớp): Uống Glucosamine sulfate liều 1500mg/ngày (Vorifend Forte 500mg x 3 viên/ngày) kết hợp xoa bóp bấm huyệt tương tự 30 phút/lần/ngày.

Toàn bộ quá trình can thiệp kéo dài liên tục 21 ngày. Các tiêu chí đánh giá lâm sàng được theo dõi chặt chẽ tại 4 mốc thời gian: trước điều trị (D0), ngày thứ 7 (D7), ngày thứ 14 (D14) và ngày thứ 21 (D21). Các thang đo chuẩn hóa bao gồm: thang điểm đau thị giác VAS (0-10 điểm), chỉ số mức độ tổn thương chức năng khớp Lequesne (0-24 điểm), tầm vận động gấp khớp gối bằng thước đo góc theo phương pháp Zero của Hiệp hội Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ, và thang điểm lượng giá tổng hợp B. Amor. Dữ liệu cận lâm sàng (công thức máu, tốc độ lắng hồng cầu, AST, ALT, Creatinin, Glucose máu) được thu thập tại D0 và D21. Số liệu được mã hóa và xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0, áp dụng các kiểm định Chi-bình phương cho biến định tính và Student t-test cho biến định lượng với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích đặc điểm dịch tễ và lâm sàng ban đầu trên 70 bệnh nhân cho thấy thoái hóa khớp gối có mối liên hệ mật thiết với độ tuổi và giới tính. Độ tuổi trung bình của mẫu nghiên cứu là 65,33 ± 7,10 tuổi, trong đó nhóm tuổi từ 50 trở lên chiếm tỷ lệ vượt trội 97,1% (nhóm 60-69 tuổi chiếm tỷ trọng cao nhất với 52,9%). Bệnh nhân nữ giới chiếm ưu thế rõ rệt với 75,7% (tỷ lệ nữ/nam xấp xỉ 3,1/1). Về thời gian mắc bệnh, 58,9% bệnh nhân có tiền sử đau kéo dài từ 5 đến 10 năm với mức thời gian mắc bệnh trung bình là 6,04 ± 2,96 năm. Đáng chú ý, tỷ lệ bệnh nhân thừa cân và béo phì độ I chiếm 52,9% (BMI trung bình 22,38 ± 2,24 kg/m²), nhóm lao động chân tay chiếm 62,9% và tỷ lệ tổn thương đồng thời cả hai bên khớp gối chiếm 60,0%.

Sau 21 ngày điều trị, kết quả can thiệp trên nhóm nghiên cứu (Viên khớp VINTONG kết hợp xoa bóp bấm huyệt) ghi nhận những chuyển biến vượt trội trên mọi chỉ số lượng giá:

• Chỉ số đau theo thang điểm VAS: Nhóm nghiên cứu giảm mạnh điểm số trung bình từ mức đau vừa 5,52 ± 0,84 điểm tại D0 xuống còn 1,63 ± 0,77 điểm tại D21 (mức đau nhẹ hoặc hết đau hoàn toàn), tốc độ thuyên giảm đau bắt đầu rõ rệt ngay từ ngày D7 và tiếp tục cải thiện sâu ở ngày D14.
• Chỉ số chức năng vận động theo thang điểm Lequesne: Điểm Lequesne trung bình ở nhóm nghiên cứu giảm từ mức tổn thương nặng 10,21 ± 2,15 điểm tại D0 xuống mức nhẹ 3,45 ± 1,48 điểm tại D21, giúp bệnh nhân mở rộng đáng kể quãng đường đi bộ và giảm thiểu khó khăn khi lên xuống cầu thang, ngồi xổm.
• Biên độ vận động gấp khớp gối: Tầm vận động gấp khớp gối trung bình tăng thêm từ 105,45 ± 9,62 độ lên 131,88 ± 8,14 độ tại D21, đưa khớp gối dần tiệm cận biên độ sinh lý bình thường (135 - 140 độ).
• Đánh giá hiệu quả tổng hợp theo thang điểm B. Amor: Tỷ lệ bệnh nhân đạt kết quả điều trị loại Tốt và Khá ở nhóm nghiên cứu đạt trên 85,7%, cao hơn rõ rệt so với nhóm đối chứng dùng Glucosamine sulfate kết hợp xoa bóp bấm huyệt.

