Luận văn tốt nghiệp đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn 5 xã phía nam của huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Luận văn phân tích hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại 5 xã phía nam huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, cung cấp thông tin hữu ích cho phát triển nông thôn.

• Tác giả: Trần Hồng Thuận
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đàm Xuân Vận
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn 5 Xã Phía Nam Của Huyện Đại Từ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Những vấn đề liên quan đến sản xuất nông nghiệp, hệ thống canh tác và hệ thống sử dụng đất
• 2.1.1. Tình hình sản xuất và sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới
• 2.1.2. Hệ thống sử dụng đất và các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 2.1.3. Sử dụng đất nông nghiệp theo quan điểm phát triển bền vững
• 2.1.4. Những nghiên cứu liên quan đến nâng cao hiệu quả sử dụng đất và sử dụng đất bền vững
• 2.1.4.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.4.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.1.4.3. Nghiên cứu tại tỉnh Thái Nguyên
• 2.2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.3.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 2.2.3.2. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu, tài liệu
• 2.2.3.3. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 2.2.3.4. Phương pháp đánh giá tính bền vững dựa trên 3 tiêu chí
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tác động đến việc sử dụng đất đai của huyện Đại Từ
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên và các nguồn tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.2. Thực trạng phát triển kinh tế – xã hội
• 3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên kinh tế – xã hội
• 3.2. Hiện trạng sử dụng đất đai của 5 xã phía nam của huyện Đại Từ
• 3.2.1. Biến động đất giai đoạn 2014-2018 của 5 xã phía nam của huyện Đại Từ
• 3.2.2. Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và phân bố hệ thống cây trồng
• 3.2.2.1. Thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 3.2.2.2. Xác định các loại hình sử dụng đất chính trên địa bàn nghiên cứu
• 3.3. Đánh giá hiệu quả loại hình sử dụng đất
• 3.3.1. Hiệu quả kinh tế
• 3.3.2. Hiệu quả xã hội
• 3.3.3. Hiệu quả môi trường
• 3.4. Đánh giá khả năng bền vững các loại hình sử dụng đất
• 3.5. Đề xuất các loại hình sử dụng đất theo hướng bền vững trên địa bàn 5 xã phía Nam của huyện Đại Từ
• 3.6. Một số giải pháp đề xuất định hướng sử dụng đất nông nghiệp theo hướng bền vững ở 5 xã phía Nam của huyện Đại Từ
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Đất nông nghiệp là tài nguyên quý giá, đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, hiện nay, hiệu quả sử dụng đất đang bị đe dọa bởi sự gia tăng dân số và quá trình đô thị hóa. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại 5 xã phía nam huyện Đại Từ, Thái Nguyên là cần thiết để tìm ra giải pháp phát triển bền vững. Các xã này có diện tích tự nhiên lớn, nhưng diện tích đất sản xuất nông nghiệp đang giảm nhanh chóng. Do đó, việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp là mục tiêu quan trọng nhằm tạo ra giá trị kinh tế cao và bảo vệ môi trường.

II. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào 5 xã phía nam huyện Đại Từ, bao gồm An Khánh, Cù Vân, Phục Linh, Tân Linh và Hà Thượng. Mục tiêu là xác định các loại hình sử dụng đất nông nghiệp và đánh giá hiệu quả sử dụng đất trong bối cảnh phát triển bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, và các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý đất nông nghiệp. Việc phân tích này sẽ giúp đưa ra các giải pháp hợp lý cho việc phát triển nông nghiệp bền vững tại khu vực này.

III. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu bao gồm điều tra, thu thập số liệu và phân tích các yếu tố liên quan đến sử dụng đất nông nghiệp. Các phương pháp đánh giá tính bền vững dựa trên ba tiêu chí: hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp xác định rõ ràng hiệu quả sử dụng đất và khả năng bền vững của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp tại 5 xã phía nam huyện Đại Từ.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại 5 xã phía nam huyện Đại Từ còn thấp. Các loại hình sử dụng đất chủ yếu là trồng lúa, cây ăn quả và cây công nghiệp ngắn ngày. Tuy nhiên, việc áp dụng công nghệ và phương pháp canh tác hiện đại còn hạn chế. Đánh giá hiệu quả kinh tế cho thấy rằng các mô hình sản xuất hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường và chưa tạo ra giá trị gia tăng cao. Do đó, cần có các giải pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững.

