Luận văn tốt nghiệp: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định

Luận văn phân tích hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định, cung cấp thông tin hữu ích cho phát triển nông thôn.

• Tác giả: Nguyễn Văn Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Điền
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Một Số Loại Hình Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Huyện Nam Trực, Tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiến
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp
• 2.1.1. Khái niệm về đất
• 2.1.2. Vai trò của đất trong nông nghiệp
• 2.2. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và phân loại hiệu quả sử dụng đất
• 2.2.1. Khái niệm hiệu quả sử dụng đất
• 2.2.2. Phân loại hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 2.2.2.1. Hiệu quả kinh tế
• 2.2.2.2. Hiệu quả xã hội
• 2.2.2.3. Hiệu quả môi trường

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đất nông nghiệp tại huyện Nam Trực

Đất nông nghiệp là tài nguyên quý giá, đóng vai trò thiết yếu trong sản xuất nông nghiệp. Tại huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định, đất nông nghiệp không chỉ là nguồn cung cấp lương thực mà còn là nền tảng cho sự phát triển kinh tế địa phương. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại đây là cần thiết để xác định các loại hình sử dụng đất có hiệu quả cao và đề xuất các giải pháp cải thiện. Theo thống kê, diện tích đất nông nghiệp tại huyện đang bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp. Điều này đặt ra thách thức lớn cho việc quản lý đất nông nghiệp và phát triển bền vững. Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cần có những biện pháp cụ thể nhằm tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên đất, đồng thời bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế xã hội.

II. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nam Trực

Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nam Trực hiện nay cho thấy sự phân bổ không đồng đều giữa các loại hình sử dụng đất. Đất canh tác chủ yếu được sử dụng cho việc trồng lúa và cây hàng năm, trong khi đó, diện tích đất trồng cây lâu năm và đất nuôi trồng thủy sản còn hạn chế. Việc phân tích đất nông nghiệp cho thấy rằng năng suất nông nghiệp tại huyện chưa đạt mức tối ưu, điều này ảnh hưởng đến năng suất nông nghiệp và thu nhập của người dân. Các yếu tố như công nghệ sản xuất lạc hậu, thiếu đầu tư vào cơ sở hạ tầng và chính sách hỗ trợ chưa hiệu quả đã làm giảm hiệu quả sử dụng đất. Để cải thiện tình hình, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền địa phương và sự tham gia của cộng đồng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững.

III. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nam Trực cần xem xét trên ba khía cạnh chính: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Hiệu quả kinh tế được đo lường qua năng suất cây trồng và lợi nhuận từ sản xuất. Hiệu quả xã hội liên quan đến việc tạo công ăn việc làm và nâng cao đời sống người dân. Cuối cùng, hiệu quả môi trường đánh giá tác động của các hoạt động nông nghiệp đến hệ sinh thái. Việc đánh giá hiệu quả này không chỉ giúp xác định các loại hình sử dụng đất có lợi nhất mà còn cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các chính sách chính sách đất đai phù hợp, nhằm hướng tới một nền nông nghiệp phát triển bền vững và hiệu quả hơn.

IV. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Nam Trực, cần thực hiện một số giải pháp chủ yếu. Đầu tiên, cần cải thiện hệ thống quản lý đất nông nghiệp thông qua việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân để họ có thể áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại. Thứ ba, việc phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn cũng rất quan trọng, bao gồm hệ thống tưới tiêu và giao thông. Cuối cùng, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp bền vững, nhằm tạo ra động lực cho người dân trong việc cải thiện năng suất nông nghiệp và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định, với diện tích tự nhiên khoảng 16.389 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm tới 70,67%, là vùng trọng điểm sản xuất nông nghiệp của Đồng bằng sông Hồng. Tuy nhiên, diện tích đất nông nghiệp đang có xu hướng giảm do quá trình chuyển đổi sang các mục đích phi nông nghiệp, trong khi nhu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng đất ngày càng cấp thiết. Giai đoạn 2017-2019, diện tích đất sản xuất nông nghiệp giảm khoảng 61,71 ha, trong đó đất trồng lúa giảm 326,03 ha, còn đất trồng cây lâu năm tăng 65,74 ha. Trước thực trạng này, việc đánh giá hiệu quả sử dụng các loại hình đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường là rất cần thiết.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của một số loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại Nam Trực trong giai đoạn 2017-2019, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội địa phương. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 3 vùng kinh tế đại diện cho các đặc điểm đất đai và mô hình sản xuất khác nhau trong huyện, với tổng số 90 phiếu điều tra nông hộ. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển nông nghiệp bền vững, góp phần nâng cao giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích đất, đồng thời bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý đất đai bền vững, trong đó nhấn mạnh ba khía cạnh chính của hiệu quả sử dụng đất: kinh tế, xã hội và môi trường. Khái niệm hiệu quả sử dụng đất được hiểu là sự kết hợp hài hòa giữa lợi ích kinh tế, sự phát triển xã hội và bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững. Các nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp bền vững được xây dựng dựa trên các tiêu chí: nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, thu hút lao động, bảo vệ độ phì nhiêu đất và đa dạng sinh học.