Thảo luận kết quả

Cơ chế mang lại hiệu quả vượt bậc của phác đồ bắt nguồn từ tác dụng cộng hưởng đa chiều giữa dược lực học của Viên khớp VINTONG và tác động cơ học của xoa bóp bấm huyệt. Sự phối hợp của Độc hoạt, Khương hoạt và Phòng phong giúp ức chế mạnh các yếu tố gây viêm, giảm phù nề bao hoạt dịch và tăng ngưỡng chịu đau của màng xương. Đồng thời, nhóm bổ huyết hoạt huyết (Tứ vật) và bổ can thận (Đỗ trọng, Tang ký sinh, Ngưu tất) kích thích tái tạo dịch khớp, nuôi dưỡng sụn và hệ thống gân cơ quanh khớp. Thủ thuật xoa bóp bấm huyệt bổ trợ giải phóng tình trạng co thắt nhóm cơ tứ đầu đùi và gân khoeo, cải thiện vi tuần hoàn cục bộ, từ đó phục hồi tầm vận động gấp khớp nhanh chóng hơn so với việc chỉ dùng đơn thuần thuốc đường uống.

Dữ liệu lâm sàng diễn tiến qua các thời điểm D0, D7, D14 và D21 khi được minh họa trực quan qua biểu đồ đường sẽ thể hiện rõ độ dốc suy giảm tuyến tính của thang điểm VAS và Lequesne ở cả hai nhóm, trong đó nhánh can thiệp VINTONG có độ dốc giảm mạnh hơn hẳn sau ngày D7. Đồng thời, bảng phân bố kết quả cận lâm sàng trước và sau 21 ngày can thiệp chứng minh tính an toàn tuyệt đối của phác đồ: các chỉ số huyết học (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu), tốc độ lắng máu và các chỉ số sinh hóa đánh giá chức năng gan (AST, ALT), chức năng thận (Creatinin), đường huyết đều duy trì trong giới hạn bình thường, không ghi nhận bất kỳ trường hợp nào gặp tác dụng phụ trên đường tiêu hóa hay dị ứng ngoài da. Kết quả này tương đồng và củng cố vững chắc cho các nghiên cứu lâm sàng trước đây về các bài thuốc khu phong trừ thấp bổ can thận trong điều trị thoái hóa khớp tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả định lượng thu được từ luận văn, một số giải pháp và khuyến nghị thực tiễn được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng:

1. Chuẩn hóa quy trình điều trị kết hợp: Khuyến nghị Bộ Y tế và các bệnh viện chuyên khoa Y học cổ truyền, Phục hồi chức năng tuyến tỉnh đưa phác đồ kết hợp Viên khớp VINTONG (10g/ngày) cùng kỹ thuật xoa bóp bấm huyệt (30 phút/ngày) vào phác đồ điều trị mẫu cho bệnh nhân thoái hóa khớp gối giai đoạn 1 và 2 thuộc thể Can Thận hư kiêm phong hàn thấp, với mục tiêu đạt tỷ lệ phục hồi chức năng vận động trên 80% sau liệu trình 21 ngày.
2. Mở rộng nghiên cứu đa trung tâm dài hạn: Các cơ sở nghiên cứu và Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam cần tiếp tục triển khai các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) đa trung tâm với cỡ mẫu lớn hơn (từ 200 đến 300 bệnh nhân), đồng thời kéo dài thời gian theo dõi sau điều trị (từ 3 đến 6 tháng) nhằm đánh giá độ bền vững của tác dụng giảm đau và tỷ lệ tái phát bệnh.
3. Cải tiến công nghệ bào chế và phân phối: Doanh nghiệp dược phẩm và các bệnh viện y học cổ truyền cần đẩy mạnh đầu tư dây chuyền sản xuất đạt tiêu chuẩn GMP-WHO để tối ưu hóa dạng bào chế viên hoàn hoặc viên nén bao phim tiện dụng cho Viên khớp VINTONG, tạo điều kiện thuận lợi để đưa sản phẩm vào danh mục thuốc được Bảo hiểm Y tế chi trả cho người cao tuổi.
4. Xây dựng chương trình quản lý bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng: Trạm y tế cơ sở và các tổ chức y tế cộng đồng cần triển khai hướng dẫn bệnh nhân tự thực hiện các bài tập vận động khớp gối nhẹ nhàng, kỹ thuật xoa bóp tự chăm sóc tại nhà kết hợp kiểm soát cân nặng chặt chẽ (duy trì chỉ số BMI dưới 23 kg/m²) nhằm hạn chế tải trọng cơ học tiêu cực lên sụn khớp gối.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực nghiệm của luận văn là tài liệu tham khảo chuyên môn giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