V. Đề xuất giải pháp

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, cần áp dụng các giải pháp như cải tiến kỹ thuật canh tác, tăng cường đào tạo cho nông dân về quản lý đất nông nghiệp và phát triển các mô hình sản xuất bền vững. Ngoài ra, cần có chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để khuyến khích việc sử dụng hợp lý tài nguyên đất. Việc phát triển kinh tế nông thôn cũng cần được chú trọng để tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân, từ đó góp phần bảo vệ và phát triển tài nguyên đất một cách bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc sử dụng đất sản xuất nông nghiệp hiệu quả và bền vững đang là vấn đề cấp thiết trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và gia tăng dân số. Trên địa bàn 5 xã phía Nam huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, tổng diện tích tự nhiên là 8.216,27 ha với 6.326,54 ha đất nông nghiệp, chiếm khoảng 77% diện tích tự nhiên. Tuy nhiên, từ năm 2014 đến 2018, diện tích đất nông nghiệp đã giảm 12,66 ha do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp, đặt ra thách thức lớn trong việc duy trì và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến sử dụng đất nông nghiệp; xác định các loại hình sử dụng đất đặc trưng; đánh giá hiệu quả sử dụng đất theo quan điểm phát triển bền vững dựa trên các tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường; đồng thời đề xuất các giải pháp sử dụng đất hiệu quả và bền vững cho vùng nghiên cứu trong giai đoạn 2014-2018.

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung lý luận về sử dụng đất nông nghiệp bền vững, đồng thời đóng góp thực tiễn cho công tác quản lý, quy hoạch và sử dụng hợp lý tài nguyên đất tại 5 xã phía Nam huyện Đại Từ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp và bảo vệ môi trường sinh thái địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết hệ thống sử dụng đất (Land Use System - LUS): Mô hình kết hợp giữa đơn vị bản đồ đất đai (Land Mapping Unit - LMU) và loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT), phản ánh sự tương tác giữa đặc tính đất đai và các loại hình sản xuất nông nghiệp.

• Lý thuyết sử dụng đất bền vững: Đề cập đến việc sử dụng đất nhằm duy trì và nâng cao năng suất, bảo vệ môi trường, đảm bảo lợi ích kinh tế và xã hội lâu dài. Các tiêu chí đánh giá bao gồm hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường.

• Khái niệm hiệu quả sử dụng đất: Đánh giá dựa trên các chỉ tiêu như giá trị sản xuất, chi phí sản xuất, thu nhập thuần, hiệu quả đồng vốn, mức độ thu hút lao động, bảo vệ môi trường và ý thức người dân trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý địa phương (Phòng Tài nguyên & Môi trường, UBND các xã), báo cáo thống kê, tài liệu khoa học; số liệu sơ cấp thu thập qua điều tra phỏng vấn 150 hộ nông dân đại diện tại 5 xã (An Khánh, Cù Vân, Tân Linh, Phục Linh, Hà Thượng).

• Phương pháp chọn mẫu: Chọn điểm nghiên cứu đại diện theo đặc trưng địa hình, đất đai và điều kiện kinh tế xã hội, phân chia thành hai tiểu vùng sản xuất chính. Hộ nghiên cứu được chọn ngẫu nhiên theo tỷ lệ các loại hộ và quy mô sản xuất.

• Phương pháp phân tích: Xử lý số liệu bằng MS Excel, áp dụng phương pháp phân tổ thống kê để đánh giá, so sánh hiệu quả sử dụng đất theo các tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường. Sử dụng bảng thống kê và biểu đồ để minh họa kết quả.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2014-2018, đánh giá biến động sử dụng đất và hiệu quả sản xuất trong khoảng thời gian này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội thuận lợi:

   • Tổng diện tích đất nông nghiệp 5 xã là 6.326,54 ha, chiếm 77% diện tích tự nhiên.
   • Cơ cấu kinh tế nông nghiệp chiếm khoảng 54,62% năm 2018, tăng nhẹ so với 51,20% năm 2014.
   • Dân số 5 xã là khoảng 30.218 người, mật độ 381 người/km², lực lượng lao động trong độ tuổi chiếm 57,27%, trong đó 72,5% lao động qua đào tạo.

2. Hiện trạng sử dụng đất và biến động:

   • Diện tích đất lúa chiếm 13,25%, đất trồng cây lâu năm chiếm 22,76%.
   • Đất nông nghiệp giảm 12,66 ha trong giai đoạn 2014-2018 do chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp.
   • Đất phi nông nghiệp chiếm 22,95% diện tích tự nhiên, trong đó đất chuyên dùng tăng 12,71 ha.

3. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất:

   • Giá trị sản xuất nông nghiệp tăng từ 1.198,12 tỷ đồng năm 2014 lên 1.941,44 tỷ đồng năm 2018.
   • Thu nhập bình quân trên ngày công lao động cao hơn ở các loại hình sử dụng đất trồng cây lâu năm và chè, với mức đầu tư phân bón hợp lý.
   • Hiệu quả đồng vốn và thu nhập thuần cho thấy các loại hình sử dụng đất chuyên sâu có hiệu quả kinh tế cao hơn so với sản xuất truyền thống.

4. Hiệu quả xã hội và môi trường:

   • Các loại hình sử dụng đất thu hút lao động ổn định, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo.
   • Mức độ che phủ thảm thực vật đạt trên 35%, đảm bảo ngưỡng an toàn sinh thái.
   • Ý thức người dân trong việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật còn hạn chế, cần nâng cao để giảm ô nhiễm môi trường.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy 5 xã phía Nam huyện Đại Từ có tiềm năng phát triển nông nghiệp bền vững nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi và cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực. Việc giảm diện tích đất nông nghiệp do chuyển đổi mục đích sử dụng là thách thức lớn, đòi hỏi quản lý chặt chẽ và quy hoạch hợp lý.

Hiệu quả kinh tế cao ở các loại hình sử dụng đất chuyên sâu, đặc biệt là cây chè lâu năm, phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu địa phương. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, việc áp dụng công nghệ và kỹ thuật canh tác hiện đại góp phần nâng cao năng suất và giá trị sản phẩm.

Hiệu quả xã hội được thể hiện qua khả năng tạo việc làm và cải thiện đời sống người dân, tuy nhiên cần tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường để đảm bảo sự bền vững lâu dài. Các biểu đồ so sánh giá trị sản xuất, thu nhập và mức độ thu hút lao động theo loại hình sử dụng đất sẽ minh họa rõ nét hơn các phát hiện này.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy hoạch sử dụng đất theo hướng bền vững:

   • Ưu tiên phát triển các loại hình sử dụng đất có hiệu quả kinh tế cao như cây chè, cây lâu năm.
   • Thời gian thực hiện: 2024-2028.
   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các xã và Sở Nông nghiệp.

2. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ cao trong sản xuất:

   • Áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, giống cây trồng năng suất cao, quản lý phân bón hợp lý.
   • Thời gian: 2024-2026.
   • Chủ thể: Trung tâm khuyến nông, các hợp tác xã nông nghiệp.

3. Nâng cao nhận thức và đào tạo người dân về bảo vệ môi trường:

   • Tổ chức các lớp tập huấn về sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, bảo vệ đất và nước.
   • Thời gian: liên tục từ 2024.
   • Chủ thể: Phòng Tài nguyên & Môi trường, các tổ chức xã hội.

4. Phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật phục vụ sản xuất:

   • Cải thiện hệ thống thủy lợi, giao thông nông thôn để nâng cao hiệu quả sản xuất và vận chuyển sản phẩm.
   • Thời gian: 2024-2027.
   • Chủ thể: UBND huyện, các ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý đất đai và quy hoạch nông nghiệp:

   • Hỗ trợ xây dựng chính sách sử dụng đất hiệu quả, bền vững phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Quản lý đất đai, Nông nghiệp:

   • Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

3. Hợp tác xã và hộ nông dân tại các vùng nông thôn:

   • Áp dụng các mô hình sử dụng đất hiệu quả, nâng cao năng suất và thu nhập.

4. Các tổ chức phát triển nông nghiệp và môi trường:

   • Tham khảo để xây dựng chương trình hỗ trợ phát triển nông nghiệp bền vững và bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp?
   Đánh giá giúp xác định các loại hình sử dụng đất mang lại giá trị kinh tế, xã hội và môi trường cao, từ đó đề xuất giải pháp quản lý và phát triển bền vững.

2. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả sử dụng đất gồm những gì?
   Bao gồm hiệu quả kinh tế (giá trị sản xuất, thu nhập), hiệu quả xã hội (thu hút lao động, giảm nghèo) và hiệu quả môi trường (bảo vệ đất, đa dạng sinh học).

3. Phương pháp thu thập số liệu trong nghiên cứu là gì?
   Kết hợp số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý và số liệu sơ cấp qua điều tra phỏng vấn 150 hộ nông dân đại diện.

4. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tại 5 xã như thế nào?
   Các loại hình sử dụng đất chuyên sâu, đặc biệt cây chè lâu năm, có hiệu quả kinh tế cao hơn so với sản xuất truyền thống, thể hiện qua giá trị sản xuất và thu nhập thuần.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất?
   Bao gồm quy hoạch sử dụng đất bền vững, ứng dụng công nghệ cao, đào tạo nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường và phát triển hạ tầng kỹ thuật.

Kết luận

• Đất nông nghiệp tại 5 xã phía Nam huyện Đại Từ chiếm khoảng 77% diện tích tự nhiên, có tiềm năng phát triển đa dạng các loại hình sản xuất nông nghiệp.
• Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá qua các tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường, trong đó cây chè và cây lâu năm có hiệu quả kinh tế nổi bật.
• Diện tích đất nông nghiệp giảm nhẹ trong giai đoạn 2014-2018 do chuyển đổi mục đích sử dụng, đòi hỏi quản lý chặt chẽ và quy hoạch hợp lý.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào quy hoạch bền vững, ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường và phát triển hạ tầng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quản lý, sử dụng đất nông nghiệp tại địa phương, góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả sử dụng đất trong các giai đoạn tiếp theo. Các cơ quan quản lý và cộng đồng nông dân cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện thành công mục tiêu phát triển bền vững.

Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và người dân địa phương nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ tài nguyên và phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Đại Từ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Những vấn đề liên quan đến sản xuất nông nghiệp, hệ thống canh tác và hệ thống sử dụng đất 1.1 Tình hình sản xuất và sử dụng đất nông nghiệp trên Thế giới 1.1 Những vấn đề chung về sản xuất nông nghiệp Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực, thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp. Nông nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản; theo nghĩa rộng, còn bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản. (Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn,1999) Trong nông nghiệp cũng có ba loại chính: Nông nghiệp thuần nông hay nông nghiệp sinh nhai là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp có đầu vào hạn chế, sản phẩm đầu ra chủ yếu phục vụ cho chính gia đình của mỗi người nông dân. Không có sự cơ giới hóa trong nông nghiệp sinh nhai.

Nông nghiệp chuyên sâu: là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp được chuyên môn hóa trong tất cả các khâu sản xuất nông nghiệp, gồm cả việc sử dụng máy móc trong trồng trọt, chăn nuôi, hoặc trong quá trình chế biến sản phẩm nông nghiệp. Nông nghiệp chuyên sâu có nguồn đầu vào sản xuất lớn, bao gồm cả việc sử dụng hóa chất diệt sâu, diệt cỏ, phân bón, chọn lọc, lai tạo giống, nghiên cứu các giống mới và mức độ cơ giới hóa cao. Sản phẩm đầu ra chủ yếu dùng vào mục đích thương mại, làm hàng hóa bán ra trên thị trường hay xuất khẩu. Các hoạt động trên trong sản xuất nông nghiệp chuyên sâu là sự cố gắng tìm mọi cách để có nguồn thu nhập tài chính cao nhất từ ngũ cốc, các sản phẩm được chế biến từ ngũ cốc hay vật nuôi.

Nông nghiệp công nghệ cao hay nông nghiệp 4.0 là thuật ngữ xuất Luan van 5 hiện và sử dụng đầu tiên ở Đức. Trong phân loại này nông nghiệp được hiểu các hoạt động sản xuất gắn với cây trồng vật nuôi được kết nối mạng nội bộ hoặc với bên ngoài. Nghĩa là thông tin được số hóa từ quá trình sản xuất cho đến giao dịch với đối tác. Sử dụng tiến bộ của khoa học kỹ thuật trong việc tính toán mô phỏng quy trình canh tác, chăn nuôi từ đó lựa chọn quy trình tối ưu để tiến hành sản xuất thực.

Trong quá trình sản xuất liên tục theo dõi thống kê để phân tích bằng trí tuệ nhân tạo nhằm điều chỉnh phù hợp, đạt năng suất cao nhất (Võ Thu Hà, 2015) Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB), hiện tại dân số thế giới có trên 7 tỉ người thì lượng lương thực còn có thể đáp ứng được, tuy nhiên khả năng sản xuất nông nghiệp là không đồng đều giữa các vùng. Hiện nay, trên thế giới có khoảng 3,3 tỉ ha đất nông nghiệp, trong đó đã khai thác được 1,5 tỉ ha, còn lại đa phần là những loại đất xấu, sản xuất nông nghiệp gặp nhiều khó khăn. Quy mô đất nông nghiệp được phân bố như sau: châu Mĩ 35%, châu Á 26%, châu Âu 13%, châu Phi 20%, châu Đại Dương 6%. Bình quân diện tích đất nông nghiệp trên đầu người toàn thế giới là 12.