Mô hình đánh giá hiệu quả sử dụng đất bao gồm các chỉ tiêu kinh tế như giá trị sản xuất trên 1 ha, chi phí trung gian, giá trị gia tăng, thu nhập hỗn hợp, hiệu quả đồng vốn và hiệu quả lao động. Về mặt xã hội, đánh giá dựa trên khả năng tạo việc làm, thu hút lao động, mức độ chấp nhận của người dân và sự đa dạng sản phẩm. Hiệu quả môi trường được đánh giá thông qua khả năng duy trì độ phì nhiêu đất, hạn chế ô nhiễm do phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, cũng như bảo vệ đất khỏi xói mòn và thoái hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thứ cấp từ các cơ quan nhà nước như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Thống kê huyện Nam Trực, cùng số liệu sơ cấp thu thập qua điều tra trực tiếp 90 hộ nông dân đại diện cho 3 vùng kinh tế trong huyện. Mỗi vùng được chọn dựa trên đặc điểm đất đai và mô hình sản xuất đặc trưng: vùng đất phù sa trồng lúa, vùng đất bạc màu trồng cây hàng năm và vùng đất dốc trồng cây lâu năm, hoa cây cảnh.

Phương pháp chọn mẫu là chọn điểm đại diện cho từng vùng kinh tế nhằm đảm bảo tính đại diện và đa dạng của mẫu nghiên cứu. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel để xử lý thống kê, tổng hợp và trình bày kết quả bằng bảng biểu và biểu đồ. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất dựa trên các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường đã được chuẩn hóa, kết hợp phân tích định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính toàn diện và khách quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp: Tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp năm 2019 là 10.821,98 ha, trong đó đất trồng cây hàng năm chiếm 94,39% và đất trồng cây lâu năm chiếm 5,61%. Đất trồng lúa chiếm 77,73% diện tích đất sản xuất nông nghiệp, chủ yếu là đất chuyên trồng lúa nước (75,08%). Diện tích đất trồng cây lâu năm tăng 65,74 ha so với năm 2017, trong khi diện tích đất trồng lúa giảm 326,03 ha.

2. Phân loại loại hình sử dụng đất (LUT): Huyện có 8 loại hình sử dụng đất chính với 30 kiểu sử dụng đất khác nhau. LUT chuyên lúa chiếm 30,90% diện tích đất canh tác, LUT lúa - màu chiếm 6,53%, LUT chuyên rau màu chiếm 24,99%, LUT lúa - cá chiếm 10,82%, và LUT chuyên cá chiếm 3,14%. LUT chuyên sắn chiếm 53,77% diện tích của LUT chuyên rau màu, phản ánh xu hướng chuyển đổi từ đất lúa năng suất thấp sang trồng màu.

3. Hiệu quả kinh tế: Giá trị sản xuất trên 1 ha đất canh tác đạt khoảng 100 triệu đồng/năm. Hiệu quả kinh tế tính trên 1 đồng chi phí trung gian và trên ngày công lao động cho thấy các loại hình sử dụng đất đa dạng cây trồng, đặc biệt là các mô hình kết hợp lúa - màu và lúa - cá, có hiệu quả cao hơn so với mô hình chuyên lúa đơn thuần. Thu nhập hỗn hợp và giá trị gia tăng cũng cao hơn ở các mô hình đa dạng.