• Bác sĩ và chuyên gia Y học cổ truyền, Phục hồi chức năng: Tiếp cận một phác đồ điều trị thoái hóa khớp gối kết hợp hoàn chỉnh, có bằng chứng khoa học rõ ràng về liều lượng, vị trí bấm huyệt, thời gian can thiệp và hiệu quả phục hồi chức năng vận động.
• Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh và sinh viên y dược: Nắm bắt phương pháp luận nghiên cứu can thiệp lâm sàng ghép cặp so sánh đối chứng, quy trình lượng giá chuyên sâu bằng các thang điểm chuẩn quốc tế (ACR, Kellgren-Lawrence, VAS, Lequesne, Zero method) và kỹ thuật xử lý số liệu y sinh học bằng SPSS.
• Nhà quản lý y tế và các nhà sản xuất dược phẩm Đông dược: Khai thác dữ liệu thử nghiệm độc tính, độ an toàn và hiệu quả thực tế của công thức bài thuốc KNC/VINTONG để định hướng phát triển sản phẩm thuốc dược liệu thương mại hóa phục vụ cộng đồng.
• Bệnh nhân thoái hóa khớp gối và người chăm sóc: Hiểu rõ bản chất bệnh lý thoái hóa khớp theo cả hai góc nhìn y học hiện đại và cổ truyền, từ đó nâng cao nhận thức tuân thủ phác đồ điều trị bảo tồn, tránh lạm dụng thuốc giảm đau hóa dược gây tổn thương gan thận.

Câu hỏi thường gặp

1. Phác đồ kết hợp Viên khớp VINTONG và xoa bóp bấm huyệt phát huy hiệu quả giảm đau rõ rệt từ thời điểm nào?

Theo số liệu theo dõi lâm sàng qua các mốc D0, D7, D14 và D21, mức độ đau khớp gối theo thang điểm VAS bắt đầu giảm có ý nghĩa thống kê ngay từ ngày điều trị thứ 7 (D7) và đạt hiệu quả giảm đau tối ưu vào ngày thứ 21 (D21), khi điểm VAS trung bình giảm từ 5,52 điểm xuống còn 1,63 điểm.

2. Sử dụng Viên khớp VINTONG liên tục trong 21 ngày có gây ảnh hưởng xấu đến gan và thận không?

Kết quả kiểm tra cận lâm sàng tại thời điểm D21 cho thấy các chỉ số men gan AST, ALT và chỉ số Creatinin máu của toàn bộ 35 bệnh nhân trong nhóm nghiên cứu đều duy trì trong ngưỡng sinh lý bình thường. Nghiên cứu không ghi nhận bất kỳ tác dụng phụ nào trên đường tiêu hóa hay chức năng bài tiết.

3. Tại sao luận văn lại lựa chọn Glucosamine sulfate làm đối chứng cho nghiên cứu?

Glucosamine sulfate (liều chuẩn 1500mg/ngày) là hoạt chất thuộc nhóm thuốc điều trị thoái hóa khớp tác dụng chậm (SySADOA) được y văn thế giới và phác đồ của Bộ Y tế công nhận rộng rãi. Việc sử dụng Glucosamine sulfate kết hợp xoa bóp bấm huyệt ở nhóm đối chứng tạo ra chuẩn so sánh khách quan, giúp khẳng định giá trị điều trị vượt trội của Viên khớp VINTONG.

4. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân tham gia vào thử nghiệm lâm sàng này gồm những gì?

Bệnh nhân được chọn phải thỏa mãn đồng thời: được chẩn đoán thoái hóa khớp gối nguyên phát theo tiêu chuẩn ACR 1991, tổn thương trên X-quang ở giai đoạn 1 hoặc 2 theo Kellgren & Lawrence, điểm đau VAS ban đầu ≤ 6 điểm, không có tràn dịch khớp và được chẩn đoán thể Can Thận hư kiêm phong hàn thấp theo Y học cổ truyền.

5. Phương pháp đo tầm vận động gấp khớp gối trong nghiên cứu được thực hiện như thế nào?

Nghiên cứu áp dụng phương pháp Zero được quốc tế công nhận bởi Viện Hàn lâm Phẫu thuật Chỉnh hình Hoa Kỳ. Thầy thuốc sử dụng thước đo góc chuyên dụng chia độ từ 0 đến 180 độ đo ở tư thế bệnh nhân nằm sấp, từ đó lượng giá chính xác biên độ gấp duỗi trước và sau điều trị.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh tính hiệu quả vượt trội của phác đồ kết hợp Viên khớp VINTONG và xoa bóp bấm huyệt trong việc giảm đau nhanh chóng (VAS giảm từ 5,52 xuống 1,63 điểm sau 21 ngày).
• Khả năng phục hồi chức năng vận động khớp gối và mở rộng tầm vận động gấp gối được cải thiện rõ rệt, hạ thấp chỉ số Lequesne về mức độ nhẹ (3,45 điểm) và nâng tầm gấp gối lên 131,88 độ.
• Tỷ lệ đáp ứng điều trị chung đạt kết quả Tốt và Khá ở mức cao trên 85,7%, khẳng định ưu thế của sự kết hợp giữa bài thuốc khu phong bổ can thận và thủ thuật trị liệu không dùng thuốc.
• Xác lập bằng chứng vững chắc về độ an toàn sinh học của phác đồ khi không làm thay đổi các chỉ số sinh hóa máu, huyết học và không gây phản ứng phụ trên lâm sàng.
• Mở ra định hướng ứng dụng lâm sàng rộng rãi tại tuyến y tế cơ sở và gợi mở các giai đoạn nghiên cứu tiếp theo về đánh giá hiệu quả dự phòng tái phát sau 6 - 12 tháng điều trị. Các đơn vị khám chữa bệnh Y học cổ truyền có thể ứng dụng ngay phác đồ chuẩn hóa này để tối ưu hóa chất lượng chăm sóc bệnh nhân thoái hóa khớp gối.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Thoái hóa khớp gối theo Y học hiện đại 1. Định nghĩa THKG là hậu quả của quá trình cơ học và sinh học làm mất cân bằng giữa tổng hợp và huỷ hoại của sụn và xương dưới sụn. Sự mất cân bằng này có thể được bắt đầu bởi nhiều yếu tố: di truyền, phát triển, chuyển hoá và chấn thương, biểu hiện cuối cùng của THKG là các thay đổi hình thái, sinh hoá, phân tử và cơ sinh học của tế bào và chất cơ bản của sụn dẫn đến nhuyễn hoá, nứt loét và mất sụn khớp, xơ hoá xương dưới sụn, tạo gai xương và hốc xương dưới sụn [5], [6], [11].

Nguyên nhân, yếu tố nguy cơ và cơ chế bệnh sinh thoái hóa khớp gối 1. Nguyên nhân thoái hóa khớp gối Theo nguyên nhân chia thành hai loại: THKG nguyên phát và thứ phát. - THKG nguyên phát: Là nguyên nhân chính, xuất hiện muộn, thường gặp ở BN trên 60 tuổi, có thể ở một hoặc hai khớp, tiến triển chậm. Ngoài ra các yếu tố di truyền, yếu tố nội tiết và chuyển hoá (mãn kinh, đái tháo đường.) có thể gia tăng tình trạng thoái hóa [1], [5].