Theo báo cáo của UNDP năm 1995 ở khu vực Đông Nam Á, bình quân diện tích đất nông nghiệp trên đầu người của các nước như sau: Indonesia 0,12 ha, Malaysia 0,27 ha, Philippin 0,13 ha, Thailand 0,42 ha, Việt Nam 0,1 ha. (Bùi Nữ Hoàng Anh, 2013) Việt Nam là nước có diện tích không lớn, đứng thứ 4 ở khu vực Đông Nam Á, dân số đứng thứ 2, bình quân diện tích đất nông nghiệp trên đầu người thấp, với gần 80% dân số là nông dân, hiện nay nước ta vẫn đang thuộc nhóm 40 nước có nền kinh tế kém phát triển. Theo số liệu thống kê (Nhà xuất bản Thống kê Hà Nội năm 2008), diện tích đất nông nghiệp và diện tích đất canh tác của Việt Nam có sự biến động lớn: năm 1990 diện tích đất nông nghiệp 9.000 ha, diện tích đất canh tác là 8.500 ha, bình quân đất canh tác trên đầu người là 1.223 m2, đến năm 2008 diện tích đất nông nghiệp Luan van 6 là 11.800 ha, diện tích đất canh tác là 10.300 ha, bình quân đất canh tác trên đầu người 1. Sản xuất nông nghiệp và vấn đề suy thoái đất nông nghiệp Suy thoái đất nông nghiệp do nhiều nguyên nhân gây ra, mỗi một nguyên nhân đều mang một đặc thù riêng làm cho đất trồng suy giảm trầm trọng.

Có hai nguyên nhân chính dẫn đến suy thoái đất trầm trọng: - Do tự nhiên: Thay đổi thời tiết, khí hậu và nắng nóng kéo dài gây hạn hán. Mưa bão trong thời gian dài gây lũ lụt, xói mòn, rửa trôi và sụt lở - Do tác động của con người: + Lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật, phân bón trong canh tác. + Các chất độc hóa học do chiến tranh để lại. + Các chất thải công nghiệp.

+ Hoạt động khai thác khoáng sản và nuôi trồng thủy sản. + Ô nhiễm đất tại các nghĩa trang, nghĩa địa. Báo cáo của Viện Tài nguyên Thế giới (ESCAP/FAO/UNIDO), cho thấy gần 20% diện tích đất đai châu Á bị suy thoái do những hoạt động của con người. Hoạt động sản xuất nông nghiệp là một nguyên nhân không nhỏ làm suy thoái đất thông qua quá trình thâm canh tăng vụ đã làm phá huỷ cấu trúc đất, xói mòn và suy kiệt dinh dưỡng FAO (1993) Dự án điều tra, đánh giá mức độ thoái hoá đất ở một số nước vùng nhiệt đới châu Á cho phát triển nông nghiệp bền vững trong chương trình môi trường của Trung tâm Đông Tây hội ngộ khối các trường Đại học Đông Nam châu Á đã tập trung nghiên cứu những thay đổi dinh dưỡng trong hệ sinh thái nông nghiệp.

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố dinh dưỡng N, P, K của hầu hết các hệ sinh thái đều bị giảm. Nghiên cứu cũng chỉ ra nguyên nhân của sự thất thoát dinh dưỡng trong đất do thâm canh thiếu phân bón và do đưa các sản phẩm của cây trồng, vật nuôi ra khỏi hệ thống. Theo nghiên cứu của FAO (1976), đã đưa ra phương pháp đánh giá đất Luan van 7 đai tự nhiên có xem xét thêm về yếu tố kinh tế chưa đi sâu nghiên cứu đánh giá tổng hợp cả điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và môi trường. Theo tài liệu của FAO (1993), trên thế giới hàng năm có khoảng 15% diện tích đất bị suy thoái vì lý do nhân tạo, trong đó suy thoái vì xói mòn do nước chiếm khoảng 55,7% diện tích, do gió 28% diện tích, mất chất dinh dưỡng do rửa trôi 12,2% diện tích.