4. Hiệu quả xã hội và môi trường: Các loại hình sử dụng đất đa dạng thu hút nhiều lao động hơn, góp phần giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập ổn định cho người dân. Về môi trường, các mô hình kết hợp cây lâu năm và nuôi trồng thủy sản giúp duy trì độ phì nhiêu đất, giảm thiểu sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, hạn chế thoái hóa đất và xói mòn. Độ che phủ thực vật đạt trên 35%, đảm bảo ngưỡng an toàn sinh thái.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất từ trồng lúa đơn thuần sang các mô hình đa dạng cây trồng và nuôi trồng thủy sản đã góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và xã hội, đồng thời cải thiện hiệu quả môi trường. Việc giảm diện tích đất trồng lúa nhưng tăng diện tích cây lâu năm và mô hình lúa - cá phản ánh xu hướng thích ứng với điều kiện tự nhiên và thị trường, đồng thời giảm áp lực lên đất trồng lúa truyền thống.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với xu hướng phát triển nông nghiệp bền vững, nhấn mạnh vai trò của đa dạng hóa sản xuất và áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến. Việc sử dụng các chỉ tiêu kinh tế kết hợp với đánh giá xã hội và môi trường giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về hiệu quả sử dụng đất, từ đó hỗ trợ hoạch định chính sách phù hợp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu diện tích các loại hình sử dụng đất qua các năm, bảng so sánh hiệu quả kinh tế trên 1 ha và trên 1 đồng chi phí, cũng như biểu đồ đánh giá mức độ thu hút lao động và chỉ số bảo vệ môi trường theo từng loại hình sử dụng đất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng đa dạng hóa: Khuyến khích người dân chuyển đổi từ mô hình chuyên lúa sang các mô hình kết hợp lúa - màu, lúa - cá và cây lâu năm nhằm nâng cao giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là chính quyền địa phương phối hợp với ngành nông nghiệp.

2. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ mới: Áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong giống cây trồng, kỹ thuật canh tác, quản lý phân bón và thuốc bảo vệ thực vật để tăng năng suất và giảm tác động môi trường. Thực hiện liên tục, chủ thể là các trung tâm khuyến nông và các tổ chức nghiên cứu.

3. Phát triển cơ sở hạ tầng thủy lợi và giao thông nông thôn: Cải thiện hệ thống thủy lợi để chủ động nguồn nước, giảm thiểu ngập úng và hạn hán, đồng thời nâng cấp giao thông để thuận tiện vận chuyển sản phẩm. Thời gian thực hiện 5 năm, chủ thể là chính quyền huyện và các cơ quan liên quan.

4. Tăng cường công tác quản lý và bảo vệ môi trường đất đai: Xây dựng các chính sách khuyến khích bảo vệ độ phì nhiêu đất, hạn chế sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời phát triển mô hình nông nghiệp hữu cơ. Chủ thể là các cơ quan quản lý tài nguyên và môi trường phối hợp với cộng đồng nông dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách nông nghiệp và quản lý đất đai: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách phát triển nông nghiệp bền vững, quy hoạch sử dụng đất hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý đất đai, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất kết hợp các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường.

3. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý tài nguyên: Áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương.

4. Nông dân và các tổ chức hợp tác xã nông nghiệp: Tham khảo các mô hình sử dụng đất hiệu quả để chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến nhằm tăng thu nhập và bảo vệ đất đai.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp?
   Đánh giá giúp xác định các loại hình sử dụng đất mang lại giá trị kinh tế, xã hội và môi trường cao, từ đó định hướng chuyển đổi và quản lý đất hiệu quả, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững.

2. Các chỉ tiêu nào được sử dụng để đánh giá hiệu quả sử dụng đất?
   Bao gồm chỉ tiêu kinh tế như giá trị sản xuất trên ha, thu nhập hỗn hợp; chỉ tiêu xã hội như khả năng tạo việc làm, mức độ chấp nhận của người dân; và chỉ tiêu môi trường như duy trì độ phì nhiêu đất, hạn chế ô nhiễm.