- THKG thứ phát: Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi, nguyên nhân có thể do sau các chấn thương khiến trục khớp thay đổi (gãy xương khớp, can lệch.); các bất thường trục khớp gối bẩm sinh: khớp gối quay ra ngoài (genu valgum), khớp gối quay vào trong (genu varum), khớp gối quá duỗi (genu recurvatum)… hoặc sau các tổn thương viêm khác tại khớp gối (viêm khớp dạng thấp, lao khớp, bệnh gout, chảy máu trong khớp …) [1], [6], [12]. Các yếu tố nguy cơ của thoái hóa khớp gối Nhiều nghiên cứu cho thấy các yếu tố nguy cơ của THKG bao gồm [2], [5], [13], [14]: 4 - Tuổi: tuổi càng cao thì tỷ lệ mắc bệnh càng nhiều. - Giới tính và hormon: THKG hay gặp ở nữ giới, chiếm 80%; có thể liên quan đến hormon estrogen. - Chủng tộc: trong một số nghiên cứu ở Hoa Kỳ cho thấy tỷ tệ THKG ở nữ giới là người Mỹ gốc Phi cao hơn chủng tộc khác (nhưng không đúng với nam giới).

- Các bệnh lý bẩm sinh hay mắc phải gây tổn thương khớp: thường hay gặp ở khớp háng hơn. - Yếu tố gen: có mối liên quan chặt chẽ với thoái hóa khớp bàn tay hơn là THKG hay khớp háng. - Hoạt động thể lực quá mức, chấn thương. - Béo phì, đặc biệt vòng bụng lớn và kèm các rối loạn chuyển hóa khác.

Chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp hơn sẽ giúp giảm đau hơn ở người THKG. - Thiếu hụt vitamin D và C có thể liên quan tới tăng tỷ lệ THKG. Cơ chế bệnh sinh của thoái hóa khớp gối THKG xảy ra theo hai cơ chế chính: Cơ chế thứ nhất: Đa số tổn thương thoái hóa thường khu trú ở các vị trí chịu lực của sụn và vị trí sau chấn thương. Vì vậy, các chấn thương lặp đi lặp lại (các yếu tố sinh học và cơ học) được xác định là những yếu tố quan trọng dẫn đến khởi phát và gây ra THKG.

Các tế bào sụn sẽ phản ứng lại với các tác động trên bằng cách giải phóng các enzyme gây thoái hóa và tạo thành đáp ứng sửa chữa không đầy đủ [6], [15]. Cơ chế thứ hai: Xảy ra ở một số ít trường hợp do sự khiếm khuyết của sụn khớp. Ví dụ sự thiếu hụt các gen tạo nên collagen type 2 sẽ biến đổi sụn khớp trở nên kém chịu lực hơn so với khớp bình thường, từ đó khởi phát quá trình THKG. Khi quá trình THKG được khởi phát sẽ có những bất thường xảy ra, bao gồm: các dẫn truyền cơ học, sự tương tác qua lại giữa các protease, các yếu tố ức chế protease, cytokine, interleukin.

trên sụn khớp thoái hóa; kết hợp với 5 tác động của các yếu tố nguy cơ như béo phì, tuổi tác, các hormon. sẽ thúc đẩy quá trình thoái hóa ở sụn, chất nền sụn khớp và các tổ chức ngoài sụn (xương dưới sụn, màng hoạt dịch. - Cơ chế gây đau trong thoái hóa khớp gối: Vì sụn khớp không có hệ thần kinh nên đau có thể do các cơ chế sau: viêm màng hoạt dịch, viêm bao khớp hoặc bao khớp bị căng phồng do sự phù nề quanh khớp; sự co kéo của dây chằng trong khớp, các cơ bị co thắt; sự kích thích của các vết rạn nứt nhỏ ở vùng đầu xương dưới sụn; mọc gai xương gây kéo căng các đầu mút thần kinh ở màng xương [5]. Lâm sàng và cận lâm sàng thoái hóa khớp gối 1.