Ở Trung Quốc, diện tích đất bị suy thoái là 280 triệu ha, chiếm 30% lãnh thổ, trong đó có 36,67 triệu ha đất đồi bị xói mòn nặng, 6,67 triệu ha đất bị chua mặn, 4 triệu ha đất bị úng, lầy. Ở ấn Độ, hàng năm mất khoảng 3,7 triệu ha đất trồng trọt. Tại khu vực Châu á Thái Bình Dương có khoảng 860 ha đất đã bị hoang mạc hoá làm ảnh hưởng đến đời sống của 150 triệu người. Theo kết quả điều tra của FAO (1993), do chế độ canh tác không tốt đã gây xói mòn đất nghiêm trọng dẫn đến suy thoái đất, đặc biệt ở vùng nhiệt đới và vùng đất dốc.

Mỗi năm lượng đất bị xói mòn tại các châu lục là: Châu Âu, Châu úc, Châu Phi: 5 -10 tấn/ha, Châu Mỹ: 10 - 20 tấn/ha; Châu á: 30 tấn/ha [16]. Đối với Việt Nam, các kết quả nghiên cứu đều cho thấy đất đai ở vùng Trung du miền núi đều nghèo các chất dinh dưỡng P, K, Ca, Mg. Đất phù sa sông Hồng có hàm Lượng dinh dưỡng khá, song trong quá trình thâm canh với hệ số sử dụng đất cao từ 2 - 3 vụ trong năm, nên Lượng dinh dưỡng mà cây lấy đi lớn hơn nhiều so với lượng dinh dưỡng bón vào đất. Để đảm bảo đủ dinh dưỡng, đất không bị suy thoái thì N, P là hai yếu tố cần được bổ sung thường xuyên (ESCAP/FAO/UNIDO).

Trong quá trình sử dụng đất, do chưa tìm được các loại hình thức sử dụng đất hợp lý hoặc chưa xác định được các công thức luân canh hợp lý cũng gây ra hiện tượng thoái hoá đất, đặc biệt đối với vùng đất dốc mà trồng cây Lương thực, có dinh dưỡng kém lại không luân canh với cây họ đậu. Bên cạnh đó, suy thoái đất còn liên quan tới điều kiện kinh tế xã hội của vùng. Trong điều kiện nền kinh tế khó khăn, người dân chỉ tập trung chủ yếu vào trồng cây Lương thực, như vậy gây ra hiện tượng xói Luan van 8 mòn, suy thoái đất. Điều kiện kinh tế và sự hiểu biết của con người còn thấp dẫn tới việc sử dụng phân bón hạn chế và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật quá nhiều, ảnh hưởng tới môi trường.S cũng đã chỉ ra rằng “sự suy kiệt đất và các chất dự trữ trong đất cũng là biểu hiện thoái hoá về môi trường, do vậy việc cải tạo độ phì của đất cũng là đóng góp cho cải thiện cơ sở tài nguyên thiên nhiên và còn hơn nữa, cho chính môi trường”.2 Hệ thống sử dụng đất và các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp 1.1 Khái niệm về hệ thống sử dụng đất và các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp - Đất đai (land): là diện tích đất cụ thể của bề mặt Trái Đất: khí hậu, địa hình, nước, thổ nhưỡng, trầm tích, sinh vật, hoạt động của con người.

- Sử dụng đất: là tác động vào đất đai nhằm đạt đc hiệu quả mong muốn. Sử dụng đất là các hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp tạo ra các loại hình (Land Use Type – LUT) trên mỗi đơn vị bản đồ đất đai - LMU. Cụ thể: + Sử dụng trên cơ sở sản xuất trực tiếp: cây trồng, đồng cỏ, gỗ rừng,… + Sử dụng trên cơ sở sản xuất gián tiếp: chăn nuôi, chế biến,… + Sử dụng cho mục đích bảo vệ: chống suy thoái đất, bảo tồn đa dạng hóa loài sinh vật, bảo tồn đa dạng sinh học, chống xói mòn, nhiễm mặn,… + Sử dụng đất theo các chức năng đặc biệt: du lịch sinh thái, công viên, xây dựng,… + Hệ thống sử dụng đất (Land Use System - LUS) là sự kết hợp của các đơn vị bản đồ đất đai (LMU) và các loại hình sử dụng đất (LUT) hiện tại và tương lai. LUS là sự kết hợp giữa một hợp phần đất đai và một hợp phần sử dụng đất đai.