3. Hiệu quả kinh tế của các mô hình sử dụng đất tại Nam Trực như thế nào?
   Các mô hình đa dạng cây trồng như lúa - màu, lúa - cá có hiệu quả kinh tế cao hơn mô hình chuyên lúa, thể hiện qua giá trị sản xuất và thu nhập trên đơn vị diện tích cũng như hiệu quả sử dụng chi phí.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp?
   Thông qua chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, phát triển cơ sở hạ tầng thủy lợi, và quản lý bảo vệ môi trường đất đai.

5. Ai là đối tượng chính hưởng lợi từ nghiên cứu này?
   Chính quyền địa phương, nhà hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu, nông dân và các tổ chức hợp tác xã nông nghiệp đều có thể áp dụng kết quả để nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển bền vững.

Kết luận

• Đất nông nghiệp tại huyện Nam Trực chiếm trên 70% diện tích tự nhiên, với cơ cấu chủ yếu là đất trồng lúa nước và đất trồng cây lâu năm.
• Diện tích đất trồng lúa giảm trong khi đất trồng cây lâu năm và các mô hình đa dạng hóa cây trồng tăng lên, phản ánh xu hướng chuyển đổi nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
• Hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các mô hình đa dạng cây trồng vượt trội hơn so với mô hình chuyên lúa, góp phần nâng cao thu nhập và bảo vệ tài nguyên đất.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển hạ tầng và bảo vệ môi trường nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc quản lý, quy hoạch và phát triển nông nghiệp bền vững tại Nam Trực, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả trong các vùng tương tự.

Để tiếp tục phát triển, cần triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 3-5 năm tới, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất ở các cấp xã và vùng lân cận. Các cơ quan quản lý và cộng đồng nông dân được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ tài nguyên đất đai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Đất và vai trò của đất đối với sản xuất nông nghiệp 1. Khái niệm về đất Đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến những khái niệm, định nghĩa về đất. Có quan điểm cho rằng: “Đất là một vật thể thiên nhiên cấu tạo độc lập lâu đời do kết quả quá trình hoạt động tổng hợp của 5 yếu tớ hình thành đất đó là: sinh vật, đá mẹ, khí hậu, địa hình và thời gian” (Đỗ Nguyên Hải, 2000).

Tuy vậy, khái niệm này chưa đề cập đến khả năng sử dụng và tác động của các yếu tố khác tồn tại trong môi trường xung quanh. Do đó, sau này một số học giả khác đã bổ sung các yếu tố: nước của đất, nước ngầm và đặc biệt là vai trò của con người để hoàn chỉnh khái niệm về đất nêu trên. Như vậy, đất đai là một khoảng không gian có giới hạn gồm: khí hậu, lớp đất bề mặt, thảm thực vật, động vật, diện tích mặt nước, nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất. Trên bề mặt đất đai là sự kết hợp giữa các yếu tố thổ nhưỡng, địa hình, thủy văn, thảm thực vật cùng các thành phần khác có vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất và cuộc sống của xã hội loại người.

Vai trò của đất trong nông nghiệp Đất đai đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, là cơ sở tự nhiên, là tiền đề cho mọi quá trình sản xuất. Theo luật đất đai 2013, đất nông nghiệp được chia thành các nhóm đất chính sau: Đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác; đất trồng cây lâu năm; đất rừng sản xuất; đất rừng phòng hộ; đất rừng đặc dụng; đất nuôi trồng thủy sản; đất làm muối và đất nông nghiệp khác (Luật đất đai, 2013). Đất đai vừa là đối tượng lao động vừa là tư liệu lao động trong quá trình sản xuất. Đất đai là đối tượng lao động bởi lẽ nó là nơi để con người thực hiện các hoạt động của mình tác động vào cây trồng, vật nuôi để tạo ra sẳn phẩm.