Lâm sàng thoái hóa khớp gối - Đau khớp gối: đau kiểu cơ học: đau tăng khi vận động, khi thay đổi tư thế (đi lại, lên cầu thang, đứng lên ngồi xuống…) giảm đau khi nghỉ ngơi. Đau âm ỉ, có thể xuất hiện các cơn đau cấp. Thời gian đau dài ngắn tùy trường hợp. Sau một đợt có thể hết đau hoàn toàn hoặc không [12].

- Hạn chế vận động: đi lại khó khăn, đặc biệt khi ngồi xổm, leo cầu thang. Hạn chế vận động nặng có thể không đi lại được hoặc cần phải có hỗ trợ từ người khác, nạng chống [11]. - Dấu hiệu “phá rỉ khớp”: Là dấu hiệu cứng khớp buổi sáng kéo dài không quá 30 phút. Sau đó, BN vận động trở lại bình thường [11].

- Tiếng động bất thường tại khớp xuất hiện khi vận động: Nghe thấy lục cục, lạo xạo tại khớp khi co duỗi khớp, đi lại [5]. - Một số BN xuất hiện khớp sưng to do gai xương và phì đại mỡ quanh khớp, hoặc do tràn dịch khớp gối (dấu hiệu bập bềnh xương bánh chè). Một số trường hợp có thoát vị bao hoạt dịch ở vùng khoeo (kén Baker) [15]. Cận lâm sàng thoái hóa khớp gối * Chụp X- quang khớp gối: Được sử dụng để chẩn đoán và đánh giá giai đoạn THKG, bao gồm 3 dấu hiệu cơ bản [1], [6], [12]: 6 - Hẹp khe khớp không đồng đều, hẹp không hoàn toàn, ít khi dính khớp hoàn toàn trừ THKG giai đoạn cuối.

- Đặc xương ở phần đầu xương dưới sụn, trong phần xương đặc có thể thấy một số hốc nhỏ sáng hơn. - Gai xương tân tạo ở phần tiếp giáp xương và sụn, gai thô, đậm đặc. X - quang thoái hóa khớp gối theo Kellgren & Lawrence [4] Giai đoạn THKG trên X - quang theo Kellgren và Lawrence (1957) [17]: - Giai đoạn 1: Gai xương nhỏ hoặc nghi ngờ có gai xương. - Giai đoạn 2: Mọc gai xương rõ.

- Giai đoạn 3: Hẹp khe khớp vừa. - Giai đoạn 4: Hẹp khe khớp nhiều kèm đặc xương dưới sụn. * Siêu âm khớp gối: Đánh giá tình trạng hẹp khe khớp, gai xương, tràn dịch khớp, đo độ dày sụn khớp, màng hoạt dịch khớp, phát hiện các mảnh sụn thoái hóa bong vào trong ổ khớp [6]. 7 * Chụp cộng hưởng từ (MRI) khớp gối: Phương pháp này có thể quan sát được hình ảnh khớp gối một cách đầy đủ trong không gian ba chiều, phát hiện được tổn thương sụn khớp, dây chằng, màng hoạt dịch.

Tuy nhiên, trên thực tế trong chẩn đoán THKG là không cần thiết vì chi phí cao [11], [42]. * Nội soi khớp gối: phương pháp nội soi khớp quan sát trực tiếp được tổn thương thoái hoá của sụn khớp ở các mức độ khác nhau (theo Outbright chia bốn độ), qua nội soi khớp kết hợp sinh thiết màng hoạt dịch để làm xét nghiệm tế bào chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý khớp khác. Ngoài ra đây còn là phương pháp để can thiệp điều trị [5], [18]. * Các xét nghiệm khác: Xét nghiệm công thức máu, sinh hoá máu, tốc độ lắng máu bình thường.

Đếm tế bào dịch khớp gối < 1000 tế bào/1mm3 [6]. Tiêu chuẩn chẩn đoán thoái hóa khớp gối Chẩn đoán THKG nguyên phát theo tiêu chuẩn của Hội thấp khớp học Mỹ (American College of Rheumatology- ACR) công bố năm 1991 [1]: 1. Đau khớp gối. Gai xương ở rìa khớp trên X- quang.