Bên cạnh đó, đất đai còn là tư liệu lao động trong quá trình sản xuất thông qua việc cong người đã biết lợi dụng một cách ý thực các đặc tính tự nhiên của đất như lý học, hóa học, sinh Luan van 5 vật học và các tính chất khác để tác động và giúp cây trồng tạo nên sản phẩm. Theo Nguyễn Đình Bồng (2002), đất sản xuất nông nghiệp của chúng ta chỉ chiếm 28,38% và gần tương đương với diện tích đất này là diện tích đất chưa sử dụng. Đây là tỉ lệ cho thấy cần có nhiều biện pháp thiết thực hơn để có thể khai thác được diện tích đất nói trên phục vụ cho các mục đích khác nhau. So với một số nước trên thế giới, nước ta có tỉ lệ đất dùng vào mục đích nông nghiệp rất thấp.

Là một nước có đa phần dân số làm nghề nông thì bình quân diện tích đất canh tác trên đầu người nông dân rất thấp và manh mún là một trở ngại to lớn. Để phát triển một nền nông nghiệp đủ sức cung cấp lương thực, thực phẩm cho toàn dân và cung cấp xuất khẩu cần biết cách khai thác hợp lý đất đai, cần triệt để tiết kiệm đất, sử dụng đất có hiệu quả cao trên cơ sở phát triển một nền nông nghiệp bền vững. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và phân lại hiệu quả sử dụng đất 1.1 Khái niệm hiệu quả sử dụng đất Sử dụng các nguồn tài nguyên có hiệu quả cao trong sản xuất để đảm bảo phát triển một nền nông nghiệp bền vững là xu thế tất yếu đối với các nước trên thế giới. Sử dụng đất sản xuất nông nghiệp có hiệu quả cao thông qua việc bố trí cơ cấu cây trồng, vật nuôi là một trong những vấn đề được chú ý hiện nay của hầu hết các nước trên thế giới.

Nó không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà hoạch định chính sách, các nhà kinh doanh nông nghiệp mà còn là sự mong muốn của nông dân, những người trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất nông nghiệp. Sử dụng đất đai có hiệu quả là hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người – đất trong tổ hợp các nguồn tài nguyên khác và môi trường. Căn cứ vào nhu cầu của thị trường, thực hiện đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi trên cơ sở lựa chọn các sản phẩm có ưu thế ở từng địa phương, từ đó nghiên cứu áp dụng công nghệ mới nhằm làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao, đảm bảo sự thống nhất giữa các ngành, đó là một trong những điều kiện tiên quyết để phát triển nền nông nghiệp hướng về xuất khẩu có tính ổn định và bền vững, đồng thời phát huy tối đa công dụng của đất nhằm đạt tới hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường cao nhất. Các nội dung sử dụng đất có hiệu quả được thể hiện ở các mặt sau: Luan van 6 - Sử dụng hợp lý về không gian để hình thành hiệu quả kinh tế không gian sử dụng đất.

- Phân phối hợp lý cơ cấu đất đai trên diện tích đất được sử dụng, hình thành cơ cấu kinh tế sử dụng đất. - Quy mô sử dụng đất cần có sự tập trung thích hợp hình thành quy mô kinh tế sử dụng đất. - Giữ mật độ sử dụng đất thích hợp hình thành việc sử dụng đất một cách kinh tế, tập trung thâm canh. Việc sử dụng đất phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố liên quan.

Vì vậy, việc xác định bản chất khái niệm hiệu quả sử dụng đất phải xuất phát từ luận điểm triết học của Mác và những nhận thức lý luận của lý thuyết hệ thống nghĩa là hiệu quả phải được xem xét trên 3 mặt: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường (Nguyễn Thị Vòng và cs, 2001). - Phải xem xét đến lợi ích trước mắt và lâu dài. - Phải xem xét cả lợi ích riêng của người sử dụng đất và lợi ích của cả cộng đồng. - Phải xem xét giữa hiệu quả sử dụng đất và hiệu quả sử dụng các nguồn lực khác.

- Đảm bảo sự phát triển thống nhất giữa các ngành. Phân loại hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp Khi đánh giá hiệu quả sử dụng đất người ta thường đánh giá trên 3 khía cạnh: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường. Trong đó, hiệu quả kinh tế là trọng tâm, không có hiệu quả kinh tế không có điều kiện nguồn lực để thực thi hiệu quả xã hội và môi trường, ngược lại, không có hiệu quả xã hội và môi trường thì hiệu quả kinh tế sẽ không vững chắc. Hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là khâu trung tâm của tất cả các loại hiệu quả và nó có vai trò quyết định đối với các loại hiệu quả khác.