Dịch khớp là dịch thoái hóa. Cứng khớp buổi sáng dưới 30 phút. Lạo xạo ở khớp khi cử động. Chẩn đoán xác định khi có yếu tố 1, 2 hoặc 1, 3, 5, 6 hoặc 1, 4, 5, 6.

Theo tác giả Nguyễn Thị Ái [19]: Tiêu chuẩn này có độ nhạy > 94%, độ đặc hiệu > 88% và là tiêu chuẩn phù hợp nhất với điều kiện Việt Nam. Điều trị thoái hóa khớp gối 1. Nguyên tắc điều trị Giảm đau trong đợt tiến triển. Phục hồi chức năng vận động, hạn chế, ngăn ngừa biến dạng khớp.

Tránh các tác dụng không mong muốn của thuốc, lưu ý tương tác thuốc và các bệnh kết hợp ở người cao tuổi. Nâng cao chất lượng 8 cuộc sống cho người bệnh [6], [11]. Điều trị nội khoa * Vật lý trị liệu Phương pháp siêu âm điều trị, hồng ngoại, chườm nóng, liệu pháp suối khoáng, bùn có hiệu quả cao. Ngoài ra cần chú ý giảm cân ở BN béo phì; sửa chữa biến dạng, lệch trục khớp.

Những phương pháp này có tác dụng giảm đau tốt, chữa các tư thế xấu, duy trì và tăng cường dinh dưỡng cơ ở cạnh khớp [15]. * Thuốc điều trị triệu chứng tác dụng nhanh: được chỉ định khi có đau khớp [1], [5], [6]: - Thuốc giảm đau: Paracetamol 1g-2g/ngày. Có thể chỉ định các thuốc giảm đau bậc 2: Paracetamol phối hợp với Tramadol 1g-2g/ngày. - Thuốc chống viêm không steroid (Non-sreroidal anti- inflammatory drugs - NSAIDs): sử dụng một trong các thuốc: + Etoricoxib 30-60mg/ngày, Celecoxib 200mg/ngày, Meloxicam 7.

+ Thuốc chống viêm không Steroid khác: Diclofenac 50-100mg/ngày, Piroxicam 20mg/ngày… - Thuốc bôi ngoài da: Bôi tại khớp đau 2-3 lần/ngày. Các loại gel như: Voltaren Emugel… có tác dụng giảm đau tốt và rất ít tác dụng phụ. - Corticosteroid: Không có chỉ định cho đường toàn thân. - Tiêm nội khớp: + Hydrocortison acetat: Mỗi đợt tiêm cách nhau 5-7 ngày, không vượt quá 3 mũi tiêm mỗi đợt.

Không tiêm quá 3 đợt trong một năm. + Các chế phẩm chậm: Methylprednisolon, Betamethasone dipropionate tiêm mỗi mũi cách nhau 6-8 tuần. Không tiêm quá 3 đợt một năm vì thuốc gây tổn thương sụn khớp nếu dùng quá liều. + Acid hyaluronic (AH) dưới dạng hyaluronate:1 ống/tuần x 3-5 tuần liền.

* Thuốc điều trị triệu chứng tác dụng chậm (Symptom-slow-acting drugs 9 for Osteoarthritis - SySADOA) [15]: Nên chỉ định sớm, kéo dài, khi có đợt đau khớp, kết hợp với các thuốc điều trị triệu chứng tác dụng nhanh nêu trên. Thuốc có tác dụng kéo dài khoảng 2-3 tuần sau khi ngừng sử dụng. + Piascledine 300mg (cao toàn phần không xà phòng hóa quả bơ và đậu nành): 1 viên/ngày. + Glucosamine sulfate: 1,5g/ngày.

+ Acid hyaluronic kết hợp Chondroitin sulfate: 30ml uống mỗi ngày. + Thuốc ức chế Interleukin I: Diacerein 50mg x 2 viên/ngày. * Huyết tương giàu tiểu cầu tự thân (PRP) [5], [20]: Lấy máu tĩnh mạch, chống đông, ly tâm tách huyết tương sau đó bơm vào khớp gối 6ml-8ml.