Hiệu quả kinh tế là loại hiệu quả có khả năng lượng hóa, được tính toán tương đối chính xác và biểu hiện thông qua các chỉ tiêu. Hiệu quả kinh tế là phạm trù chung nhất, nó liên quan trực tiếp tới nền sản Luan van 7 xuất hàng hoá với tất cả các phạm trù và các quy luật kinh tế khác nhau. Vì thế hiệu quả kinh tế phải đáp ứng được 3 vấn đề: - Một là mọi hoạt động của con người đều phải quan tâm và tuân theo quy luật “tiết kiệm thời gian”; - Hai là hiệu quả kinh tế phải được xem xét trên quan điểm của lý thuyết hệ thống; - Ba là hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế bằng quá trình tăng cường các nguồn lực sẵn có phục vụ các lợi ích của con người. Hiệu quả xã hội Hiệu quả xã hội là mối tương quan so sánh giữa kết quả xét về mặt xã hội và tổng chi phí bỏ ra.

Hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội có mối quan hệ mật thiết với nhau và là một phạm trù thống nhất (Nguyễn Thị Vòng và cs, 2001). Nó thể hiện mục tiêu hoạt động kinh tế của con người, việc lượng hóa các chỉ tiêu biểu hiện hiệu quả xã hội còn gặp nhiều khó khăn mà chủ yếu phản ánh bằng các chỉ tiêu mang tính định tính như tạo công ăn việc làm cho lao động, xóa đói giảm nghèo, định canh định cư, công bằng xã hội, nâng cao mức sống của toàn dân. Hiệu quả xã hội hiện nay phải thu hút nhiều lao động, đảm bảo đời sống nhân dân, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển, nội lực và nguồn lực của địa phương được phát huy, đáp ứng nhu cầu của hộ nông dân về việc ăn mặc và nhu cầu sống khác. Sử dụng đất phải phù hợp với tập quán, nền văn hoá của địa phương thì việc sử dụng đất bền vững hơn.

Theo Nguyễn Duy Tính (1995), hiệu quả về mặt xã hội của sử dụng đất nông nghiệp chủ yếu được xác định bằng khả năng tạo việc làm trên một đơn vị diện tích đất nông nghiệp. Hiện nay, việc đánh giá hiệu quả xã hội của các loại sử dụng đất nông nghiệp là vấn đề đang được nhiều nhà khoa học quan tâm.Hiệu quả môi trường Hiệu quả môi trường là một vấn đề mang tính toàn cầu, ngày nay đang được chú trọng quan tâm và không thể bỏ qua khi đánh giá hiệu quả. Điều này có ý nghĩa là mọi hoạt động sản xuất, mọi biện pháp khoa học kỹ thuật, mọi giải pháp về quản lý.được coi là có hiệu quả khi chúng không gây tổn hại hay có những tác động xấu Luan van 8 đến môi trường đất, môi trường nước và môi trường không khí cũng như không làm ảnh hưởng xấu đến môi sinh và đa dạng sinh học. Có được điều đó mới đảm bảo cho một sự phát triển bền vững cho mỗi vùng lãnh thổ, mỗi quốc gia cũng như cả cộng động quốc tế.

Hiệu quả môi trường được thể hiện ở chỗ: Loại sử dụng đất phải bảo vệ được độ màu mỡ của đất đai, ngăn chặn được sự thoái hoá đất bảo vệ môi trường sinh thái. Độ che phủ tối thiểu phải đạt ngưỡng an toàn sinh thái (>35%) đa dạng sinh học biểu hiện qua thành phần loài (Hội khoa học Đất, 2000). Trong sản xuất nông nghiệp, hiệu quả môi trường là hiệu quả mang tính lâu dài, vừa đảm bảo lợi ích của hiện tại mà không làm ảnh hưởng xấu đến tương lai, nó gắn chặt với quá trình khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất và môi trường sinh thái.